NOS Nieuws - Algemeen

Terwijl treinen uitvallen, vliegtuigen aan de grond blijven en weggebruikers gladde wegen mijden, zetten mensen door het hele land zich in om anderen te helpen. Van vervoer voor mensen met een beperking tot een maaltijdbezorgdienst voor ouderen: de ene organisatie werkt vanuit een voorbereid weerprotocol, de andere bekijkt per moment of maatregelen nodig zijn.

"Ik heb overuren gedraaid", verzucht coördinator Karin van Rooijen van Tafeltje Dekje in De Bilt. Dat is een service waarbij warme maaltijden worden gebracht naar ouderen die hulpbehoevend zijn. "Tot nu toe lukt het om iedereen eten te brengen", zegt ze.

Elke dag rekenen zo'n twintig mensen in De Bilt op een warme maaltijd van de club. Die wordt niet alleen gebracht, maar ook netjes op een bord geserveerd. Met een praatje erbij. Allemaal door vrijwilligers, die gemiddeld 80 jaar oud zijn.

Veel mensen bij wie de maaltijden bezorgd moeten worden, wonen op afgelegen plekken. "Daar is het wegdek ronduit slecht", zegt Van Rooijen. Uiteindelijk vond ze genoeg vrijwilligers bereid om de sneeuw te trotseren. "Zij weten ook: de mensen waar wij komen, zijn er nog erger aan toe. Zij rekenen er echt op."

Noodplan

Een weerprotocol is er niet bij Tafeltje Dekje. "Ik doe dit nu veertien jaar en heb weer zoals dit nog nooit meegemaakt", zegt Van Rooijen. "We zijn een kleinschalige, houtje-touwtje-organisatie. Aan mij de taak om het rond te krijgen."

Niet op alle plekken is er zo'n coördinator om alles te regelen. Mantelzorgers staan er vaak alleen voor. De afgelopen dagen bleek dat sommigen niet voldoende voorbereid waren op een weersituatie als deze, zegt woordvoerder Felicia Postma van MantelzorgNL. "Er waren bijvoorbeeld geen afspraken gemaakt met buren of andere mensen in de omgeving, terwijl de mantelzorger ook niet kon komen."

Maar ook als het wel goed geregeld lijkt, loopt het soms mis. Zo was er in Soest een 93-jarige vrouw die afhankelijk is van thuiszorg om uit bed te komen. Haar sleutelkastje was bevroren, waardoor er niemand naar binnen kon komen. "Uiteindelijk ging haar 66-jarige zoon die kant op om haar te helpen", zegt Postma. De thuiszorg was al weg naar de volgende cliënt. "De zoon heeft met een föhn dat sleutelkastje staan ontdooien."

De vereniging roept nu actief op om te gaan nadenken over een noodplan. "Dat is echt heel belangrijk."

Speciaal vervoer

Van zo'n plan is wel sprake bij Vervoer Gooi- en Vechtstreek, de partij die in de regio Hilversum ritten regelt voor mensen die zelf niet kunnen reizen. "Wij kijken per dag naar wat kan", zegt manager Martine van Calcar.

Zo ging het leerlingenvervoer vanaf dinsdag niet door. "Rijden zou te gevaarlijk zijn geweest voor zowel de leerlingen als de chauffeurs. Ouders reageerden daar over het algemeen begripvol op, zeker omdat we het tijdig mededeelden."

Vervoer Gooi- en Vechtstreek biedt ook autoritten aan voor mensen met een beperking, chronische ziekte of ouderen die niet zelfstandig met het ov kunnen reizen. De ritjes zijn bedoeld voor familie- of kappersbezoek, of om boodschappen te doen.

Normaal gesproken zijn er zo'n 600 van dat soort ritten per dag, de afgelopen dagen maar 200. "We rijden alleen noodzakelijke ritten", zegt Van Calcar. Het gaat dan om medische bezoeken en uitvaarten.

Voedselbank

In het noorden van het land geldt tot vanavond code oranje. Daar zijn verschillende faciliteiten dicht, zoals ook de voedselbank in Delfzijl, schrijft RTV Noord. Die is normaal elke vrijdagochtend open, maar vandaag niet vanwege de grote sneeuwval. "De veiligheid van klanten en medewerkers staat voorop", aldus het bestuur.

Voor wie niet zonder ondersteuning kan tot volgende week vrijdag, is een alternatief bedacht. Zij kunnen morgenochtend hun pakket ophalen.

Syrië heeft de gewapende groep SDF een deadline gesteld om Aleppo te verlaten. Al dagenlang zijn er gevechten in de Syrische stad tussen de Syrische regeringstroepen en daaraan gelieerde milities aan de ene kant en de door Koerden gedomineerde strijdgroep SDF aan de andere kant.

Vanaf 03.00 uur lokale tijd geldt in de stad een staakt-het-vuren, meldt het Syrische ministerie van Defensie in een verklaring aan het Syrische persbureau SANA. Bussen zijn ingezet om de SDF-strijders van Aleppo naar het noordoosten van Syrië te verplaatsen. Veiligheidstroepen zijn aanwezig om te garanderen dat de groepen veilig de regio kunnen verlaten.

De Koerdische strijders zouden echter weigeren de buurten Ashrafieh en Sheikh Maqsoud in Aleppo te verlaten. Ze willen blijven om hun "buurten te verdedigen", schrijft Al Jazeera.

Het Syrische ministerie zegt met de maatregel een einde te willen maken aan de onveilige situatie in die wijken en de rechtsstaat en officiële instanties weer te herstellen. Ook moet het voor burgers die gedwongen hun huizen moesten verlaten mogelijk worden om weer terug te keren, aldus het ministerie.

Dagenlange onrust

Zowel de Syrische regeringstroepen als de SDF verwijten elkaar verantwoordelijk te zijn voor de geweldsuitbarsting. Volgens de SDF zijn er zeker negen doden gevallen, en raakten 55 mensen gewond.

De SDF speelde de afgelopen jaren een grote rol in de strijd tegen het regime van oud-president Assad en de terreurgroep Islamitische Staat. De SDF controleert nu het noordoosten van Syrië. Na de val van Assad in december 2024 is afgesproken dat de Koerdische groep Aleppo zou verlaten en dat het SDF-gebied zou opgaan in de Syrische staat.

Maar dat proces komt niet van de grond. De Koerden vertrouwen de interim-regering in Damascus niet; zij willen dat de rechten en erkenning voor Koerden in de nieuwe grondwet worden opgenomen. De regering beschuldigt de SDF van het schenden van afspraken.

Gisteren riep het leger inwoners van de stad op om weg te gaan. Daarna voerde het leger luchtaanvallen uit. Tienduizenden mensen verlieten Aleppo en zo'n 14.000 mensen zochten hun toevlucht in schuilplaatsen in de stad.

De burgemeester van de Oekraïense hoofdstad Kyiv heeft bewoners opgeroepen de stad te verlaten vanwege problemen met de water- en energievoorziening na de Russische aanvallen van vannacht.

