NOS Nieuws - Algemeen

De Eerste Kamer heeft in grote meerderheid ingestemd met twee asielmaatregelen die eerder zijn gesneuveld. Daardoor hoeft de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) straks geen dwangsommen meer te betalen aan asielzoekers die te lang moeten wachten op een besluit over hun verblijf in Nederland.

Verder wordt het gemakkelijker om criminele asielzoekers 'ongewenst' te verklaren en uit te zetten. Dat kan voortaan als zij delicten plegen waarop een gevangenisstraf van minstens twee jaar staat.

Wetten van Faber

Beide maatregelen maakten deel uit van de asielnoodmaatregelenwet van voormalig asielminister Faber (PVV). Die wet werd in april weggestemd in de senaat, omdat daarin ook stond dat illegaal verblijf in Nederland strafbaar zou worden. Ook het helpen van bijvoorbeeld uitgeprocedeerde asielzoekers zou daarmee strafbaar zijn.

Asielminister Van den Brink heeft twee andere maatregelen - de dwangsommen en de uitbreiding van de ongewenstverklaring - nu via een omweg toch voor elkaar gekregen.

Hij heeft ze gekoppeld aan een andere wet, waar vandaag over is gestemd: de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring. Die moet regelen dat er meer dwang kan worden gebruikt bij de uitzetting van uitgeprocedeerde asielzoekers. Maar ook dat hun verblijf in detentiecentra humaner wordt.

Bijna 100 miljoen euro aan dwangsommen

Dat laatste is de reden dat bijvoorbeeld Pro, de grootste partij in de Eerste Kamer, ook voor de wet stemde. Senator Rosenmöller vindt het huidige detentieregime voor uitgeprocedeerden veel te zwaar. Dat heeft zelfs meermaals tot zelfdoding geleid, memoreerde hij, zoals bij de Russische activist Dolmatov in 2013.

Toch is Pro geen voorstander van het afschaffen van de dwangsommen, omdat ze ook een prikkel zijn voor de IND om sneller te beslissen. Een meerderheid van de Kamer wil er wel van af, omdat de bedragen die de IND hieraan kwijt is hard oplopen. Vorig jaar ging het om 79 miljoen euro, terwijl in de eerst helft van dit jaar de IND al bijna 100 miljoen euro uitkeerde.

Van den Brink heeft na het sneuvelen van de asielnoodmaatregelenwet beloofd de inhoud ervan alsnog door het parlement te loodsen. Dat lukte deels al door de invoering van het Europees Migratiepact, een paar maanden later. Vorige week kwam hij met het plan om het weigeren terug te keren naar het land van herkomst strafbaar te stellen.

De gemeente Groningen gaat vanaf morgen tijdelijk extra asielzoekers opvangen. Ze stelt honderd bedden beschikbaar op een bestaande noodopvanglocatie aan de Europaweg voor gezinnen met jonge kinderen. Daarmee moet de druk op het aanmeldcentrum in Ter Apel worden verlicht.

De extra opvang is door de gemeente Groningen geregeld op verzoek van het ministerie van Asiel en Migratie. Eerder vandaag schreef minister Van den Brink een Kamerbrief waarin hij sprak van een "onhoudbare" situatie in Ter Apel. Hij vroeg alle Nederlandse gemeenten "met spoed extra opvangplekken" te realiseren.

In Ter Apel is de situatie opnieuw nijpend. Vorige week moesten twintig asielzoekers noodgedwongen buiten slapen in het gras in de regen, omdat er te weinig opvangplekken waren.

Spreidingswet

Volgens de Groningse wethouder Jalt de Haan is de situatie nog steeds acuut en is de druk op het aanmeldcentrum in Ter Apel "onveranderd groot". "De gemeente Groningen staat voor een humane opvang van vluchtelingen en we willen niet dat mensen noodgedwongen buiten moeten slapen."

Groningen voldoet al aan de spreidingswet, die regelt dat gemeenten naar ratio asielzoekers opvangen, en vindt dat ook andere gemeenten hun verantwoordelijkheid moeten nemen. "Het is aan het Rijk om met een structurele oplossing te komen", zegt De Haan.

Drie weken

De opvang is in eerste instantie bedoeld voor drie weken. Wat er daarna gebeurt, is nog niet duidelijk. Volgens de woordvoerder van De Haan wordt de situatie opnieuw bekeken als er over drie weken nog altijd onvoldoende opvangplekken zijn in Ter Apel, of er geen alternatieven in andere gemeenten beschikbaar zijn.

Omwonenden en bedrijven in de directe omgeving zijn volgens de gemeente geïnformeerd over de komst van de gezinnen.

Aan de Europaweg werden tot voor kort al 150 asielzoekers opgevangen. Het merendeel van hen is inmiddels verhuisd naar een andere opvanglocatie. Momenteel verblijven nog veertig alleenstaande minderjarige asielzoekers aan de Europaweg.

Paus Leo XIV is met succes geopereerd aan een longknobbeltje. Dat laat het Vaticaan weten. De operatie verliep volgens het Vaticaan naar verwachting en was succesvol. "De Heilige Vader is vervolgens teruggekeerd naar zijn kamer", schrijft de persdienst.

De 71-jarige paus Leo kwam eerder vandaag aan in het ziekenhuis in Rome voor de longoperatie. Zondag maakte hij bekend dat bij een medische controle een klein knobbeltje in zijn long was ontdekt.

Een knobbeltje op de long, ook een nodule genoemd, hoeft niet ernstig te zijn. In de meeste gevallen is het goedaardig en zijn er na de operatie meestal geen blijvende gevolgen. In zo'n 5 procent van de gevallen is het kwaadaardig, volgens de American Thoracic Society, een internationale organisatie op het gebied van longgeneeskunde.

Week in ziekenhuis

De verwachting is dat Leo een week in het ziekenhuis moet blijven. Hij is opgenomen in het Gemelli-ziekenhuis, waar pausen vaker worden behandeld. Al zijn audiënties tot en met 20 oktober zijn geannuleerd.

Het Europees Instituut voor Oncologie adviseert na een dergelijke ingreep drie weken niet te vliegen. Of de paus zijn geplande reis naar Uruguay, Argentinië en Peru van 6 tot 17 november kan maken, is afhankelijk van zijn herstel.

Niet zozeer de productie, maar vooral de distributie van producten is een kwetsbaar punt bij de voedselzekerheid in Nederland. Dat zeggen deskundigen over het cyberincident bij Albert Heijn, waardoor werkzaamheden werden stilgelegd en supermarkten gisteren met lege schappen kwamen te zitten.

Volgens Pieter Zwaan van onderzoeksinstituut Clingendael werken supermarkten en leveranciers zo efficiënt dat er bijna geen voorraden zijn waarop kan worden teruggevallen in het geval van incidenten of verstoringen. Zwaan onderzocht in opdracht van het ministerie van Landbouw samen met anderen de kwetsbaarheden van het huidige voedselsysteem.

"In een situatie zoals deze kunnen andere supermarkten soelaas bieden voor degenen die per se verse producten zoals bloemkool of broccoli willen", zegt Zwaan. Maar volgens hem is het niet ondenkbaar dat als de storing bij Albert Heijn langer had geduurd, ook bij andere supermarktketens als Jumbo of Lidl uiteindelijk tekorten waren ontstaan.

Acht dagen thuisvoorraad

Supermarkten en distributiecentra hebben samen een voorraad voor zo'n zes dagen, zegt Zwaan, waarbij er sprake is van een continue aanvoer van nieuwe producten. Hij ziet dat supermarkten bij de distributie van producten zwaar leunen op IT-systemen, om precies op tijd nieuwe voorraden te krijgen. Deze IT-systemen zelf zijn kwetsbaar voor storingen, zo laat het cyberincident bij Albert Heijn zien, maar ook door hun afhankelijkheid van de stroomvoorziening.

