NOS Nieuws - Algemeen

Noodhulp met een grote politieke lading: Servië krijgt bijstand van Rusland bij het bestrijden van een enorme natuurbrand ten oosten van de hoofdstad Belgrado. En dat terwijl ook Brussel het kandidaat-EU-lid had aangeboden te helpen.

Het Russische blusvliegtuig had woensdag bovendien speciale toestemming nodig om over EU-grondgebied naar Servië te vliegen. Het luchtruim boven de EU is immers gesloten voor Russische vliegtuigen, op grond van de sancties na de Russische inval in Oekraïne in 2022. Bulgarije, met sinds april een pro-Russische regering, verleende de ontheffing.

De Iljoesjin-76 van het Russische ministerie voor Noodsituaties wordt ingezet voor het bestrijden van de enorme brand in het natuurgebied Deliblatska pescara, zo'n 50 kilometer ten oosten van de hoofdstad Belgrado. Dat geldt als het grootste zandgebied van Europa. In de prehistorie was het onderdeel van een woestijn. Tussen de duinen in het steppe-achtige gebied groeien struiken en bossen. Daarvan staat een deel al een maand in brand.

Inmiddels gaat het om zo'n 3500 hectare, dat zijn bijna 5000 voetbalvelden. Door de aanhoudende droogte en hitte, met temperaturen boven de 40 graden, en de harde wind krijgt Servië de brand niet onder controle.

42.000 liter water

Rusland schiet nu te hulp met een enorm vrachttoestel dat 42.000 liter water in één keer boven het vuur kan uitstorten. Gisteravond landde het in de zuidelijke stad Nis en vandaag voerde de Iljoesjin meerdere vluchten boven het brandende gebied uit.

Dat Servië de hulp van Rusland inroept, is opmerkelijk. Servië is kandidaat-lid van de Europese Unie en draait nu al mee in het systeem waarin lidstaten elkaar helpen natuurbranden te bestrijden. Belgrado stuurde in juli nog een helikopter en een brandweerteam naar Spanje om daar te helpen blussen.

De EU verzorgt verder informatie vanuit de ruimte via satellietbeelden en houdt ook de brand in Servië in de gaten. Brussel had ook al hulp aangeboden, maar Servië heeft nu liever Russische bijstand. "De Europese Unie beschikt niet over blusvliegtuigen met zo'n grote capaciteit", verklaart minister van Binnenlandse Zaken Ivica Dacic die keuze.

Maar het is moeilijk de samenwerking met de Russen los te zien van de politieke balanceeract die Servië al jaren opvoert. Aan de ene kant is het land kandidaat-lid en zegt dat toetreding tot de EU prioriteit heeft. Tegelijkertijd onderhoudt Belgrado warme banden met Moskou. Servië weigert dan ook mee te doen aan de sancties tegen Rusland. Dat is Brussel een doorn in het oog en het is een van de grootste struikelblokken op weg naar het EU-lidmaatschap.

Omhelzing met Zelensky

Mogelijk speelt het een rol dat de Oekraïense president Zelensky twee weken geleden nog een bezoek bracht aan zijn Servische evenknie Vucic, voor het eerst sinds het uitbreken van de oorlog. De beelden van de twee presidenten die elkaar omhelsden, konden op instemming rekenen in Brussel, maar zijn vermoedelijk niet goed gevallen in Moskou. Het accepteren van de Russische blushulp kan worden gezien als een poging de verhoudingen weer wat in balans te brengen.

EU- en NAVO-lid Bulgarije moet intussen uitleggen waarom het de Iljoesjin toestemming gaf via dat land naar Servië te vliegen. Sofia kreeg een verzoek van zowel Belgrado als Moskou, en voert voor de goedkeuring humanitaire gronden aan. Die kunnen inderdaad een geldige reden zijn voor een uitzondering.

Bovendien woedt de brand niet ver van de Bulgaarse grens. "Aangezien de branden zich blijven verspreiden in het grensgebied en ook land aan deze kant bedreigt, is internationale samenwerking om deze ramp te bedwingen extra belangrijk", zegt het ministerie voor Transport.

'Provocaties niet uitsluiten'

De toestemming komt vier maanden nadat Bulgarije een premier koos die een "rationele relatie" met Rusland en het openen van de dialoog bepleit. Een deel van de oppositie reageert boos op het besluit het blusvliegtuig door te laten. Een journalist merkte op dat het toestel op weg naar Servië over meerdere Bulgaarse militaire bases is gevlogen.

Parlementslid Atanas Atanasov van de pro-Europese partij PP-DB eist opheldering van de regering. "Servië is een openlijke bondgenoot van Rusland en dit vliegtuig kan gebruikt zijn voor het verzamelen van inlichtingen", zei hij bij tv-zender Nova. "Het is oorlog en provocaties kunnen niet worden uitgesloten."

Roemeense F-16's hebben in de Zwarte Zee een zeedrone uitgeschakeld. De Roemeense president Dan wijst net als voorzitter Von der Leyen van de Europese Commissie met de vinger naar Rusland. Von der Leyen spreekt zelfs van "hybride oorlogsvoering".

Het onbemande bootje, de zeedrone dus, werd vanochtend ontdekt bij het Roemeense Neptun Deep-project op de Zwarte Zee. De Roemenen bouwen daar aan een installatie om vanaf volgend jaar gas te kunnen oppompen. Het vergt al met al een investering van zeker 4 miljard euro en de Roemenen hopen hiermee niet meer afhankelijk te zijn van Russisch gas.

Medewerkers zagen vanochtend de zeedrone op zo'n 160 meter van het platform. Ze schakelden de kustwacht in en na overleg op het hoogste niveau besloten de Roemenen om F-16-straaljagers de lucht in te sturen.

Volgens Roemenië vormde de drone een direct gevaar voor het project, maar bovenal voor de honderden mensen die op het platform aan het werk waren. De straaljagers schoten daarom op de drone, die op zee explodeerde. Volgens Roemenië was de drone volgeladen met explosieven.

Het Roemeense ministerie van Defensie gaf deze beelden vrij van de actie:

De Roemeense minister van Defensie zegt dat de drone niet uit Oekraïne afkomstig was en de president van het land wijst naar Rusland. Hij sprak van een "intensivering van dit soort onverantwoordelijke incidenten door de Russische Federatie".

Ook de voorzitter van de Europese Commissie, Von der Leyen, wijst in een verklaring naar de Russen. "Er is een steeds verder escalerende campagne van bedreigingen gaande, die onze burgers verontrust en erop gericht is onze Unie te verdelen."

Sinds de inval van Rusland in Oekraïne, in 2022, hebben Russische luchtdrones het Roemeense luchtruim 29 keer geschonden, zei het Roemeense ministerie van Defensie deze zomer. Er lijkt sprake van een toename: vijftien van die schendingen vonden dit jaar plaats.

Deze zomer ontplofte al eerder een zeedrone bij Roemenië, bij de haven van Constanta, maar die bleek afkomstig uit Oekraïne. Volgens Oekraïne was de drone overgenomen door Russische troepen.

Wat is hybride oorlogsvoering?