Op Telegram schrijft Vitali Klitsjko dat inwoners, als ze dat kunnen, moeten vertrekken omdat bij de luchtaanvallen infrastructuur voor energie en warmte is geraakt. Ook werden verschillende wijken geraakt.

Burgemeester Klisjko stelt dat de helft van de bijna 6000 flatgebouwen in Kyiv door de aanval niet meer verwarmd kunnen worden. Ook de watervoorziening is door de aanvallen verstoord, zegt hij.

Ziekenhuizen en kraamklinieken zijn met mobiele installaties van stroom voorzien, maar aan de elektriciteits- en warmtevoorziening voor woningen wordt nog gewerkt. De burgemeester zegt dat het nog wel een paar dagen kan duren voordat de infrastructuur gerepareerd is, omdat de weersverwachtingen de komende dagen niet goed zijn. In Kyiv is het dit weekend en de week erna ruim -10 graden.

Hypersonische raket

Bij een andere aanval vannacht, op de west-Oekraïense stad Lviv, heeft Rusland de raket Oresjnik gebruikt. De raket heeft volgens de burgemeester van Lviv belangrijke infrastructuur in de stad geraakt.

Volgens de Russische president Poetin beweegt dit type raket zich met hypersonische snelheid. De raket zou voor het eerst zijn ingezet in 2024.

Beelden van de inslag verschenen op sociale media:

Volgens het Russische ministerie van Defensie zijn de aanvallen van vannacht een reactie op de aanval die Oekraïne zou hebben uitgevoerd op een residentie van de Russische president Poetin.

De beschuldiging van deze aanval werd door de Oekraïense president Zelensky vrijwel direct weersproken. Rusland deelde twee dagen daarna beelden van een aanval, maar deze werden door Oekraïne afgedaan als "lachwekkend".

EU-landen hebben ingestemd met het ondertekenen van het handelsverdrag Mercosur. De ambassadeurs van de 27 EU-landen spraken vanochtend over het verdrag, dat bedoeld is om de handel tussen de EU en de Mercosur-landen Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay te bevorderen.

Tijdens de vergadering sprak een ruime meerderheid van de EU-landen steun uit voor het handelsakkoord. Frankrijk, Polen, Ierland, Oostenrijk en Hongarije lieten weten tegen te stemmen. België zal geen stem uitbrengen.

Het Mercosur-akkoord, waarover meer dan 25 jaar is onderhandeld, moet de handel tussen de Europese Unie en de vier Zuid-Amerikaanse landen stimuleren door importheffingen te verlagen en procedures te versimpelen. Daardoor kan de EU straks producten zoals auto's, medicijnen en textiel makkelijker exporteren. Andersom kan de EU goedkoop soja, rundvlees en suiker importeren. Ook beschikken de Zuid-Amerikaanse landen over belangrijke grondstoffen.

Sectoren beschermen

Om te voorkomen dat Zuid-Amerikaanse boeren Europese boeren wegconcurreren, stelt de Europese Commissie voor een aantal sectoren importquota in. Zo mogen de Mercosur-landen jaarlijks maximaal 99.000 ton rundvlees naar de EU exporteren tegen een lage importheffing. Ook kan de Commissie lage importheffingen opschorten wanneer de import van gevoelige producten zoals rundvlees, pluimvee of suiker de Europese markt verstoort.

De Europese Commissie hoopte in december al naar Zuid-Amerika af te kunnen reizen om het verdrag rond te maken. Maar voorzitter Von der Leyen moest een geplande reis naar Brazilië toen afzeggen, omdat het verzet onder lidstaten nog te groot was.

Toezeggingen

De Commissie deed afgelopen maanden meerdere concessies om kritische landen over de streep te trekken. De Eurocommissarissen voor Handel en Landbouw nodigden woensdag nog alle EU-landbouwministers uit in Brussel. Die kregen te horen dat de Commissie 45 miljard euro uit de Europese begroting vervroegd beschikbaar wil stellen voor boeren, in 2028.

Ook wil de Commissie importheffingen op verschillende soorten kunstmest tijdelijk verlagen. Dat bleek vandaag genoeg om Italië over de streep te trekken. Dat land was nodig voor een meerderheid.

In het midden van de Filipijnen is een grote zoekactie gaande naar zeker dertig mensen die worden vermist bij een vuilstortplaats. De enorme berg afval zakte gisteren plots in, waardoor meerdere mensen bedolven raakten.

Reddingswerkers wisten twaalf mensen levend onder het vuil vandaan te halen. Voor een vrouw van 22 kwam de hulp te laat. Naar nog eens 34 mensen wordt gezocht, meldt de Filipijnse nieuwssite Rappler. Vermoedelijk werkten de meesten bij de vuilstort.

Het ongeluk gebeurde bij Cebu City. De burgemeester van de stad laat weten dat het zoeken gecompliceerd is, omdat de vuilnisbelt nog verder kan instorten.

De oorzaak van het ongeluk is niet bekend, maar een gemeenteraadslid zegt tegen een lokale nieuwssite dat er te veel afval lag opgeslagen waardoor het onveilig was.

Zeker 300 reddingswerkers zijn ingezet bij de zoektocht. Ze worden nauwgezet gevolgd door familieleden van de vermisten die bij de afvalberg bijeen zijn gekomen in de hoop hun geliefden levend terug te zien.

De Iraanse leider Khamenei heeft in een toespraak op de staatstelevisie uitgehaald naar de betogers die protesteren tegen het Iraanse regime. Khamenei zegt dat de demonstranten "van hun eigen straten een puinhoop maken om de president van een ander land te behagen".

De hoogste leider van Iran doelt hiermee op de Amerikaanse president Trump, die op zijn eigen platform Truth Social op niet mis te verstane wijze kenbaar maakte achter de Iraanse demonstranten te staan. Als Iran niet stopt met het "gewelddadig doden van demonstranten", zullen de Verenigde Staten "hen komen redden", schreef Trump. "Wij zijn klaar voor actie."

Desondanks zei Khamenei in zijn speech dat de autoriteiten hard zullen optreden tegen demonstranten. Iran tolereert volgens hem geen mensen die zich gedragen "als huurlingen voor buitenlanders". Terwijl tijdens zijn toespraak het publiek "dood aan Amerika" scandeerde, had hij het over "vandalen en relschoppers" die vernielingen hebben aangericht. Hij maande Trump zich "bij zijn eigen land te houden".

Omvang onbekend

De protesten van de afgelopen dagen zijn de grootste sinds de demonstraties na de dood van Mahsa Amini in 2022. De protesten ontstonden eind vorige maand uit onvrede over de torenhoge inflatie, maar inmiddels richten demonstranten hun pijlen op het Iraanse regime.

Op beelden die door de NOS zijn geverifieerd is te horen en zien hoe een menigte in Gorgan "dood aan de dictator" scandeert. In een andere video is te zien hoe Iraanse veiligheidstroepen het vuur openen op demonstranten in een wijk in Karaj. Ook zijn er geweerschoten te horen op een video bij de luchthaven Mehrabad in Teheran.