In het rapport dat de onderzoekers van Clingendael en de Erasmus Universiteit vorige maand publiceerden, kwamen ze tot de conclusie dat Nederlanders daarom niet voor drie, maar voor acht dagen een noodvoorraad eten moeten aanleggen.

Uit een van de scenario's die is onderzocht bleek dat in het geval van een ernstige weersgebeurtenis, zoals langdurige hevige regen, in combinatie met een grote stroom- en IT-storing het wel twee weken kan duren voordat de distributieketen weer volledig op stoom is.

Opslag in binnensteden

Ook schrijven de onderzoekers in het rapport dat supermarkten een noodvoorraad moeten aanhouden met daarin een minimale hoeveelheid producten voor huishoudens zodat die een voorraad voor acht dagen kunnen aanhouden. Nu hebben supermarkten nog helemaal niet zo'n buffer, zegt hij.

Bart de Steenhuijsen Piters van de Wageningen University & Research beaamt dit. "Supermarkten hebben geen voorraden, en al hun leveranties moeten van een centraal distributiecentrum komen", zegt de onderzoeker die is gespecialiseerd in voedselsystemen. "En dat heeft direct effect op wat er in de supermarkten ligt."

Omdat voedselzekerheid in het publieke belang is, moet de overheid nadenken over hoe deze kwetsbaarheid kan worden beperkt en welke rol voorraden daarbij spelen, zegt Zwaan. "Maar het is de vraag hoe dat moet gebeuren. Het is een politieke vraag bij wie de verantwoordelijkheid komt te liggen."

"Het is ook de vraag waar die voorraden moeten worden bewaard, zeker op plekken zoals binnensteden met ruimtegebrek", zegt Zwaan. Daarnaast is het een kostenvraagstuk, zegt hij. "Want wie moet dat betalen: de supermarkt of de overheid die wil dat ze extra voorraad hebben?"

De Steenhuijsen Piters legt uit dat supermarkten gericht zijn op efficiëntie, met als doel om de prijs voor consumenten laag en de winstmarges voor het bedrijf zo hoog mogelijk te houden. Dat is volgens hem ten koste gegaan van de weerbaarheid, de continuïteit en de leveringszekerheid.

Toch zijn voorraden in de huidige onzekere tijden misschien ook wel vanuit de winstmarges van supermarkten verstandig, zegt Zwaan. "Als je ziet hoeveel omzet de Albert Heijn nu misloopt, dan is het misschien vanuit bedrijfseconomisch perspectief slim om een iets grotere voorraad aan te houden."

Voedsel herverdelen

Bij een toekomstige, grote nationale schok zullen bepaalde groepen onevenredig hard worden geraakt, zegt De Steenhuijsen Piters. "Volgens de FAO (VN-landbouworganisatie, red.) zijn er nu 1,6 miljoen mensen in Nederland die voedselarm zijn en dus moeite hebben met hun voedselvoorziening en zeker toegang tot gezond voedsel."

Om deze groep te ondersteunen zal de overheid dan moeten overgaan op een protocol om voedsel te herdistribueren. Maar zo'n nationaal protocol is er nog niet. "En dat terwijl schokken in het voedselsysteem zoals klimaatverandering, internationale conflicten en hybride aanvallen alleen maar toenemen."

Wel wordt daar aan gewerkt. Deze zomer liet staatssecretaris Erkens, die Voedselzekerheid in zijn portefeuille heeft, in een Kamerbrief weten dat de overheid werkt aan plannen om de voedselzekerheid te vergroten.

"We weten dat ons voedselsysteem onzeker is, maar zijn daar niet voldoende op voorbereid", zegt De Steenhuijsen Piters. Hij erkent dat maatregelen ten koste kunnen gaan van de winstmarges, dus zal er over de hele breedte moeten worden geïnvesteerd in weerbaarheid. Volgens hem daalt het besef dat ze daarin samen moeten optrekken langzaam in. "We staan aan het begin van dat proces."

In de Duitse stad Neurenberg is een vliegtuig veilig geland nadat er vanuit de cockpit een kapingsmelding werd verstuurd. Hierop stuurde de Duitse luchtmacht twee straaljagers de lucht in. De kapingsmelding bleek uiteindelijk vals alarm te zijn.

"Vanuit de cockpit werd de code '7500' (kaping) doorgegeven, waarna de piloot niet meer via de radio bereikbaar was", schrijft de Duitse politie. "Om veiligheidsredenen werden vervolgens verschillende alarmen geactiveerd."

Het toestel van Corendon Airlines was vertrokken van het Griekse eiland Corfu en landde uiteindelijk in Neurenberg, de geplande bestemming van het vliegtuig. Daarbij werd het vliegtuig begeleid door twee Eurofighter-straaljagers.

Het vliegverkeer op de luchthaven werd tijdelijk stilgelegd.

Storing

Volgens Corendon Airlines veroorzaakte een storing in het radiocommunicatiesysteem de verkeerde melding. De luchtvaartmaatschappij verklaarde dat "er geen noodsituatie was en dat de passagiers, de bemanning of het vliegtuig op geen enkel moment in gevaar waren".

Het hoofd van de Britse veiligheidsdienst MI5 heeft in zijn jaarlijkse toespraak Rusland, Iran en kunstmatige intelligentie (AI) de belangrijkste bedreigers van de Britse nationale veiligheid genoemd.

Ook zei hij dat bedreigingen door buitenlandse tegenstanders in de afgelopen tien jaar zijn verviervoudigd. Daarbij gaat het ongeveer even vaak om vijandige acties van staten als van terroristische organisaties.

Rusland

MI5-chef Ken McCallum ziet Rusland als "agressor nummer 1". Dat land voert volgens hem een oorlog met niet-militaire middelen om te voorkomen dat de NAVO militair reageert.

Het Verenigd Koninkrijk heeft volgens hem sinds de grootschalige Russische invasie in Oekraïne in 2022 bijna duizend Russische spionnen uitgezet. Daarom proberen Russische diensten als de militaire inlichtingendienst GROe nu Britten te werven. "Dus zien we dat ze criminelen betalen om hun opdrachten uit te voeren of dat ze naïevelingen uitbuiten."

Als voorbeeld noemt McCallum de aanklacht tegen een man die een aanslag op een dronefabriek in de plaats Swindon zou hebben willen plegen. "Het is geen toeval dat Rusland in Europese landen verwarring probeert te zaaien in een tijd dat hun militaire winst in Oekraïne minimaal en verschrikkelijk kostbaar is."

Iran

Iran zou op dezelfde manier te werk gaan. Het afgelopen jaar zijn volgens McCallum vijftig mensen opgepakt voor activiteiten die met Iran in verband worden gebracht. In veel gevallen zou de joodse gemeenschap in het VK het doelwit zijn geweest.

McCallum zei niets over het vermoedelijk voorbereiden van een aanslag vorige maand op de Britse luchtmachtbasis Fairford, terwijl premier Burnham gisteren zei dat Iran daar "vrijwel zeker" achter zat.

Wel ging McCallum in op dreiging vanuit China. Dat land zou zich onder meer schuldig maken aan het intimideren van Chinese burgers die in het Verenigd Koninkrijk verblijven. Ook zou dat land dekmantelbedrijven inzetten om kennis over AI te vergaren.

Wapens met AI

MI5 ziet dat bedreigers van de Britse nationale veiligheid in toenemende mate gebruik maken van AI, onder meer bij de inzet van drones.

