NOS Nieuws - Algemeen

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit NVWA heeft vorige week ruim 277.000 illegale vapes in beslag genomen. Ook kwamen de politie en de douane 150.000 doosjes met nicotinezakjes op het spoor. Volgens de NVWA zijn niet eerder zulke grote partijen aangetroffen.

De vapes werden ontdekt in een magazijn van een expeditiebedrijf in de buurt van Rotterdam, bij een routinecontrole door de douane. Omdat de grote hoeveelheid verdacht werd gevonden, werd de NVWA ingeschakeld.

Het bleek te gaan om vapes met zoete smaakjes, waarschijnlijk bedoeld voor de Nederlandse markt. De partij werd vorige week vrijdag al in beslag genomen.

Snus

De doosjes met nicotinezakjes, ook wel snus genoemd, werden eerder die week al in beslag genomen. 70.000 doosjes werden gevonden in een opslagbox in Utrecht en 80.000 doosjes in een bedrijfspand in Rotterdam.

Vapes met zoete smaakjes en zakjes snus zijn verboden in Nederland. Ze zijn verslavend en schadelijk voor de gezondheid. De overheid wil de illegale handel ook aanpakken, om te voorkomen dat jongeren beginnen met het gebruik ervan. Om het gebruik van de middelen terug te dringen, heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ook een Actieplan tegen vapen opgesteld.

Alle vapes en nicotinezakjes worden vernietigd, meldt de NVWA. De eigenaren moeten opdraaien voor de kosten daarvan.

De Verenigde Staten gaan een licentie verlenen aan Oekraïne zodat het land zelf Patriot-onderscheppingsraketten kan maken. Dat heeft president Trump toegezegd aan zijn Oekraïense collega Zelensky in een overleg op de NAVO-top in Ankara.

Zelensky had op de NAVO-top nog eens herhaald dat zijn land dringend meer Patriot-raketten nodig heeft. De Patriot-onderscheppingsraket, geproduceerd in de VS, is voor Oekraïne een belangrijk wapen om Russische ballistische raketten neer te halen.

Op welke termijn de VS de licentie gaat verlenen, is onduidelijk. "De VS heeft Patriot-raketten, maar die hebben we vooral zelf nodig", zei Trump. "We gaan een fabriek neerzetten, zodat Oekraïne zelf Patriot-raketten kan maken. Dat kan snel gaan." Waar de fabriek precies komt, is ook niet duidelijk.

Vriendschappelijk

Volgens Trump heeft hij met Zelensky een goede relatie opgebouwd sinds de uit de hand gelopen ontmoeting in het Oval Office tussen de twee leiders begin vorig jaar. De twee gingen dit keer veel vriendschappelijker met elkaar om. "Ik ben ervan overtuigd dat u alles zult doen voor vrede", zei Zelensky tegen Trump.

De Oekraïense president zei verder dat de Russische voorwaarden voor vrede aan het veranderen zijn, nu de oorlog zijn vijfde jaar is gegaan. Dat heeft volgens hem te maken met twee belangrijke ontwikkelingen op het slagveld: het aantal doden en de technologie die een vlucht heeft genomen.

Zelensky bedankte Trump voor zijn steun en de uitnodiging voor het gesprek en zei ook dat hij van plan is een dronedeal met Trump te bespreken.

'Moeilijk karakter'

Trump klopte zichzelf tijdens de ontmoeting op de borst en herhaalde dat hij al veel oorlogen heeft beëindigd. "De oorlog in Oekraïne is een van makkelijkste, maar Poetin en Zelensky hebben allebei een moeilijk karakter."

Trump benadrukte dat beide leiders tot een overeenkomst willen komen om een einde te maken aan de oorlog en zegde veiligheidsgaranties toe aan Oekraïne. "We willen levens redden."

'Iran hard raken'

Trump kreeg van journalisten ook vragen over de aanvallen van vannacht op Iraanse doelen. Meer dan tachtig doelen zouden zijn geraakt, waaronder luchtafweersystemen, commandonetwerken en tientallen kleine boten van de Islamitische Revolutionaire Garde. Iran reageerde met vergeldingsacties. Iran sloeg daarop terug met aanvallen op Amerikaanse bases in de regio.

Trump dreigde dat de VS Iran vanavond "heel hard gaat raken. We zien wel hoe het loopt, maar ik ben niet blij met ze." Vanmiddag zei hij al dat het staakt-het-vuren met Iran voorbij lijkt en noemde hij het Iraanse regime "tuig".

De ondernemingsraad van Tata Steel maakt zich zorgen over de toekomst van het bedrijf nu het Openbaar Ministerie bekend heeft gemaakt dat het de staalgigant gaan vervolgen. Or-voorzitter Cinta Groos noemt het "een behoorlijke klap".

Het OM vervolgt het bedrijf omdat het Tata ervan verdenkt dat het opzettelijk stoffen uitstoot die gevaarlijk zijn voor de volksgezondheid. Ook verdenkt het OM Tata ervan dat de fabrieken slecht worden onderhouden, soms zonder de juiste vergunning werken en dat er incidenten onder de pet worden gehouden.

Or-voorzitter Groos wil niet inhoudelijk ingaan op de verdenkingen, maar maakt zich wel zorgen over de toekomst van het bedrijf. "Ze kunnen het bedrijf vervolgen, daar heb ik geen mening over. Het recht moet zijn beloop hebben, maar het is belangrijk om aan te geven dat het iets verontrustends is. We zijn volop bezig om het bedrijf te vergroenen. Dat is nodig omdat tienduizenden mensen ervan afhankelijk zijn."

Aan het vergroenen

Tata Steel ligt al geruime tijd onder het vergrootglas. Het vorige kabinet kondigde een steunpakket aan voor de staalgigant. In totaal zou het bedrijf uit IJmuiden twee miljard euro aan subsidie krijgen om te vergroenen.

Groos vreest dat met de strafrechtelijke vervolging ook de subsidie in gevaar komt. "Alles wat het bedrijf in een negatief daglicht zet, helpt niet. Ik denk dat het goed is om de discussie de andere kant op te voeren: we maken materiaal dat we dagelijks nodig hebben, hoe behouden we dat? Dit bedrijf staat nu eenmaal hier en zet een heleboel stappen, mede ingegeven door werknemers, om te vergroenen", zegt de voorzitter.