Vanochtend werd in het journaal op de staatstelevisie voor het eerst aandacht besteed aan de protesten, zij het met slechts weinig details. Het Iraanse regime heeft ook het internet in het land platgelegd om te voorkomen dat de protesten verder toenemen.

Hoeveel doden bij de protesten zijn gevallen, is moeilijk te verifiëren omdat Iran geen vrije pers kent. Volgens de mensenrechtenorganisatie HRANA, gevestigd in de Verenigde Staten, zijn tot nu toe zeker 42 doden gevallen en ruim 2200 mensen opgepakt.

Midden-Oosten-correspondent Daisy Mohr:

"De meningen verschillen over wat deze protesten uiteindelijk teweeg zullen brengen. We hebben de afgelopen jaren vaker grote protestgolven gezien in Iran die uiteindelijk toch weer met harde hand werden onderdrukt.

Maar gisteravond lijkt er wel iets te zijn veranderd. De context is natuurlijk ook anders dan de vorige keren. Naast woede, toenemende ontevredenheid en de alsmaar verslechterende economie is er ook druk van buitenaf. President Trump zegt te willen ingrijpen als er in Iran meer geweld wordt gebruikt en er meer doden vallen tijdens de protesten. Hoe hij zou willen ingrijpen, weten we niet.

Een ding weten we ook: het Iraanse regime heeft geen effectieve oplossingen voor alle uitdagingen, zowel binnen- als buitenlandse, waar het land momenteel voor staat. 'Buitenlandse spionnen' krijgen de schuld van deze protesten en de reactie zal zijn de eigen bevolking nog weer verder onderdrukken."

De Belgische uitgeverij DPG Media neemt het vrouwentijdschrift Linda en het jongere zusje Linda Meiden over van het Nederlandse mediabedrijf Talpa Network.

Talpa Network was op zoek naar een nieuwe eigenaar voor de bladen die "de toekomst op langere termijn optimaal kan waarborgen", staat in een gezamenlijke persverklaring.

DPG is onder meer eigenaar van verschillende Nederlandse en Belgische kranten, alsmede radiozenders. Topman Erik Roddenhof van DPG Media noemt de tijdschriftenmarkt "zeer uitdagend". "Door Linda onderdeel te maken van ons bedrijf, bieden we het merk tijd en slagkracht om de positie van Linda verder te verstevigen."

Aan de andere kant zegt Talpa Network "blij te zijn dat Linda een sterk nieuw huis heeft gevonden", aldus topman Joost Brakel. Het mediabedrijf wil zich meer gaan concentreren op de audio- en videomerken.

Aanvulling

DPG Media is ook al eigenaar van de vrouwenbladen Libelle en Margriet. Het Belgische concern noemt de overname van de bladen van Linda de Mol een aanvulling daarop. "De Mol blijft nauw verbonden met Linda en de huidige hoofdredactie", staat in de persverklaring.

Het tijdschrift werd in 2003 opgericht in samenwerking met de presentatrice en actrice. Het tijdschrift heeft een oplage van zo'n 135.000 exemplaren per maand. Naar eigen zeggen bereikt het merk maandelijks miljoenen vrouwen.

Sinds 2019 was het in handen van Talpa. John de Mol, eigenaar van Talpa, kocht het blad voor 40 miljoen van uitgeverij Sanoma. Voor welk bedrag DPG Media de tijdschriften heeft overgenomen, is niet bekendgemaakt.

De Australische deelstaat Victoria kampt met grote natuurbranden. Op meerdere plekken in de staat woeden grote branden die veel schade hebben aangericht en nog niet onder controle zijn. Drie mensen worden vermist.

De branden ontstonden deze week op een dertigtal plekken in Victoria. Vooral de branden rond de plaatsen Longwood en Walwa zijn moeilijk te bestrijden. Daar is respectievelijk zo'n 35.000 en 20.000 hectare afgebrand. Gezamenlijk is dat vergelijkbaar met drie keer de oppervlakte van het eiland Texel.

In Longwood zijn meerdere gebouwen verloren gegaan, waaronder enkele huizen en een buurtcentrum. Hier raakten de drie mensen vermist, nadat de brandweer hun had aangeraden te vluchten. Toen het huis later afbrandde, kon men geen contact meer krijgen met het drietal, twee volwassenen en een kind.

In het nabijgelegen Ruffy zijn meerdere bedrijven en een school verwoest. "De hoofdstraat ziet eruit alsof er een bom is afgegaan", zei de plaatselijke brandweercommandant geëmotioneerd. Opruimen wordt volgens hem "een kwestie van weken, niet dagen".

Australië kampt al enige tijd met een hittegolf, omdat het momenteel aan de andere kant van de wereld zomer is. Temperaturen van boven de 40 graden zijn geen uitzondering. Daarbij komt ook nog eens een harde wind die het vuur aanwakkert. Zeker tot zondag zijn er daardoor nog bevorderlijke omstandigheden voor natuurbranden.

Bewoners van een twintigtal plaatsen in het gebied is aangeraden te vertrekken. Voor een soortgelijk aantal plaatsen wordt gewaarschuwd een evacuatie voor te bereiden en de ontwikkelingen goed te volgen.

"Zoiets heb ik nog nooit gezien", zei evacué Nicky Vervest tegen de krant Sydney Morning Herald over de vluchtende mensenmassa. "Iedereen racete door de straat met aanhangers en dieren in hun voertuigen. Totaal in de stress. Als mieren die wegvluchten voor de regen."

Zwarte Zomer

Volgens premier Jacinta Allan van de deelstaat is het gevaar in Victoria niet zo groot geweest sinds 2019, toen in de Zwarte Zomer 33 mensen om het leven kwamen door natuurbranden. Ze waarschuwt nu dat het vuur onvoorspelbaar is en zeker nog niet onder controle.

"Wacht niet af, twijfel niet over een evacuatiebevel, wacht niet tot het erger wordt. Nu vertrekken is het veiligst. Wacht niet tot het veel te laat is."

In Zwitserland is vandaag een dag van nationale rouw vanwege de dodelijke cafébrand in Crans-Montana. De slachtoffers worden herdacht tijdens een ceremonie waar onder meer de Franse president Macron en de Belgische premier De Wever bij aanwezig zijn.

In het hele land luiden om 14.00 uur de kerkklokken, gevolgd door een minuut stilte.

In skioord Crans-Montana liep de nieuwjaarsnacht uit op een tragedie. Rond 01.30 uur brak brand uit in een kelder van een bar waar op dat moment veel jongeren aan het feestvieren waren. Het lijkt erop dat de brand ontstond door ijsfonteinen die te dicht bij het plafond werden gehouden.

Veel bezoekers konden geen kant op, omdat er maar één trap was om de kelder te verlaten. Bij de brand kwamen veertig mensen om het leven en raakten 119 mensen gewond. Het jongste dodelijke slachtoffer was 14 jaar.

Duizend aanwezigen

Tijdens een herdenkingsdienst in de Zwitserse stad Martigny wordt stilgestaan bij alle slachtoffers. Naar verwachting wonen ongeveer duizend mensen deze dienst bij, meldt het Zwitserse persbureau Keystone-SDA. Onder de aanwezigen zijn families van de slachtoffers en hoogwaardigheidsbekleders.

