NOS Nieuws - Algemeen

Vanuit verschillende hoeken van het land klinken frustratie en teleurstelling na de bekendmaking van de plannen van het kabinet voor onderhoud en vernieuwing van verouderde bruggen, wegen, sluizen en andere infrastructuur.

Vandaag maakten minister Karremans en staatssecretaris Bertram bekend dat er in totaal 18 miljard euro voor wordt uitgetrokken. Een groot deel van dat bedrag wordt weggehaald bij geplande projecten die daarmee uitgesteld worden.

Onder meer de verbreding van het sluiscomplex Kornwerderzand in Friesland gaat niet door en de bereikbaarheid van Ameland wordt voorlopig ook niet aangepakt.

"Buitengewoon teleurstellend", noemt waarnemend burgemeester Tytsy Willemsma van Ameland dat. Ze zegt dat er "al ruim tien jaar" wordt aangetoond dat die veerverbinding niet duurzaam is.

In 2008 had het Rijk zelf aangedrongen op de verbreding van de sluis bij Kornwerderzand, maar ook dat gaat voorlopig niet door. Sijbrand de Vries, directeur van De Vries Scheepsbouw, bouwt superjachten en wacht al jaren op een bredere sluis. Hij noemt het "een hard gelag". "Dit dossier ligt al zo lang op tafel."

Dit zijn een aantal projecten waar wel (en niet) geld voor is uitgetrokken:

Elders in het land klinkt ook teleurstelling. In Brabant bijvoorbeeld is het verbeteren van de N65 tussen Den Bosch en Tilburg op de lange baan geschoven. "Het is al de zesde keer in amper drie jaar", zegt gedeputeerde Stijn Smeulders tegen persbureau ANP. Er was 81 miljoen euro voor de N65 gereserveerd, "een belangrijke verkeersader in het hart van onze provincie".

De provincies Zeeland en Zuid-Holland en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag zeggen dat ze "hadden gehoopt op meer toekomstvisie" bij het kabinet in de keuzes die zijn gemaakt.

De provincies hoopten op meer investeringen in de verbreding van snelwegen en openbaar vervoer. "Het kabinet beoordeelt projecten uitsluitend binnen de beperkt beschikbaar gestelde financiële middelen", staat in een gezamenlijke verklaring.

Ook de vervanging van de HRMK-spoorbrug bij Leeuwarden gaat voorlopig niet door. Gedeputeerde Matthijs de Vries (ChristenUnie) zegt tegen persbureau ANP dat het voor Friesland "erg pijnlijk" is.

In Amsterdam wordt een deel van het langlopende Zuidasdok-project uitgesteld. Het project gaat onder meer om de gedeeltelijke ondertunneling van de snelweg A10 bij de Zuidas. Voor het noordelijke stuk van het project is vooralsnog geen geld.

175 projecten vernieuwd of onderhouden

In totaal worden met de plannen 175 wegen, sluizen, bruggen, viaducten en tunnels vernieuwd of onderhouden. De meeste ervan zijn aangelegd in de jaren 50, 60 en 70 en op veel plekken hebben bijvoorbeeld het staal en het beton hun beste tijd gehad. Het kabinet trekt ook geld uit voor verbeteringen aan het spoornet.

Bij alle projecten die nu niet worden uitgevoerd, benadrukt het kabinet dat ze "niet uit beeld" zijn. Na het herfstreces debatteert de Tweede Kamer over de plannen.

Duizenden insulinepennen van Novo Nordisk zijn vorige week gestolen uit een Nederlandse groothandel, meldt de Deense medicijnproducent. De buitgemaakte pennen kunnen mogelijk doorverkocht worden via illegale kanalen.