Wat McCallum nog meer zorgen baart is dat extremistische groepen AI gebruiken om biologische wapens te maken of nieuwe types biologische wapens te ontwikkelen. Voor zover hem bekend is dit nog niet gelukt,

Terrorisme

De terreurdreiging in het VK is afgelopen voorjaar verhoogd tot het niveau "ernstig". McCallum constateert dat islamitische terreurgroepen al-Qaida en Islamitische Staat nog steeds in staat zijn om terreuraanslagen te plegen of te laten plegen.

De verhoging van het dreigingsniveau eerder dit jaar is echter "voor een belangrijk deel" te wijten aan de dreiging die van extreemrechtse groepen uitgaat, zegt de veiligheidsdienst. Die groepen richten zich vooral op jongeren.

MI5 deed recent onderzoek naar een geradicaliseerde 13-jarige. "Dat onderzoek leverde informatie op waarmee een van onze internationale partners een dodelijke aanval op zijn grondgebied kon voorkomen."

"Ik sta hier om te demonstreren en om op te komen voor mijn rechten en die van mijn vrienden", zegt Adam Boucherca, tweedejaars rechtenstudent aan de universiteit Paris-Panthéon-Assas.

Al bijna een maand gaan in heel Frankrijk demonstranten de straat op. Ook vandaag zijn er weer massale protesten aan de gang.

Om 05.30 uur had Boucherca met vrienden afgesproken in de buurt van de Parijse universiteit om een blokkade op te werpen. Daar werden ze opgewacht door een groep extreemrechtse jongeren, bewapend met glazen flessen, vertelt hij, terwijl hij beelden ervan laat zien op zijn telefoon. "Toen we naar voren liepen, begonnen ze met de flessen te gooien. Ik werd geraakt op mijn elleboog, een vriend van mij raakte gewond."

Onvrede over stijgende lasten

Met een mars naar de ambtswoning van premier Lecornu zetten de demonstranten vandaag hun actie voort. Onderweg sluiten studenten en docenten van andere faculteiten zich aan.

Volgens Boucherca draait het protest allang niet meer alleen om problemen in het onderwijs. Dat blijkt ook uit de aanwezigheid van politici van de radicaal-linkse La France Insoumise (LFI) bij de blokkade van de universiteit.

"Alle peilingen laten zien dat Rassemblement National (RN) kans maakt om de presidentsverkiezingen volgend jaar gaan winnen", zegt Boucherca. Dat maakt hem bang, zegt hij. "Dit protest geeft hoop. Het laat zien dat Fransen zich daartegen mobiliseren."

Wat begon als een scholierenprotest en vervolgens steun kreeg van studenten, is inmiddels uitgegroeid tot een bredere volksbeweging. Veel Fransen zijn ontevreden over de hoge brandstofprijzen, stijgende woonlasten en het beleid van de regering in het algemeen.

Eisen voorgelegd

De Frans-Nederlandse Suzanne Nijdam is voorzitter van een van de grootste Franse studentenbonden. Samen met andere vakbonden heeft zij het ministerie van Onderwijs tien eisen voorgelegd, waaronder extra investeringen. Maar het ministerie is daar vooralsnog niet op ingegaan.

"Het kan niet zo zijn dat zoveel studenten opnieuw de straat op moeten gaan. Er moeten dingen veranderen, en het is aan het ministerie om daarvoor te zorgen." Ook de Zweedse klimaatactivist Greta Thunberg sloot zich vandaag aan bij een protest op een middelbare school in Saint-Denis, een voorstad van Parijs.

Een recent Ipsos-onderzoek laat zien hoe verdeeld Frankrijk is over de protesten van afgelopen weken: 54 procent van de ondervraagden steunt de demonstraties, 40 procent is ertegen. Hoe ouder de respondenten, hoe kleiner de steun.

Ook politiek Frankrijk is verdeeld over de protestbeweging. Zo zijn aanhangers van La France Insoumise (LFI) en de alliantie Socialistische Partij-Place Publique het meest enthousiast; aanhangers van Rassemblement National (RN) vinden juist dat er een einde moet komen aan de beweging en het geweld dat ermee gepaard gaat.

Uit de hand gelopen

Dat is ook terug te zien op straat. Bij universiteit Paris-Panthéon-Assas is onder meer LFI-parlementslid Rodrigo Arenas aanwezig. "Alle parlementsleden van LFI staan aan de kant van de studenten", zegt hij. "We zijn hier simpelweg om ervoor te zorgen dat alles goed verloopt en om toe te zien op het optreden van de politie."

Volgens Arenas is het de afgelopen tijd uit de hand gelopen met de manier waarop de politie bij de protesten heeft ingegrepen. Die zou volgens hem geregeld de grenzen van wat mag overschrijden. Er zijn inmiddels ruim 7000 mensen opgepakt, van wie de meest minderjarig zijn.

Ook LFI-parlementslid Manon Aubry is bij de demonstratie bij de universiteit om de studenten te ondersteunen. "Dat leerlingen die meedoen met demonstraties voor het leven verminkt zijn zou niet mogen gebeuren in een democratisch land waar jongeren alleen voor hun rechten opkomen."

Ange Lacour, zelf student, steunt de eisen van de demonstranten, maar niet de manier waarop zij actievoeren. "Ik heb moeite met de blokkades die worden opgeworpen zonder dat altijd duidelijk is wat de demonstranten precies willen bereiken." Volgens hem komt dat doordat de protestbeweging geen duidelijke leider heeft.

Gele hesjes

Intussen denkt meer dan de helft van de Fransen dat de protesten nog een tijdje zullen voortduren. Dat is een tegenvaller voor de regering, die juist probeert de gemoederen te bedaren door met beloftes te komen, bijvoorbeeld door 3000 invaldocenten op te roepen.

Vakbonden hebben voor zaterdag grootschalig protest aangekondigd, waarbij de brede onvrede in Frankrijk centraal staat. Op sociale media circuleren oproepen van de gilets jaunes om zich bij de demonstraties aan te sluiten. De bekende gelehesjesbeweging legde in 2018 maandenlang grote delen van Frankrijk lam.

De Tweede Kamer vindt het te vroeg om het meldpunt Veilig Thuis de 70 miljoen euro te geven waar het bestuur vandaag in een alarmerende oproep om heeft gevraagd. Dat blijkt uit een rondgang van de NOS.

Eerst moet er eindelijk eens bekeken worden wat daar precies aan de hand is, klinkt het bij verschillende fracties. Het meldpunt zegt het vele werk niet meer aan te kunnen. VVD, D66, Pro en Groep Markuszower willen weten waar de problemen bij Veilig Thuis door zijn ontstaan en wat het kabinet gaat doen om orde op zaken te stellen.

Het landelijk netwerk Veilig Thuis is het eerste en voor veel mensen vaak het enige meldpunt voor huiselijk geweld, kindermishandeling en het voorkomen van genitale verminking en femicide. Het meldpunt geeft advies en doet onderzoek naar meldingen.

Maar de wachtlijsten groeien al jaren en hoe Veilig Thuis te werk gaat verschilt per regio. Hoe en hoe snel er op je melding wordt gereageerd, hangt af van waar je woont.

Bezinnen

De Kamer nam daarom een jaar geleden al met steun van alle fracties een motie aan die het kabinet oproept om zich te bezinnen op "de rol, positionering en capaciteit" van Veilig Thuis. Zeker omdat het kabinet zelf het maatschappelijk belang van de organisatie benadrukt.

