NOS Nieuws - Algemeen

Niet alleen in Frankrijk en België is het vandaag onrustig door protesten, ook in Albanië zijn duizenden mensen de straat op gegaan vanwege ontevredenheid over hun regering. Voor de vijfde dag op rij demonstreren Albaniërs, onder leiding van studenten, in de hoofdstad Tirana om premier Rama tot aftreden te dwingen.

Het protest van vandaag begon rustig, maar liep volgens persbureau Reuters uit de hand toen een groep gemaskerde jongeren stenen naar de politie had gegooid. De politie reageerde met flitsgranaten, traangas en zette een waterkanon in.

Op beelden is ook te zien hoe een gewapende agent demonstranten beschiet met rubberen kogels. Meerdere demonstranten werden geraakt en ook twee journalisten raakten gewond.

Demonstranten zijn onder meer boos over de corruptie in hun land. De regering wordt achtervolgd door corruptieschandalen, die Rama overigens zelf ontkent. Volgens analisten gebruiken drugsbendes Albanië voor witwassen en drugshandel, wat toetreding tot de Europese Unie bemoeilijkt.

Ook zijn jongeren ontevreden over het banentekort. Veel studenten die zijn afgestudeerd komen niet aan het werk en jongeren vinden de kosten van het onderwijs te hoog. De studenten sloten zich recent aan bij de zogenoemde 'flamingobeweging'.

Wat is de flamingobeweging?

Afgelopen maanden protesteerden mensen in Albanië tegen plannen voor een luxeresort van de Amerikaanse president Trump en zijn familie aan de zuidkust van Albanië. Ze zijn boos, omdat ze het idee hebben dat hun land in de uitverkoop gaat voor de rijke elite. Ook heerst er ongeloof dat de bouw van het resort is gepland in een beschermd natuurgebied, waar onder meer zeehonden, schildpadden en flamingo's worden geconfronteerd met bulldozers.

De flamingo groeide uit tot het symbool van de protesten, nadat milieuactivisten hardhandig door een privaat beveiligingsbedrijf werden afgevoerd bij een hek. De activisten, die het incident zelf filmden, hadden plastic flamingo's meegebracht als mascotte.

Het incident vormde het startschot voor massale protesten die elke avond duizenden mensen in de hoofdstad op de been brachten.

Ondanks de publieke onvrede houdt premier Rama vast aan de grote Amerikaanse investering in het natuurgebied. "Dit project gaat door zolang ik aan de macht ben", zei hij afgelopen zomer. De premier benadrukt de economische voordelen en de banen die bezoekjes van rijke toeristen kunnen opleveren.

Eerder deze week ging het al mis toen relschoppers ramen insloegen en overheidsgebouwen en banken in brand staken. Het leidde tot confrontaties met de politie; zeker tientallen demonstranten en meer dan honderd agenten raakten gewond.

Volgens cijfers van de politie zijn zo'n 500 demonstranten opgepakt, van wie er nog zo'n 200 mensen vastzitten.

Rama niet van plan te vertrekken

Rama is sinds 2013 premier van Albanië. Vorig jaar begon hij na de verkiezingswinst voor zijn Socialistische Partij aan zijn vierde termijn. Hoewel de huidige onrust in zijn land misschien wel de grootste uitdaging voor de premier vormt, is Rama niet van plan om af te treden. De volgende parlementsverkiezingen in Albanië staan pas gepland voor 2029.

Een man met een metaaldetector heeft in het Brabantse dorp Odiliapeel een trouwring gevonden die al 83 jaar zoek was. De zoon van de inmiddels overleden eigenaar kreeg hem onlangs terug.

Jo Nabuurs verloor de ring in de winter van 1942 of 1943 tijdens het dorsen, het scheiden van graankorrels of zaden, achter de boerderij. Hij vond hem ondanks verwoede zoekpogingen nooit terug. Hij trouwde in 1941.

Zijn zoon Bert Nabuurs kende zijn vader daarom alleen zonder trouwring om zijn ringvinger. "Mijn vader vertelde weleens dat hij zijn ring kwijt was", vertelt hij.

De man met de metaaldetector vond de ring zo'n 20 centimeter onder de grond. Een familielid dat vlak bij het ouderlijk huis woont, hoorde van de vondst en nam contact op met Bert Nabuurs. Het familielid vertelde dat hij bezoek kon verwachten.

Geen vergoeding

De vinder kwam de ring zelf terugbrengen. "Ik vond het toch wel iets aparts", vertelt Bert Nabuurs bij de lokale omroep DTV Nieuws. "Ik vroeg nog of hij een vergoeding wilde, maar dat wilde hij niet."

Dat de ring van zijn vader is, staat buiten kijf. In de ring staat namelijk de trouwdatum van zijn ouders gegraveerd. De familie is er erg blij mee. "Mijn broers en zussen vinden het fantastisch dat de ring is teruggevonden. De ring is nog in goede staat. Hij heeft altijd droog gelegen."

Paus Leo heeft het ziekenhuis in Rome verlaten, vier dagen na zijn operatie aan longkanker. De 71-jarige paus liep vanmiddag zonder hulp naar de auto die op hem stond te wachten en stopte even om te praten met mensen die hem buiten het Gemelli-ziekenhuis een hart onder de riem wilden te steken.

De paus werd vandaag door zijn artsen ontslagen uit het ziekenhuis. Zij hadden al aangegeven dat hij voldoende was hersteld om naar huis te gaan. Bloedonderzoeken en scans van zijn borstkas hadden goede resultaten laten zien in combinatie met een "geschikte" algehele klinische toestand.

De paus bij het verlaten van het ziekenhuis:

Bij de paus was een adenocarcinoom vastgesteld, de meest voorkomende vorm van longkanker. Dinsdag werd de onderste kwab van zijn rechterlong verwijderd. De operatie verliep succesvol en zonder complicaties, maar het is niet bekendgemaakt hoe groot de tumor was en of de ziekte is uitgezaaid. Artsen bekijken nog of verdere behandeling nodig is.

Weer aan het werk

De paus is teruggekeerd naar het Vaticaan. Morgen verschijnt hij daar weer in het openbaar. Om 12.00 uur zal hij vanuit het raam dat uitkijkt op het Sint-Pietersplein de traditionele middagzegen uitspreken. Volgens zijn artsen is hij weer in staat om volledig zelfstandig zijn normale dagelijkse activiteiten te hervatten.

In het ziekenhuis heeft hij gewoon doorgewerkt, zij het op halve kracht. Zo voerde hij een telefoongesprek met de Russische president Poetin, ontving hij naaste medewerkers van het Vaticaan en droeg hij de mis op in een geïmproviseerde kapel in het ziekenhuis.

Volgens het Vaticaan verloopt alles volgens plan. Gisteren werden de namen bekendgemaakt van de journalisten die meegaan op een reis naar Latijns-Amerika. Die staat gepland voor 6 tot 17 november. Dat geeft de paus nog drie weken de tijd om te herstellen en fit genoeg te worden voor een groot aantal vluchten.

Opvallende openheid

Paus Leo XIV was afgelopen zondag opvallend open over zijn medische toestand. Hij liet toen aan de gelovigen op het Sint-Pietersplein weten dat artsen een knobbel op zijn long hadden gevonden en dat die verwijderd zou worden.

In verreweg de meeste gevallen is zo'n knobbeltje niet ernstig, maar bij de operatie werd duidelijk dat het in dit geval wel ernstig was. Dat nieuws kwam wereldwijd als een schok. De Amerikaan is pas kort paus, sinds vorig jaar mei, en is vergeleken met vorige pausen jong en energiek.