Novo Nordisk waarschuwt voor ernstige gezondheidsrisico's bij verkeerd gebruik van de pennen. Volgens het bedrijf bestaat de kans dat de pennen als afslankmedicatie worden aangeboden. De gestolen pennen bevatten echter insuline en niet de werkzame stof van afslankmiddelen, semaglutide. Het bedrijf produceert ook het injecteerbare afslankmiddel Wegovy.

'Koop het niet via illegale kanalen'

Het gebruik van insuline bij mensen die geen diabetes hebben, kan leiden tot een te laag bloedsuikergehalte. Het kan symptomen als trillen, zweten en misselijkheid veroorzaken. Ook kunnen mensen verward of zelfs bewusteloos raken.

Dit jaar raakte iemand enkele uren in coma na het gebruik van een zogenaamde afslankpen waar insuline in bleek te zitten. In het ergste geval kan gebruik zelfs leiden tot de dood.

Novo Nordisk roept mensen op medicijnen alleen te gebruiken als zij hiervoor een recept hebben gekregen van de dokter. "Medicijnen moeten onder geen enkele omstandigheid worden gekocht of verhandeld via illegale kanalen, waaronder sociale media, online marktplaatsen, sportscholen of informele netwerken."

De politie doet onderzoek naar de diefstal. Volgens Novo Nordisk zijn er maatregelen genomen om te voorkomen dat dit opnieuw gebeurt.

Een 29-jarige vrouw is vanochtend dood aangetroffen in het water aan de Amsteldijk in Amsterdam. Ze is door een misdrijf om het leven gekomen, zegt de politie. De vrouw was sinds 4 oktober vermist.

Haar familie meldde haar vermissing op 5 oktober bij de politie. Vanochtend om 8.30 uur werd de politie op de hoogte gesteld van een verdachte situatie aan de Amsteldijk in stadsdeel Amsterdam-Zuid. Vanavond is bekendgemaakt dat de vrouw daar is gevonden.

Informatie over wat haar precies is overkomen, zegt de politie nog niet te kunnen geven.

RAI

De 29-jarige Hajar werd op 4 oktober voor het laatst gezien in de buurt van congrescentrum RAI in Amsterdam-Zuid. Ze fietste toen samen met een onbekende man in de richting van de wijk Buitenveldert, meldde de politie begin deze week.

Toen zeiden de politie en haar familie al dat ze zich ernstig zorgen maakten over haar welzijn.

De felle politieke strijd over het invloedrijkste klimaatrapport ter wereld lijkt te zijn beslecht in het voordeel van de olie- en kolenlanden. Na een week discussiëren is er geen overeenstemming bereikt over het moment waarop dat rapport moet verschijnen. Het is nu de vraag of het überhaupt nog op tijd kan verschijnen voor een belangrijke klimaattop in 2028.

Daarmee is de chaos bij het gezaghebbende VN-klimaatpanel IPCC compleet. Nooit ontspoorde de discussie rondom de publicatietijdlijn zo volledig. Dat IPCC-voorzitter Jim Skea de vergadering nu heeft beëindigd zonder een akkoord over die tijdlijn of de begrotingen wordt gezien als een overwinning voor een aantal landen met fossiele belangen, die het rapport willen vertragen tot na de klimaattop van 2028.

Met name olie- en kolenlanden Saudi-Arabië en India willen koste wat kost voorkomen dat deze bundeling van de beschikbare kennis over de opwarming van de aarde op tijd komt voor die top. Dat heeft ermee te maken dat juist op dat moment moet worden beoordeeld hoeveel voortgang er is geboekt om de klimaatdoelen van Parijs te halen. Daar werd afgesproken om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden, en het liefst tot 1,5 graad. De beoordeling van het internationale klimaatbeleid wordt een stuk moeilijker als de nieuwste kennis niet beschikbaar is.

Getorpedeerd

Voordat hij de vergadering sloot, probeerde IPCC-voorzitter Skea nog de begroting voor 2027 goedgekeurd te krijgen, zodat de honderden internationale wetenschappers kunnen blijven doorwerken aan hun deel van het rapport. Dat werd echter geblokkeerd door de Indiërs en Saudiërs.