Ook zakelijk gaat het niet goed met het staalbedrijf. Door de hoge energieprijzen is de sector hard geraakt. Vorig jaar kondigde Tata Steel een grote reorganisatie aan, waardoor er 1600 voltijdbanen verdwenen.

"Medewerkers hebben een heleboel zorgen aan het hoofd. We hebben net een reorganisatie achter de rug die nog helemaal niet goed geland is. We hebben dagelijks problemen om de boel draaiende te houden. Mensen zullen dit weer zien als een klap in het gezicht", zegt Groos.

Personen vervolgen

Stichting Frisse Wind, die de zaak heeft aangespannen, reageert gemengd op de vervolging. "Ik werd ontspannen wakker met het nieuws, maar het is ook een beetje dubbel. Het is zorgelijk dat dit allemaal heeft kunnen plaatsvinden", vertelt Jaap Venniker.

Het OM heeft nog niet besloten of het ook bestuurders persoonlijk gaat vervolgen. "Een bedrijf is geen robot. Iemand zit aan de knoppen. Het is geen machine die zegt: ik ga wel of niet uitstoten. Dus uiteindelijk moeten diegenen zich ook verantwoorden", stelt Venniker.

Kooks- en gasfabrieken

Met name over de kooksgasfabrieken zijn er zorgen. In die fabrieken wordt het steenkool verhit om het te zuiveren. Bij dat proces komen veel schadelijke stoffen vrij. Te veel, zei de Omgevingsdienst, de organisatie die toezicht houdt op de industrie, in mei. De dienst kondigde toen aan dat ze van plan is de vergunningen in te trekken.

De Omgevingsdienst laat weten niet inhoudelijk betrokken te zijn bij het onderzoek van het OM, maar dat er wel duizenden documenten zijn opgevraagd en dat er ook medewerkers zijn gehoord. "Wat ze daar mee hebben gedaan, is aan het OM", zegt een woordvoerder.

De IJmond-gemeenten Velsen, Beverwijk en Heemskerk willen niet inhoudelijk ingaan op de stap van het OM, maar zeggen wel dat ze het proces "op de voet gaan volgen".

Een Duitse palliatief arts is veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf voor vijftien moorden, melden Duitse media.

De rechtbank van Berlijn oordeelt dat Johannes M. tussen 2021 en 2024 een dodelijke mix van verschillende medicijnen toediende aan twaalf vrouwen en drie mannen. Zij waren allemaal terminaal ziek. Het jongste slachtoffer was een 25-jarige vrouw, het oudste slachtoffer was 94 jaar.

Volgens de rechtbank is er sprake van bijzonder zware schuld. De 41-jarige man mag nooit meer aan de slag als arts.

Onverwachte bekentenis

De man werd in 2024 opgepakt en staat sinds vorig jaar terecht. Hij bekende vorig maand onverwachts schuld in twaalf van de vijftien aanklachten tegen hem. Ook bood hij excuses aan voor het "immense leed" dat hij families van de slachtoffers had aangedaan.

Hij zei dat hij lange tijd met zijn geweten had geworsteld en pas nu in staat was om zijn daden tegenover zichzelf toe te geven. Hij zei dat hij zichzelf had wijsgemaakt dat hij had gehandeld in het belang van patiënten en hen "van ernstig lijden had gered".

De man werkte van april 2021 tot september 2022 in een palliatief zorgcentrum in Berlijn. Later kreeg hij een baan aangeboden bij een palliatieve zorgdienst, waar hij in januari 2024 begon. Palliatieve zorg is bedoeld voor situaties waarin genezing niet meer mogelijk is. De zorg is gericht op het behouden of verbeteren van de kwaliteit van leven.

Bij zijn laatste baan ontwikkelde M. naar eigen zeggen "gevaarlijke gevoelens van controle en almacht, gepaard met emotionele afstandelijkheid". "Na elke moord dacht ik dat het moest stoppen, om vervolgens toch weer nieuwe medicijnen te halen en naar de spuit te grijpen."

Tien gemeenten zijn deze week door het kabinet op het matje geroepen, omdat ze achterlopen met de uitvoering van de spreidingswet. Ze moeten volgens minister Bart van den Brink meer doen om een opvangplek voor asielzoekers te realiseren. Waarom lukt het deze gemeenten niet zich aan de spreidingswet te houden? Is het onwil, een gebrek aan ruimte of spelen er andere belangen?

In deze podcast zoomen we in op drie van deze 'weigergemeenten': Westland, Valkenswaard en Aalten. Samen met regionale verslaggevers kijken we hoe de discussie daar wordt gevoerd, waarom de weerstand zo hardnekkig is en hoe inwoners, bestuurders en politici tegen de opvang van asielzoekers aankijken.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

De redenen waarom het in de gemeenten niet wil vlotten met de asielopvang verschillen. In het Zuid-Hollandse Westland zetten gemeentebestuur en bewoners de hakken in het zand. "De tendens in het Westland is gewoon 'wij willen nul asielzoekers'", vertelt Omroep West-verslaggever Steffie Taal. Ze vangen al statushouders en Oekraïners op en willen het daarbij houden.

In Valkenswaard wilden inwoners tien jaar geleden juist dat een asielzoekerscentrum in de gemeente zou blijven. Inmiddels vangt de gemeente geen asielzoekers meer op. Volgens Chris Bakker, onderzoeksjournalist van Omroep Brabant, is het sentiment nu anders. "In de gemeente willen ze alleen kleinschalige opvang. Dat betekent wel dat er meerdere opvanglocaties nodig zijn om te voldoen aan de opgave", aldus Bakker.

In Aalten wil de gemeente graag voldoen aan de spreidingswet en een opvang realiseren, maar inwoners zijn verdeeld. Na protesten is de gemeente op zoek naar een geschikte plek. Volgens regioverslaggever Davie Klein Gunnewiek van Omroep Gelderland vindt Aalten het oneerlijk dat ze nu op de lijst met weigergemeenten staan. "De gemeente is teleurgesteld. Omdat de gemeente het gevoel heeft dat ze er alles aan doen om te kijken waar een asielzoekerscentrum kan komen", aldus Klein Gunnewiek.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl.