"Tijd voor uitvoering van deze Kamermotie door het kabinet", zegt VVD-Kamerlid Becker nu. "Meer geld is niet de oplossing als we niet ook wezenlijk kijken naar hoe we dit hebben georganiseerd", vindt ook D66-Kamerlid Synhaeve."

Pro-Kamerlid Westerveld kijkt daar het vorige en het huidige kabinet op aan. "Dit is niet primair een kwestie van geld, maar van doen wat is beloofd."

Situatie erger geworden

In het jaar na het aannemen van de motie is de situatie erger geworden, blijkt uit de noodoproep van Veilig Thuis. Mensen moeten na een melding gemiddeld twee maanden wachten. In sommige gevallen gaat het om langer dan een half jaar, terwijl wettelijk gezien binnen vijf dagen actie moet worden ondernomen.

Het bestuur van Veilig Thuis spreekt zelf van het rondpompen van meldingen, mede door de wachtlijsten en tekorten in de jeugdzorg. De organisatie wil meer geld voor het aannemen van extra personeel.

"Als blijkt dat extra structurele capaciteit noodzakelijk is om de veiligheid te kunnen waarborgen, dan moeten we daar serieus naar kijken", zegt Kamerlid Moinat van Groep Markuszower. "Maar geld moet een oplossing financieren, niet het probleem alleen tijdelijk afdekken."

De stikstofbrief van het kabinet van tafel en niet overal meer een vergunning voor nodig hebben. Dat willen boerenorganisaties die zich hebben verenigd in de Landbouw Alliantie en in gesprek willen met minister Van Essen. Vanmiddag presenteerden ze hun plannen in het Haagse perscentrum Nieuwspoort. De kans dat de minister de plannen overneemt, lijkt minimaal.

Allereerst moet volgens de Landbouw Alliantie de stikstofbrief van minister Van Essen van afgelopen juni van tafel. Met die slogan trokken de boerenorganisaties deze zomer door het land om boeren te mobiliseren voor acties en ze bij te praten over wat hun boven het hoofd hangt. Met de voorstellen van vandaag hoopt de alliantie boeren perspectief te geven en de minister op andere gedachten te brengen.

Vergeleken met de stikstofplannen van minister Van Essen is er volgens de Alliantie maar weinig nodig om het stikstofprobleem op te lossen. Waar minister Van Essen begin van de zomer een stikstofbrief van dertig kantjes naar de Kamer stuurde, focust de alliantie vooral op de vastgelopen vergunningverlening. Die alliantie bestaat uit boerenactiegroep Agractie en belangenbehartigers van melk- en pluimveehouders (DDB, NMV en NVP).

Papieren probleem

Overheden kunnen nu heel beperkt vergunningen verlenen voor activiteiten waarbij stikstof vrijkomt. De oplossing van de Landbouw Alliantie is de regels zo aanpassen dat veel bedrijven helemaal geen vergunning meer nodig hebben. Ze bieden daarvoor twee smaken aan: alleen bedrijven binnen 250 meter van overbelaste stukken natuur hebben een stikstofvergunning nodig, ofwel die plicht geldt alleen nog voor heel grote uitstoters.

Binnen de huidige wetgeving is dit niet mogelijk, benadrukt Jan Venneman namens de Landbouw Alliantie. De regels moeten eerst worden aangepast. "Het is een papieren probleem dus er moet ook een papieren oplossing voor mogelijk zijn", zegt Sieta van Keimpema van de DDB daarover.

Bovendien wil de Landbouw Alliantie niet direct aan de slag met natuurherstel, in tegenstelling tot de minister. De boeren vinden dat er opnieuw moet worden beoordeeld hoe natuurgebieden eraan toe zijn en wat er nodig is voor herstel. Daarna moeten er nieuwe beheerplannen komen.

Verslechtering van de natuur

"Met dit voorstel ga je de vergunningverlening niet lostrekken", verwacht stikstofdeskundige Jan Willem Erisman van de Universiteit Leiden, die de bijeenkomst digitaal volgde. Hij verwacht dat de plannen van de alliantie leiden tot meer stikstofuitstoot. "Dat leidt tot verslechtering van de natuur, terwijl we juist de plicht hebben om die verslechtering tegen te gaan."

De belangrijkste punten uit de stikstofplannen van het kabinet

In de plannen die Van Essen begin van de zomer presenteerde staan onder meer strengere normen voor veehouders en zones rond natuurgebieden waar straks nog maar weinig stikstofuitstoot mag plaatsvinden. Die plannen pakken in de ogen van de Landbouw Alliantie desastreus uit voor de landbouw.

De minister voert wekelijks gesprekken met boerenorganisaties LTO en NAJK. De organisaties die de Landbouw Alliantie vormen zitten daar niet bij aan tafel. De boosheid daarover kwam ook tijdens de bijeenkomsten van afgelopen zomer aan bod.

Half uurtje

De minister heeft de organisaties van de Landbouw Alliantie twee weken geleden een uitnodiging gestuurd, zegt Jeroen van Maanen, woordvoerder van de alliantie. "Daar zijn we niet op ingegaan. We dachten: we gaan eerst ons plan presenteren en als er daarna vragen zijn bij de minister, dan kunnen we uitleg geven."

Bovendien had Van Essen volgens Van Maanen "maar een half uurtje" voor de boeren in zijn agenda gereserveerd. Veel te kort, aldus de woordvoerder. "Wat houdt een gesprek van een half uur in? Met tien man kun je net een bak koffie drinken en dan moet je alweer gaan."

Erik Luiten van Agractie zegt dat er inmiddels voor volgende week donderdag een gesprek gepland staat tussen de minister en de Landbouw Alliantie. "We hebben dan een kwartiertje langer ofzo", zegt Luiten.

Hardere acties

Dat er met de minister wordt gesproken, betekent overigens niet dat acties van de baan zijn. "De actiebereidheid bij boeren neemt toe, ook voor hardere acties", zegt Van Maanen.

Minister Van Essen heeft schriftelijk gereageerd op de voorstellen van de Landbouw Alliantie. Die komen hem niet helemaal nieuw voor en werden ook al naar voren gebracht tijdens gesprekken met Agractie, schrijft hij.

Die boerenorganisatie en de minister kijken "fundamenteel anders" naar wat nodig is om de vergunningverlening weer mogelijk te maken, aldus de bewindsman. Van Essen denkt niet dat de voorstellen van de Landbouw Alliantie een oplossing zijn, maar gaat graag met de boeren in gesprek. "Het maatregelenpakket zoals we voor de zomer hebben gepresenteerd is en blijft daarbij de basis; daarop werken we verder."

De Franse antiterrorisme-aanklager heeft het onderzoek overgenomen naar de 14-jarige scholier die gisteren schoot op een docent en de directeur van een middelbare school in Aubagne, bij Marseille. Dat meldt de Franse nieuwszender BFMTV.

Volgens de antiterrorisme-aanklager zijn er aanwijzingen dat de jongen inspiratie putte uit de True Crime Community waar hij banden mee lijkt te hebben. Deze online groep verheerlijkt extreem geweld, soms met geweldpleging tot gevolg.

Een jeugdvriend die de Franse krant Le Parisien sprak, zegt dat de verdachte geobsedeerd was door schietspel Call of Duty en in een sociaal isolement verkeerde.

Ook de vader en moeder van de jongen zijn meegenomen voor verhoor. De vader had tal van wapens liggen in de woning van het gezin, waarvan sommige illegaal waren. De moeder is volgens Le Parisien ondervraagd over de plannen van de jongen.

Gitaarkist

Hij nam volgens de autoriteiten gisteren een hagelgeweer mee naar school, verstopt in een gitaarkoffer. De schoolmedewerkers op wie hij schoot, raakten gewond, maar verkeren niet in levensgevaar.