Bij hybride oorlogsvoering probeert een land een tegenstander te verzwakken zonder een open oorlog te beginnen. Daarbij worden militaire en niet-militaire middelen gecombineerd, zoals cyberaanvallen, sabotage, desinformatie. Het doel is onrust te veroorzaken, vertrouwen in overheden te ondermijnen en zo verdeeldheid te zaaien. Begin dit jaar zei de AIVD dat de 'hybride dreiging vanuit Rusland toeneemt'.

Meer dan 600 mensen hebben vanmiddag op Goeree-Overflakkee afscheid genomen van omgekomen vrijwillige brandweerman Adrie Vis (56).

Vis raakte op 6 augustus zwaargewond toen brandweerauto's positie innamen om een duinbrand bij Ouddorp te bestrijden. Krap een week later overleed hij.

"Het motto bij de brandweer is samen uit, samen thuis. We weten natuurlijk allemaal dat het werk risico's met zich meebrengt, maar als ploeg en als team ga je er vanuit dat je met zijn allen weer thuiskomt", aldus Meike van Eijzeren van de veiligheidsregio bij omroep Rijnmond. "Dat het in dit geval anders is gelopen, is intens verdrietig."

Laatste groet

Familieleden, vrienden en buurtgenoten, maar vooral veel brandweermensen en politiemensen brachten vandaag een laatste groet aan Vis. Hij werd met een ladderwagen van de Olympia Kazerne in Sommelsdijk naar zijn laatste rustplaats gereden. Daar vormden zijn collega's een erehaag.

Na afloop van de uitvaart reageerde Van Eijzeren zichtbaar emotioneel. "Het was prachtig. Langs de hele route, iets meer dan twee kilometer, stonden heel veel mensen uit het dorp en de omgeving om ook op hun manier de laatste eer aan Adrie te bewijzen. Dat was echt hartverwarmend."

Er is een nieuw medicijn ontwikkeld voor mensen met narcolepsie. Dit is een ziekte waarbij mensen spontaan in slaap kunnen vallen. Zo'n 8000 mensen hebben deze ziekte in Nederland.

Het geneesmiddel werd deze maand goedgekeurd in de Verenigde Staten. Het Europees medicijnen agentschap EMA heeft nog aanvullende onderzoeken aangevraagd bij de fabrikant van het medicijn.

Bij narcolepsie hebben mensen, naast het in slaap vallen, ook last van spierverslapping en concentratieverlies. De impact op het leven kan erg groot zijn.

"Ik probeer mensen al veertig jaar een redelijk leven te geven", zegt Gert Jan Lammers, bijzonder hoogleraar slaapstoornissen van het Leids Universitair Medisch Centrum. Een aantal van zijn patiënten deden mee aan het onderzoek naar dit medicijn. "Met dit medicijn zagen we eindelijk echt verbetering."

Regisseur van slaap en waak

Narcolepsie wordt veroorzaakt door een tekort aan het stofje orexine in de hersenen, dat het slaap- en waaksysteem regelt. Het is de regisseur die verschillende hersengebieden aanstuurt zodat we overdag wakker zijn en 's nachts slapen.

Deze regisseur werkt bij patiënten met narcolepsie niet goed. Hierdoor worden hersengebieden op willekeurige momenten actief, waardoor mensen plots in slaap kunnen vallen. Het nieuwe medicijn neemt de functie van regisseur over en zo worden de hersengebieden beter aangestuurd.

Volgens neurologen is het voor het eerst dat er een medicijn is dat ingrijpt op de oorzaak van narcolepsie. Huidige medicijnen werken vooral voor symptomen die patiënten hebben, zoals spierverslapping.

Leontien Sickenga is een van de patiënten die het medicijn kon testen in het onderzoek. "Ik kon moeilijk wakker blijven overdag en moest meerdere dutjes doen", vertelt Leontien Sickenga. "Ook had ik last van spierverslapping en slaapverlamming. Het is heel ingrijpend."

Sickenga gebruikt het geneesmiddel nu anderhalf jaar. Omdat ze mee deed aan het onderzoek mag ze het medicijn blijven gebruiken. "Het is alsof je eindelijk een goede bril aangemeten krijgt. Met andere medicatie zag ik de wereld wel wat beter, maar met deze medicatie is de wereld helder. Als ik wakker ben, ben ik er ook echt bij."

Lammers ziet positieve effecten bij patiënten. "Mensen voelen zich weer normaal. Ik ben hier nu veertig jaar mee bezig en ik heb dit nog niet eerder gezien. Het werkt niet voor iedereen perfect en het werkt niet de hele dag, maar het is wezenlijk anders dan wat we tot nu toe konden."

Geen wondermiddel

Hoogleraar slaapdiagnostiek Sebastiaan Overeem is ook positief over de ontwikkelingen. Hij is niet betrokken bij het onderzoek naar dit nieuwe medicijn. "Dit is fundamenteel nieuw en heel veelbelovend. Wondermiddelen zijn er natuurlijk niet en we moeten nog kijken hoe dit medicijn op de lange termijn werkt. Maar in het werkveld is iedereen wel onder de indruk."

Er zitten enkele bijwerkingen aan dit medicijn. De voornaamste is dat mensen meer moeten plassen. In de toekomst moet ook nog blijken of het medicijn goed blijft werken als het voor lange tijd wordt gebruikt. "Ik wil niet te positief zijn, want een aantal dingen kunnen we nu nog niet weten. Maar tot nu toe staan alle seinen op groen", zegt Lammers.

Hoewel het medicijn in de Verenigde Staten is goedgekeurd, moeten Nederlandse patiënten nog geduld hebben. Het proces voor goedkeuring is nog niet gestart in Europa. De verwachting is dat eind volgend jaar een aanvraag ingediend kan worden bij het Europees medicijnen agentschap EMA.

Actievoerende boeren vinden de richtlijn van het Openbaar Ministerie om voortaan altijd op te treden tegen trekkers op de snelweg onzinnig. Volgens hen kan de snelweg juist de veiligste route zijn.

"In veel gevallen is het veiliger om in colonne onder politiebegeleiding over de snelweg te rijden, dan door binnensteden met fietsers, voetgangers en onoverzichtelijke wegen", stelt veehouder Jeroen van Maanen. Hij treedt op als woordvoerder van landbouworganisaties die protesteren tegen het stikstofbeleid van het kabinet.

De actievoerders pleiten ervoor om in uitzonderlijke situaties toch trekkers op de snelweg te gedogen. "Als wij met grote groepen ergens heen gaan en het blijkt op dat moment via de snelweg veiliger, dan moet je daar niet voor weglopen. En dat doet het OM nu wel", vindt Van Maanen.

Afweging

Maar volgens het Openbaar Ministerie is de wet duidelijk: het mag niet. "Je kunt wel met je trekker over provinciale wegen rijden, dat is niet verboden", reageert Frank van Dijk van het Openbaar Ministerie in Den Haag.

Omdat ook dan verkeersonveilige situaties kunnen ontstaan, kan de overheid volgens hem altijd besluiten in te grijpen. Die afweging moet steeds opnieuw lokaal gemaakt worden.

Van Dijk zegt dat de politie jaarlijks duizenden demonstraties faciliteert, maar alleen als dat veilig kan. Hij wijst daarbij ook op de verantwoordelijkheid van actievoerders zelf. "Wij roepen iedereen op om te demonstreren op een veilige manier."