Presentatie en montage: Bart Tuinman
Redactie: Lisa Konings
Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

De verblijfsvergunningen van asielzoekers die valse verklaringen afleggen bij hun asielaanvraag, mogen worden ingetrokken. Dat oordeelt de Raad van State. Het oordeel komt voort uit een langlopende rechtszaak rond een veroordeelde juridisch adviseur die valse verklaringen verkocht aan asielzoekers. Voor flinke bedragen beweerde hij hen aan verblijfsvergunningen te kunnen helpen.

Toen de handel aan het licht kwam, werden ruim honderd verblijfsvergunningen die al waren afgegeven, opnieuw onderzocht. Daarbij vielen twee dossiers op, van twee Iraanse gezinnen die al in 2017 asiel hadden gekregen. Nadat duidelijk was geworden dat zij geholpen waren door de veroordeelde adviseur werd hun vergunning ingetrokken.

"De minister van Asiel en Migratie mag een asielvergunning intrekken als hij erachter komt dat een asielzoeker zijn asielmotief heeft verzonnen en heeft gebaseerd op valse verklaringen", schrijft de Raad van State. De minister moet wel opnieuw beoordelen of de mensen alsnog in aanmerking komen voor asiel.

Lucratieve handel

De juridisch adviseur verdiende jarenlang tonnen met zijn diensten. Met zijn eigen adviesbureau bood hij zijn diensten aan voor flinke bedragen. De man beweerde in veel gevallen garantie te kunnen geven dat een asielaanvraag zou worden toegekend, maar hing daar wel een prijskaartje aan. Volgens de rechtbank ging het uiteindelijk om 2000 tot 7000 euro.

Hij verzon verhalen voor de aanvragers en hielp hen bij het instuderen ervan. Ook zette hij de verhalen van zijn cliënten op internet, om het verhaal geloofwaardiger te maken. Het OM concludeerde dat zijn verhalen dat de asielzoekers werden vervolgd vanwege hun geloof of geaardheid niet klopten.

De zaak kwam aan het licht toen een tolk bij de politie over de adviseur aan de bel trok. Uiteindelijk werd de man in 2023 veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf voor mensensmokkel.

Op een middelbare school in de Duitse deelstaat Beieren zijn volgens de politie minstens twee meisjes ernstig gewond geraakt. Mogelijk zijn er meer gewonden.

Die zijn het gevolg van een aanval op de school, maar het is nog niet duidelijk of het om een schietincident of steekpartij gaat. Volgens de regionale omroep BR24 zijn er volgens de politie sterke aanwijzingen dat er is geschoten.

Het incident vond plaats op het Welfen-Gymnasium in Schongau, een stadje niet ver van de grens met Oostenrijk.

De politie heeft een 16-jarige verdachte aangehouden. Over het motief is nog niets bekend.

De gemeente IJsselstein had "zorgvuldiger te werk" moeten gaan rondom de komst van de noodopvang voor vluchtelingen in die gemeente. Dat schrijft burgemeester Ester Weststeijn aan de gemeenteraad, die vanavond over de noodopvang spreekt.

Sinds 1 juli worden maximaal 150 statushouders opgevangen op een veld van voetbalclub IJFC. De noodopvang blijft tot het einde van het jaar open, schrijft RTV Utrecht.

Volgens de burgemeester zijn veel dingen goed gegaan, maar hadden een aantal zaken achteraf gezien ook anders aangepakt moeten worden. Zo had voetbalclub IJFC eerder betrokken moeten worden bij het proces. Op het terrein van die club werd eind mei begonnen aan de bouw van de noodopvang, terwijl de club vraagtekens stelde bij de opvang.

Communicatie met gemeenteraad

IJFC voelde zich overvallen door het besluit van de gemeente om een tijdelijke noodopvang te plaatsen, aldus burgemeester Weststeijn. De mededeling aan het bestuur van de voetbalvereniging had moeten worden beschouwd als een "slechtnieuwsgesprek", schrijft ze. Ook had het niet aan het einde van een gewoon overleg besproken moeten worden.

Verder kon volgens de burgemeester de communicatie met de gemeenteraad beter. De raad werd in een korte sessie geïnformeerd over de plannen, maar het college had niet op alle vragen vanuit de raad antwoord. Hoewel raadsleden schriftelijk meer vragen konden stellen, was het besluit voor de komst van de noodopvang al genomen.

De gang van zaken riep volgens Weststeijn "onbedoeld het gevoel op" dat de vragen van raadsleden nog invloed zouden hebben op het formele besluit dat zou worden genomen. Dat bleek niet het geval.

Rechtszaak loopt

Er loopt nog een kort geding tussen IJFC en de gemeente IJsselstein over de noodopvang. De rechtbank gaf de twee partijen eerst de tijd om er samen uit te komen, maar dat is niet gelukt.

IJFC eist financiële compensatie en wil garanties dat de noodopvang aan het eind van het jaar weer sluit. De rechter doet uiterlijk 17 juli uitspraak.

Demonstraties en onrust

Het besluit voor de noodopvang heeft tot onrust geleid in IJsselstein. Op 24 april werd er voor het eerst tegen gedemonstreerd.

In de week die volgde kwam de brandweer bij meerdere demonstraties in actie na brandstichting. Begin mei bekogelden relschoppers de politie met vuurwerk en werd de gevel van het gemeentehuis en het aangrenzende theater vernield.

De burgemeester veroordeelde het geweld. "De mensen die de terror van afgelopen nacht op hun geweten hebben, zijn gajes. Zij kiezen een totaal onacceptabele route om hun emoties over vluchtelingenopvang te uiten", zei ze toen.

Voor het beschieten van agenten met vuurwerk is een 20-jarige man veroordeeld tot vijf maanden cel, waarvan twee maanden voorwaardelijk.

IJsselstein ving voor de komst van de noodopvang geen asielzoekers op. Volgens de spreidingswet zou de gemeente 185 mensen moeten opvangen.