De Canadese premier Carney richtte zich gisteren tijdens een pro-Canada-campagnebijeenkomst nog één keer tot de kiezers in de provincie Alberta. Maandag gaan zij naar de stembus om te stemmen over een afscheiding van Canada. Carneys boodschap aan het electoraat was helder: stem tegen afscheiding.

"Dit is geen spelletje. Dit is geen poker. Een stem tegen Canada is gevaarlijke bluf die zal leiden tot jarenlange onzekerheid en gemiste kansen voor de inwoners van Alberta én de rest van Canada", zei Carney. Hij wees zijn toehoorders erop dat het een publiek geheim is dat de Amerikaanse president Trump Canada maar wat graag als 51e staat zou inlijven.

'Ze proberen ons te breken'

Een stem voor een onafhankelijk Alberta zou Trump, die een handelsoorlog met Canada voert, in de kaart spelen, beredeneerde Carney. "Sommigen buiten onze grenzen proberen ons te breken zodat ze ons in hun macht kunnen krijgen." Volgens Carney mag dit "nooit" gebeuren.

Juist omdat er veel op het spel staat voor Canada toog de premier voor een pro-Canada-offensief naar Edmonton, de hoofdstad van Alberta, waar hij opgroeide. Al geeft het referendum van maandag nog niet een definitieve uitkomst. Zegt een meerderheid 'nee' op de vraag of Alberta onderdeel moet blijven van Canada, dan komt er in 2027 nóg een referendum. Daarna is het besluit pas bindend.

Wat Carney betreft komt het niet zover. Als premier wil hij voorkomen dat Canada uiteenvalt, terwijl Trump openlijk speculeert over annexatie van het land. De afgelopen jaren heeft Carney dan ook nadrukkelijk geprobeerd de banden met Alberta aan te halen, nadat de verhoudingen onder zijn voorganger Trudeau ernstig onder druk waren komen te staan.

Voor veel separatisten was Trudeau het gezicht van het in hun ogen zinloze klimaatbeleid dat de economische belangen van Alberta schaadde. Carney was dan ook verheugd dat de federale overheid in Ottawa en de kritische provincie Alberta in 2025 een akkoord bereikten over een soepeler energiebeleid voor de grote olie-industrie daar en een nieuwe oliepijplijn richting de westkust.

Er spelen ook grote economische belangen. Alberta is rijk aan onder meer olie, aardgas en steenkool, en heeft een grote landbouwsector. De olievoorraad in Alberta behoort tot de grootste ter wereld en het is daarmee veruit de rijkste provincie van het land. Veel olie en aardgas wordt geëxporteerd naar de VS.

Juist dat maakt een afscheiding van de rest van het land aantrekkelijk voor separatisten. In de uitgestrekte provincie wonen weliswaar slechts 5,1 miljoen mensen, maar door de export draagt de provincie bovengemiddeld veel belasting af aan de federale regering in Ottawa. De kritiek in Alberta is al jaren dat het weinig van deze afdrachten terugziet.

De redenering van voorstanders van een eigen staat is dan ook simpel: bij afscheiding zal niemand in Alberta nog geldzorgen hebben. In tijden van inflatie, hoge brandstofprijzen en een moeizame woningmarkt is dat voor velen een aantrekkelijk vooruitzicht.

Daarbij speelt dat de bevolking van de agrarische provincie van oudsher een zwak heeft voor de VS. Canadese media meldden eerder dit jaar dat er nauwe banden bestaan tussen de voorstanders van de afsplitsing en de regering van Trump en zijn MAGA-beweging. Tijdens de Forever Canadian-bijeenkomst waar Carney sprak stonden duizenden voorstanders van de onafhankelijkheid buiten te demonstreren.

Er werden banners omhooggehouden met teksten als: "Zeg nee tegen Carneys nieuwe wereldorde." Een voorstander zei eerder tegen lokale media dat hij vreest dat Carney, als vergelding voor de handelsoorlog met de VS, de olie-exporten extra zal belasten.

Schouder aan schouder

Of het daadwerkelijk tot een onafhankelijk Alberta komt, is maar zeer de vraag. Peilingen laten consequent zien dat het overgrote deel van de kiezers in Alberta wil dat de provincie bij Canada blijft. Slechts 30 procent van het electoraat zou de separatisten steunen.

Danielle Smith, de premier van Alberta, is niet een van hen. Hoewel zij en Carney een soms gespannen verstandhouding hebben, zei zij tijdens de pro-Canada-campagnebijeenkomst: "Voor het eerst in lange tijd staan Alberta en Canada schouder aan schouder."

Het Oekraïense leger ondervindt nog steeds problemen met Starlink, het Amerikaanse satellietnetwerk dat voor Oekraïne essentieel is voor de verdediging van het eigen luchtruim. In gesprek met journalisten zegt president Zelensky dat de snelheid waarmee Oekraïense drones kunnen vliegen nog altijd is gelimiteerd.

Volgens hem staat Kyiv hierover in contact met Amerikaanse functionarissen. Die zouden spreken van "technische problemen", al voegt Zelensky daaraan toe dat het Starlink-netwerk door Oekraïne ook is getest in andere delen van Europa. Daar zouden geen haperingen zijn geconstateerd.

Eerder deze week ondervond Oekraïne ook al problemen met de militaire tak van Starlink. Woensdag konden Oekraïense drones door een plotseling doorgevoerde snelheidslimiet niet harder vliegen dan zo'n 160 kilometer per uur, terwijl voor de luchtverdediging een veel hogere snelheid nodig is. Hoewel een dag later werd gemeld dat de verbinding weer operationeel was, blijkt dat dus opnieuw niet het geval.

Vrijdag meldde persbureau Reuters dat het Amerikaanse ministerie van Defensie vanuit het Witte Huis de opdracht had gekregen om Oekraïne beperkingen op te leggen. Het Pentagon is de grootste afnemer van Starshield, de militaire versie van de Starlink-dienst. Zelensky noemde dit al "een geplande operatie".

Sanctiepakket tegen Rusland

Ook ging Zelensky in op het uitgebreide sanctiepakket tegen Rusland waar de Amerikaanse president Trump per decreet een streep door zette. Zelensky noemde dit betreurenswaardig en roept zijn bondgenoten op om zich publiekelijk uit te spreken tegen de actie van de Amerikaanse president. Hij zei te hopen dat het Trump ertoe zal bewegen de sancties later alsnog in te voeren.

Ook zei Zelensky in audiofragmenten die hij naar journalisten stuurde te vrezen dat de actie van Trump de Russen aanzet tot meer luchtaanvallen. Juist met de winter in aantocht kan dit tot grote problemen leiden voor de Oekraïense burgerbevolking. Op X schreef de Oekraïense president dat Rusland afgelopen nacht meer dan vijftien cruciale elektriciteitscentrales en transportinstallaties in verschillende delen van Oekraïne heeft aangevallen.

Het was volgens hem een van de grootste aanvallen van Rusland op de Oekraïense energiesector tot nu toe. In de Oekraïense stad Sloviansk zijn bij de aanvallen drie mensen omgekomen, aldus de lokale autoriteiten. In de Oekraïense stad Cherson is een buschauffeur gedood. Daarnaast raakten tientallen mensen gewond.

"Desondanks hopen we van harte dat de president van Amerika er alles aan zal doen om Poetin te laten stoppen met het doden", zei Zelensky nog in het gesprek met journalisten, schrijft persbureau AP.