Bronnen binnen het Franse Openbaar Ministerie hebben aan BFMTV gemeld dat de jongen spijt heeft betuigd. Hij zou gezegd hebben dat het ging om wraak op het schoolpersoneel, al kon hij niet uitleggen hoe hij tot zijn daden kwam. De toon van het schoolhoofd zou hem niet hebben aangestaan.

In Polen stoppen meerdere winkelketens met de verkoop van bepaalde halloweenaccessoires naar aanleiding van steekincidenten op scholen. Winkeliers noemen de verkoop vanwege de steekpartijen "ongepast".

Onder meer Biedronka, met zo'n 3900 vestigingen een van de grootste winkelketens van Polen, heeft aangekondigd nepmessen en griezelige kostuums te verwijderen. Ook kinderwinkelketen Smyk heeft gezegd onder meer geen plastic messen en hakmessen meer te verkopen.

"Vanwege zorgen over het welzijn van kinderen en jongeren hebben we gisteren besloten bepaalde halloweenproducten die ongewenste associaties kunnen oproepen uit het assortiment te halen", laat Biedronka weten.

Smyk verwijst in een verklaring indirect naar de recente steekincidenten. "Wij zijn van mening dat de aanwezigheid van dergelijke artikelen in de schappen van een winkel die zich richt op gezinnen onder de huidige omstandigheden ongepast is."

Derde steekincident

Afgelopen zaterdag was het derde steekincident in slechts een week tijd bij een onderwijsinstelling in Polen. Hierbij verwondde een 21-jarige vrouw drie mensen: twee 17-jarigen en iemand van 24. Eerder werden een 19-jarige en een 15-jarige gearresteerd voor twee verschillende steekpartijen waarbij meerdere mensen gewond raakten en op een basisschool ook een dode viel.

Ook gingen er online geruchten rond dat er binnenkort een "Bloederige Vrijdag" zou plaatsvinden. De Poolse minister van Binnenlandse Zaken zei dat er maandag ongeveer 20.000 politieagenten naar scholen waren gestuurd. Volgens premier Tusk heeft de massale inzet geholpen de situatie onder controle te krijgen.

Volgens de autoriteiten houden de aanvallen geen verband met een georganiseerde groep. In plaats daarvan stelt de regering dat de verheerlijking van geweld online schadelijk is voor jongeren. De Poolse regering probeert daarom versneld wetgeving in te stellen die het makkelijker moet maken om schadelijke online content te verwijderen.

Een man uit Nieuwegein staat terecht voor het plegen van fraude met nepagenten. Volgens het Openbaar Ministerie heeft de verdachte 38 keer geprobeerd om via nepagenten bij mensen thuis binnen te komen. Het gaat om één van de grootste oplichtingszaken met nepagenten, zegt het OM.

De 23-jarige man wordt ervan verdacht actief te zijn binnen een criminele organisatie waar hij mensen aanstuurde. De groep zou landelijk actief zijn geweest. De verdachte belde volgens het OM met slachtoffers en stuurde vervolgens hun adressen door in chatgroepen. Hij zou daarbij de namen "Altijdstroom555" en "kkoeksss" gebruiken op Snapchat.

De man gaf instructies aan de nepagenten binnen de groep. Zij kregen vervolgens van de verdachte te horen wat er in het huis aanwezig was en wat ze moesten meenemen. De verdachte gaf ook tips aan de nepagenten, zegt het OM. Zo zou de man opdracht hebben gegeven om "zogenaamd hang- en sluitwerk in woningen te controleren".

In 26 gevallen was het de groep gelukt om sieraden, contant geld en bankpassen mee te nemen. In de andere 12 gevallen bleef het bij een poging, zegt het OM.

'Als God in Frankrijk'

De man werd vorig jaar zomer aangehouden. Hij zou de fraude tussen september 2024 en juli 2025 hebben gepleegd. "In 29 zaken heeft de verdachte een actieve rol gehad, in 9 zaken is de rol passief van aard", zegt de officier van Justitie.

De verdachte ontkent een groot deel van de beschuldigingen, maar volgens het OM is er voldoende en overtuigend bewijs van zijn criminele activiteiten.

"Hij had een bijstandsuitkering, stond onder bewind, kreeg 40 euro weekgeld, maar kon leven als God in Frankrijk zonder dat hij daarvoor zich in het zweet hoefde te werken voor een baas", aldus de officier van justitie.

Behalve een celstraf eist het OM ook dat hij 100.000 euro schadevergoeding moet betalen aan slachtoffers. Meerdere verdachten uit de groep zijn al veroordeeld. De rechtbank in Leeuwarden doet op 30 november uitspraak.

Uit vrees voor confrontaties tussen betogers, supportersgroepen en de politie heeft de gemeente Alkmaar een demonstratieplek buiten het stadionterrein aangewezen voorafgaand aan de voetbalwedstrijd van AZ tegen de Israëlische club Hapoel Be'er Sheva. Die Europa League-wedstrijd wordt donderdagavond gespeeld.

Rond de wedstrijd zijn twee demonstraties aangemeld bij de gemeente. De demonstranten mogen niet bij het stadion zelf staan, maar wel aan de overkant van een drukke verkeersweg en rotonde. De nieuwe locatie is volgens de regionale omroep NH langs een fietspad waarover voor de wedstrijd veel supporters naar het stadion fietsen en lopen.

Twee pro-Palestijnse demonstraties

Burgemeester Schouten van Alkmaar deelde vanochtend in een brief aan de gemeenteraad hoe de gemeente zich voorbereidt op het Europa League-duel van donderdag in het AFAS-stadion in Alkmaar.

Uit de brief blijkt dat er op dit moment twee pro-Palestijnse demonstraties zijn aangemeld bij de gemeente. De demonstranten hadden aangegeven voor de deuren van het AZ-stadion te willen staan, maar dat ziet zowel de gemeente als politie niet zitten.

Verschillende factoren

In de raadsbrief schrijft Schouten dat ze signalen heeft ontvangen dat er mogelijk toch uitsupporters naar Alkmaar komen, ondanks een besluit van de gemeente om geen Israëlische supporters toe te laten. Ook weegt ze een aankondiging op sociale media van verschillende supportersgroepen van AZ mee in haar besluit, net als de kans op een tegendemonstratie en de "sentimenten in de samenleving".

De burgemeester vreest confrontaties tussen betogers, supportersgroepen en de politie, vernielingen en onvoldoende veiligheid van bezoekers als de demonstraties zouden plaatsvinden op het stadionterrein.

"Op het stadionterrein is het niet mogelijk om voldoende beheersmaatregelen te nemen om wanordelijkheden te voorkomen en is het niet mogelijk om bezoekers van het voetbalstadion te scheiden van de demonstranten", schrijft Schouten.

Het is niet bekend hoeveel demonstranten er worden verwacht. "Op de locatie waar gedemonstreerd mag worden kan een veilige aankomst en vertrek van demonstranten beter worden gefaciliteerd", schrijft Schouten. "Ook kan daar voorkomen worden dat er confrontaties met andere groepen plaatsvinden."

Risicoprofiel

Eind vorige maand besloot Alkmaar om geen Israëlische supporters toe te staan bij de wedstrijd. Hoewel voetbalbond UEFA de supporters van de Israëlische club door UEFA een 'medium risicoprofiel' heeft toebedeeld, wordt de wedstrijd door de gemeente Alkmaar "vanwege de geopolitieke context" aangemerkt als een duel met een "(zeer) hoog risico".

Daarbij verwijst de gemeente expliciet naar de gewelddadige rellen rondom de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv in 2024. De burgemeester van Alkmaar heeft zich laten adviseren door de Amsterdamse burgemeester Halsema.