Australië is druk bezig nieuwe allianties te smeden in de Stille Oceaan. Verschillende deals over vergaande samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie zijn gericht tegen de groeiende invloed van China in de regio. De Australische regering probeert op die manier de buurlanden zo veel mogelijk buiten de Chinese invloedssfeer te houden.

Premier Albanese ontving vandaag de leiders van Tonga, Samoa en Papoea-Nieuw-Guinea in Brisbane voor gesprekken over regionale veiligheid en samenwerking op het gebied van defensie. "We werken aan een hechtere Pacifische familie", zei Albanese over dat overleg.

Tegelijkertijd treedt ook het 'Pukpuk-verdrag' tussen Australië en Papoea-Nieuw-Guinea in werking. Australië gaat onder meer politieagenten in Papoea-Nieuw-Guinea opleiden. In ruil daarvoor krijgt de Australische krijgsmacht ongehinderd toegang tot militaire bases in het land en gaan tot 10.000 militairen van Papoea-Nieuw-Guinea dienen in het Australische leger.

'Ocean of Peace'-alliantie

Albanese heeft de afgelopen week behoorlijk wat vlieguren gemaakt om landen in de Stille Oceaan te bezoeken. Deze week was hij in Fiji om een veelomvattend defensieverdrag in de inkt te zetten. Fiji wordt daarmee de vierde volwaardige bondgenoot van Australië, na de Verenigde Staten, Nieuw-Zeeland en Papoea-Nieuw-Guinea.

Binnen de 'Ocean of Peace'-alliantie beloven landen elkaar te steunen bij een aanval van een buitenlandse mogendheid. Als het aan Australië ligt, sluiten ook andere landen in de Stille Oceaan zich erbij aan.

De noodzaak ervan is volgens de Australiërs meteen bewezen. Terwijl de inkt van het verdrag nog niet droog was, voerde China een rakettest uit vanuit een nucleair aangedreven onderzeeër. De ballistische raket kwam neer in de Stille Oceaan, op slechts 3000 kilometer van Fiji, waar Albanese en zijn ambtgenoot Rabuka in de hoofdstad Suva elkaar de hand schudden.

Volgens China ging het om een "routineoefening" in internationale wateren en was het niet de bedoeling om een doel te raken. Toch heeft de Australische regering fel gereageerd en ook andere landen hebben kritiek geuit. De Australische minister Wong van Buitenlandse Zaken noemde het "destabiliserend voor de regio". China had de landen slechts kort van tevoren ingelicht over de oefening.

'Wapen voor nucleaire oorlog'

Het maakt volgens deskundigen alleen maar duidelijk hoe hard de veiligheidsdeals tussen Australië en landen in de Stille Oceaan nodig zijn. "Dit was een wapen ontworpen voor een nucleaire oorlog, bepaald geen subtiele reactie op het defensieakkoord tussen Australië en Fiji", stelt Malcolm Davis, analist bij de denktank Australian Strategic Policy Institute. Volgens hem maakt de lancering duidelijk dat "Peking vastbesloten is om elke poging van Australië om de regionale banden te versterken te dwarsbomen".

De afgelopen maanden is de Chinese militaire activiteit in de regio toegenomen. Vorig jaar deden drie Chinese oorlogsschepen militaire oefeningen met scherpe munitie in de Tasmanzee, het water tussen Australië en Nieuw-Zeeland.

Ook heeft Peking militaire operaties opgevoerd in de buurt van Taiwan en wordt de samenwerking tussen China en Rusland in de Stille Oceaan intensiever. Volgens deskundigen is het duidelijk dat China bezig is nieuw materiaal te testen dat ook verder van huis ingezet kan worden.

Er is de Australische premier dus veel aan gelegen om de Pacifische buren aan zich te binden en een gezamenlijk blok te vormen. Vorige week was hij daarom nog in Port Vila, waar na maandenlang overleg een veiligheidspact met de regering van Vanuatu werd ondertekend.

En deze week bezocht hij ook de Salomonseilanden, waar de kersverse premier Wale open lijkt te staan voor verdere militaire samenwerking. Als die er komt, zou dat een enorme overwinning zijn voor Canberra, want in 2022 sloten de Salomonseilanden onder de vorige regering nog een omstreden militaire deal met Peking. Die geeft China de mogelijkheid om een militaire basis te bouwen op de eilanden.

Irritatie in China

In Peking is met irritatie gereageerd op het nieuws over de deals. "Het is te hopen dat de onafhankelijkheid van de Pacifische eilandstaten gerespecteerd wordt", zei een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken. Volgens haar doet China "niet mee aan geopolitieke rivaliteit of aan egoïstische politieke spelletjes".

De relatie tussen China en Australië was de afgelopen jaren onder de regering van premier Albanese juist flink verbeterd. In het verleden waren de landen verwikkeld in een handelsoorlog en was er zo goed als geen contact tussen Peking en Canberra.

Het Openbaar Ministerie (OM) start een strafrechtelijk onderzoek naar plasticfabrikant Sabic wegens het lozen van een schadelijke pfas-stof zonder vergunning. De fabrikant in Bergen op Zoom heeft zich volgens het OM vermoedelijk schuldig gemaakt aan het lozen van PFBS (perfluorbutaansulfonzuur) in de Westerschelde en Theodorushaven.

Het onderzoek is gestart na een gezamenlijke aangifte van vier stichtingen. Zij stellen dat Sabic afvalwater via een leidingstelsel transporteert en daarna bij Waarde in de Westerschelde loost. Volgens het OM zijn er voldoende aanknopingspunten om een strafrechtelijk onderzoek te starten.

PFBS is een stof die wordt toegevoegd als vlamvertrager aan kunststof producten. In de natuur wordt die nauwelijks afgebroken.

Onderzoek duurt even

Het strafrechtelijke onderzoek wordt geleid door het Functioneel Parket. Dat is een onderdeel van het Openbaar Ministerie gespecialiseerd in de bestrijding van fraude, milieucriminaliteit en ingewikkelde ontnemingszaken. Het onderzoek zal even duren denkt het OM, maar zal "gelet op de mogelijke gevolgen voor mens en milieu, de vaart erin houden".