Zo zijn de Zwitserse bondpresident Guy Parmelin, minister van Buitenlandse Zaken Ignazio Cassis en minister van Justitie Beat Jans aanwezig. De dodelijke slachtoffers kwamen uit meerdere landen. Daarom komen ook de Franse president Macron, de Italiaanse president Mattarella en de Belgische premier De Wever naar Zwitserland.

Roberta Metsola, de voorzitter van het Europees Parlement, is eveneens aanwezig, meldt de Zwitserse publieke omroep SRF.

Ook in de rest van het land worden de slachtoffers herdacht. SRF schrijft dat trams en bussen in de Zwitserse bondsstad Bern om 14.00 uur twintig seconden stoppen en hun alarmlichten aanzetten. In Valbirse wordt een herdenkingsmars gehouden.

Brandveiligheid

Er loopt een strafrechtelijk onderzoek naar de twee Franse uitbaters van de bar Le Constellation waar de brand uitbrak. Het tweetal wordt verdacht van "dood door nalatigheid, lichamelijk letsel door nalatigheid en het veroorzaken van een brand door nalatigheid".

In 2019 werd de bar voor het laatst op brandveiligheid gecontroleerd, maakte burgemeester Féraud eerder deze week op een persconferentie bekend. De geluidswerende matten die aan het plafond waren bevestigd, werden volgens hem nooit op brandveiligheid getest.

De vergadering die paus Leo XIV anderhalve dag hield met zijn kardinalen eindigde gisteravond. Maar eigenlijk begon het moment waarop de paus het roer van de kerk stevig in handen nam om zijn koers uit te stippelen al woensdagochtend. Toen kondigde hij tijdens de wekelijkse audiëntie met gelovigen en bezoekers aan dat hij vanaf nu iedere week onderwerpen gaat behandelen die te maken hebben met het Tweede Vaticaans Concilie.

Dat was begin jaren 60 een drie jaar durende ingrijpende bisschoppenvergadering waarmee paus Johannes XXIII de kerk in de pas wilde brengen met de moderne tijd. Het was een kerkvernieuwing die, volgens velen, nu pas onder paus Franciscus en ook paus Leo XIV met verve geïmplementeerd wordt. De documenten van dat Concilie zijn, aldus Leo, nog altijd zeer relevant maar niet altijd goed begrepen. Daar gaat hij dus persoonlijk iets aan doen.

Diezelfde middag opende de paus vervolgens die speciale vergadering achter gesloten deuren. Van de 245 kardinalen verspreid over de hele wereld waren er 170 aanwezig. Niet iedereen dus, want sommigen zijn te oud of te ziek.

Zeldzaam

Dit soort speciale vergaderingen of Buitengewone Consistories tussen een paus en het college van kardinalen zijn zeldzaam. Onder Benedictus XVI is er niet één bijeengeroepen. Franciscus deed het wel, een jaar na zijn verkiezing, maar besloot vervolgens om zijn hervormingen alleen te bespreken met een select groepje van maximaal negen kardinalen uit alle windstreken. Waarschijnlijk omdat hij de nodige tegenstand verwachtte als hij iedereen mee zou laten praten. En hij had gelijk, want hij liet bij zijn overlijden een verdeeld college achter.

Franciscus' radicale pausschap had voor polarisatie en diepe meningsverschillen gezorgd. De uitsluiting om mee te kunnen praten had ook tot onvrede geleid. Tijdens de voorvergaderingen voor het conclaaf van afgelopen mei klonk een krachtige oproep aan de volgende paus om meer inspraak en samenwerking. Kardinaal Robert Francis Prevost knoopte dat goed in zijn oren en riep, eenmaal paus geworden, zijn collega's bij elkaar op de eerste werkbare datum: de dag na de afsluiting van het Heilig Jaar.

Geheimzinnigheid

Vanaf de aankondiging eind vorig jaar was dit consistorie omgeven met geheimzinnigheid. Het was onduidelijk wie precies zorg zou dragen voor de organisatie, hoe er vergaderd zou worden en, belangrijker nog, wat de onderwerpen zouden zijn. Uiteindelijk lekte de brief met huiswerk uit die de paus naar de kardinalen had gestuurd.

Vier onderwerpen moesten worden bestudeerd: evangelisatie volgens de lijn van paus Franciscus, de hervorming van de Curie en de relatie tussen dat bestuursapparaat en de lokale kerken en synodaliteit oftewel de nieuwe manier om samen met gewone gelovigen de kerk richting te geven. Met medeverantwoordelijkheid en actieve deelname voor iedereen. Als vierde op de lijst stonden liturgische thema's, waaronder de bij ultraconservatieve katholieken (vooral in Europa en de VS) zeer geliefde oude Latijnse mis van ver voor het Tweede Vaticaans Concilie.

Tijdens hun eerste samenzijn vroeg de paus de kardinalen twee gespreksonderwerpen te kiezen om uit te diepen. Een overgrote meerderheid koos voor de thema's evangelisatie en synodaliteit of kerkvernieuwing, tot teleurstelling van de traditionalistische flank.

Voor de conservatieve hardliners zal het ook even slikken zijn geweest, toen ze vervolgens verdeeld in werkgroepen aan grote ronde tafels moesten zitten. Om te praten en vooral naar elkaar te luisteren en elkaars lokale kerk en cultuur te leren kennen. Vergelijkbaar met de methode van de twee lange vergadersessies tijdens de Synode voor Synodaliteit, de belangrijkste hervorming ingezet door Franciscus om tot een ingrijpende kerkvernieuwing en cultuuromslag te komen.

De boodschap van paus Leo is helder: dit is de nieuwe manier van samenwerken en kerk zijn. Op weg naar eenheid en harmonie en een nieuw elan. "Zit er nog leven in onze kerk?", vroeg de paus tijdens de preek van Driekoningen. Volgens hem wel en iedereen, ook de kardinalen, moet hem helpen om dat leven te laten groeien en bloeien.

Nu is het afwachten of hij erin zal slagen om met deze nieuwe werkwijze zijn kardinalen tot eenheid en eensgezindheid te brengen. In ieder geval staat er al een volgende buitengewone vergadering gepland voor eind juni. Daarna wil de paus de kardinalen ieder jaar drie of vier dagen naar het Vaticaan halen.

De protesten tegen het Iraanse regime zijn inmiddels zo groot dat zelfs de staatstelevisie er niet meer omheen kan. In het ochtendjournaal van vanmorgen werd er voor het eerst officieel iets over gezegd, al zat het verslag wel diep weggestopt in het bulletin.

De nieuwslezer typeerde de betogers als "terroristische vertegenwoordigers" van de aartsvijanden Israël en de VS, die "privéauto's en motoren in brand hebben gestoken, evenals metrostellen, brandweerwagens en bussen". Er werd gerept over slachtoffers, zonder verder in details te treden.