Het besluit leidde tot verontwaardiging vanuit Israël. De Israëlische ambassadeur plaatste in een telefonisch gesprek met Schouten "grote vraagtekens bij de rechtvaardiging" van het besluit. De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken kaartte de zaak ook aan bij zijn Nederlandse collega Berendsen. Schouten liet gisteren weten dat haar beslissing vaststaat.

Minister Van Weel van Justitie gaat in gesprek met burgemeester Halsema van Amsterdam over de pro-Palestijnse demonstratie van zondag in de hoofdstad. Daar werden vlaggen getoond van Hamas en werd steun uitgesproken voor die Palestijnse terroristische organisatie.

"Dit ging ver over mijn grens", zei Van Weel vanmiddag in de Tweede Kamer. De BBB had hem naar het vragenuur gehaald om uitleg te geven. Dat mensen drie jaar na het bloedbad van 7 oktober in Israël Hamas verheerlijken vindt hij verschrikkelijk. "Dan ben je ofwel naïef, kwaadwillend of gestoord." Hij denkt dat de demonstratie zeer intimiderend is geweest voor Joodse inwoners van Amsterdam.

Van Weel wil daarom met burgemeester Halsema in gesprek. Hij wil van haar weten waarom ze de betoging bij het Nationaal Monument op de Dam zo liet doorgaan. Er werd gezichtsbedekkende kleding gedragen en dat kan al een reden zijn om een demonstratie te ontbinden. Ook had ze de echte opruiers onder de demonstranten er tussenuit kunnen halen.

Dat is in Den Haag bijvoorbeeld wel gebeurd bij een extreemrechtse demonstratie op het Malieveld. Van Weel wil met de burgemeesters in overleg, zodat er overal in het land op dezelfde manier mee wordt omgegaan.

Verder riep hij de Kamer op om zo snel mogelijk een wetsvoorstel te behandelen tegen de verheerlijking van terreur. Daarmee zouden volgens de minister veel van de spandoeken en uitingen van afgelopen zondag verboden zijn.

Net onder de grens

Vooral rechtse partijen in de Tweede Kamer waren niet tevreden met de antwoorden van Van Weel. "Het is allemaal slap, slap, slap", vond Kamerlid Van der Plas van de BBB. Ze wil dat de minister nu meteen maatregelen neemt. Die wet biedt die mogelijkheid volgens haar nu al. "Waarom gebeurt daar niets mee?"

Maar Van Weel blijft erbij dat hij de wetswijziging echt nodig heeft om dit aan te pakken. Het OM besluit in de meeste gevallen om niet te vervolgen, omdat betogers "elke keer net onder de grens blijven" van wat strafbaar is. "Ze lachen ons uit", zei hij.

Afgelopen woensdag werd een soortgelijk protest op de Dam, waarbij ook steun werd betuigd aan Hamas, wel ontbonden. Maar dat gebeurde omdat een deel van de demonstranten de aanwijzingen van de politie over de route niet opvolgde.

Rode Lijn

Op 8 november staat er een Rode Lijn-demonstratie tegen de situatie in Gaza gepland in Amsterdam. JA21 wilde de toezegging dat niemand van het kabinet daarbij aanwezig zal zijn, omdat de organisatie van de demonstratie volgens Kamerlid Nanninga gelieerd is aan Hamas. In het verleden liep premier Jetten mee tijdens een Rode Lijn-manifestatie.

Van Weel zal de kwestie bespreken in de ministerraad, maar hij deed geen toezegging. De AIVD stelt dat Hamas betrokken is geweest bij pro-Palestijnse protesten in Nederland, maar volgens Van Weel staat niet vast dat dat ook geldt voor de Rode Lijn-demonstraties.

"Het is op zich natuurlijk niet verboden om je steun uit te spreken voor de Palestijnse bevolking. Dat onderscheid moet je wel maken", zei hij daarnaast.

Oekraïne heeft zich de afgelopen twee dagen gehouden aan het "energiebestand" dat de Amerikaanse president Trump zondag op eigen houtje afkondigde, maar Rusland heeft zich er niets van aangetrokken. Dat zegt de Oekraïense president Zelensky.

Hij wijst erop dat zijn leger geen aanvallen heeft uitgevoerd op Russische olieraffinaderijen en de energiesector, zoals Trump wilde. "Maar Rusland heeft geen gehoor gegeven aan de Amerikaanse president", aldus Zelensky.

Volgens de president hebben de Russen zowel energiecentrales als cruciale infrastructuur aangevallen. "Daarmee hebben ze volstrekt duidelijk aangetoond dat ze niet van plan zijn af te zien van aanvallen op Oekraïne." Zelensky zegt dat alleen al de afgelopen twee dagen negentien regio's in zijn land zijn aangevallen.

Onverwachte aanval

Zelensky zegt ook dat Oekraïne gisteravond niet door zijn westerse partners is gewaarschuwd voor de lancering door Rusland van vijf ballistische raketten. Die kwamen neer in het centrum van de hoofdstad Kyiv. Volgens The Kyiv Independent ging het luchtalarm pas af nadat de raketten al waren ingeslagen.

Westerse inlichtingendiensten helpen Oekraïne in de oorlog tegen Rusland door aan Oekraïne inlichtingen over acties van het Russische leger door te geven. Vorig jaar gaf Trump zijn diensten opdracht om daarmee te stoppen, nadat hij ruzie met Zelensky had gekregen. Een week later was de ruzie bijgelegd en kwam de inlichtingenstroom weer op gang.

Bij de Russische aanval van vannacht op een woongebouw in Charkiv, de tweede stad van Oekraïne, vielen vier doden en tientallen gewonden:

De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Sybiha zei vandaag dat er nu geen sprake is van een inlichtingenstop. Dat het luchtalarm niet op tijd afging, kwam volgens hem omdat Rusland een "een speciaal soort wapens" had ingezet. Welke wapens dat waren, zei hij niet.

Een woordvoerder van de Oekraïense luchtmacht zegt in de The Kyiv Independent dat het vaker voorkomt dat dit soort informatie niet doorkomt. "Wij gaan dit samen met onze partners oplossen."

Druk VS op Oekraïne neemt toe

Trump meldde zondag dat Oekraïne en Rusland een staakt-het-vuren hadden afgesproken voor de energiesector, maar Zelensky zei van niets te weten. Hij zei wel bereid te zijn tot een akkoord, mits de Russen ook niet zouden aanvallen. Een Kremlin-woordvoerder zei wel dat er gesprekken gaande zijn, maar deelde verder geen details.

De afgelopen dagen kwamen de al langer borrelende irritaties tussen Oekraïne en de Verenigde Staten opnieuw aan de oppervlakte. Trump probeert Oekraïne onder druk te zetten om de aanvallen op de Russische olie- en energie-infrastructuur te staken, zodat de prijzen van olie in Amerika gaan dalen.

De dieselprijzen zijn sinds het begin van de oorlog in Iran verdubbeld, tot onvrede van veel Amerikanen. Over drie weken gaat de VS naar de stembus voor de midterms, waarbij cruciale zetels in het Congres op het spel staan. Trump probeert dan ook voor die tijd de prijzen te laten dalen. Een voorbeeld is het akkoord dat hij vrijdag sloot met Rusland over de levering van 300.000 ton diesel.

School en woongebouw onder vuur

Tegelijkertijd zegt Zelensky juist dat aanvallen op de Russische oliesector een belangrijke manier zijn om Rusland economisch te raken en daarmee onder druk te zetten om de aanvallen op Oekraïne te stoppen.