Bij dit onderzoek wordt gekeken of Sabic en diens leidinggevenden schadelijke stoffen in het oppervlaktewater heeft gebracht of laten brengen.

Wat is pfas?

Pfas is een groep van chemische stoffen die schadelijk kunnen zijn en niet of nauwelijks afbreken, waardoor ze steeds meer in het milieu voorkomen. Ze kunnen schadelijk zijn voor het immuunsysteem, de vruchtbaarheid, het ongeboren kind en organen als de lever en de schildklier. Ook kunnen ze kanker veroorzaken.

Bij Sabic gaat het specifiek om de lozing van PFBS, perfluorbutaansulfonzuur, een variant in de pfas-groep. Het wordt sinds de beginjaren 2000 voornamelijk gebruikt in textiel, voedselverpakkingen, brandblusschuim en schoonmaakmiddelen. In het menselijk lichaam breekt het in 30 dagen relatief snel af, maar in het milieu gebeurt dat nauwelijks.

In oktober kreeg de plasticfabrikant al een limiet opgelegd van de rechtbank Oost-Brabant voor het lozen van PBFS. Niet meer dan 2,75 kilo PFBS per jaar lozen in het afvalwater was toen het oordeel. Eerder loosde het bedrijf 51 kilo per jaar van de stof. De provincie Noord-Brabant wilde dat beperken en legde daarom een strenge norm op.

De rechtbank oordeelde toen dat het een zware, maar niet onmogelijke opgave zou zijn om de norm te halen. "Sabic heeft veel gedaan in de afgelopen periode om de lozing van PFBS te beperken en is hierin al grotendeels geslaagd."

Eerder vandaag deelde het OM mee dat het Tata Steel strafrechtelijk gaat vervolgen. Volgens justitie stoot het bedrijf in IJmuiden opzettelijk stoffen uit die gevaarlijk zijn voor de gezondheid van omwonenden. Ook wordt Tata beschuldigd van het slecht onderhouden van fabrieken, soms zonder de juiste vergunning te werken en incidenten onder de pet te houden.

Een enorme afvalberg in Indonesië staat al ruim acht dagen in brand. Het gaat om een vuilstortplaats aan de rand van de hoofdstad Jakarta. De brand heeft zich verspreid over een gebied van meer dan 15 hectare.

Helikopters, watertankwagens, bulldozers en drones zijn al ingezet om de brand te blussen, melden lokale autoriteiten. Toch lukt het de brandweer nog niet om het vuur onder controle te krijgen, omdat de vlammen zich niet aan het oppervlak bevinden, maar in het smeulende afval.

Door de brand zijn omliggende woonwijken in dikke, zwarte rookwolken gehuld. Honderden mensen hebben hun huis moeten verlaten en kunnen nog niet terug. Zeker 234 mensen zijn onderzocht vanwege ademhalingsproblemen door de giftige rook, meldt de BBC. Bij 72 mensen is een acute luchtweginfectie vastgesteld.

'Opgehoopt methaangas'

"De rook was zo dik dat je niemand kon zien," zegt een lokale bewoner tegen de Britse omroep. Zij moest met haar kind vluchten door de rook. "Het prikte in je neus, je moest hoesten en je kreeg een loopneus, en je kon niet ademen. We moesten het huis verlaten omdat we het niet meer aankonden."

De brand op de Jatiwaringin stortplaats lijkt te zijn veroorzaakt door een kleine vonk. Het vuur verspreidde zich vervolgens snel door sterke windvlagen.

Hoe de vonk kon ontstaan, is nog niet duidelijk, maar lokale milieuorganisaties vermoeden dat het gaat om opgehoopt methaangas dat zich onder het vuil bevond.

Mustafa Marghadi, correspondent Zuidoost-Azië

"Indonesië worstelt al decennialang met een enorm afvalprobleem. Er wordt extreem veel wegwerpplastic gebruikt, wat waterwegen verstopt. Mede daardoor waren er op Bali vorig jaar zware overstromingen die 17 mensen het leven kostten.

De 550 vuilstortplaatsen raken overvol. Volgens het ministerie van Milieu zullen ze in 2030 hun maximale capaciteit bereikt hebben.

Verschillende regeringen beloofden om een goed afvalverwerkingsprogramma op te stellen, waardoor 100 procent van het afval opgehaald, gesorteerd en verwerkt zou worden, maar ook de regering van president Prabowo heeft dat doel weer uitgesteld. Het zijn die verwerkingsproblemen die de branden bij overvolle stortplaatsen zoals de Jatiwaringin mogelijk maken."

De dodelijke brand in een Antwerpse flat vorige week is veroorzaakt door een kapotte waterleiding die kortsluiting veroorzaakte. Dat meldt het Antwerpse Openbaar Ministerie. Van opzet was volgens het OM geen sprake.

De koperen waterleiding werd geraakt bij het ophangen van een nieuwe elektriciteitskast in de schacht met nutsvoorzieningen. Die schacht loopt van de kelder tot de tiende verdieping van de flat.

"Door het lek is water terechtgekomen aan de stroomtoevoer van de appartementen. Dat zorgde voor een kortsluiting, met extreem hoge temperaturen tot gevolg, waardoor de brand is ontstaan", aldus het OM. Via de schachten kon het vuur zich vervolgens snel verspreiden naar hoger gelegen verdiepingen.

Vijf vrouwen overleden

Bij de brand kwamen vijf vrouwen om het leven. Het gaat om vier bewoonsters van 72, 78, 80 en 93 jaar en een vrouw van 54 jaar die op bezoek was bij haar moeder. Ook raakten mensen gewond of moesten worden geëvacueerd.

De brand werd opgemerkt door een 72-jarige bewoner. Hij belde volgens het OM direct de hulpdiensten en waarschuwde samen met andere bewoners zo veel mogelijk mensen in het gebouw.

Onderzoek gaat door

Het onderzoek naar de brand loopt nog. De feiten worden onderzocht als onopzettelijke brandstichting en onopzettelijke doding. De afgelopen dagen zijn betrokkenen verhoord. Hun verklaringen worden naast de bevindingen van de branddeskundige gelegd, aldus het OM.