Discussie opgelaaid

De discussie over hoe er moet worden omgegaan met protesterende boeren die met hun trekkers over de snelweg rijden, is deze week flink opgelaaid. Aanleiding is het ongeval van afgelopen vrijdag op de A59 bij Heesch, waarbij twee mensen om het leven kwamen.

Dat ongeval gebeurde in de staart van een file, die werd veroorzaakt door trekkers die onderweg waren naar een demonstratie in Den Bosch. De politie had een dag eerder aangekondigd dat tractoren niet zouden worden tegengehouden, zolang ze de snelweg niet blokkeerden.

Hoewel het dus verboden is om met een landbouwvoertuig over de snelweg te rijden, werd niet altijd ingegrepen als boeren dit toch deden. Dat had te maken met het recht op demonstreren.

Burgemeesters

Gisteren liet het Openbaar Ministerie weten dat er vanaf nu altijd strafrechtelijk opgetreden wordt tegen tractoren op de snelweg, ook als bestuurders protesteren of onderweg zijn naar een demonstratie. Alleen als een burgemeester een demonstratie met trekkers expliciet toestaat op de snelweg, geldt een uitzondering.

Maar die beslissing kun je niet aan individuele burgemeesters overlaten, meent de Nijmeegse burgemeester Bruls. Mede namens 75 collega's in het oosten van Nederland roept hij op om ook één lijn te trekken.

"Als over een afstand van tien kilometer binnen verschillende gemeentegrenzen acties plaatsvinden, is het voor de politie ondoenlijk wanneer elke burgemeester met zijn eigen richtlijnen komt. Dat moet je echt landelijk afspreken."

Politie

Een ander vraagstuk is hoe er dan precies opgetreden moet worden tegen trekkers die toch de snelweg op gaan. Die vraag ligt vooral op het bordje van de politie, die nog bezig is met het maken van werkinstructies voor agenten.

"Ons optreden is in eerste instantie gericht op de-escaleren", liet de politie gisteravond weten in reactie op de richtlijn van het OM. "De aanpak die we kiezen om dat doel te bereiken, verschilt soms."

Volgens Bruls zal het in de praktijk niet altijd lukken om tractoren van de snelweg te houden. "Maar je kunt een bestuurder dan wel bekeuren of desnoods aanhouden als hij niet wil meewerken."

Het Openbaar Ministerie voegt daar aan toe dat handhaven ook achteraf kan, bijvoorbeeld met een boete op kenteken.

Snelweg niet mijden

Toch lijken de actievoerende boeren niet van plan om de snelweg vanaf nu te mijden. Zij vinden dat het ongeval van afgelopen vrijdag hen ten onrechte in de schoenen wordt geschoven.

"Er zijn in dit land iedere dag files en ongevallen en dan is het onterecht om nu discussie te voeren of het door de boeren kwam", vindt woordvoerder Van Maanen.

Op de vraag of boeren niet gewoon met de auto naar protestacties kunnen komen, antwoordt hij dat ze dat ook wel doen. "Maar trekkers zijn voor een deel het gezicht van de boerensector. Dus ik kan het goed begrijpen dat die erbij zijn."

Almere verlengt het samenscholingsverbod in het centrum van de stad met een jaar. Dat betekent dat de politie tot augustus 2027 kan ingrijpen als er drie of meer mensen bij elkaar staan.

"Deze maatregel helpt", zegt burgemeester Hein van der Loo bij Omroep Flevoland. "Iedereen is welkom in ons stadscentrum. En iedereen moet zich daar veilig voelen. Daarom is er geen plaats voor ernstige overlast en intimiderend groepsgedrag."

Het samenscholingsverbod werd op 24 februari van dit jaar ingevoerd. Burgemeester Van der Loo (partijloos) besloot daartoe omdat de overlast van vooral groepen jongeren zou toenemen. Hij sprak over openlijke overlast door drugshandel, intimidatie van voorbijgangers en "georganiseerde vechtpartijen" die via sociale media worden georganiseerd.

Normaal gedrag

Het verbod om met drie of meer mensen bij elkaar te gaan staan was niet onomstreden. Kritiek was er van mensenrechtenorganisatie Amnesty International. "Het is heel normaal gedrag voor jongeren om elkaar op te zoeken buitenshuis", aldus een woordvoerder. "Je moet oppassen dat je normaal gedrag niet problematiseert."

Hoogleraar staats- en bestuursrecht Jon Schilder van de VU in Amsterdam sprak van een "idiote maatregel". "Als jongeren graag bij elkaar willen komen om te chillen, dan kunnen ze in theorie al vallen onder het samenscholingsverbod", zei hij. "Dat vind ik wel een heel vergaande beperking van hun bewegingsvrijheid."

Beboet

De gemeente Almere benadrukt dat het verbod helemaal niet betekent dat jongeren niet meer in groepen bij elkaar mogen komen. Dat mag nog steeds, zolang zij de openbare orde niet verstoren.

De maatregel geeft de politie vooral meer mogelijkheden om in te grijpen bij groepen die wél problemen geven. Overlastgevers kunnen worden gewaarschuwd, weggestuurd of beboet.

En dat is volgens de gemeente precies wat er nu gebeurt. Uit een evaluatie die de gemeente samen deed met de politie, zorgpartners en ondernemers in het centrum van Almere deed, blijkt dat de politie sneller en effectiever optreedt als het nodig is. Gevolg is dat het in delen van het centrum merkbaar rustiger geworden.

Tijdelijk

Burgemeester Hein van der Loo houdt de maatregel nu tot 24 augustus 2027 in stand. Hij zegt dat het nog steeds om een tijdelijke maatregel geldt.

Het gebeurt in Nederland niet vaak dat een samenscholingsverbod voor zo'n lange tijd wordt afgekondigd. Burgemeesters grijpen soms een aantal weken of maanden naar het middel, zoals bij jongerenoverlast in een wijk in Noordwijk in 2018 en vorig jaar april in een wijk in Brunssum.

In het centrum van Woerden werd in juni het samenscholingsverbod dat daar geldt sinds half maart, verlengd tot half november. Ook daar gaat het om jongerenoverlast. "Beëindiging van het verbod op dit moment brengt daarom een reëel risico voor de openbare orde met zich mee", liet de gemeente onlangs weten bij RTV Utrecht.

In Oekraïne hebben anti-corruptiebureaus SAPO en NABOe invallen gedaan bij hoge functionarissen. De diensten spreken in een verklaring van de "onthulling van een criminele organisatie". Onder andere de plaatsvervangend stafchef van de president, Iryna Moedra, is aangeklaagd. Zelensky heeft haar gisteren ontslagen.

Het corruptieschandaal werd gisteren gemeld door Oekraïense media. Vandaag bracht NABOe meer details over de zaak naar buiten. Er zijn nieuwe audiofragmenten gedeeld en foto's van de invallen bij leden van de veronderstelde criminele organisatie.

De groep wordt beschuldigd van het witwassen, het op illegale wijze in bezit komen van bedrijven en vastgoed, het vervalsen van officiële documenten en machtsmisbruik. Op foto's is te zien dat stapels geld in beslag zijn genomen.