Omdat er geen vrije pers mogelijk is in het land, is onduidelijk hoeveel slachtoffers er tot nu toe precies zijn gevallen. Mensenrechtenorganisatie HRANA uit de VS houdt het op zeker 42 doden op meerdere plekken in het land. Ook zouden ruim 2200 mensen zijn gearresteerd.

Oproep zoon sjah

Desondanks lijkt er nog geen einde te komen aan de groei van de protesten, de grootste sinds de dood van Mahsa Amini in 2022, die overleed na mishandeling door de Iraanse moraalpolitie. Het waren twaalf dagen geleden aanvankelijk vooral handelaren die protesteerden tegen het waardeverlies van de nationale munt, maar inmiddels wordt openlijk geroepen om het vertrek van het regime.

Op meerdere plekken werd brandgesticht op straat en in Mashad werd een Iraanse vlag verscheurd:

Ook vannacht gingen op verschillende plekken in het land weer mensen de straat op, is te zien op video's op sociale media. Deze betogingen volgden op een oproep van Reza Pahlavi, de zoon van de verbannen sjah van het land. "De ogen van de wereld zijn op jullie gericht", twitterde die gisteren. "Vorm een verenigd front en laat je eisen horen."

Volgens verschillende media waren bij de betogingen gisteravond ook leuzen te horen voor de terugkeer van de sjah. Behalve "Dood aan de dictator" en "Dood aan de Islamitische Republiek" werd er ook "Lang leve de sjah" en "Pahlavi zal terugkeren" gescandeerd.

Trump terughoudend

Het is onduidelijk hoe groot de steun voor Pahlavi daadwerkelijk is in het land. Zijn vader werd in 1979 verdreven bij de Islamitische Revolutie en zijn rol is sindsdien beperkt.

Hoewel Pahlavi de Amerikaanse president Trump en de rest van het Westen opriep "het regime verantwoordelijk te houden", noemde Trump steun voor Pahlavi eerder voorbarig: "Laten we maar eens zien wie er komt bovendrijven", zei Trump over wie een goede gesprekspartner zou kunnen zijn.

In een poging het nieuws over de protesten te smoren, heeft de Iraanse overheid het internet in het land platgelegd. Ook lijkt het niet meer mogelijk om internationale telefoongesprekken te voeren. Dergelijke maatregelen waren in het verleden vaak een opmaat naar verdere repressie door het regime.

Goedemorgen! De ambassadeurs van de EU-landen stemmen naar verwachting over de Mercosur-deal, een vrijhandelsverdrag met Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay. Zwitserland herdenkt de slachtoffers van de nieuwjaarsbrand in Crans-Montana.

Eerst het weerbericht: in het noorden geldt code oranje, daar valt sneeuw en waait het flink. Het is daar rond het vriespunt, lokaal kan het glad zijn. In het midden en zuiden regen en minder wind bij enkele graden boven nul. Overdag ongeveer hetzelfde, geleidelijk breidt de sneeuw zich naar het zuiden uit.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

In de Amerikaanse stad Portland zijn twee mensen neergeschoten door de immigratiedienst. Het zijn een man en een vrouw, ze liggen in het ziekenhuis. Het incident doet denken aan de dood van een vrouw woensdag in Minneapolis, die door de immigratiedienst werd doodgeschoten.

Ook nu in Portland zaten de slachtoffers in een auto, waarmee ze zouden hebben geprobeerd agenten aan te rijden. Een van hen is volgens het ministerie van Binnenlandse Veiligheid een illegale immigrant en mogelijk lid van een Venezolaanse bende. De burgemeester van Portland trekt dat in twijfel en zegt dat juist de federale agenten zijn stad onveilig maken.

Ander nieuws uit de nacht En dan nog even dit:

De combinatie van sneeuw en wind nodigt ook uit tot extreme wintersporten. Zo is Jens Kofoed aan het sneeuwkiten op een akker in Biddinghuizen:

Een fijne dag!

Bij Russische aanvallen vannacht met drones en raketten zijn in Kyiv 4 doden gevallen en zeker 22 mensen gewond geraakt. Dat melden de Oekraïense autoriteiten. Door Oekraïense aanvallen op nutsinfrastructuur in de Russische regio Belgorod zitten 556.000 mensen zonder stroom en verwarming, zegt Rusland.

Bij een van de aanvallen op Oekraïne werd volgens het Russische ministerie van Defensie gebruik gemaakt van de hypersonische raket Oresjnik. Dit werd in november 2024 voor het eerst ingezet en zou volgens de Russische president Poetin met hypersonische snelheid door het luchtruim bewegen.

Doelwit daarvan was de westelijke stad Lviv, waar volgens de burgemeester belangrijke infrastructuur werd geraakt.

Beelden van de inslag verschenen op sociale media:

Het Russische ministerie van Defensie zegt dat de aanval een reactie is op de vermeende aanval op een residentie van de Russische president Poetin in de Novgorod-regio vorige maand. Daar werd geen bewijs voor geleverd. De Oekraïense president Zelensky ontkrachtte het bericht ook direct en noemde de beschuldigingen op X "typische Russische leugens", die bedoeld zouden zijn om het onderhandelingsproces te ondermijnen.

'Absurd'

De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Sybiha noemt het "absurd" dat Rusland de aanval met de Oresjnik probeert te rechtvaardigen met een "verzonnen verhaal over Poetins residentie, dat nooit is gebeurd". "Poetin zet een intercontinentale ballistische raket in de buurt van de Europese- en NAVO-grens als reactie op zijn waanideeën", aldus Sybiha. "Dit is een wereldwijde bedreiging en vereist een wereldwijde reactie."

De minister zal de Verenigde Staten en Europese partners op de hoogte stellen van deze "gevaarlijke aanval", via diplomatieke kanalen.

Kyiv

Hoewel Kyiv niet het doelwit was van een hypersonische raket, werden ook daar luchtaanvallen uitgevoerd. Verschillende wijken werden getroffen. Meerdere verdiepingen van een gebouw werden geraakt door een drone. Een ander projectiel trof het dak van een appartementencomplex. In een ander flatgebouw brak brand uit. De water- en stroomvoorziening raakten verstoord in delen van de hoofdstad.

Volgens de Oekraïense president Volodymyr Zelensky is een van de vier doden een hulpverlener. Een wooncomplex zou voor de tweede keer onder vuur zijn genomen, op het moment dat hulpverleners aanwezig waren om mensen te helpen na de eerste aanval. "Het is een directe aanval op het normale leven van de gewone mens", aldus Zelensky.

Ook zou een gebouw van de Qatarese ambassade zijn beschadigd door een Russische drone.

Meer dan 500.000 huishoudens in Kyiv zitten zonder stroom door schade aan onderstations, leidingen en energiecentrales, zegt de Oekraïense premier Joelia Svyrydenko. Rusland zou bewust stookinstallaties in wijken hebben aangevallen. "Dit is energieterreur en een poging om de winter als wapen in te zetten", aldus Svyrydenko.

In totaal bestond de Russische luchtaanval uit 242 drones, 13 ballistische raketten specifiek gericht op energie- en civiele infrastructuur, 22 kruisraketten en de hypersonische raket Oresjnik, meldt de Oekraïense luchtmacht.