Volgens de Russische autoriteiten is door Oekraïense aanvallen afgelopen nacht een vrouw omgekomen.

70 miljard extra

Gisteren was Zelensky op de EU-top in Brussel. Daar vroeg hij 70 miljard euro aan extra steun van de Europese bondgenoten. "Voor defensie, voor wapens en voor onze veerkracht."

Bij de Belgische gemeente Sprimont, zo'n 25 kilometer ten zuiden van Luik, is een snelweg urenlang versperd geweest na een ongeluk. Een van de betrokken chauffeurs zei gewapend te zijn en dreigde zijn auto op te blazen.

Dat gebeurde op snelweg E25, van Luik in de richting van Luxemburg. Het ongeluk vond plaats tussen de plaatsen Sprimont en Aywaille en werd veroorzaakt door een man die daarna dreigde zich op te blazen. Bij het ongeluk waren drie auto's betrokken, er viel één gewonde.

Na enkele uren waarin de politie massaal ter plaatse was, gaf de man zich over. Over zijn beweegredenen is nog niets bekend. Of de man echt explosieven had, is ook nog niet duidelijk.

Vijftig auto's

De burgemeester van Sprimont vormde vanwege de dreiging een crisisteam. Er werden onderhandelingen gestart met de man, die nog in zijn auto zat. Ook de explosievenopruimingsdienst kwam ter plaatse.

Ook werd een veiligheidsrisicobied ingesteld; aan inzittenden van zo'n vijftig auto's werd gevraagd om hun voertuig te verlaten. Zo'n honderd mensen werden opgevangen bij een afslag. De auto's van die mensen werden weggesleept.

Belgische media schrijven dat de snelweg weer wordt heropend.

Een man van 81 uit Schagen (Noord-Holland) is overleden nadat hij in huis was overvallen. De politie heeft een verdachte aangehouden. Het gaat om een 36-jarige man zonder vaste woon- of verblijfplaats.

Wat er precies is gebeurd is in de woning, is nog niet duidelijk. De man werd rond 23.15 uur overvallen in het huis aan de Groenling. Hij raakte zwaargewond en overleed kort daarna in het ziekenhuis, schrijft de regionale omroep NH.

De verdachte sloeg na de overval op de vlucht. Agenten reden zijn auto klem op een N-weg tussen Heerhugowaard en Obdam. De verdachte ging er daarna te voet vandoor maar kon alsnog worden aangehouden in Obdam.

Een laborant van een Leidse vruchtbaarheidskliniek heeft tussen 1979 en 1984 niet elf maar zestien kinderen verwekt met zijn eigen zaad. Bovendien was de man drager van twee genetische aandoeningen. Dat blijkt uit het eindrapport van Medisch Centrum Kinderwens. Een deel van de nakomelingen is teleurgesteld in het rapport, vertellen ze bij Omroep West.

De man was laborant bij de Stichting Medisch Centrum voor Geboorteregeling (SMCG), een vruchtbaarheidskliniek in Leiden die de voorloper was van MC Kinderwens. In de jaren 70 en 80 leverde hij zijn eigen zaad voor vruchtbaarheidsbehandelingen, maar hij registreerde dat op de naam van andere donoren. Hoe vaak hij dat precies deed, werd nooit duidelijk. Hij sprak tijdens de onderzoeksperiode twee keer met de onderzoekscommissie. De man overleed vorig jaar op 81-jarige leeftijd.

Omroep West sprak zeven van de zestien donorkinderen. Ze vinden onder meer dat de resultaten lang op zich lieten wachten. "Na het eerste tussenrapport moest er een eindrapport komen. Daar hoorden we helemaal niets meer van, tot we zelf druk zijn gaan zetten", zegt Jorg Delfos, een van de nakomelingen.

Uit het rapport blijkt dat de man twee genetische afwijkingen had. Door een ervan kun je doof worden en kan je evenwichtsorgaan het begeven, de andere was een mutatie van het CFTR-gen. Als beide ouders drager zijn van deze mutatie, kan hun kind taaislijmziekte ontwikkelen.

Schrikbeeld

De afstammelingen van de laborant vinden dat de ernst van de afwijkingen en eventuele gevolgen niet voldoende worden benadrukt in het rapport. Zo zou de man zelf gezegd hebben dat er prima met de gezondheidsproblemen te leven valt. "Dat kan voor hem dan wel zo zijn, maar hij was stokdoof en kon geen twee meter recht lopen", zegt donorkind Pascal Visser. "Dat is voor mij een schrikbeeld. Bovendien was hij toen al dementerend." Een 42-jarige dochter van de laborant zit volgens de donorkinderen in de ziektewet door evenwichtsklachten en doofheid.

De donorkinderen vermoeden zelf dat er nog meer dan zestien kinderen zijn verwekt met het zaad van de man. Ze hopen dat mensen met vermoedens zich melden bij MC Kinderwens, zeker vanwege de mogelijke gevolgen voor de gezondheid. Visser: "De start van de ziekte is voor iedereen anders, maar uiteindelijk wordt het voor iedereen ernstig. Als je maar oud genoeg wordt, word je 100 procent doof en verlies je de functie van je evenwichtsorgaan. Het is gewoon een ernstig invaliderende aandoening."

Mensen die in de periode 1979-1984 bij SMCG zijn verwekt, worden opgeroepen zich te melden bij het centrum voor afstammingsonderzoek Fiom. Meer onderzoek zegt MC Kinderwens niet te kunnen doen. De donorkinderen twijfelen aan dat tijdsbestek. "Juist die harde einddatum van 1984 willen we oprekken omdat de onderzoekscommissie helemaal niet vast heeft kunnen stellen tot wanneer hij daar rondliep", zegt Ayelet Klokman.

Vragen

Zo'n honderd mensen hebben zich de afgelopen jaren gemeld bij de kliniek. De donorkinderen vinden dat MC Kinderwens meer kan doen om op zoek te gaan naar mogelijke andere nakomelingen. Klokman: "Het rapport lijkt de nadruk vooral te liggen op de conclusie dat de casus zorgvuldig is afgehandeld. Maar vanuit ons perspectief blijven er belangrijke vragen bestaan over verantwoordelijkheid, toezicht en de risico's voor mensen die mogelijk nog geen weet hebben van hun medische achtergrond. Nu en in de toekomst."

In een schriftelijke reactie zegt MC Kinderwens veel waardering te hebben voor alle betrokken kinderen en hun openheid. Verder schrijft het centrum: "We begrijpen dat in een situatie als deze er misschien nooit een punt komt dat het als voldoende voelt. Als kliniek hebben we er alles aan gedaan om alle mogelijke informatie boven tafel te krijgen. Het onderzoek is afgerond omdat er geen nieuwe informatie meer bij kwam. De zaak is daarmee niet gesloten. Stichting MCKinderwens blijft voor hen en voor de bekende donorkinderen aanspreekpunt."

In verschillende Franse steden zijn protesten tegen de stijgende kosten van het levensonderhoud op rellen uitgelopen. De politie in Parijs heeft traangas en een waterkanon ingezet. Rond 15.00 uur waren in het hele land 272 mensen aangehouden.

Na weken van scholierenprotesten zijn vandaag verschillende groepen de straat op gegaan in Frankrijk, zoals de gelehesjesbeweging. De protesten verlopen onrustig.

Zo is in Parijs bij Place de la République een auto in brand gestoken en in Lyon is het toerismebureau in brand gezet:

Ook zijn enkele mensen het stadhuis van Lille en Marseille binnengedrongen. Een verslaggever van het Franse persbureau AFP meldt dat in Lille onder meer glazen deuren werden vernield.