De corruptiewaakhond zegt dat huidige en voormalige parlementariërs onderdeel uitmaken van de groep verdachten. Onder hen bevindt zich ook een aantal hooggeplaatste functionarissen die actief waren binnen het presidentieel kantoor. In de vrijgegeven geluidsopnames worden alleen functies genoemd en geen namen.

Naast plaatsvervangend stafchef Moedra gaat het volgens krant The Kyiv Independent onder andere ook om ex-parlementariër Maksym Mykytas en parlementariër Vadym Stolar. Eveneens Oleksi Stoepak, directeur van staatsbank Sens Bank is aangeklaagd in het onderzoek. Viktor Doebovyk, die aan het hoofd staat van de juridische afdeling van het presidentiële kantoor is ook een verdachte in het onderzoek.

The Kyiv Independent spreekt van opnieuw een groot schandaal voor het kantoor van Zelensky. Er loopt onder meer ook een onderzoek naar Andri Jermak, de toenmalige stafchef van de Oekraïense president. Jermaks huis werd in november vorig jaar doorzocht en daarna stapte hij op. In mei dit jaar werd Jermak op borgtocht vrijgelaten.

Gevoelig moment

Het nieuwe corruptieonderzoek komt op een gevoelig moment voor de president. De door Zelensky ontslagen minister van Defensie Federov riep deze week op tot het houden van verkiezingen, omdat er volgens Fedorov te weinig wordt gedaan tegen corruptie in Oekraïne.

De kans lijkt nihil dat er daadwerkelijk verkiezingen komen. Daarvoor zou eerst de grondwet moeten worden aangepast. Daarnaast voert Rusland dagelijks aanvallen en bombardementen uit en kunnen daardoor zowel burgers als militairen niet veilig naar de stembus. Desondanks is de populaire Federov in korte tijd uitgegroeid tot de grootste politieke rivaal van Zelensky.

De partij van Zelensky probeerde vorig jaar de onafhankelijkheid van SAPO en NABOe in te perken. Het parlement nam een wet aan die volgens waarnemers deze anti-corruptiebureaus tandeloos zou maken. Na protesten in Oekraïense steden, en vanuit de EU, ging Zelensky overstag en werd de onafhankelijk van SAPO en NABOe hersteld.

Na de zonsverduistering van 12 augustus hebben oogartsen in Nederland bij achttien patiënten schade aan het netvlies geconstateerd. Dat blijkt uit een rondgang van de Nederlandse vereniging van oogartsen NOG. Het gaat om vijf kinderen en dertien volwassenen.

Het NOG ontving van 51 ziekenhuizen en zelfstandige klinieken reacties. De meerderheid van de mensen heeft klachten van milde aard, zoals het zien van vlekken. Een enkele oogarts meldt ook een ernstiger beeld. Of de klachten weer overgaan, valt nog niet te zeggen.

"Bij retinitis solaris (schade aan het netvlies) kan het herstel weken tot maanden duren. Oogartsen zullen de betrokken patiënten daarom blijven volgen. Naar verwachting kan pas over een jaar een beeld worden gegeven van het uiteindelijke herstel", aldus het NOG.

Niet rechtstreeks in de zon kijken

Voorafgaand aan de zonsverduistering van ruim een week geleden waarschuwden artsen om niet direct in de zon te kijken. "Om direct in de zon te kijken is alleen een eclipsbril geschikt", zei oogarts Ike Schouten. Dat moet een goede, niet beschadigde bril zijn. "Als je zonder bescherming in de zon kijkt, kun je schade aan het netvlies krijgen."

Het lijkt erop dat relatief weinig mensen schade aan ogen hebben opgelopen bij de zonsverduistering. Volgens Schouten komt dat doordat er veel aandacht is geweest voor veilig kijken. Ook het NOG herhaalt dat in een verklaring. "De uitgebreide aandacht in de media voor veilig kijken naar de zonsverduistering heeft mogelijk voor 'awareness' gezorgd", staat in de verklaring.

Tegelijkertijd meldt het NOG dat oogartsen zich zorgen maken over de socialemediatrend #Sungazing, waarin mensen direct in de zon kijken. "Ook buiten een zonsverduistering kan dit leiden tot blijvende schade aan het netvlies. Die schade ontstaat pijnloos, wordt vaak pas later opgemerkt en is niet te genezen."

De Kansspelautoriteit heeft een hulpje erbij in de strijd tegen gokverslaving: een computermodel dat problematisch gokken voorspelt.

Het model heeft zichzelf getraind om risicogedrag van online gokkers te herkennen, vertelt Charles de Leau, die het ontwikkelde in het kader van zijn promotieonderzoek aan de Universiteit van Amsterdam. Daarbij was het belangrijk om te weten welk gedrag als risicovol moet worden aangemerkt.

Een goede indicator bleek of een online gokker heeft verzocht om nooit meer te worden toegelaten in het online casino. "Dat zijn dus mensen die zeggen: ik heb mezelf niet in de hand", zegt de onderzoeker. "Dan weet je dat het mis is."

Uit de gegevens van online casino's over die groep probleemgokkers trok de onderzoeker een aantal nuttige conclusies. Zo zijn veel 's nachts spelen, steeds meer geld inzetten of steeds langer spelen indicaties dat het de verkeerde kant op gaat.

'Ze zijn alles kwijtgeraakt'

Steeds vaker raken mensen gokverslaafd, vertelt De Leau, die ook in zijn eigen omgeving zag wat voor schade problematisch gokken aanricht. "Een gokverslaving heeft heel verregaande gevolgen gehad voor mensen in mijn omgeving. Die besteedden uiteindelijk al hun tijd in het casino en zijn alles kwijtgeraakt."

Daarnaast is gokken nu laagdrempeliger dan vroeger, zegt De Leau. "Iedereen heeft nu een casino in zijn binnenzak." Bovendien blijkt uit nieuwe onderzoeken van de Kansspelautoriteit dat kinderen al op jonge leeftijd in aanraking komen met gokken. Daardoor kan de stap naar online gokken vanaf 18 jaar kleiner worden.

Volgens de wet hebben online casino's een zorgplicht en moeten zij voorkomen dat gebruikers verslaafd raken. De Leau vindt de invulling van die zorgplicht tot nu toe te vrijblijvend. "De enige verplichting is dat ze klanten de mogelijkheid moeten bieden om zichzelf te laten uitschrijven. Maar je wilt natuurlijk dat iemand op tijd gestopt wordt voordat die verslaafd raakt."

Casino's helpen in te grijpen voordat het misgaat is wat de onderzoeker zichzelf ten doel stelde in 2013. Dat het model er nu pas is - 13 jaar later - heeft te maken met de enorme hoeveelheid data die een zelflerend computermodel nodig heeft. De lange zoektocht naar die gegevens verliep niet zonder slag of stoot.

Jarenlange zoektocht

Zo was de online gokmarkt in Nederland destijds nog niet legaal. Dat gebeurde pas in 2021. De Leau was dus aangewezen op data van gokbedrijven uit het buitenland.

Bovendien kon hij geen garantie krijgen dat de casino's ook daadwerkelijk alle gegevens aan hem zouden overhandigen. "Ze zijn je niks verplicht en misschien willen ze wel goede sier maken door alleen de rooskleurige data te geven", memoreert hij zijn zoektocht. "Het is niet in het belang van casino's, dus daar zat een moeilijkheid."