De brand brak vorige week woensdag rond 10.00 uur uit in de flat van tien verdiepingen in de wijk Linkeroever van de Schelde. De Gazet van Antwerpen meldde later die dag al dat de brand ontstaan zou zijn door een menselijke fout.

Volgens de Amerikaanse president Trump is de overeenkomst tussen Iran en de Verenigde Staten verleden tijd. Hij reageerde op de NAVO-top in Ankara op de recente vijandelijkheden tussen de landen.

"Ik denk dat het voorbij is", antwoordde hij op een vraag van een journalist, zittend naast NAVO-secretaris-generaal Rutte. "Het is tuig. Het zijn zieke mensen. Wat mij betreft is het gewoon tijdverspilling om met ze te onderhandelen."

Vannacht voerde het Amerikaanse leger aanvallen uit op Iraanse doelen. Meer dan tachtig doelen zouden zijn geraakt, waaronder luchtafweersystemen, commandonetwerken en tientallen kleine boten van de Islamitische Revolutionaire Garde. Het was volgens de VS een reactie op drie recente Iraanse aanvallen op commerciële schepen in de Straat van Hormuz.

Iran reageerde vanochtend vroeg door Amerikaanse militaire bases in Koeweit en Bahrein aan te vallen.

Vorige maand tekenden Iran en de VS een intentieverklaring die uiteindelijk tot een vredesovereenkomst zou moeten leiden. Onderdeel van die intentieverklaring was een staakt-het-vuren. In de praktijk waren er met grote regelmaat schendingen van dat bestand. De onderhandelingen over een definitief akkoord zijn de afgelopen tijd ook nauwelijks opgeschoten.

'Verbreek banden met Spanje'

Trump zei in Ankara ook dat hij niets meer te maken wil hebben met Spanje, volgens hem "een vreselijke bondgenoot". Naar eigen zeggen heeft hij minister Bessent van Financiën opdracht gegeven om alle handelsbetrekkingen met dat land te verbreken.

Trump ligt al langer op ramkoers met de Spaanse premier Sánchez, onder meer omdat diens regering weigert het defensiebudget te verhogen naar 5 procent van het bruto binnenlands product. Ook de Spaanse weigering om de VS Iran te laten aanvallen vanaf militaire bases in Spanje zette kwaad bloed.

Op het nieuwe dreigement van Trump reageert Spanje laconiek. "Deze verklaringen zien we als business as usual", staat in een verklaring van het kantoor van Sánchez. "Spanje heeft sterke sociale, culturele en economische banden met de VS en we zijn niet van plan om dat te veranderen."

Groenland blijft belangrijk

De Amerikaanse president uitte in Ankara ook kritiek op andere NAVO-landen, vanwege hun verzet tegen zijn pogingen om Groenland in te lijven. Trump zei dat "Groenland heel belangrijk is voor de Verenigde Staten, maar niet voor Denemarken".

De Deense premier Frederiksen, ook in de Turkse hoofdstad, zei in een reactie dat ze rekent op de steun van de NAVO-bondgenoten. Groenland is niet te koop, herhaalde ze. "We zijn klaar om iedere centimeter van het NAVO-grondgebied te verdedigen, inclusief ons eigen territorium. En als er iets met ons gebeurt, hopen we dat onze bondgenoten er ook voor ons zijn."

NAVO-correspondent Kysia Hekster:

"Trumps uitspraken betekenen slecht nieuws voor de NAVO en de top in Ankara. De Amerikaanse president bleef maar herhalen dat hij heel boos is op de alliantie, en zwaar teleurgesteld in zijn bondgenoten. Topman Rutte probeerde hem met vleiende woorden in een beter humeur te krijgen. Maar niets hielp, wat hij ook probeerde.

Vooraf was de hoop dat het bondgenootschap deze dagen weer eenheid en kracht zou uitstralen, maar nog voor de vergadering van de 32 lidstaten begon, is die hoop de bodem ingeslagen en is de diepe verdeeldheid tussen de VS en de anderen weer zichtbaar."

Het openbaar vervoer wordt vanaf komend jaar volledig gratis voor kinderen tot en met 11 jaar als zij onder begeleiding reizen. Dat meldt DOVA, een samenwerkingsverband van de provincies en vervoerregio's.

Nu kunnen kinderen tot en met 11 jaar onder begeleiding in het hele land al gratis met de trein, met het abonnement NS Kids Vrij. In sommige regio's hoeven kinderen van die leeftijd ook in bussen, trams en metro's niets te betalen. Straks geldt dat in het hele land.

Kinderen tot en met 3 jaar reizen al overal gratis. Vanaf volgend jaar moet er tot en met 11 jaar wel iemand mee die wel betaalt. Per betalende reiziger mogen er maximaal drie kinderen mee.

De landelijke korting voor mensen vanaf 65 jaar in bus, tram en metro verdwijnt vanaf komend jaar.

Jong laten kennismaken

Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat is enthousiast over het besluit van de provincies en vervoerregio's. "Het laat kinderen jong kennismaken met het openbaar vervoer. En het is goed voor gezinnen met een smalle portemonnee. Zo ga je gemakkelijker als gezin op stap met het openbaar vervoer."

Bovendien past de verandering in het streven van kabinet om het openbaar vervoer voor iedereen betaalbaar te houden, stelt Bertram. Ze wijst daarbij op de tijdelijke zomerkorting op het abonnement NS Flex Dal Vrij en regelingen voor bijvoorbeeld minima.

Minder de deur uit

Ouderenvereniging ANBO-PCOB is positief over gratis openbaar vervoer voor kinderen. "Waar wij wel moeite mee hebben, is dat dit wordt betaald door de landelijke korting voor 65-plussers af te schaffen", zegt woordvoerder Simon van Herpen.

De vereniging vreest dat ouderen in de toekomst vaker thuisblijven. "Als reizen duurder wordt, gaan mensen zich afvragen of ze nog wel op bezoek gaan bij hun kinderen, vrijwilligerswerk blijven doen of een afspraak in het ziekenhuis maken", stelt Van Herpen.