Livestream van het protest in Frankrijk

Kijk hier live naar beelden van de protesten in Frankrijk.

In Marseille, de tweede stad van Frankrijk, kalkten indringers in het stadhuis een anarchistisch symbool op de muur, vernielden ze televisies en werd een buste van Marianne (het nationale symbool van Frankrijk) op de grond gegooid.

Burgemeester Payan van Marseille heeft woedend gereageerd. "Het is onacceptabel om dit soort protesten te gebruiken om in te breken, vandalisme toe te passen en dit nationale symbool te vernielen", zegt Payan. Hij zegt verder dat de schade in het stadhuis meevalt.

In Marseille zijn ook de ruiten van een politiebureau ingegooid. Ook werden rookbommen naar binnen gegooid, meldt de krant Le Figaro. Er zouden geen gewonden zijn gevallen.

'Tragedie'

Behalve in Parijs heeft de politie ook in Bordeaux en Lyon traangas ingezet. In Lyon hebben gemaskerde relschoppers ook de ruiten van het toerismebureau ingegooid en brand gesticht.

Burgemeester Doucet van Lyon is ontsteld. "Het is een tragedie dat relschoppers dit gebouw hebben aangevallen en in brand hebben gestoken." Hij spreekt van een "iconisch en herkenbaar monumentaal gebouw".

Ondanks de ongeregeldheden zegt de politie in Parijs dat "de overgrote meerderheid van de deelnemers vreedzaam demonstreert". De prefectuur merkt op dat het leeuwendeel van de relschoppers zich ophoudt bij de Place de la République waar ook de autobrand was.

De Franse regering hield er al rekening mee dat protesten van vandaag uit de hand zouden lopen. Iedereen die eruitziet als een demonstrant wordt gecontroleerd en wordt om een legitimatiebewijs gevraagd. Rond de Champs-Élysées geldt een demonstratieverbod, maar desondanks hadden winkeliers voor de zekerheid platen tegen de winkelpui geplaatst.

De schade in het stadhuis van Marseille:

Vooraf hielden de Franse autoriteiten rekening met 40.000 demonstranten in Parijs, schrijft Le Monde. In de rest van Frankrijk werden 150.000 actievoerders verwacht.

Rond het middaguur werden in de Franse provincies 140 protesten geteld waar bijna 33.000 mensen aan meededen, meldt het ministerie van Binnenlandse Zaken.

De afgelopen weken protesteerden scholieren en studenten in Frankrijk, maar vandaag doen ook andere groepen mee. Zo hebben onder meer boeren, verpleegkundigen en taxichauffeurs acties aangekondigd.

Gelehesjesbeweging

Ook de gelehesjesbeweging is vandaag aanwezig. De beweging ontstond in 2018 in Frankrijk uit onvrede over de aangekondigde verhoging van de brandstofprijzen, maar ontaardde in een breder protest tegen de hoge kosten voor het levensonderhoud en inkomstenongelijkheid.

Maandenlang gingen mensen in gele hesjes (les gilets jaunes) elk weekend de straat op. De protesten gingen gepaard met veel geweld. De gelehesjesbeweging kreeg onder meer navolging in België en Nederland.

Voor Salif en Jérémy is het vandaag hun eerste keer in een geel hesje. Ze zijn van buiten Parijs naar Place de la République gekomen om te protesteren tegen de hoge kosten. "In de supermarkt betaal je nu anderhalf keer zo veel als een paar jaar geleden, het is niet meer te doen", zeggen ze tegen NOS-correspondent Saskia Houttuin. Veel mensen die vandaag de straat op gaan doen dat om vergelijkbare redenen.

Ook in België zijn protesten. Scholieren en studenten protesteren tegen de bezuinigingen in het onderwijs. "Ik betoog, omdat het budget van mijn school enorm verlaagd is", zegt een student tegen de Vlaamse omroep VRT.

Net als bij de vorige protesten zijn er rellen uitgebroken. In hoofdstad Brussel zijn vuurwerk en stenen naar de politie gegooid, meldt de Vlaamse omroep. Agenten hebben traangas en een waterkanon ingezet.

Vernielde auto's

Op beelden is te zien dat relschoppers auto's met verkeersborden vernielen en op de voertuigen gaan staan. Ook werden de ramen van een gebouw ingegooid.

In de buurt van station Brussel-Zuid zijn net als vorige week deelfietsen- en steps in brand gestoken. Er zijn meerdere mensen opgepakt, schrijft de VRT zonder details te geven.

Relschoppers staan op een auto in Brussel:

De Belgische minister Quintin van Binnenlandse Zaken spreekt zijn afschuw uit over de ongeregeldheden. "Wat zich in Brussel afspeelt, is allang geen protest meer", schrijft hij op sociale media. Hij spreekt van georganiseerd en herhaaldelijk geweld, bedoeld "om onze samenleving te destabiliseren".

De minister sluit zijn bericht af met de boodschap dat alle "noodzakelijke middelen" ingezet worden om de "orde te herstellen en op te treden tegen de relschoppers".

Ook in Luik zijn betogers op de been. In die stad verliep het protest in eerste instantie zonder problemen, maar na 15.00 uur werd het waterkanon ingezet.

Een Canadese man heeft kipnuggets en frietjes van McDonald's en alcohol via een drone zijn cel in weten te krijgen. Dat heeft de Canadese vakbond voor gevangenisbewaarders UCCO-SACC-CSN bekendgemaakt, meldt omroep CBC. De drone werd door onbekenden naar het raam van de gevangene gevlogen.

De man zit vast in het gevangeniscomplex bij de stad Sainte-Anne-des-Plaines, op papier een van de zwaarst beveiligde gevangenissen van het land.

"De gevangene vond het heel grappig toen de cipiers het aantroffen in zijn cel", zegt een woordvoerder van de vakbond tegen CBC News. Zelf is hij uiterst kritisch. De bond waarschuwt al langer voor smokkelwaar. "We zijn op een punt beland waarop een gevangene McDonald's laat afleveren. Wat is de volgende stap? Een geladen pistool? We worden hier heel bang van."

In het extra beveiligde gedeelte van de gevangenis waar de drone kon komen, zitten de zwaarste criminelen van Canada opgesloten, vergelijkbaar met de Extra Beveiligde Inrichting in Nederland. Volgens de woordvoerder van de vakbond gingen de bewegingsdetectoren die bij de gevangenis hingen niet af. Het nieuwsmedium TVA Nouvelles stelt dat een of meer bewakingscamera's niet werkten. De Canadese overheid heeft een onderzoek ingesteld naar het incident.

Toenemend probleem

Drones zijn een toenemend probleem voor gevangenissen wereldwijd, ook in Nederland. Dit jaar werd in Nederland bijvoorbeeld een man veroordeeld die met drones telefoons en drugs dropte op luchtplaatsen van gevangenissen. En in 2024 werden drie mannen opgepakt die sinds 2021 meerdere keren met drones boven Nederlandse gevangenissen vlogen en er op bestelling spullen afleverden.

Het kabinet liet in maart weten dat het wil dat gevangenissen zelf smokkeldrones uit de lucht kunnen halen. Daarvoor moet nu nog de hulp van de politie worden ingeroepen.

In Nederland is ook weleens geprobeerd om een maaltijd te bezorgen aan een gedetineerde. Deze week meldde de politie Den Bosch dat de familie van een arrestant een maaltijd liet bezorgen die bestemd was voor hun familielid.