Het lukte niet om de juiste gegevens te verkrijgen en uiteindelijk gaf hij zijn zoektocht op. Totdat hij jaren later een mailtje kreeg van een casinomedewerker: of De Leau wel wist dat er een wet bestaat die online casino's verplicht om data over gokken beschikbaar te stellen voor onderzoek? "Het bleek dat er nog nooit iemand van die mogelijkheid had gebruikgemaakt."

Baan opgezegd

Hoewel hij inmiddels data scientist was geworden bij een webwinkel, zegde zijn baan op en ging aan de slag. Van de 26 online kansspelaanbieders kwamen de helft uiteindelijk over de brug met gegevens.

"Van dertien hebben we de data nog steeds niet, terwijl ze daar volgens de wet wel toe verplicht zijn", vertelt De Leau. De Kansspelautoriteit bevestigt op de hoogte te zijn dat aanbieders geen gegevens hebben gedeeld en betreurt dat. Het is niet duidelijk of de toezichthouder actie gaat ondernemen tegen de weigerende online casino's.

Het model staat inmiddels op de website van de Kansspelautoriteit. "Eerder kon je niet weten wie er verslaafd raakt en wie niet", zegt De Leau. Nu dat wel kan met zijn model, hoopt hij dat online casino's en de Kansspelautoriteit online gokkers beter gaat beschermen tegen problematisch gokken. De onderzoeker kreeg deze week al mailtjes binnen van casino's die ermee willen experimenteren. "Ik ben positief verrast."

Casino's hebben de plicht om risico's in te schatten bij mensen, maar die doen dat nu op basis van gesloten, commerciële modellen, zegt gokonderzoeker Tony van Rooij van het Trimbos-instituut. Dat die risicobeoordelingen geheim zijn, noemt hij "onwenselijk". Het openbare model van De Leau is daarom "een heel goed idee".

Hoe het model in de toekomst gebruikt gaat worden is nog niet duidelijk.

De natuurbrand die sinds vrijdag woedt in de Hoge Venen in België, is grotendeels onder controle. Dat melden de lokale autoriteiten. Als de weersomstandigheden hetzelfde blijven, zou de brand zich niet meer moeten verspreiden.

Vanmiddag zei minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintinal al dat de situatie onder controle begon te raken. Bij de brand is inmiddels zo'n 3000 hectare natuurgebied afgebrand, een gebied dat ongeveer net zo groot is als Vlieland.

Een grote storm heeft het blussen gisteren geholpen. Volgens het Franstalige medium RTBF viel er in enkele minuten naar schatting 150 miljoen liter regen op het getroffen gebied, dat is meer regen dan in de zes dagen daarvoor. Inwoners van geëvacueerde dorpen, waaronder het Duitse Monschau, mogen sinds gisteravond terugkeren naar huis.

Hulp van andere landen

In het gebied zijn 350 mensen aan het werk om het vuur te bestrijden. Ook andere landen helpen mee. Onder meer Nederlandse, Duitse, Noorse en Zweedse blushelikopters en -vliegtuigen zijn in het gebied.

Vandaag is de laatste dag dat de Duitse brandweer aanwezig is, meldt de Belgische omroep VRT. Toestellen van andere landen blijven tot en met zondag, schrijft RTBF.

De brand is lastig te bestrijden omdat hij woedt in veengebied. De droge turf, die bestaat uit samengeperste plantenresten, is zeer brandbaar. Daarbij kan het vuur ook ondergronds verder branden en smeulen en elders weer opduiken.

Een 17-jarige jongen die dit voorjaar een explosief liet afgaan bij een gebouw op de Amsterdamse Zuidas krijgt 165 dagen jeugddetentie, waarvan 122 voorwaardelijk.

De explosie in maart van dit jaar was onderdeel van een reeks aanslagen op Amerikaanse en joodse doelwitten in Nederland en België.

De verdachte gaf tijdens de zitting toe dat hij het explosief liet afgaan en zei dat hij dat deed voor geld. Hoeveel hij daarmee heeft verdiend is niet bekendgemaakt.

Na de explosie werd op sociale media een filmpje verspreid waarin de aanslag werd opgeëist door een relatief onbekende organisatie. In het kantoorpand aan de Zuidas, dat overigens weinig schade opliep, is ook een Amerikaanse bank gevestigd.

Terroristisch oogmerk niet bewezen

De aanslagen lijken daarmee iets te maken te hebben met de oorlog die de VS en Israël waren gestart tegen Iran. Tijdens de inhoudelijke behandeling zei de officier van justitie dat hij niet kon bewijzen dat de verdachte een terroristisch oogmerk had.

Met 165 dagen jeugddetentie valt de straf in de zaak van de 17-jarige een stuk lager uit dan de strafeis van het Openbaar Ministerie. Dat vond dat de jongen een jaar jeugddetentie verdiende, waarvan 317 dagen voorwaardelijk.

In het vonnis zegt de rechtbank van Amsterdam dat de eis te hoog te vinden in vergelijking met andere zaken. Daarnaast krijgt de jongen strafvermindering omdat hij tijdens zijn voorarrest onterecht te lang geen contact mocht hebben met zijn moeder.

Mogelijke opdrachtgever

Intussen zit de mogelijke opdrachtgever ook vast, zij het in een Amerikaanse cel. In mei werd een man met de Iraakse nationaliteit aangehouden in Turkije, op verzoek van de Verenigde Staten.

Het Amerikaanse Openbaar Ministerie verdenkt de 32-jarige van het coördineren van achttien aanslagen of aanslagpogingen tegen joodse, Israëlische en Amerikaanse doelen in Europa en Noord-Amerika.

Hij handelde in opdracht van een pro-Iraanse militie, zegt de Amerikaanse aanklager. In deze zaak is nog geen straf opgelegd.

De Rotterdamse politie heeft drie personen opgepakt na de vondst van een dode man gisteren in zijn appartement in Rotterdam.

De verdachten zijn een 33-jarige man en twee vrouwen van 27 en 40 jaar. Ze komen uit Rotterdam, meldt omroep Rijnmond.

Het lichaam van het slachtoffer werd gistermiddag gevonden in de woontoren Het Statendam, in het centrum van Rotterdam. Een bekende had alarm geslagen omdat die geen contact met de man kon krijgen.

Buurtbewoners

De politie zette twintig mensen op de zaak en begon een onderzoek in en rond de woontoren. Ook werd buurtbewoners gevraagd of ze iets gezien of gemerkt hadden.

Het is nog onduidelijk wat er precies is gebeurd, maar het politieonderzoek lijkt zich te concentreren op de nacht van maandag op dinsdag.

Dinsdagnacht

Zo is de politie vooral geïnteresseerd in camerabeelden van buurtbewoners die gemaakt zijn vanaf maandagavond 17 augustus 23:00 uur tot dinsdagochtend 18 augustus 03:00 uur, meldt de regionale omroep.

Volgens nog onbevestigde berichten werden de drie verdachten afgelopen nacht in een auto klemgereden door de politie en toen gearresteerd. Het is onduidelijk hoe de politie het trio op het spoor is gekomen.

In Spanje zijn dit jaar tussen 1 juni en 19 augustus 4458 hittedoden geregistreerd. Dat schat het Spaanse nationale gezondheidsinstituut Carlos III op navraag door het Franse persbureau AFP. Het is het hoogste aantal sinds 2022, toen er 4520 sterfgevallen gerelateerd waren aan de hitte.