Ook is hij bang dat er straks regionale verschillen ontstaan. "Dan betaalt een oudere in de ene plaats veel minder dan iemand een paar kilometer verderop."

In het Gelderse Valburg is vanochtend een taxi in botsing gekomen met een trein. Twee minderjarige passagiers van de auto zijn nagekeken door ambulancepersoneel, maar niet gewond geraakt, meldt de politie.

Eerder sprak de politie nog over gewonden die aanspreekbaar waren, maar dat bleek niet te kloppen. Ook de chauffeur kwam er zonder kleerscheuren vanaf.

Het ongeluk gebeurde vlak voor 08.00 uur bij een onbewaakte spoorwegovergang. Een trein van regiovervoerder Arriva kwam door nog onbekende oorzaak in botsing met de taxi die werd ingezet voor leerlingenvervoer, schrijft Omroep Gelderland.

Personenvervoersbedrijf Munckhof meldt dat de kinderen in de taxi na het ongeluk zijn opgevangen door hun ouders.

Treinverkeer hervat

Door de botsing reden er een aantal uur geen treinen tussen Elst en Tiel. De inzittenden van de trein zijn door een bus opgehaald. Inmiddels is het treinverkeer weer hervat.

De politie doet onderzoek naar de toedracht.

Voor de kust van Pakistan wordt gezocht naar een Boeing 737-400-vrachtvliegtuig met vijf bemanningsleden aan boord. Het toestel van de Pakistaanse maatschappij K2 Airways was onderweg van Sharjah, in de Verenigde Arabische Emiraten, naar Karachi in Pakistan toen het contact met de luchtverkeersleiding verloren ging.

Volgens de Pakistaanse luchtvaartautoriteit meldde de bemanning gisteravond om 21.18 uur lokale tijd een probleem met het navigatiesysteem van de Boeing. De luchtverkeersleiding in Karachi probeerde het vliegtuig daarna te begeleiden.

Drie minuten later was op de radar te zien dat het toestel snel daalde en plotseling van koers veranderde. Daarna raakte het radar- en radiocontact verloren. Dat gebeurde op een kleine 300 kilometer ten westen van Karachi, de grootste stad van Pakistan.

Flightradar24: mogelijke crash

Volgens website Flightradar24, waarop vluchten te volgen zijn, wijzen voorlopige gegevens op een mogelijke crash in zee. Het toestel verloor in de laatste minuten van het contact eerst duizenden meters, klom daarna weer en maakte vervolgens een zeer steile duikvlucht. Het laatste ontvangen signaal plaatste het vliegtuig op 1100 voet, ruim 300 meter, boven zeeniveau.

K2 Airways zegt samen te werken met de Pakistaanse burgerluchtvaartautoriteit en andere overheidsinstanties. "We blijven vurig bidden voor de veiligheid van onze collega's", aldus de luchtvaartmaatschappij in een verklaring.

Het 27 jaar oude vermiste toestel werd eerder gebruikt als passagiersvliegtuig en in 2012 omgebouwd tot vrachtvliegtuig. Het vliegtuig is volgens Flightradar24 het enige toestel van K2 Airways en is sinds 2024 bij de maatschappij in gebruik.

De woontoren in New York die dreigde in te storten is gestabiliseerd. Dat melden de lokale autoriteiten.

Voor de veiligheid waren ook zeven gebouwen in de omgeving geëvacueerd. Bij een deel hiervan kunnen de bewoners weer terug naar huis.

"We houden het gebouw al uren in de gaten en hebben geen beweging gezien", zei de lokale functionaris Ahmed Tigani. Daarom was het mogelijk om de beschadigde delen in de flat te stutten. Deze stutwerkzaamheden gaan nog door.

Verbogen draagkolommen

Het gebouw staat in Manhattan en is het voormalige hoofdkantoor van farmaceut Pfizer. Sinds 2024 wordt de toren met 37 verdiepingen omgebouwd tot een woonflat.

Bouwvakkers die aan het werk waren in het flatgebouw meldden gisteren problemen met de constructie. Twee stalen draagkolommen waren verbogen. Beton was losgekomen, glas uit de sponningen gesprongen en enkele van de hogere verdiepingen zakten door. De bouwvakkers konden het gebouw veilig verlaten.

De straten rondom het gebouw werden afgezet:

De verzakking is waarschijnlijk veroorzaakt door de verbreding van de bovenste vijftien verdiepingen, heeft de projectontwikkelaar gezegd in een interview met The Wall Street Journal.

"De extra belasting die we op die verdiepingen hebben gelegd, heeft ervoor gezorgd dat die twee specifieke kolommen zijn doorgezakt", zei Nathan Berman van projectontwikkelaar MetroLoft. "Waarom juist die twee kolommen en niets anders? Dat weten we niet, we onderzoeken het."

De politieke concurrenten van Nigel Farage doen niet mee aan de verkiezingen voor zijn vrijgekomen Britse parlementszetel. Stuk voor stuk zeggen de partijen dat ze niet willen meewerken aan wat ze "een circus" en "een nepverkiezing" noemen.

Reform-leider Farage ligt onder vuur vanwege een onderzoek naar zijn financiën en nam gisteren de vlucht naar voren. In een tv-toespraak ontkende hij minutenlang iets verkeerds te hebben gedaan, om aan het einde bekend te maken dat hij desondanks zijn parlementszetel voor het district Clacton opgeeft. Wel stelt hij zich opnieuw verkiesbaar bij de verkiezingen die daardoor moeten worden gehouden.

De rechts-populistische politicus zei dat hij alleen een einde aan de ophef kan maken door een nieuw mandaat te vragen aan zijn kiezers. "De bevolking van Clacton moet maar een oordeel vellen over mijn acties." Voor zijn kiezers is het een uitgelezen kans om hun middelvinger op te steken naar de gevestigde orde, zo suggereerde hij.

De Labour-partij van premier Starmer weigert echter mee te doen aan een nieuwe verkiezing in Clacton, waar Farage een grote achterban heeft. Een woordvoerder spreekt tegen de BBC van een circus. Farage probeert volgens de partij in al zijn wanhoop het gespreksonderwerp te veranderen. "Dit is zielig, en Labour zal er niet in meegaan."