"Alhoewel wij de bestelling er erg lekker uit vonden zien, kunnen wij deze niet bezorgen bij de ingeslotene", schrijft de politie op Instagram. "Naast dat dit een veiligheidsrisico vormt, worden alle ingeslotenen door de collega's van het cellencomplex goed verzorgd met een ochtend-, middag- of avondmaaltijd. En uiteraard is dit simpelweg niet toegestaan."

De hack bij Albert Heijn is een van de eerste grote incidenten sinds de inwerkingtreding van een nieuwe wet over cyberbeveiliging. Die is in augustus ingegaan en geldt voor duizenden belangrijke organisaties. Zij moeten impactvolle cyberaanvallen verplicht melden en bestuurders kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gehouden als bedrijven hun cyberbeveiliging niet op orde hebben.

De wet geldt voor overheidsorganisaties en bedrijven die belangrijk zijn voor Nederland. Onder meer de zorg, het drinkwater en banken vallen eronder. Maar ook de levensmiddelensector, met bijvoorbeeld de supermarkten.

"Het gaat om sectoren die essentieel zijn om in Nederland altijd te blijven draaien", zegt Bart Scholten van advies- en keuringsbedrijf Kiwa. "Zij moeten zich verplicht registreren bij het Nationaal Cyber Security Centrum NCSC."

Groot incident verplicht melden

De Cyberbeveiligingswet zorgt ervoor dat voor allerlei sectoren dezelfde regels gelden, zegt Joke Bodewits van advocatenkantoor Hogan Lovells Cadwalader. "Als het goed is, waren bedrijven zich al bewust van cyberrisico's en de maatregelen die ze moesten nemen. Deze wet brengt nieuwe verplichtingen met zich mee."

Zo zijn bedrijven verplicht om (vermoedens van) een cyberincident met grote impact binnen 24 uur te melden. Het gaat bijvoorbeeld om situaties met grote financiële schade. Of om incidenten die de dienstverlening ernstig verstoren, zoals bij Albert Heijn het geval was. Het bedrijf schakelde een deel van zijn IT-systemen uit toen bleek dat er iets aan de hand was.

Oproep

Laat u normaal boodschappen bezorgen door Albert Heijn, maar kon dat deze week niet? En wilt u maandag voor het NOS Journaal vertellen hoe u dat hebt opgelost?

Stuur een e-mail naar economie@nos.nl met uw ervaring, woonplaats en telefoonnummer.

De gevolgen waren groot: de website en app van Albert Heijn werden onbereikbaar en online bestelde boodschappen konden niet worden bezorgd. Ook lag een aantal distributiecentra volledig stil, waardoor Albert Heijn-supermarkten enige tijd moeilijker bevoorraad konden worden, zei Albert Heijn-topvrouw Margaret Versteden-van Duijn maandag:

Een melding bij het NCSC zorgt er ook voor dat je als getroffen bedrijf gebruik kunt maken van de kennis en expertise van het centrum, zegt Bodewits. "Daar zitten heel goede en gemotiveerde mensen klaar om te helpen en met je mee te denken. Bijvoorbeeld om de signalen door te nemen die erop wijzen dat je getroffen bent."

Na de eerste melding moeten bedrijven na 72 uur een update geven aan het NCSC. "Als je getroffen bent door een cyberincident, gebeurt er heel veel tegelijkertijd", zegt Bodewits. "Het komt vaak voor dat iets wat je dacht, later toch anders bleek te zitten."

Toezichthouder wordt op de hoogte gebracht

De informatie die bij het NCSC binnenkomt, wordt ook doorgestuurd naar toezichthouders die de naleving op de Cyberbeveiligingswet controleren. Voor supermarkten is dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

"Toezichthouders controleren of bedrijven de juiste maatregelen hebben getroffen", zegt Scholten van adviesbedrijf Kiwa. "In de Cyberbeveiligingswet staat dat organisaties 'passende' maatregelen moeten nemen om cyberincidenten te voorkomen."

Wat precies passend is, kan per situatie verschillen. "Je moet in ieder geval proberen te voorkomen dat er een cyberaanval plaatsvindt, maar ook een plan hebben voor als het tóch gebeurt."

"Die verantwoordelijkheid reikt verder dan het bedrijf zelf", zegt hij. "Ongeveer 8000 bedrijven vallen onder de Cyberbeveiligingswet, maar veel dus ook niet. Dat zijn bijvoorbeeld kleinere bedrijven, de leveranciers van grote bedrijven. Als je wel onder de cyberwet valt, moet je de risico's van bedrijven waarmee jij zaken doet in kaart brengen. Op die manier kun je bijvoorbeeld ook aan hen eisen stellen over hun cyberbeveiliging."

Bestuurders zijn verantwoordelijk

Als de toezichthouder vermoedt dat de cyberbeveiliging onvoldoende was, kan die straffen opleggen. Daarbij kunnen zelfs bestuurders persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. Waarschijnlijk is daarvan alleen sprake als zij ernstig verwijtbaar hebben gehandeld, of als er sprake is van opzet, zegt advocaat Bodewits. "Er wordt van bestuurders verwacht dat ze cyberincidenten proberen te voorkomen en het onderwerp serieus nemen."

"De Cyberbeveiligingswet maakt van cybersecurity een onderwerp dat op het hoogste niveau behandeld moet worden", zegt Scholten. "Bedrijven en organisaties kunnen nu niet meer zeggen: dit is iets van de security- of IT-afdeling. Het onderwerp moet in de bestuurskamer besproken worden, met als doel Nederland digitaal weerbaarder maken."

Uit de Perzische Golf komen diverse meldingen van incidenten met vrachtschepen. Iran meldt dat in de Straat van Hormuz een supertanker op een zeemijn is gevaren. Het schip zou meer dan twee miljoen vaten ruwe olie aan boord hebben.

Volgens de Islamitische Revolutionaire Garde in Iran probeerde het schip zonder toestemming door de nauwe zee-engte tussen Iran in het noorden en Oman en de Verenigde Arabische Emiraten in het zuiden te varen. Het zou daarbij hulp hebben gekregen van de Verenigde Staten.

Iran zegt dat er aan boord een explosie was, waarna brand ontstond. Hoe het met de bemanning is, is niet bekend. Ook is de naam van het schip niet bekendgemaakt.

Het bericht over de aanvaring met de zeemijn is niet door onafhankelijke bronnen bevestigd. Het Amerikaanse militaire commando en de Britse scheepvaartorganisatie UKMTO die de regio monitort, zeggen er niets over.

Voor de kust van Jubail

UKMTO meldde de afgelopen uren wel twee incidenten enkele honderden kilometers verderop. In de Perzische Golf zou ten noordoosten van de Saudische stad Jubail een tanker zijn geraakt door een onbekend projectiel. De bemanningsleden zijn in veiligheid gebracht, zegt de Britse organisatie.

Niet lang daarna meldde UKMTO een tweede incident, ook voor de kust van Jubail, zo'n 20 kilometer verder. Daarbij zou het gaan om een aanval met een granaat, afgeschoten vanaf een klein bootje. Ook op dit schip zou de bemanning in veiligheid zijn gebracht.

Winkeliers zaten er jarenlang niet op te wachten, maar het 100 eurobiljet maakt - voorlopig - een comeback. Op 46 plekken in Nederland heeft Geldmaat het biljet als proef in automaten zitten.