Er kan bij de sterfgevallen geen direct verband worden gelegd tussen hun doodsoorzaak en de hitte. Desondanks zegt het instituut dat de resultaten gelden als de meest betrouwbare schatting waarbij de hitte "een beslissende factor is geweest" bij het overlijden. Het Spaanse gezondheidsinstituut gebruikt een speciale meetmethode om hittedoden te kunnen monitoren, waarin ook de weersomstandigheden worden meegenomen.

Net als in veel andere landen werden in Spanje de afgelopen tijd hitterecords verbroken. Zo was juli de heetste en droogste maand van Spanje sinds het begin van de metingen in 1961.

Duitsland

Ook Duitsland heeft cijfers bekendgemaakt over hittegerelateerde doden. Het Robert Koch Instituut, het Duitse nationale gezondheidsinstituut, schat dat tussen 6 april en 9 augustus zo'n 14.000 mensen zijn overleden als gevolg van de hitte. Volgens het instituut waren daarvan 12.660 mensen ouder dan 65 jaar, van wie 7040 ouder dan 85.

De piek van de sterfgevallen lag tussen 22 en 28 juni. In grote delen van Duitsland werd het toen rond de 40 graden.

Het RIVM meldde eerder dat er in Nederland tussen 22 juni en 5 juli ruim 900 mensen waren gestorven vanwege de hitte. Het ging vooral om mensen ouder dan 80 jaar. Deze groep loopt extra risico op omdat onder meer tijdens extreme hitte hun organen minder goed werken.

Niet altijd direct verband

Er is niet altijd een direct verband vast te stellen tussen hitte en een overlijden. Hitte kan rechtstreeks een hitteberoerte veroorzaken, maar kan ook bestaande gezondheidsproblemen verergeren. Vooral ouderen en andere kwetsbare mensen kunnen daardoor eerder overlijden.

Gezondheidsinstituten schatten hittegerelateerde sterfte daarom statistisch: ze vergelijken de gemeten sterfte tijdens warme periodes met de verwachte sterfte op basis van historische patronen en temperatuur. Het verschil tussen die verwachte sterfte mét en zonder het effect van hoge temperaturen wordt vervolgens toegeschreven aan hitte.

Een groep jongvolwassenen verzamelt zich op een plein in de zuidelijke havenstad Odesa. In dit gezelschap, vooral vrouwen, zitten onder anderen een psycholoog, een ondernemer en een jurist. Wat ze delen is een passie voor een onafhankelijk Oekraïne en een positieve houding ten opzichte van het leger.

Het gezelschap stapt in een aftandse bus en vertrekt naar een natuurgebied een uurtje buiten de mondaine badplaats. Ze gaan kennis maken met de 38ste Mariniersbrigade in een weekendje sport, spel en survivaltraining.

De meesten zijn in de twintig en dertig, maar de sfeer op deze warme ochtend is puberaal uitgelaten. Het vertrek uit de stad die permanent wordt gekweld door luchtalarm en Russische luchtaanvallen geeft een groot gevoel van opluchting.

Het is een vriendelijkere methode om het tekort aan manschappen op te vangen dan mannen dwingen om dienst te nemen. Dat leidt tot maatschappelijke onrust.

Hard optreden tegen weigeraars

President Poetin overweegt een grootschalige mobilisatie van tienduizenden soldaten voor een mogelijk najaarsoffensief. Voor Oekraïne is het echter niet zo makkelijk om meer soldaten te rekruteren. En eigenlijk wordt dat steeds moeilijker.

Er zijn naar schatting 300.000 Oekraïense mannen ondergedoken of gevlucht om aan de dienstplicht te ontkomen. Het Oekraïense leger, dat ongeveer 800.000 militairen telt, kan zich zoveel weigeraars en deserteurs niet permitteren.

De Territoriale Rekruteringscentra (DTsK) treden daarom steeds harder op. Op sociale media circuleren de nodige filmpjes van de militairen van de DTsK's die jonge mannen in onopvallende bestelbusjes sleuren. Dat loopt regelmatig uit op vechtpartijen, omdat omstanders zich ermee bemoeien en de jongens proberen te bevrijden.

De 'bussificatie', zoals deze vorm van rekrutering wordt genoemd, is misschien wel het gevoeligste politieke thema in de Oekraïense samenleving. Hoeveel druk van het leger kan deze uitgeputte samenleving aan, is de grote vraag op dit moment.

'Jongeren motiveren'

Vandaar het survivalweekendje. Oleksander Malysj, met een lichtblauwe baret, is sergeant rekrutering bij de mariniers: "Dit motiveert jongeren om naar het leger te gaan. Onze legendarische strijdkrachten hebben nu dringend nieuwe aanwas nodig."

De sergeant met een anker op zijn baret hoopt op meer dan alleen kennismaking en begrip. "Ik denk dat het een grote prestatie is als tien mensen hier een contract ondertekenen. Als het er meer zijn, zullen we hen garanderen dat ze precies daar terechtkomen waar ze willen."

Dat is niet onbelangrijk. Er is grote angst bij mannen in de militaire leeftijd om ingedeeld te worden bij een willekeurige legereenheid. Niet alle commandanten springen namelijk even zorgvuldig om met mensenlevens. Dit soort 'slagers' zijn voor veel jongens reden om onder te duiken of het land te ontvluchten.

Onbegrip tegengaan

Deelnemer Jana, kinderpsycholoog, denkt dat de weekenden helpen om de uitgedunde gelederen van het leger aan te vullen. "We zijn actief in onze gemeenschappen, delen onze ervaringen. Ik laat foto's zien online. Misschien denkt iemand dan: 'Interessant, misschien ga ik me hier eens verder in verdiepen.'"

Volgens Jana en de organisatie is de versterking van de band tussen leger en samenleving een minstens zo belangrijk doel van dit weekend: "Vaak worden militairen die terugkeren van gevechtshandelingen geconfronteerd met onbegrip".

Zou ze zelf overwegen om een contract met het leger te tekenen? "Maybe, in principe zeg ik ja. Het hangt ervan af of mijn kennis nodig is." Een volmondig ja geeft Jana niet, die zich terugtrekt in haar tent om zich te verkleden voor een spel met luchtdrukgeweren.

Provocerende vraag

De officiële woordvoerder van de mariniers vindt de vraag over hoeveel 'bussificatie' Oekraïne aankan "provocerend". "Maar ik zal proberen te antwoorden. Sommigen staan achter het idee van mobilisatie, omdat het gaat om ons voortbestaan. Anderen zijn er fel op tegen en vinden dat ze niet voor oorlog in de wieg zijn gelegd. Toch zou ik zeggen: als wij het niet doen, zal niemand anders het voor ons doen."

Met andere woorden, hardere druk is onvermijdelijk, zo laat de majoor doorschemeren.

Ook Jana vindt het een moeilijk onderwerp voor een vrolijke middag met onschuldige luchtdrukwapens. Ze heeft zich inmiddels verkleed en draagt een masker en beschermbril: "Er bestaat geen simpel ja of nee. Het hangt af van je innerlijke kracht. Ben je bereid je hiermee te verzoenen of niet?" En dan sluit de kinderpsycholoog zich snel aan bij haar groepje.