De inslagen vonden plaats slechts enkele uren nadat Zelensky de bevolking had gewaarschuwd voor een grootschalige Russische aanval. Volgens Zelensky wil Rusland profiteren van het ijskoude weer in Kyiv. De afgelopen dagen werd ook op andere plaatsen de energievoorziening aangevallen.

Ook aanvallen in Rusland

Oekraïne zou ook aanvallen hebben uitgevoerd op Rusland. Rond 06.00 uur vanochtend (lokale tijd) werd nutsinfrastructuur geraakt in de regio Belgorod in het zuidwesten van Rusland, in de buurt van de Oekraïense grens. Door de aanval zitten ongeveer 556.000 mensen in zes gemeenten zonder stroom en minstens net zoveel zonder verwarming. Dat meldt gouverneur Gladkov van Belgorod op Telegram. Bijna 200.000 mensen zitten volgens hem zonder water en riolering.

Hulpdiensten zijn aanwezig en er is een speciaal team opgezet om de voorzieningen zo snel mogelijk te herstellen. "De situatie is buitengewoon uitdagend, maar ik hoop dat we het kunnen overwinnen", aldus Gladkov.

25 jaar nadat de onderhandelingen zijn begonnen, is een handelsverdrag tussen de EU en de Zuid-Amerikaanse Mercosur-landen dichterbij dan ooit. Als een meerderheid van de EU-landen een akkoord vandaag steunt, reist Europese Commissievoorzitter Von der Leyen volgende week naar Paraguay om het verdrag officieel te ondertekenen.

De ambassadeurs van de 27 EU-landen spreken vanmiddag over het handelsverdrag. Als een ruime meerderheid van de landen steun uitspreekt kan de EU officieel akkoord gaan met het verdrag dat bedoeld is om de handel tussen de EU en de Mercosur-landen (Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay) te bevorderen.

Verzet

Verschillende EU-landen, zoals Frankrijk, Hongarije, Ierland en Polen, zijn tegen een akkoord. Zij vrezen dat de goedkope import van Zuid-Amerikaanse landbouwproducten de concurrentiepositie van Europese boeren bedreigt.

De Europese Commissie hoopte afgelopen december al naar Zuid-Amerika af te kunnen reizen om het verdrag rond te maken. Maar Von der Leyen moest een geplande reis naar Brazilië toen afzeggen, omdat het verzet onder lidstaten nog te groot was.

Waarschijnlijk komt daar vandaag verandering in. Italië, dat zich in december nog verzette tegen Mercosur, lijkt te draaien. Italiaanse steun is noodzakelijk voor de benodigde meerderheid van EU-landen die het verdrag steunen. In dat geval kan het handelsakkoord doorgang vinden ondanks een tegenstem van grote EU-landen als Frankrijk en Polen. De Franse president Macron maakte gisteravond bekend dat Frankrijk zeker tegenstemt, nadat boeren in Parijs opnieuw hadden geprotesteerd tegen Mercosur.

De Europese Commissie deed afgelopen maanden meerdere concessies om kritische landen over de streep te trekken. De Eurocommissarissen voor Handel en Landbouw nodigden woensdag nog alle EU-landbouwministers uit in Brussel. Die kregen te horen dat de Commissie 45 miljard euro uit de Europese begroting vervroegd beschikbaar wil stellen voor boeren, in 2028.

Ook wil de Commissie importheffingen op verschillende soorten kunstmest tijdelijk verlagen. De Italiaanse premier Meloni reageerde positief op de voorstellen van de Commissie, maar wilde nog niet zeggen of ze het Mercosurverdrag definitief steunt.

Quota

Het Mercosur-akkoord moet de handel tussen de EU en Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay stimuleren door importheffingen te verlagen en procedures te versimpelen. Daardoor kan de EU straks producten zoals auto's, medicijnen en textiel makkelijker exporteren. Andersom kan de EU goedkoop soja, rundvlees en suiker importeren. Daarnaast beschikken de Zuid-Amerikaanse landen over belangrijke grondstoffen.

Om te voorkomen dat Zuid-Amerikaanse boeren Europese boeren wegconcurreren, stelt de Commissie voor een aantal sectoren importquota in. Zo mogen de Mercosur-landen jaarlijks maximaal 99.000 ton rundvlees naar de EU exporteren tegen een lage importheffing. Ook kan de Europese Commissie lage importheffingen opschorten wanneer de import van gevoelige producten zoals rundvlees, pluimvee of suiker de Europese markt verstoort.

Onafhankelijkheid

Als het akkoord er komt, is dat een belangrijk moment voor de EU. Nu de handel met de Verenigde Staten en China onder druk staat, probeert de EU de banden met andere handelspartners te versterken en zo de afhankelijkheid van de VS en China af te bouwen. Daarbij sluit de EU het akkoord met de Zuid-Amerikaanse landen op het moment dat de Verenigde Staten keer op keer de Amerikaanse dominantie op het westelijk halfrond benadrukken.

Nederland was jarenlang kritisch, maar is sinds kort voorstander van het Mercosurverdrag. Vorige maand stemde een meerderheid van de Tweede Kamer voor goedkeuring van het akkoord.

Als de EU-landen vandaag akkoord gaan, wil Von der Leyen het verdrag volgende week meteen tekenen. Het Europees Parlement mag binnenkort nog wel stemmen over het handelsakkoord. Bij een tegenstem kunnen ze het akkoord met terugwerkende kracht nog tegenhouden, maar de verwachting is op dit moment niet dat dat gebeurt.

In de Amerikaanse stad Portland hebben medewerkers van de federale grenspolitie twee mensen neergeschoten. De slachtoffers, een man en een vrouw, zijn naar het ziekenhuis gebracht. Hun toestand is onbekend.

Het incident volgt op de dood van een vrouw die door een agent van de immigratiedienst ICE was neergeschoten in Minneapolis terwijl ze wegreed. Die gebeurtenis leidde tot protesten in Minneapolis en andere steden in de VS.

In Portland in de staat Oregon openden agenten van de grenspolitie het vuur tijdens een "gerichte voertuigcontrole nadat een bestuurder had geprobeerd agenten aan te rijden", meldt het ministerie van Binnenlandse Veiligheid in een verklaring. De persoon die de agenten bij de controle op het oog hadden, was volgens het ministerie een illegale immigrant en mogelijk lid van de Venezolaanse bende Tren de Aragua.

'Geen oefenterrein'

Hoewel ICE geen rol speelde bij de schietpartij in Portland, heeft burgemeester Keith Wilson van Portland de immigratiedienst gevraagd tijdens het onderzoek naar het incident tijdelijk niet in actie te komen.

De inzet van gewapend federaal personeel ondermijnt de openbare veiligheid, zei Wilson. Hij stelde dat "Portland geen oefenterrein is voor gewapende agenten" en trok de lezing van het ministerie voor Binnenlandse Veiligheid in twijfel. "We weten wat er hier is gebeurd volgens de federale regering. Er was een tijd dat je ze op hun woord kon geloven. Die tijd is allang voorbij", aldus de burgemeester.