Het lijkt aan te slaan. Mensen die grotere bedragen opnemen, kiezen in veel gevallen voor het groene biljet. 57 procent van de klanten die de keuze krijgen, kiest voor het biljet van 100 euro. Hoe meer geld er wordt opgenomen, hoe vaker de keuze voor dit biljet.

Daarmee lijkt er enthousiasme voor het briefje van 100 en dat is precies wat De Nederlandsche Bank (DNB) samen met Geldmaat probeert te onderzoeken met deze proef. Begin volgend jaar wordt het besluit genomen of de biljetten in de automaten blijven.

Prijzen hard gestegen

Ongeveer een op de vijf van alle betalingen gaat met contant geld. Vóór deze proef was 50 euro het hoogste biljet dat je uit een geldautomaat kon krijgen. Maar is dat nog wel genoeg, nu euro's door de inflatie steeds minder waard zijn? Sinds 2002, toen de euro werd geïntroduceerd, zijn de prijzen met zo'n 70 procent gestegen. Oftewel, met een briefje van 50 euro kun je nu veel minder kopen dan in 2002.

Koen Thuis, afdelingshoofd cashbeleid bij DNB, wijst erop dat het in vrijwel alle eurolanden heel gangbaar is om met 100 euro te betalen. "We willen kijken of die behoefte er ook in Nederland is."

Toch zijn ondernemers niet altijd blij als je een briefje van 100 tevoorschijn haalt. "Nee, nee, daar word ik voor gestraft bij de bank. Dan gaan ze vragen stellen, sorry", zegt bijvoorbeeld een marktverkoper in de Utrechtse wijk Overvecht. Ook sommige fastfoodzaken accepteren geen briefjes van 100 euro.

Wisselgeld

"Die winkeliers zijn blij met omzet, maar een briefje van 100 is niet efficiënt", zegt Janwillem Burgering van de Nationale Winkelraad. "Je hebt al snel geen wisselgeld meer als iedereen met 100 euro gaat betalen."

Mede om die reden roept De Nederlandsche Bank consumenten op om vooral grote aankopen met de groene briefjes af te rekenen. "Gebruik ze doelmatig. Koop geen pakje kauwgom met 100 euro."

Volgende stap: 200 euro?

In de eurozone zijn ook briefjes van 200 en 500 euro in omloop. Die laatste worden niet meer uitgegeven door de centrale bank, maar misschien komen de biljetten van 200 euro ook hier weer in beeld.

"In andere landen is het niet gek als je betaalt met een briefje van 200", zegt Koen Thuis van DNB. "We doen eerst onderzoek naar de honderdjes. Je weet maar nooit, het heeft ook te maken met de waardeontwikkeling van de euro. Wat het briefje van 50 euro was, wordt de 100 euro misschien. Als je vervolgens lang genoeg wacht, komt de 200 euro in beeld."

Een Mexicaanse rechter heeft drie mannen tot elk 158 jaar en negen maanden gevangenisstraf veroordeeld voor de moord op twee Australische broers en hun Amerikaanse vriend in april 2024. De drie slachtoffers waren op surfvakantie aan de Mexicaanse westkust toen ze het slachtoffer werden van een roofoverval. Toen ze zich verzetten, werden ze door het hoofd geschoten.

De daders zijn door de rechtbank schuldig bevonden aan moord, diefstal met geweld en autodiefstal. De aanklagers hadden gevangenisstraffen van 210 jaar geëist.

Pas 36 uur in Mexico

De Australische broers Jake (33) en Callum Robinson (30) en hun 30-jarige Amerikaanse vriend Jack Carter Rhoad waren naar de Mexicaanse deelstaat Baja California gereisd om te surfen. Eenmaal daar kozen zij ervoor om op een afgelegen kampeerplaats bij de populaire surfplaats Punta San José hun kampement op te slaan.

Het plan was om vanuit daar te gaan surfen, maar binnen 36 uur nadat zij in Mexico waren aangekomen, vond de fatale roofoverval plaats. Een kleine week later werden hun lichamen teruggevonden in een metersdiepe waterput. Ook hun uitgebrande pick-uptruck werd dagen later pas gevonden.

De Amerikaanse veiligheidsdienst FBI assisteerde de lokale autoriteiten bij de zoektocht.

'Onze zonen zijn van ons afgenomen'

Volgens de aanklager waren de mannen "op het verkeerde moment op de verkeerde plaats". De ouders van de Australische broers waren in de rechtszaal aanwezig toen de rechter het vonnis uitsprak. De moeder zei tegen de veroordeelde mannen: "We willen dat zij met eigen ogen zien wat gevolgen zijn van wat er is gebeurd. Jake en Callum waren niet zomaar slachtoffers in een dossier. Het waren onze zonen die op brute wijze van ons zijn afgenomen."

De drievoudige moord sloeg in het surfersdorpje Punta San José in als een bom. De deelstaat Baja California staat bekend om de stranden en ideale golven om op te surfen. Volgens de lokale voorzitter van de surfersvereniging hebben de moorden een flinke terugval in het surftoerisme veroorzaakt. Ook in Australië waren de moorden groot nieuws.

Acteur en presentator Maarten Spanjer is op 73-jarige leeftijd overleden. Dat meldt De Telegraaf, de krant waarvoor hij columns schreef.

Spanjer is onder meer bekend van het programma Taxi. Daarin ging hij in de jaren 90 vermomd als taxichauffeur de straten op. In de auto ging hij het gesprek aan met passagiers terwijl een verborgen camera draaide. Als acteur speelde hij in onder meer de film Spetters.

Een kleine greep uit de carrière van Maarten Spanjer:

Spanjer leed al enige tijd aan blaas- en prostaatkanker. Bij een operatie werden zijn blaas en zijn prostaat verwijderd. Desondanks was hij deze zomer nog optimistisch, schrijft De Telegraaf.

"Ze blijven de boel nog wel even in de gaten houden, maar ik voel me goed", zei hij in augustus tegen het dagblad. "Ik heb wat minder energie, maar dat past misschien ook wel bij mijn leeftijd. Ik kom ook weer onder de mensen."

Drs. Vijfje

Spanjer werd op 24 oktober 1952 geboren in Amsterdam. Eind jaren 70 en begin jaren 80 speelde hij typetjes in het televisieprogramma Voetbal '80, zoals Drs. Vijfje. Rond dezelfde tijd, in 1980, brak hij door als filmacteur met zijn rol als jonge motorcrosser in Paul Verhoevens Spetters.

Later speelde hij rechercheur Martin Boks in de politieserie Boks en was hij te zien in de televisieserie Laat maar zitten. In de jaren 00 vertolkte hij de rol van Gerben Zonderland in een aantal verfilmingen van de Kameleon-kinderboeken.

Vanwege zijn bekendheid werd hij in de loop der jaren veelvuldig gevraagd voor reclamespots. Samen met zijn goede vriend Rijk de Gooyer maakte hij een serie spotjes voor KPN. Ook was hij te zien als het typetje Beun de Haas in reclames voor Bovag.

Met het programma Taxi won Spanjer in 1995 een Gouden Roos op het prestigieuze festival in Montreux, een van de belangrijkste prijzen voor televisie.

Schrijver

Behalve acteur en presentator was Spanjer ook schrijver van columns en korte verhalen. Hij bracht meer dan tien boeken uit.

De afgelopen tijd schreef hij voor De Telegraaf columns over onder meer zijn ziekte en hoe die zijn leven ingrijpend veranderde. Het ging niet alleen over moeilijke momenten, zo beschreef hij ook grappige observaties uit de wachtkamer van het ziekenhuis.