Samen met een aantal armere landen pleiten zij ervoor het IPCC-rapport te vertragen, naar eigen zeggen om klimaatwetenschappers in armere landen meer tijd te geven om hun werk te doen. Zo zouden die armere landen, met minder klimaatwetenschappers en geld, beter gerepresenteerd worden in de uiteindelijke IPCC-rapporten. Critici waarschuwen dat landen als Saudi-Arabië, India, Rusland en China die legitieme discussie nu vooral inzetten om hun fossiele belangen te beschermen.

Of de kans dat het rapport op tijd komt nu definitief is getorpedeerd, is nog niet hardop gezegd, maar het wordt hiermee een stuk lastiger. In ieder geval in de eerste maanden van 2027 wordt het nagenoeg onmogelijk om het werk nog normaal voort te zetten, waarmee het wel heel kort dag wordt voor de betrokken klimaatwetenschappers met hun toch al krappe deadlines.

Wereldleiders

Dat de 195 aanwezige landen het deze week in Ethiopië niet eens zijn geworden, is zeer schadelijk voor het Nobelprijswinnende IPCC. Het panel geldt met zijn bundeling van alle klimaatkennis als een relatief stabiele partij in een verder totaal gepolitiseerd klimaatdebat.

Begin dit jaar trok president Trump de Verenigde Staten terug uit het IPCC, waarmee het panel een belangrijke financier verloor. Hoewel de VS lang niet altijd de enthousiastste voortrekkersrol speelde in de klimaatdiplomatie, worden Amerikaanse klimaatwetenschappers en hun werk als vrijwel onmisbaar gezien. Ook had de VS politiek een matigende werking op landen als Saudi-Arabië. Deskundigen sluiten niet uit dat de huidige impasse mede is ontstaan door het vertrek van de VS.

De vergadering is nu afgelopen en de aanwezige landendelegaties en onafhankelijke klimaatwetenschappers blijven verward achter over hoe nu verder. Een begin van een antwoord op die vraag komt mogelijk al eerder dan verwacht. Eind volgende maand reizen tal van wereldleiders af naar de internationale klimaattop COP31 in Turkije. Achter de schermen klinkt het dat de strijd om het IPCC daar zal doorgaan.

Op de bovenste verdiepingen van een troosteloos gebouw waar zelfs enkele buitenmuren ontbreken, schept een medewerker van een Nepalese hulporganisatie warm eten op. Hoewel het gebouw nog in aanbouw is, is het voor nu goed genoeg om als kantine te dienen.

Bijna twee maanden nadat een vloedgolf in Nepal hele dorpen van de kaart veegde, wordt hard gewerkt aan de wederopbouw.

In Uttargaya, een kleine stad in het rampgebied, worden ongeveer 45 kinderen opgevangen van wie de ouders vermist zijn. Tegenover de geïmproviseerde kantine staat een ander gebouw met slaapzaaltjes.

"Het is een trieste situatie, veel van de kinderen weten niet eens dat hun ouders overleden zijn. Ze denken dat ze nog vermist zijn en elk moment kunnen terugkomen", zegt hulpverlener Raunak Raj Sarraf.

Tijdelijke opvanglocaties

Huizen worden uitgegraven en waar dat mogelijk is, worden noodbruggen aangelegd om het transport van dorp naar dorp te herstellen. Ondertussen wachten Nepalezen in tentenkampen en tijdelijke opvanglocaties tot ze kunnen terugkeren naar huis.

Het is juist daar dat kinderen die ouders verloren hebben of gescheiden zijn geraakt van familie extra kwetsbaar zijn. Voor hen is het gevaar nog niet geweken.

De tenten met grote logo's van hulporganisaties erop zijn volgens Sarraf een soort doelwit voor mensenhandelaars. In het komen en gaan van mensen, noodpakketten en hulpverleners, is er niet altijd even goed zicht op kinderen die er alleen zitten.