Zes jaar lang verzamelde de Formule 1-wereld zich elke zomer in de Nederlandse duinen. Maar komend weekend is de Grand Prix van Zandvoort voor het laatst.

Honderdduizenden fans kwamen de afgelopen jaren naar het dorp om te juichen voor Max Verstappen en de andere coureurs. En om hun geld uit te geven aan kaartjes, eten en drinken.

Natuurorganisaties zijn blij met het einde van de Dutch Grand Prix. De afgelopen jaren voerden ze tientallen rechtszaken over stikstofuitstoot, geluidsnormen, natuurbehoud, padden en hagedissen.

Wat hebben die zes Formule 1's in Nederland opgeleverd en gekost? In deze podcast maken we de balans op met NOS-Formule 1-expert Afke Boven, directeur van Stichting Natuurbehoud Marc Janssen en horecaondernemer in Zandvoort Brigitte van Eig.

Luisteren?

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: IJsbrand Terpstra

Eindredactie: Lars Hulshof

Op papier lijkt het simpel. Om een belangrijke telescoop te redden van de ondergang, lanceer je een andere satelliet. Met grote armen grijp je dan de telescoop bij de lurven en breng je hem weer in een goede baan om de aarde.

De praktijk blijkt voor ruimtevaartorganisatie NASA toch wat weerbarstiger. Want inmiddels is de reddingssatelliet deels onbestuurbaar geraakt en lijkt de telescoop met elke draai om de aarde iets dichter te komen bij diens lot: verbranden in de atmosfeer.

Dat zou voor wetenschappers een flinke aderlating zijn. De telescoop in kwestie, de Neil Gehrels Swift Observatory, kortweg Swift, is gemaakt om gammastralen te onderzoeken. Die stralen komen vaak in flitsen vrij bij de krachtigste explosies in het heelal, veelal veroorzaakt door het instorten van zware sterren of het samensmelten van neutronensterren.

Steeds dichterbij

Swift doet zijn werk al sinds 2004. Destijds werd gerekend op een levensduur van ruim twee jaar. Maar Swift bleef in trouwe dienst en is voor wetenschappers nog altijd een belangrijk instrument bij het detecteren van gammastralen.

Toch kon de ruimtetelescoop niet eindeloos actief blijven. Dat wist NASA vanaf het begin.

Omdat Swift slechts relatief kort gebruikt zou worden, is de satelliet niet voorzien van eigen voorstuwingsmiddelen. Stuurloos cirkelt Swift met elke baan dichter naar de atmosfeer van de aarde. Vloog Swift in 2004 nog op 600 kilometer hoogte, nu is dat nog 'maar' 375 kilometer.

Reddingsmissie

Daar kwam nog iets onverwachts bij. Door enorme zonnestormen in 2024 en 2025 ging dat proces van dichter bij de aarde komen ineens veel sneller. NASA had plotseling dus haast, wilde het nog iets kunnen doen voor Swift.

Een commercieel ruimtevaartbedrijf kreeg de opdracht om reddingssatelliet Link te maken. Die zou Swift terug naar zijn oorspronkelijke baan om de aarde moeten brengen. Zoiets was nog nooit gedaan.

En er was dus haast: minder dan een jaar. De Link werd begin vorige maand gelanceerd. Maar meteen bleek er een probleem: de satelliet is niet goed te besturen. De missie, die ruim 20 miljoen euro kostte, is mislukt, zegt NASA vandaag.

Daarmee lijkt het lot van Swift bezegeld. De komende maanden gaat het hard. Swift zal snel hoogte verliezen en als de telescoop op minder dan 120 kilometer van de aarde komt, wacht de allesverzengende hitte die de atmosfeer daar opwekt.

Voor wetenschappers betekent dat ze waarschijnlijk minder snel en minder uitgebreid gammaflitsen kunnen onderzoeken. Op termijn, zo is de verwachting, zullen nieuwe ruimtetelescopen deze taak wel weer kunnen overnemen. Maar zover is het nog niet.

Australische aanklagers hebben in hoger beroep geëist dat de verdachte in de beruchte paddenstoelenzaak nooit meer vrijkomt. Erin Patterson werd eind vorig jaar veroordeeld tot levenslang, met kans op vroegtijdige vrijlating na 33 jaar. Justitie ging daartegen in hoger beroep.

De 51-jarige Patterson werd schuldig bevonden aan moord en poging tot moord op vier leden van haar voormalige schoonfamilie. Ze had de ouders en de tante en oom van haar ex-man in 2023 beef wellington geserveerd met giftige paddenstoelen erin.

Alleen de oom overleefde de lunch. Hij lag wekenlang in het ziekenhuis waar hij in een kunstmatige coma werd gehouden. Ook haar ex-man had een uitnodiging gekregen, maar had die op het laatste moment afgeslagen.

Meedogenloos gedrag

Openbaar aanklager Brendan Kissane eist dat Patterson nooit voor vervroegde vrijlating in aanmerking komt. Als de rechters het daar niet mee eens zijn, zou ze na een langere periode dan 33 jaar kans moeten maken op vrijlating. "Dat is een ingrijpend standpunt", zegt Kissane daarover. "Maar de aard van de strafbare feiten vereist dit."

Levenslange gevangenisstraffen zonder uitzicht op vervroegde vrijlating komen in Australië zeer zelden voor.

Kissane omschreef de misdaden van Patterson als 'meedogenloos gedrag' en 'werkelijk verschrikkelijk'. In processtukken van het OM valt te lezen dat de openbaar aanklagers nog nooit een zaak zoals deze hebben behandeld. Patterson zelf zegt dat de paddenstoelen per ongeluk in het eten zijn terechtgekomen.

Vanwege haar bekendheid zit Patterson vast in de zwaarbewaakte Gordon-afdeling van een vrouwengevangenis in Melbourne. Deze afdeling is bestemd voor gevangenen die een gevaar zijn voor hun medegevangenen.

Wanneer de uitspraak volgt in het hoger beroep is nog niet bekendgemaakt.

Het KNMI heeft voor diverse provincies in het noorden en oosten van het land code geel afgegeven vanwege onweersbuien die overtrekken. Die kunnen gepaard gaan met veel neerslag in korte tijd, windstoten en hagel.

Code geel geldt voor Noord-Holland, Friesland, Drenthe, Groningen, Overijssel, Gelderland en het Waddengebied. Het weer kan overlast geven in het verkeer en spelbreker zijn bij buitenactiviteiten, benadrukt het meteorologisch instituut.

Bij noodweer is net buiten Dokkum een fietser zwaargewond geraakt door blikseminslag, meldt Omrop Fryslân. Het slachtoffer fietste rond 12.15 uur het stadje uit toen de bliksem insloeg. Een traumahelikopter bracht een medisch team naar de plek van het ongeluk. Daarna is de fietser met de ambulance naar het UMCG in Groningen gebracht.

Boven zee zijn ook waterhozen waargenomen. Die kunnen ontstaan boven grote wateroppervlaktes waarbij zeer lokaal zware windstoten kunnen voorkomen.