Volgens een vriendin met wie de krant sprak, Monique Waterham, ging het de laatste weken steeds slechter. "Er waren ineens weer enorme, nieuwe uitzaaiingen met grote gevolgen. Hij kon ook niet meer, Maarten was op." Zij was bij zijn overlijden, in een hospice in Ouderkerk aan de Amstel.

Wilde zwijnen, edelherten en reeën op de Veluwe hebben hun gedrag de afgelopen jaren aangepast aan de aanwezigheid van de wolf. Dat concludeert de Faunabeheereenheid Gelderland na monitoring. Die organisatie is verantwoordelijk voor het tellen van wilde dieren en voor het eventuele beheer via afschot.

Op de Veluwe leven momenteel een kleine honderd wolven, verdeeld over meerdere roedels. Hun aanwezigheid maakt prooidieren alerter en beïnvloedt hoe en wanneer die dieren zich door het gebied bewegen, blijkt uit het onderzoek. Boswachters en terreinbeheerders herkennen die veranderingen.

Wilde zwijnen vertonen volgens deskundigen ander, natuurlijker gedrag. Ze bewegen zich vaker in grotere groepen, ook wel rotten genoemd, over de Veluwe. Soms zoeken ze bescherming tussen grote grazers, zoals Schotse hooglanders. Ook komt het voor dat grotere zwijnen een wolf aanvallen die een van hun jongen probeert te grijpen.

Ook reeën hebben hun gedrag aangepast. Voor de komst van de wolf konden boswachters vaak vrij nauwkeurig voorspellen waar en wanneer reeën in het bos zouden grazen. Inmiddels verplaatsen de dieren zich meer door het gebied en zijn ze vaker in de avond en nacht actief.

De dieren worden met camera's in de gaten gehouden, en daar is hun veranderende gedrag te zien:

Floris Leyssius, voorzitter van Vereniging Het Edelhert, ziet dat ook edelherten voorzichtiger zijn geworden. In de eerste weken na de geboorte laten hindes hun kalveren doorgaans alleen achter op een beschutte plek.

"Als een edelhert een jong krijgt, wordt het sinds de vestiging van de wolf vaker verstopt aan de rand van het gebied", zegt Leyssius. Volgens hem worden de kalveren ook minder vaak gezoogd, om de verstopplek niet te verraden aan de wolf.

Boswachter Frank Theunissen ziet eveneens risico's voor kalveren die op een minder beschutte plek liggen. Edelherten die hun jong in het centrum van het wolventerritorium achterlaten, hebben volgens hem een grotere kans dat het kalf ten prooi valt aan een wolf.

Jagers blijven nodig

Op de Veluwe worden wilde dieren afgeschoten om het aantal aanrijdingen te beperken en jonge bomen de kans te geven te groeien. De wolf heeft invloed op de wildpopulaties, maar die invloed is volgens de Faunabeheereenheid niet voldoende om de gewenste wildstand te bereiken zonder dieren af te schieten.

Wolven jagen onder meer op jonge dieren, zoals kalveren van edelherten en damherten. Hoewel de wolf de groei van populaties wilde zwijnen kan afremmen, betekent dat niet dat hij de omvang van die populaties reguleert tot de aantallen die de provincie heeft vastgesteld.

Op de Veluwe zie je veel positieve effecten door de komst van de wolf, aldus Erik Koffeman van de Faunabeheereenheid Gelderland, die de jacht in de provincie coördineert. "Voor het natuurbeheer is de vestiging van de wolf heel positief. Voor agrarische gebieden is dat natuurlijk wel een heel ander verhaal."

Voordat duidelijk is hoeveel dieren er moeten worden afgeschoten, worden de dieren op de Veluwe geteld. Dat is door de veranderde verspreiding en het gedrag van de dieren moeilijker geworden. Ook het beheer van diersoorten verloopt anders.

"Nu de wilde zwijnen zich in grotere rotten bewegen, kun je op een avond soms maar één zwijn schieten. Na het schot zijn ze allemaal weg", zegt Koffeman.

Natuurlijker gedrag

Boswachter Teunissen geniet van de veranderingen door de komst van de wolf. "Prooidieren gedragen zich nu veel natuurlijker, voorheen zat er weinig pit in. Nu er een vijand is zijn ze alert en scherp en actiever."

Demonstraties, snelwegblokkades en acties bij brandstofdepots: in heel Frankrijk zijn vandaag protesten. Scholieren en studenten hebben, zoals in de afgelopen weken, opnieuw aangekondigd de straat op te gaan, maar dit keer hebben ze gezelschap. Want ook boeren, taxichauffeurs en, terug van weggeweest, de gele hesjes sluiten zich aan.

Voor de regering is het een bepalende dag: grijpt de woede van de scholierenprotesten verder om zich heen en staat Frankrijk de komende maanden een nieuwe convergence des luttes te wachten waarbij verschillende protestbewegingen samensmelten tot één groot massaprotest?

Half miljoen berichten

De datum 17 oktober ging in september al rond op sociale media, maar kreeg pas echt vaart met de opkomst van de scholierenprotesten. Die gaan inmiddels hun vierde week in. Volgens dataonderzoek in opdracht van de krant Le Monde zijn op Franse sociale media meer dan 460.000 berichten over '17 oktober' gepubliceerd.

Wat deze protestdag extra bijzonder maakt, is dat uiteenlopende groepen de handen ineenslaan: van jong tot oud en van links tot rechts. Acties zijn aangekondigd door scholieren en studenten, maar ook door boerenvakbonden, brandweerpersoneel, taxichauffeurs en verpleegkundigen.

Hun redenen om de straat op te gaan lopen uiteen, maar één ding hebben ze gemeen: de groeiende onvrede over de stijgende kosten voor het dagelijks leven en het regeringsbeleid. Vooral de hoge brandstofprijzen en de dalende koopkracht raken Fransen hard in hun portemonnee.

Voormalige kopstukken van de gele hesjes hebben gezegd zich bij de protesten aan te sluiten. De regering volgt die ontwikkeling met zorg. In 2018 en 2019 wist de gelehesjesbeweging, die op een gegeven moment ook oversloeg naar België en Nederland, elke zaterdag het openbare leven in Frankrijk lam te leggen door onder meer snelwegen en rotondes te blokkeren. Wat toen begon als protest tegen hoge brandstofprijzen groeide uit tot een brede volksbeweging. De protesten liepen geregeld uit op grootschalige rellen.

Op verzoek van minister Nuñez van Binnenlandse Zaken heeft premier Lecornu daarom voor morgen een crisisoverleg aangekondigd met betrokken ministeries. Ze houden er rekening mee dat de protesten gewelddadig kunnen worden.

Nuñez zei gisteren op de Franse radio het gebruik van flitsgranaten niet uit te sluiten. Vorige week zette de politie een type flitsgranaat niet langer in, nadat een scholier zijn hand was kwijtgeraakt. Daar lijkt hij nu van terug te komen. "Agenten moeten alle wapens die zij tot hun beschikking hebben, kunnen gebruiken", aldus Nuñez.

Hoewel de regering de afgelopen weken probeerde de scholierenprotesten onder controle te krijgen, onder meer met hard politieoptreden en verschillende handreikingen, heeft dat tot nu toe weinig uitgehaald. Dinsdag gingen opnieuw honderdduizenden scholieren en studenten de straat op.