Pure wanhoop

Ook kinderen van wie de ouders de ramp wel overleefden, maar alles kwijtraakten, zijn in gevaar, zegt lokale hulpverlener Rasmita Tamang. "Ze hebben geen geld meer om kinderen te onderhouden of naar school te sturen." Ze zijn bereid om hun kinderen daarom over te dragen in de handen van onbetrouwbare partijen. Uit pure wanhoop.

Hulporganisaties in Nepal waarschuwen dat netwerken van mensenhandelaars extra actief worden tijdens rampen. Dat bleek ook bij de vorige grote ramp, de aardbeving in 2015. Met beloftes voor goede scholing of werk worden kinderen naar de hoofdstad Kathmandu meegenomen, buiten het zicht van hulpverleners.

"Nepal heeft een open grens met India waar ze via Kathmandu naartoe worden gebracht om vervolgens verder verhandeld te worden", volgens Sarraf.

De kinderen worden daar gebruikt als hulp in de huishouding. Soms komen ze in het circus terecht waar ze moeten optreden voor geld. Jonge meiden lopen gevaar om via bordelen in de gedwongen prostitutie te belanden.

Rasmita Tamang ziet dat er ook kinderen naar China worden gesmokkeld, omdat veel Nepalezen daarheen reizen om zaken te doen: "Kinderen komen terecht in speciale Nepalese bars om te werken of ze belanden in de prostitutie."

Cijfers over het aantal kinderen dat in handen valt van dit soort netwerken zijn niet beschikbaar. Tijdens de aardbeving in 2015 zou het gaan om honderden kinderen die op deze manier verhandeld zijn, schatten lokale hulporganisaties.

"Het is goed dat de overheid dit keer minder hulporganisaties van buitenaf heeft toegelaten, daardoor is er minder onduidelijkheid over wie wat doet", zegt Sarraf. Zo is er volgens hem meer controle.

Rol overheid

Toch wil hij dat de overheid meer doet om de kinderen uit de tenten te halen en in opvanglocaties als die in Uttargaya onder te brengen. Hoewel het gebouw veel te wensen overlaat, is er hier veel beter zicht op de kinderen. De hulporganisatie zorgt ervoor dat ze naar school blijven gaan, ondanks de moeilijke situatie waar ze zich in bevinden.

In een van de slaapzalen zit Priya te tekenen. Door de ramp is ze gescheiden van haar ouders. Het dorp waar ze zijn, kan ze nu niet bereiken door de slechte wegen. Ze tekent de oever van de rivier en de huizen die er eerst stonden: "Ik probeer het me te herinneren, maar het lukt niet goed", legt ze uit.

Volgens hulpverlener Tamang is er tijdens deze ramp wel een verschil met het verleden: "De overheid luistert veel beter naar de experts van lokale organisaties die advies geven om kinderhandel tegen te gaan".

Dit geeft hoop dat er dit keer minder kinderen in handen zullen vallen van mensenhandelaren.

Vijf dagen na haar aantreden gaat de nieuwe Witte Huis-woordvoerder Katie Zacharia alweer stoppen. Dat schrijven verschillende Amerikaanse media, waaronder CNN, The New York Times en Fox News, op basis van bronnen binnen het Witte Huis.

President Trump zei vandaag tegen journalisten dat hij Zacharia heeft gevraagd haar rol als zijn belangrijkste woordvoerder te "heroverwegen". Of Trump haar heeft ontslagen, is niet duidelijk.

Fox News meldde na de mededeling van Trump dat de 41-jarige Zacharia op weg is naar de uitgang en spreekt van een "geleidelijk vertrek". The New York Times schrijft op basis van drie bronnen dat Trump haar heeft ontslagen. Daarmee gaat Zacharia de boeken in als de kortst zittende perswoordvoerder van het Witte Huis.