Emoties en spanningen

De politiechef van Portland, Bob Day, riep op tot kalmte. "We begrijpen de verhoogde emoties en spanningen die velen voelen na de schietpartij in Minneapolis, maar ik vraag de gemeenschap kalm te blijven terwijl we trachten meer te weten te komen."

De plaatselijke politie gaf aan niet betrokken te zijn geweest bij het incident en dat nog niet bekend is wat de aanleiding was. In een persconferentie liet een woordvoerder weten dat het onderzoek naar het neerschieten van de man en vrouw wordt geleid door de FBI.

Correspondent VS Rudy Bouma:

"De incidenten in Portland brengen het aantal mensen dat sinds het begin van de Trump-regeringsoperatie is beschoten door de immigratiedienst en de grenspolitie op zestien, blijkt uit cijfers van onderzoekscollectief The Trace.

Ook in Chicago vielen eerder slachtoffers. In september werd daar een man doodgeschoten; een maand later raakte een vrouw gewond. In beide gevallen stelden federale autoriteiten dat de betrokkenen een directe dreiging vormden en daarom in hun auto werden beschoten. Videobeelden schetsen echter een ander beeld. De aanklacht tegen de vrouw werd geseponeerd.

Daarmee tekent zich een patroon af: een groeiende kloof tussen de lezing van federale diensten en de beoordeling door lokale autoriteiten en rechters. Die discrepantie roept steeds vaker vragen op over de proportionaliteit en transparantie van het geweldsgebruik bij federale immigratie-operaties."

Vakbonden maken zich zorgen over de verkoop van chemiebedrijf Sabic in Limburg. Gisteren werd bekend dat de Saudische eigenaar de petrochemische fabriek verkoopt aan Aequita, een Duitse investeringsmaatschappij, voor een half miljard dollar.

De bonden zeggen dat ze van niets wisten en dat ze zijn overvallen door de overname. Ze vrezen vooral voor de 900 arbeidsplaatsen bij Sabic. De toekomst van het chemieconcern was sowieso al onzeker, want Sabic overwoog de fabriek op het Chemelot-terrein in Geleen te sluiten. Door de verkoop lijkt dat voorlopig van de baan.

De vakbonden zijn toch bezorgd. "Wat gaan de nieuwe eigenaren doen met de bedrijven? Wat is de toekomst? Daarom willen we snel om tafel met de investeringsmaatschappijen", zegt Ed Leunissen, vakbondsbestuurder van het CNV, tegen omroep L1. "Gaan ze het bedrijf reorganiseren, opknippen en verkopen? Of hebben ze een langetermijnvisie?"

Slechte concurrentiepositie

De zorgen komen onder meer voort uit de sluiting van andere chemische fabrieken in de regio. Twee producenten van nylongrondstoffen kondigden in oktober aan te stoppen. De chemische industrie heeft in heel Europa te maken met een daling van de vraag en een slechte concurrentiepositie.

De bonden vrezen voor een domino-effect op industrieterrein Chemelot. Complicerende factor daarbij is de synergie tussen de verschillende fabrieken. Producten van de ene fabriek zijn soms een cruciale grondstof voor een andere onderneming op het terrein.

Het Saudische Sabic nam in 2002 een groot deel van de petrochemische activiteiten van DSM over. Daarmee werd het bedrijf direct een belangrijke speler op Chemelot. In 2023 besloot Sabic zijn hoofdkantoor van Sittard-Geleen naar Amsterdam te verplaatsen. De 400 medewerkers op dat kantoor werden deels in Amsterdam en deels in regionale kantoren ondergebracht.

Vier bemanningsleden van het ISS verlaten het ruimtestation enkele weken eerder dan de bedoeling was vanwege een 'ernstige medische aandoening' bij een van de astronauten. Dat heeft NASA bekendgemaakt op een persconferentie. De toestand van de ruimtevaarder is stabiel.

Donderdagochtend liet de ruimtevaartorganisatie al weten dat overwogen werd Crew 11 terug te halen met een Amerikaanse Dragon-capsule, nu is de knoop dus doorgehakt. Het is de eerste keer in de ruim 25-jarige geschiedenis van het ruimtestation dat er sprake is van een noodterugkeer. De vier komen "de komende dagen" terug naar de aarde. Een exacte datum is niet bekend.

Om welke astronaut het gaat en wat het medische probleem is, is niet bekendgemaakt. Medisch verantwoordelijke James Polk zei dat het geen letsel was dat is opgelopen bij werkzaamheden in het ruimtestation. Vanwege het medische probleem werd woensdag al een ruimtewandeling geschrapt.

Crew 11, die sinds augustus in het ISS verblijft, bestaat uit twee Amerikanen, Zena Cardman en Michael Fincke, de Japanner Kimiya Yui en de Rus Oleg Platonov. Ze keren allen terug omdat ze voor hun vervoer in principe aangewezen zijn op de Crew Dragon waarmee ze zijn gekomen. Er blijven drie astronauten achter in het ISS, die in november met een Sojoez waren gearriveerd. In februari vertrekt er weer een nieuwe vierkoppige bemanning met een Crew Dragon naar het station.

Juiste diagnose

NASA-directeur Jared Isaacman zei op de persconferentie in Washington dat hij na overleg met artsen had besloten om de astronaut, die hij uit privacy-overwegingen niet bij naam noemde, terug te halen omdat "het internationale ruimtestation niet over de middelen beschikt om een juiste diagnose te stellen en behandeling te bieden".

Astronauten in het ISS zijn voorbereid op allerlei noodsituaties. Er is medisch materieel aan boord, maar, zei Polk, niet de complete uitrusting van een eerstehulppost. Voor de behandeling is het in dit geval het beste om terug te keren naar de aarde", aldus Polk.

Medische problemen zijn overigens niets nieuws in het ruimtestation. In 2019 bracht een medisch onderzoek van een bemanningslid een bloedstolsel in de halsader aan het licht. De astronaut, wiens naam ook toen niet bekend is gemaakt, had op dat moment geen symptomen en de aandoening verdween na gebruik van bloedverdunners. Ook in 2021 was er een incident. De Amerikaanse astronaut Mark Vande Hei heeft toen zijn ruimtewandeling afgelast vanwege een beknelde zenuw.

De rechtbank heeft een man uit Berkel en Rodenrijs tot twee jaar cel veroordeeld voor poging doodslag op een tiener.

De man stak in de zomer van 2024 een 15-jarige jongen neer die ruzie had met zijn 16-jarige zoon, meldt omroep Rijnmond.

De rechtbank oordeelde vandaag dat het risico bestond dat het slachtoffer door het steken dodelijk letsel had opgelopen en dat de verdachte die kans "bewust heeft aanvaard".

Mengde zich in conflict

De ruzie ontstond laat in de avond op straat in Berkel en Rodenrijs, op 31 augustus 2024. Toen daarbij een worsteling ontstond, mengde de vader van de 16-jarige jongens zich in het conflict,

De (toen 49-jarige) man pakte een mes en stak de belager van zijn zoon een aantal keer. Het slachtoffer liep drie steekwonden op, onder meer in de rug.