Regering zit klem

Om de scholieren en de andere demonstranten tegemoet te komen, heeft de regering financieel nauwelijks bewegingsruimte. Frankrijk geeft structureel meer uit dan er binnenkomt, waardoor de staatsschuld torenhoog is en blijft oplopen. Tegelijkertijd neemt het vertrouwen van beleggers in de Franse economie af. De regering staat dit najaar dan ook voor een bijna onmogelijke opdracht: een begroting met tientallen miljarden aan bezuinigingen door het parlement loodsen.

Bezuinigen is hard nodig om de overheidsfinanciën weer een beetje op orde te krijgen, maar kan de woede op straat juist verder aanwakkeren. De regering zit dus klem.

"Op 17 oktober gaan we geschiedenis schrijven", schreef een jongere afgelopen week op TikTok. Online wordt een interactieve kaart gedeeld waarop mensen hun protestactie kunnen aanmelden. De teller staat vanochtend op bijna 1800 acties. In hoeverre al die acties van de grond komen en hoe massaal mensen komen opdagen? Dat zal de komende uren moeten blijken.

Het zag er allemaal toch wel erg 'koninklijk' uit, ook al zijn Harry en Meghan officieel geen 'werkende royals' meer. Een juichende menigte ontving het koppel donderdag in Nottingham, waar de twee voor het eerst sinds hun terugkeer naar het Verenigd Koninkrijk samen in het openbaar verschenen.

Selfies met het publiek, bloemen en Meghan in bordeauxrood, die zei dat het "geweldig is om weer terug te zijn". Het was ook maar saai zonder haar, concludeert tabloid Daily Mail.

Het is inmiddels vier jaar na 'Megxit': het dramatische vertrek van Harry en Meghan uit het Britse koningshuis. Er volgde een Amerikaans celebrityleven, met Netflix-producties, podcasts en kookprogramma's, een veelbesproken interview met Oprah Winfrey en Harry's boek Spare, waarin hij zijn familie niet spaarde. Maar toch keerden ze in augustus terug naar het Engelse leven waarop ze de afgelopen jaren zo veel kritiek hadden.

Woordvoerders van het paleis benadrukken dat Harry en Meghan, ook nu ze terug zijn in het land, geen working royals zijn, dus geen activititeiten namens het koningshuis zullen doen. Ze zijn privépersonen, klinkt het. Prins Harry zal zich richten op zijn liefdadigheidswerk en Meghan op haar lifestyleproducten en acteercarrière.

Eigenlijk kan niemand echt verklaren waarom ze zo plotseling terugkeerden. Zelfs Harry's vader koning Charles zou pas een paar dagen van tevoren zijn ingelicht. Wil het stel bij nader inzien toch een half-in-, half-out-model, een soort quasi-koninklijk leven? Willen ze zich verzoenen met de koninklijke familie, of dichter bij Charles zijn, die nog steeds voor kanker wordt behandeld? Willen ze hun kinderen op een Britse school zetten, of lieten ze zich inspireren door hun vrienden Beyoncé en Jay-Z, die eveneens een huis kochten in de prachtige Engelse Cotswolds?

De vragen over hun beoogde levensstijl en 'niet-koninklijke' publieke optredens vallen samen met een ander prominent vraagstuk: hun beveiliging.

Die kwestie wordt momenteel opnieuw beoordeeld door de RAVEC (Royal and VIP Executive Committee), een commissie die onder het Britse ministerie van Binnenlandse Zaken valt en beoordeelt wie recht heeft op beveiliging op kosten van de belastingbetaler. Het is een lastig dossier, met veel haken en ogen en een hoge attentiewaarde.

Toen Harry en Meghan nog werkende royals waren, werd hun beveiliging betaald door de staat. Na hun vertrek uit het koningshuis verviel die regeling. Harry pleit sindsdien, ook in de rechtszaal, voor beveiliging van zijn gezin wanneer ze op Britse bodem zijn.

Harry is en blijft immers de zoon van de koning, dat is nooit een keuze geweest. En, like them or not, Harry en Meghan zijn wereldberoemde en controversiële kijkcijferkanonnen die veel geld waard zijn mocht je ze willen kidnappen. Hun beveiliging zou de staat naar schatting ruim vijf miljoen pond kosten - met een dagelijkse operatie waarbij al hun routes op veiligheid moeten worden gecontroleerd. De risico's lopen uiteen van stalkers en gevaarlijke individuen tot zelfs de Taliban, nadat Harry in zijn boek Spare had onthuld dat hij in zijn militaire diensttijd in Afghanistan 25 Talibanstrijders had gedood.

De andere kant van het argument is dat staatsgefinancierde politiebescherming hoort bij mensen met een officiële functie en publieke verantwoordelijkheid en die hebben Harry en Meghan als niet-werkende royals momenteel niet. Het stel runt commerciële projecten waarmee ze hun eigen fortuin verdienen, dus waarom zou de belastingbetaler hun kostbare beveiliging moeten betalen? Daartegenover staat dat voormalige premiers na hun ambt wel recht hebben op staatsbeveiliging. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld Liz Truss, die slechts 49 dagen premier was. Waarom zij wel en prins Harry, die zijn hele leven prins is, niet? Dat is toch een lastig vraagstuk.

Harry bood aan zijn eigen politiebeveiliging te betalen, maar dat werd afgewezen: met de redenering dat 'de politie niet te koop is'. Volgens experts vraagt hun situatie om politiebeveiliging in plaats van particuliere beveiliging, onder meer omdat agenten wapens mogen dragen.

Volgens een recente YouGov-peiling vindt een meerderheid van de Britten dat de staat niet voor de beveiliging van Harry en Meghan zou moeten betalen. Hun terugkeer naar het Verenigd Koninkrijk wordt met enige scepsis ontvangen: 46 procent kijkt er niet positief naar. Vooral oudere Britten zijn kritisch over het stel, terwijl Harry en Meghan onder jongeren relatief populairder zijn.

In de media praten over zelfdoding is ontzettend precair, en al helemaal als het gaat over suicide op het spoor. De NS en Prorail zijn ook zeer terughoudend in de communicatie over 'aanrijdingen op het spoor'. Toch is nu een grote campagne gelanceerd in samenwerking met stichting 113 Zelfmoordpreventie, waarin onder anderen conducteurs, machinisten en mensen van ProRail over hun ervaringen vertellen.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Nieuwsuur-verslaggever Mitra Nazar sprak met spoormedewerkers over wat er gebeurt als iemand voor de trein springt en welke impact dat op hen heeft.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Eindredactie: Rosanne Sies

113

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

Goedemorgen! In heel Frankrijk wordt vandaag gedemonstreerd door scholieren, boeren, taxichauffeurs en de 'gele hesjes'. En in Eindhoven gaat de Dutch Design Week van start.

Eerst het weer: vandaag schijnt geregeld de zon, maar komen verspreid ook een paar buien voor. Het wordt bij een matige tot vrij krachtige wind zo'n 14 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De Amerikaanse president Trump zet een sanctiepakket tegen Rusland voorlopig in de ijskast. Daar had hij al zijn handtekening onder gezet, maar hij ziet er nu toch van af.

Trump zoekt de laatste weken meer toenadering tot de Russische president Poetin. Vorige week sloten beide leiders nog een dieseldeal. De relatie tussen Trump en de Oekraïense president Zelensky verkeert volgens deskundigen op een nieuw dieptepunt.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Tijdens een persconferentie in Brussel had de Oekraïense president Zelensky de lachers op zijn hand. Een journalist vroeg of Zelensky niet als zondebok werd neergezet voor de problemen van Trump in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen in de VS. De Oekraïense president gaf daarop geen antwoord, maar glimlachte. "Dat is mijn antwoord", zei hij.

Fijne dag!