Van dat laatste is vooralsnog geen sprake. Ook vannacht is een groot deel van Oekraïne weer onder vuur genomen door onder meer drones en ballistische raketten, zegt Zelensky. Bij een aanval op een woongebouw in Charkiv zijn vier mensen gedood. De afgelopen uren zijn in die regio 41 mensen verwond.

Daarnaast sloeg in het noordwestelijk gelegen Rivne een Russische drone in op een school. Twintig mensen raakten gewond, aldus de lokale autoriteiten. Een van hen ligt in kritieke toestand in het ziekenhuis.

China heeft sancties opgelegd aan ministers uit Paraguay en Belize omdat deze landen diplomatieke betrekkingen met Taiwan onderhouden. China beschouwt Taiwan als een afvallige provincie die desnoods met geweld moet worden herenigd met de Volksrepubliek.

Ministers uit deze landen in Midden- en Zuid-Amerika hadden vorige maand ontmoetingen met hun Taiwanese collega's. Volgens China hebben ze desinformatie verspreid en zich met binnenlandse aangelegenheden bemoeid. Alle tegoeden die ze mogelijk in China hebben worden bevroren, ze mogen het land niet meer in en ze mogen niet samenwerken met Chinese personen en organisaties.

De straffen die ze krijgen opgelegd zijn vooral symbolisch omdat overheidsfunctionarissen uit die landen meestal niet naar China reizen of daar tegoeden hebben.

Laatste twaalf

Paraguay en Belize horen bij de laatste twaalf landen en regeringen die Taiwan erkennen als onafhankelijke staat. Dat betekent bijvoorbeeld dat ze een ambassade hebben op het eiland. De landen hebben nog niet gereageerd op de sancties van China.

Nederland erkent Taiwan niet officieel, maar werkt wel intensief samen op het gebied van economie, technologie, wetenschap, landbouw en cultuur. Nederland heeft geen officiële ambassade in Taiwan, maar heeft wel een kantoor in de hoofdstad Taipei waar visa-aanvragen en consulaire zaken worden gedaan.

11 Landen en 1 regering die Taiwan erkennen

De afgelopen jaren voert China de militaire druk op Taiwan steeds verder op door bijna dagelijks gevechtsvliegtuigen en oorlogsschepen bij de eilandstaat te laten vliegen of varen.

Ook heeft China campagne gevoerd om landen die Taiwan steunden in hun kamp te krijgen. Zo hebben de afgelopen jaren Nauru, Honduras en Nicaragua hun loyaliteit van Taiwan naar China verlegd.

VS en wapenleveranties

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft laten weten dat de regering van president Trump zich "verzet tegen dwang en agressie door China tegen landen in onze regio die hun soevereine rechten gebruiken".

"We staan aan de zijde van onze vrienden en partners, waaronder Taiwan, om onze gedeelde welvaart, veiligheid en waarden te bevorderen", zei een woordvoerder van het ministerie.

Hoewel de VS Taiwan niet officieel erkent, is het sinds 1979 een belangrijke internationale steunpilaar voor Taiwan en levert regelmatig wapens aan het eiland waarmee het zich tegen China kan verdedigen. In het eerste jaar van deze regering-Trump zijn er al meer wapens verkocht aan Taiwan dan tijdens de vier jaar onder president Biden.

Onderhandelingsmiddel

Na een bezoek in mei van Trump aan China leek er een kentering te zijn in dat beleid. Vlak daarop werd een geplande wapenleverantie opgeschort. Ook noemde Trump dat wapenpakket na zijn bezoek "een goed onderhandelingsmiddel". Het was de eerste keer dat een Amerikaanse president Taiwan noemde als troef in plaats van als bondgenoot.

Nu lijkt de bezorgdheid over een grotere invloed van China in de Zuid-Amerikaanse 'achtertuin' van de VS weer de overhand te nemen.

China en Taiwan worden sinds 1949 apart bestuurd. Dat jaar kwam de Communistische Partij aan de macht in Peking. De verslagen nationalistische Kuomintang vluchtte naar Taiwan. Het eiland heeft sindsdien een eigen regering.

De Britse overheid heeft sancties opgelegd aan een Nederlander vanwege verboden leveringen aan Rusland. Het gaat om Alexander T., de mede-eigenaar van het Turkse bedrijf Redwing Metal.

The Kyiv Independent onthulde vier maanden geleden dat het Turkse bedrijf materieel uit de Europese Unie aan Russische metaalbedrijven levert, die daarmee weer raket- en straaljagerfabrikanten bevoorraden.

In 2023 en 2024 is er voor 5 miljoen dollar aan spullen geleverd aan twee fabrieken in Rusland. Daarmee overtreedt Redwing Metal de exportregels, die sinds de Russische invasie in Oekraïne zijn aangescherpt.

Bezittingen bevroren

De Britse minister van Buitenlandse Zaken zegt dat de Nederlander zich door zijn banden met Redwing Metal schuldig maakt aan het ondermijnen of bedreigen van de territoriale soevereiniteit van Oekraïne. Daarom zijn diens bezittingen bevroren en krijgt hij een Brits inreisverbod.

Het Britse sanctiepakket raakt in totaal 3 personen en 35 instanties, waaronder Russische oliebedrijven, tankers van de schaduwvloot, cryptomarktplaatsen en leveranciers die het Russische leger bevoorraden.

EU komt met grootste sanctiepakket

Gisteren werden er ook in EU-verband opnieuw sancties opgelegd aan Rusland. Met bijna 1600 personen en bedrijven is dat het meest omvangrijke sanctiepakket dat tot op heden door de EU is opgelegd aan Rusland, sinds het begin van de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022.

EU-buitenlandchef Kallas zei daarover dat meer dan de helft van de sancties de productieketen raakt van ballistische raketten "die Rusland elke dag gebruikt om Oekraïense burgers te doden". Daarnaast zijn er 77 mensen gestraft voor het organiseren, werken aan of deelnemen aan "nepverkiezingen" in de bezette delen van Oekraïne.

In totaal zijn er nu sancties afgekondigd voor 4500 Russische functionarissen en instanties, onder wie president Poetin, diverse oligarchen die hem steunen en Russische politici.

Morgen is de eerste stakingsdag in het streekvervoer, als onderdeel van een reeks stakingen die tot de kerst doorgaan. In grote delen van het land staken treinmachinisten en buschauffeurs van streekvervoerders Arriva, EBS, Qbuzz, Transdev en Keolis. De treinen van NS rijden wel gewoon.

Vorige week vrijdag kondigden de vakbonden FNV en CNV aan iedere week een dag te staken vanwege mislukte cao-onderhandelingen. De impact van de staking van morgen is nog onduidelijk. Het is aan de werknemers zelf om te bepalen of zij staken. De vervoerders hebben daar geen invloed op.

In een aantal grote steden gaat het vervoer in elk geval wel door. De vervoerders in Den Haag (HTM) en Amsterdam (GVB) doen niet mee aan de staking omdat zij geen streek-, maar stadsvervoer aanbieden. In Rotterdam rijden de trams en metro's van de RET wél, maar de bussen mogelijk niet. In Utrecht rijden naar verwachting geen of weinig bussen en trams.

Toch de weg op

Uit een rondvraag bij vervoerders door persbureau ANP blijkt dat er naar verwachting nog wel bussen en treinen zullen rijden, maar morgen wordt pas duidelijk welke ritten dat per regio zijn. Dat hangt af van hoeveel medewerkers ondanks de staking aan het werk gaan. Vervoerders adviseren reizigers om rekening te houden met rituitval en vertragingen.