Ook de Conservatieven zullen niet met een tegenkandidaat komen. Partijleider Badenoch doet de tussentijdse verkiezing af als een publiciteitsstunt. Ook zij zegt dat Farage de aandacht probeert af te leiden van de fraudebeschuldigingen.

De Liberal Democrats, de Green Party en Restore Britain hebben eveneens uitgesloten dat ze meedingen om de zetel in het kiesdistrict aan de noordoostkust. De enige uitzondering lijkt de komiek Jon Harvey te zijn, die campagne voert onder de naam Count Binface (Graaf Prullenbakhoofd).

Politiek spel

Zonder noemenswaardige tegenkandidaten wint Farage de zetel gegarandeerd terug, en dat is volgens politicoloog Casper Kirkels weer onderdeel van het politieke spel dat de andere partijen spelen. "Ze hopen dat die verkiezing zo genant wordt dat hij het niet kan claimen als een overwinning van het volk op de elite", zegt hij tegen Nieuwsuur.

Bovendien betekent een terugkeer in het parlement dat het fraudeonderzoek naar Farage kan worden hervat. Als hij schuldig wordt bevonden, dan volgt opnieuw een verkiezing. "En dan zal het veel meer gaan over: heeft hij de regels nu overtreden of niet?', zegt Kirkels. "Dat narratief kan Farage veel minder goed controleren."

Het Openbaar Ministerie (OM) gaat Tata Steel strafrechtelijk vervolgen. Volgens justitie stoot het bedrijf in IJmuiden opzettelijk stoffen uit die gevaarlijk zijn voor de gezondheid van omwonenden.

Tata wordt ervan beschuldigd de fabrieken slecht te onderhouden, soms zonder de juiste vergunning te werken en incidenten onder de pet te houden.

De staalgigant zegt dat het besluit het bedrijf raakt. Tata Steel noemt het in een reactie "essentieel om een goede buur te zijn voor omwonenden". "Zorgen en kritiek neemt het bedrijf serieus, maatregelen ter verbetering worden onverminderd genomen", staat in een verklaring van Tata Steel.

Eerder dit jaar kreeg het staalbedrijf tot twee maal toe een miljoenenboete opgelegd. Het OM gaat een stap verder en nu moet Tata dus voor voor de strafrechter verschijnen.

Massa-aangifte

De strafzaak van het OM is een vervolg op de massa-aangifte door advocaat Bénédicte Ficq. In 2021 deed zij, namens 800 omwonenden, aangifte tegen Tata.

Die aangifte was aanleiding voor een jarenlang onderzoek. Dat liet het OM uitvoeren door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) met hulp van andere politie- en milieudiensten.

Het onderzoek geeft genoeg aanknopingspunten voor strafrechtelijke vervolging, zegt het OM. Of ook leidinggevenden van Tata persoonlijk vervolgd zullen worden, wordt nog onderzocht. Op 20 november dit jaar start de zaak, met een regiezitting.

Kooksgasfabrieken

Het OM keek voor het onderzoek naar het productieproces van Tata Steel. In het bijzonder naar de werking van de kooksgasfabrieken. Omwonenden klagen al jaren over de uitstoot van deze fabrieken. Hierin wordt steenkool door sterke verhitting verwerkt tot kooks, een basisproduct voor staal.

Vanwege de uitstoot van stoffen die schadelijk zijn voor mens en milieu wil de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied al langer de vergunningen van de kooksgasfabrieken intrekken.

Tata zei onlangs de kooksgasfabrieken, eerder dan gepland, te kunnen gaan sluiten. In dat geval zouden de kooks geïmporteerd moeten worden. Het bedrijf zei dat in aanloop van een Kamerdebat, waarin de Tweede Kamer instemde met 2 miljard euro overheidssteun voor de staalproducent om te verduurzamen.

Het staalbedrijf noemt om die reden een strafzaak hierover "onnodig" en spreekt van een "beperkt aantal incidenten" die daarna ook hebben geleid tot technische verbeteringen.

'Krachtige belissing'

Advocaat Ficq, die de massa-aangifte indiende, reageert blij op het nieuws van het OM. "We zitten al jaren te wachten op deze krachtige beslissing van het OM. Ik denk dat dit een ongelofelijk belangrijk signaal is richting vervuilers."

Dat er nog geen beslissing is gevallen of er ook leidinggevenden persoonlijk vervolgd gaan worden, begrijpt Ficq. Het OM doet daar nog verder onderzoek naar. "Ik hoop natuurlijk dat de menselijke beslissing een grote rol gaat spelen. Een bedrijf draait omdat er mensen de leiding hebben en daar beslissingen genomen worden."

In Asperen, in de Betuwe, woedde afgelopen nacht een buitenbrand door een gaslekkage. De vlammen sloegen enige tijd vanuit een stoep meters de lucht in.

De brand aan de Nieuwstraat werd rond 03.10 uur gemeld. Bij aankomst van de brandweer bleek een hoofdgasleiding in brand te staan. In de straat worden volgens Omroep Gelderland werkzaamheden uitgevoerd.

Bewoners van veertig woningen werden uit voorzorg uit hun huis gehaald. Ook werd een aantal huizen door de brandweer met water gekoeld om te voorkomen dat het vuur oversloeg.

Het gas in de leiding werd afgesloten, waardoor het vuur gecontroleerd kon uitbranden, meldt de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid. Er zijn geen gewonden gevallen.

Kortsluiting

Het blijkt dat de brand is veroorzaakt door kortsluiting in een elektriciteitskabel, schrijft Omroep Gelderland. In die kabel is kortsluiting ontstaan. Dat heeft een gaatje veroorzaakt in de kunststof pijp van de naastgelegen gasleiding en daarop ontstond de brand.

Volgens een woordvoerder van Netbeheerder Stedin is er geen sprake geweest van een explosie. Het is volgens de woordvoerder een ongebruikelijk voorval: "Ik werk hier drie jaar en dit is de tweede of derde keer dat zoiets gebeurd." Stedin onderzoekt de oorzaak van de kortsluiting nog.