Voortuin van een woning

De 15-jarige jongen wist te ontkomen en vluchtte naar een straat in de buurt, waar hij in de voortuin van een woning werd gevonden.

Tegelijkertijd hield de politie de vader en zoon aan.

De rechtbank veroordeelde de vader niet alleen tot twee jaar cel. Volgens de lokale omroep RTV Lansingerland moet hij ook een schadevergoeding betalen.

Online platform X ligt wereldwijd onder vuur vanwege het op grote schaal genereren van seksuele deepfakes van vrouwen en minderjarigen. Vandaag heeft de Europese Commissie het techbedrijf opgedragen alle interne documenten over diens AI-chatbot Grok te bewaren tot eind 2026.

Grok bood onlangs 'excuses' aan dat het programma kunstmatige beelden had gegenereerd van twee minderjarige meisjes in "geseksualiseerde kleding". Een gebruiker had de AI-bot hiertoe aangespoord, nadat Grok had geschat dat de meisjes op de foto tussen de 12 en 16 jaar oud waren. De reactie van Grok is vele miljoenen keren gelezen.

"Dit is illegaal en onacceptabel", zei een woordvoerder van de Europese Commissie vandaag tegen journalisten. In de persbriefing maakte hij bekend dat de al lopende onderzoeken naar X zijn uitgebreid vanwege het incident.

Vorige maand kreeg de onderneming van Elon Musk al een boete opgelegd van 120 miljoen euro vanwege overtreding van Europese internetwetgeving.

Van Australië tot Zweden

Onder meer Australië, India, Maleisië, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en sinds vandaag ook Zweden zijn een onderzoek begonnen tegen het techbedrijf, of eisen dat X in actie komt tegen de stroom aan deepfakes van vrouwen.

Van talloze vrouwen zijn op het socialemediaplatform zonder toestemming foto's op seksuele wijze gemanipuleerd. Persbureau Reuters sprak deze week met slachtoffer Julie Yukari. De muzikant uit Rio de Janeiro had tijdens de jaarwisseling een foto van haarzelf met haar kat geplaatst op X.

Later kwam Yukari erachter dat gebruikers Grok hadden gevraagd haar in bikini te tonen. De chatbot genereerde zulke beelden op basis van haar post. Toen ze er X op aansprak, werden er steeds explicietere versies van aangemaakt. "Ik voelde schaamte voor een lichaam dat niet eens van mij was, want het is door AI gegenereerd."

Een ander slachtoffer is Ashley St. Clair, die zegt dat ze de moeder is van een kind van Musk. Op verzoek van X-gebruikers heeft Grok ook foto's van haar gemanipuleerd: in de AI-versie neemt St. Clair schaars gekleed seksuele poses aan. De vrouw stelt dat het een soort wraakporno is door aanhangers van Musk.

In een afbeelding is een foto van haar als 14-jarige op zo'n manier gemanipuleerd. Volgens krant The Guardian stond deze afbeelding ruim 12 uur online op X. Het platform zou deze en andere AI-beelden van St. Clair pas offline gehaald hebben nadat journalisten het bedrijf om een reactie hadden gevraagd.

'Foto's gebruikt van mij als kind'

"Het voelde verschrikkelijk", zei St. Clair afgelopen maandag in een interview met de krant. "Mensen hebben foto's van mij gebruikt als kind om me uit te kleden. Er is er een van mij waarin ik uitgekleed ben, voorovergebogen sta en op de achtergrond de rugzak van mijn kind is te zien, die hij momenteel draagt."

In een versie van deze afbeeldingen had ze lingerie van flosdraad aan, schrijft krant The Washington Post.

X: illegale content wordt aangepakt

X heeft in een reactie gezegd dat het in actie komt tegen mensen die beelden van kindermisbruik verspreiden op het platform. "Voor iedereen die Grok gebruikt voor illegale content gelden dezelfde consequenties als ze illegale content uploaden", zei topman Musk afgelopen maandag op X. Tegen hoeveel mensen is opgetreden, is niet bekendgemaakt.

X heeft ingevoerd dat gebruikers met één commando elk persoon of zelfs object op een afbeelding kan worden getoond in een bikini. Deze functie heeft geleid tot een stroom aan deepfakes. Onder meer in Frankrijk kijkt Justitie naar een aantal meldingen. Deepfake-porno is in veel landen inmiddels strafbaar gesteld, maar het zal moeten blijken of Groks bikini-deepfakes ook tot een veroordeling kunnen leiden.

Met het toestaan van bikini-deepfakes gaat Musk veel verder dan concurrenten als OpenAI en Google, waar strengere beperkingen gelden voor wat met kunstmatige intelligentie mag worden gemaakt. Grok mag niet volledig naakte afbeeldingen van mensen genereren, maar het bedrijf maakt het nagenoeg uitkleden en aannemen van seksuele poses wel mogelijk.

De voorzitter van het Venezolaanse parlement heeft aangekondigd dat er een "aanzienlijk aantal" gevangenen wordt vrijgelaten. Hij zei niet om welke gevangenen het gaat. De voorzitter, een broer van interim-leider Delcy Rodríguez, sprak over "een gebaar".

De directeur van de Venezolaanse mensenrechtenorganisatie Foro Penal, Alfredo Romero, zegt dat sommige gevangenen al "onderweg naar hun vrijheid" zijn. Onder hen zouden ook buitenlandse gevangenen zijn. Volgens de mensenrechtenorganisatie zaten er eind vorig jaar 863 mensen vast om politieke redenen.

Romero zegt in een videoboodschap dat zijn organisatie inmiddels bevestiging heeft dat er gevangenen worden vrijgelaten uit twee beruchte gevangenissen: El Helicoide en El Rodeo. Hij roept mensen op om terughoudend te zijn met het delen van informatie over vrijlatingen. "Ik zie mensen vrijlatingen bevestigen die onjuist zijn of die in ieder geval nog niet hebben plaatsgevonden." Ook roept hij op tot de vrijlating van alle gevangenen.

Spaanse burgers

Een van de vrijgelaten gevangenen zou Rocío San Miguel zijn, een advocaat en prominente activist. Bijna twee jaar geleden werd ze gearresteerd. Tien dagen lang was ze spoorloos. Sindsdien zat ze vast in El Helicoide. Volgens Miguels zus is zij al op de Spaanse ambassade in Caracas. San Miguel heeft zowel de Spaanse als Venezolaanse nationaliteit.

Verkiezingen 2024

De regering in Venezuela liet vorige week ook al eens tientallen gevangenen vrij die vastzaten sinds zij meededen aan de protesten na de verkiezingen in 2024.

Na de verkiezingen in dat jaar braken er protesten uit. President Maduro werd door de Venezolaanse kiescommissie uitgeroepen tot winnaar, terwijl oppositieleider González volgens internationale waarnemers de winnaar was. Onder meer de VS, de EU en andere Zuid-Amerikaanse landen onderschreven dat Gonzáles had gewonnen.

De autoriteiten sloegen de protesten in het land met harde hand neer. Duizenden mensen werden gearresteerd.