Tijdens de landelijke ov-staking begin september bleek dat sommige buschauffeurs ondanks geplande stakingen aan het werk gingen. Zij wilden de mensen die afhankelijk zijn van het openbaar vervoer niet in de steek laten.

Iedere week een andere dag

De vakbonden zeggen te begrijpen dat de staking vervelend is voor reizigers. Met de stakingen willen de vakbonden bereiken dat de lonen van werknemers in de vervoerssector stijgen, medewerkers sneller een vast contract krijgen en er een betere ouderenregeling komt.

De vakbonden maken iedere week pas kort van tevoren bekend op welke dag er die week wordt gestaakt. Het is de bedoeling dat dit iedere week een andere dag is, zodat de vervoerders zich niet kunnen voorbereiden met een noodrooster en reizigers niet iedere week op dezelfde dag worden getroffen.

Onze wegen en ons spoornet zijn niet klaar voor grote militaire transporten tijdens een oorlog op ons continent, terwijl we daar volgens afspraken in NAVO-verband wel een grote rol in moeten spelen.

Dat concludeert de Algemene Rekenkamer na onderzoek. Er is minimaal 9,5 miljard euro nodig om aan alle eisen voor de routes, de zogeheten militaire corridors, te voldoen.

Er is al een groot tekort voor het onderhoud en de aanleg van bruggen, wegen en spoor in ons land: 80 miljard volgens het kabinet, waarvan al ruim 20 miljard tot 2038. Daar komt nog eens een extra financieel probleem bij voor het gereedmaken van de militaire doorvoerroutes in ons land naar bijvoorbeeld Oost-Europa, zegt de Rekenkamer.

De adviseur van het kabinet vindt het zorgelijk dat er de komende jaren niet genoeg geld voor wordt uitgetrokken. Er zullen volgens Barbara Joziasse van de Rekenkamer "keuzes moeten worden gemaakt" door de politiek.

Strategische ligging

Door onze strategische ligging aan de Noordzee is ons land een geschikt doorvoerland voor Europese transporten in oorlogstijd en daar zijn binnen de NAVO afspraken over gemaakt. Het gaat om het vervoer van materieel zoals tanks, kleinere vervoermiddelen of wapensystemen voor bondgenoten.

De Rekenkamer constateert dat een aantal voertuigen met "exceptionele afmetingen" nu niet over de corridors kan. Waar dat wel gaat, is een groot deel van de infrastructuur aan vernieuwing en vervanging toe.

Joziasse: "Verouderde bruggen geven nu al problemen voor vrachtverkeer. Dat geldt dan helemaal voor militair materieel".

Maatschappelijke impact

Ook is ons land niet goed voorbereid op de gevolgen van grootschalige militaire transporten. Als er oorlog komt en er op grote schaal militair materieel vervoerd gaat worden, heeft dat veel invloed op het overige verkeer. Dat verkeer komt voor een deel stil te liggen, of moet omrijden, schetst de Rekenkamer, met alle gevolgen "voor het maatschappelijke leven". Ook op het spoor kunnen problemen ontstaan. Het vervoeren van breed materieel kan als gevolg hebben dat niet één maar ook een naastgelegen spoor niet gebruikt kan worden.

De exacte routes van de militaire corridors zijn vertrouwelijk.

Vrijdag maakt het kabinet bekend welke bruggen en wegen de komende tijd voorrang krijgen voor onderhoud of vervanging. Met de benodigde miljarden voor de militaire corridors komen er nog meer moeilijke keuzes bij.

Toch is het de inzet van het kabinet om bij oorlog op ons continent "grootschalig en langdurig militair transport zo efficiënt en ongehinderd mogelijk plaats te laten vinden", zegt minister Karremans (VVD) van Infrastructuur in een reactie.

Een deel van de informatie die nodig is om de uiteindelijke kosten van de aanpassingen scherper te krijgen, is volgens Karremans in Europa "nog in beweging". Als daar meer zicht op is zal Karremans de Kamer verder informeren.

Albert Heijn kampt met een hackaanval of een serieuze poging daartoe. Officieel wil de supermarktketen niet zeggen wat zijn "cybersecurity-incident" precies inhoudt, maar bronnen in de beveiligingswereld melden dat Albert Heijn verdacht aanvalsverkeer op zijn systemen heeft geïdentificeerd.

Het lijkt erop dat ICT-beveiligers van Albert Heijn verdacht verkeer zagen binnenkomen en besloten om de ICT-systemen uit te schakelen. Daarmee wisten ze te voorkomen dat de hackers dieper de systemen binnendrongen.

Albert Heijn spreekt tot nu toe over een "cybersecurity-incident" waarbij "uit voorzorg" delen van het systeem zijn platgelegd.

Meerdere computerservers

Het bedrijf weet van meerdere computerservers die zijn gebruikt bij de aanval, melden de bronnen die anoniem willen blijven. Het gaat om computerservers in de Verenigde Staten, Polen, Moldavië en Turkije.

Dat betekent dat de aanvallers meerdere computerservers in meerdere landen hebben gebruikt om aan te vallen. Welke server ze gebruiken, zegt niets over hun fysieke locatie: het is makkelijk om internetverkeer via een server in een ander land te laten lopen.

"Albert Heijn heeft blijkbaar infrastructuur van de hackers in beeld, die ze gebruikten voor het verkennen van de systemen of waarmee ze data wilden stelen van de Albert Heijn-systemen", zegt computerbeveiliger Pim Takkenberg, die geregeld gehackte bedrijven bijstaat.

Informatie gedeeld

Albert Heijn heeft informatie over de infrastructuur van de hackers gedeeld met andere bedrijven, zodat zij hun systemen beter kunnen beveiligen. Dat doen bedrijven in de regel alleen als ze serieuze indicaties hebben dat een server bij een aanval is betrokken.

Uit het onderzoek van Albert Heijn blijkt dat mogelijk ook servers van de Amerikaanse tak van Ahold zijn betrokken. "Dat kan betekenen dat de hackers hebben ingebroken op die servers en ze hebben gebruikt om Nederlandse systemen aan te vallen", zegt Takkenberg. Dat is nog niet zeker.

Contact met de redactie

De NOS doet onderzoek naar de hackaanval bij Albert Heijn. Werk je bij Albert Heijn of heb je anderszins meer informatie, en wil je contact met ons? Dat kan via e-mail of via Signal: @schellevis.86

"We nemen het cybersecurity-incident zeer serieus", laat Albert Heijn weten in een schriftelijke reactie. "In het belang van het onderzoek en beveiliging kunnen we op dit moment niet nader ingaan op technische details of specifieke beveiligingsmaatregelen." Wel zegt het bedrijf dat er geen data van klanten lijken te zijn buitgemaakt.

Dat Albert Heijn specifieke servers op het spoor is, zegt nog weinig over het slagen van de aanval, zegt cybersecurity-expert Joey Fennis. "Er is in ieder geval sprake van hackers, maar hoe succesvol die waren is op basis hiervan nog niet te zeggen. Het kan ook nog zijn dat Albert Heijn ze op tijd detecteerde."

Flinke gevolgen

Albert Heijn kampt sinds zondagmiddag met het "cyberincident", dat zowel online als offline flinke gevolgen heeft. De website, apps en klantenservice van de winkels zijn door technische problemen niet bereikbaar en bestelde boodschappen werden niet bezorgd. Verschillende distributiecentra liggen nog plat.

Albert Heijn zei einde van de ochtend weer supermarkten te bevoorraden. Een bron met kennis van het logistieke systeem meldt aan de NOS dat dat weinig gestructureerd verloopt. Ahold meldde vanmiddag dat het bezig is met een "gecontroleerde herstart van bepaalde systemen".