Bij Den Helder werd deze waterhoos door ooggetuigen gefilmd:

Waterhozen zijn soms te zien onder de wolken boven de Noordzee, de Waddenzee en het IJsselmeer, schrijft het KNMI in een uitleg op zijn website. "Pas als een slurf het wateroppervlak raakt en water opzuigt, is het een waterhoos."

Die waterhozen zijn beduidend minder gevaarlijk dan windhozen, die boven land een spoor van vernieling kunnen achterlaten. Dat komt omdat waterhozen meestal hun kracht verliezen zodra ze boven land komen. Het komt maar zelden voor dat een waterhoos aan land nog schade aanricht.

Via NOS Ooggetuige komen ook foto's binnen van het onstuimige weer:

Weerpresentator Roosmarijn Knol:

"Bij onweersbuien worden af en toe wind- en waterhozen waargenomen. Die ontstaan als er verschillen zijn in temperatuur en luchtvochtigheid. In dit geval dus warme grond en warm zeewater met koude lucht die daar hoger in de atmosfeer overheen stroomt.

Daarnaast moet de windrichting veranderen met de hoogte. Dat kan je het beste vergelijken met een wenteltrap die omhoog draait. Daardoor krijg je uiteindelijk de vorm van de windhoos.

Waterhozen ontstaan boven water, maar hebben dezelfde ontstaanswijze als een windhoos. Zwaardere windhozen met zichtbare schade noemen we eerder tornado's, maar het gaat in principe over hetzelfde verschijnsel. Ze komen in ons land maar zelden voor."

Niet alleen boven Nederland is het onrustig in de lucht, ook over Duitsland zijn het afgelopen etmaal zware onweersbuien getrokken. De hulpdiensten moesten veelvuldig uitrukken, bijvoorbeeld in Wetzlar, Hesse, waar zo'n zestig huizen beschadigd raakten en dakdelen tot 100 meter verder terechtkwamen.

In de zuidwestelijke deelstaat Rijnland-Palts kwam een 58-jarige vrouw om het leven door het weer. Ze was met een andere vrouw aan het wandelen en zocht tijdens de onweersbuien beschutting onder een overdekte zitplek toen een boom ontworteld raakte en op de schuilplaats viel.

Aan de andere kant van het land, op 80 kilometer van Berlijn, ontstond bij Fürstenwalde een tornado. Daken werden van huizen gerukt en meerdere auto's raakten beschadigd door omgevallen bomen. Eén persoon raakte gewond, meldt het Duitse persbureau DPA.

Nog steeds heeft de Duitse weerdienst voor enkele gebieden weerswaarschuwingen uitstaan. Vooral in de deelstaten Baden-Württemberg en Beieren wordt nog zwaar onweer verwacht. In die laatste deelstaat moesten gisteravond laat zo'n 3500 bezoekers van een dorpsfeest in Kronach het buitenterrein verlaten vanwege het weer. Het feest kon binnen verdergaan.

De groep Nederlanders die dinsdag betrokken waren bij een zwaar verkeersongeluk in de Amerikaanse staat Ohio, was daar voor een trekkertrek-event. Dat zegt de vrouw van een veehouder uit Markelo die het busje bestuurde waarin de Nederlanders zaten.

Het reisgezelschap bestond uit zestien personen verdeeld over twee busjes. Een daarvan werd dinsdag geramd door een vrachtwagen op een onoverzichtelijke kruising.

Bij het ongeluk kwamen drie inzittenden om het leven. Vier anderen, onder wie de bestuurder, raakten gewond en zijn naar het ziekenhuis gebracht. De dodelijke slachtoffers zijn twee mannen van 55 en een man van 44. Ze overleden ter plekke.

Trekkertrekwedstrijd

"Mijn man is zwaargewond. Maar we hebben hem tenminste nog. Onze gedachten zijn dan ook vooral bij anderen die hun dierbaren kwijt zijn", zegt de vrouw tegen RTV Oost.

De 48-jarige veehouder was met een groep trekkertrek-fanatiekelingen naar Ohio afgereisd, waar jaarlijks de grootste trekkertrekwedstrijd ter wereld wordt gehouden. Het event zou vandaag beginnen en stond volgens de vrouw van de veehouder al jaren op zijn lijstje.

De veehouder liep een klaplong, gebroken ribben en andere verwondingen op. Hij ligt nog in het ziekenhuis. "Het liefst was ik natuurlijk zelf ernaartoe gevlogen, maar het werk hier op de boerderij gaat natuurlijk gewoon door. Het is al heel erg prettig dat onze zoon bij mijn man kan zijn, zodat hij er niet helemaal alleen voor staat."

Over de toedracht van het ongeluk is nog maar weinig bekend. Volgens Amerikaanse media gebeurde het ongeluk op een onoverzichtelijk kruispunt op een heuvel. "Het politieonderzoek is nog maar net begonnen. Veel weten we nog niet", zegt de echtgenote.

De groep bestond volgens haar uit trekkertrek-fanaten. "Er waren mensen vanuit het hele land bij. Uit het Gelderse, hier vlak om de hoek. Maar ook elders uit Gelderland en Drenthe."

"Mijn man kende de een wat beter dan de ander, maar in dit kleine wereldje kent eigenlijk iedereen elkaar wel. Onze gedachten zijn dan ook vooral bij die mensen die een dierbare zijn verloren."

Begrip in sport

Een van de dodelijke slachtoffers is de 55-jarige Ruben Fortuin uit het Gelderse Groessen. Fortuin was een bekend gezicht binnen de trekkertrek-wereld. Op sociale media stromen de steunbetuigingen binnen.

"De laatste jaren was Ruben een bekend en graag gezien gezicht op de zaterdag van ons evenement", schrijft het bestuur van Truck en Tracktorpulling IJzerdoorn. "We zullen zijn diepe kennis van de voertuigen missen, en vooral het feit dat hij vaker op de baan te vinden was dan ernaast."

De oprichter van de inmiddels failliete vastgoedgigant Evergrande is in China veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Ook worden alle persoonlijke bezittingen van Hui Ka Yan in beslag genomen, oordeelde de rechtbank in Shenzhen.

Volgens de rechtbank gebruikte Hui zijn positie om onder meer fraude te plegen. De 67-jarige Hui werd aangeklaagd voor acht feiten, waaronder omkoping, fraude en verduistering. In april bekende hij schuld. De rechter heeft Evergrande en een dochteronderneming ook een miljardenboete opgelegd.

Evergrande was een van de grootste projectontwikkelaars van China. Het bedrijf was actief in veel sectoren. Hui bouwde elektrische auto's, was eigenaar van een voetbalclub en groeide ooit uit tot de rijkste man van China.

Blijven lenen

De vastgoedreus werd groot door te blijven lenen bij onder meer banken en bouwbedrijven, maar kwam in 2021 in de problemen toen het bedrijf zijn schulden niet meer kon terugbetalen. Daarop volgde een vastgoedcrisis in China.

In 2023 werd Hui opgepakt en sindsdien zit hij vast. Ook kreeg hij een miljoenenboete opgelegd en mag Hui van de Chinese autoriteiten de rest van zijn leven niet meer handelen op de beurs. Ook moest het bedrijf twee jaar geleden zichzelf ontbinden.

In de zaak zijn 56 medeverdachten veroordeeld tot celstraffen van tussen de 22 maanden en 18 jaar.