Moeizaam debuut

Zacharia werd vorige week vrijdag aangewezen als opvolger van Karoline Leavitt. Haar eerste (en enige) persconferentie als Witte Huis-woordvoerder verliep deze week bijzonder moeizaam. Zacharia bleek niet goed in de materie te zitten en versprak zich onder meer. Zo sprak ze over "mijn president" toen ze haar echtgenoot bedoelde.

De briefing duurde minder dan een kwartier en ze liet alleen Trump-gezinde journalisten aan het woord. Zij mochten drie vragen stellen.

Deze week kwam ze onder vuur te liggen vanwege haar verleden. Zacharia deelde in twee jaar tijd meer dan tien berichten op sociale media waarin ze zichzelf presenteerde als advocaat, terwijl er geen bewijs is dat ze haar advocatenexamen heeft gehaald. Vandaag zei ze in een interview met Fox News inderdaad geen advocaat te zijn.

Zacharia geldt als Trump-adept en noemde hem onder meer "de grootste president in de Amerikaanse geschiedenis". Ze werkte eerder onder meer als communicatieadviseur bij de Trump Media & Technology Group, dat Trumps Truth Social-netwerk beheert en als plaatsvervangend perschef voor het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid.

Opvolger van Leavitt

Haar voorganger, de 28-jarige Leavitt, stopte in augustus als woordvoerder van het Witte Huis, omdat ze meer tijd met haar familie en twee jonge kinderen wilde doorbrengen. Zij was de jongste ooit die dat ambt bekleedde.

Leavitt is net als Zacharia een fervente MAGA-aanhanger en gold als een van de vertrouwelingen van Trump. Ze had een vergelijkbare communicatiestijl als de Amerikaanse president. Geregeld ging ze de confrontatie met journalisten frontaal aan. Haar vertrek was een groot verlies voor Trump.

"We hebben financiële steun, luchtafweer en hulp bij het doorkomen van de winter nodig." Dat zei de Oekraïense president Zelensky voorafgaand aan de tweede dag van de EU-top in Brussel. In een toespraak achteraf was hij specifieker: Oekraïne vraagt 70 miljard euro extra van de Europese bondgenoten, "voor defensie, voor wapens en voor onze veerkracht".

Zelensky's oproep komt op een moment dat Oekraïne zwaar onder druk staat. Zijn land staat aan de vooravond van een zware winter en de vrees is dat Rusland zal proberen om de Oekraïense energiesector nog harder te raken. Onder meer de hoofdstad Kyiv wordt dagelijks aangevallen met ballistische raketten en de voorraad Patriot-raketten om die projectielen tegen te houden is zo goed als op.

Tijdens een persconferentie op de top in Brussel kreeg Zelensky een vraag over president Trump, die hem de afgelopen dagen meermaals heeft bekritiseerd:

Bondgenoten die Oekraïne hierin willen steunen, kunnen dat maar in beperkte mate. Europese landen zijn voor de luchtafweer voor een groot deel afhankelijk van de Patriot-systemen uit de VS, maar dat land heeft mede door de oorlog in Iran zelf een tekort en houdt de voorraad voor zichzelf.

Toch stelt Zelensky dat Europese bondgenoten nog genoeg luchtafweerraketten hebben om Oekraïne de winter door te helpen. Defensiedeskundige Patrick Bolder van het Haags Centrum voor Strategische Studies vermoedt dat Zelensky de Patriot-raketten van Griekenland en Spanje wil hebben. De houdbaarheidsdatum van hun Patriot-raketten is bijna verlopen.

Economischer denken

Een Europees alternatief voor het Patriot-luchtafweersysteem is er nog niet. Oekraïne heeft deze zomer een nieuwe luchtafweerraket getest, maar de eerste FP-7.x-raketten van het zogenoemde Freyja-systeem kunnen volgens Oekraïne pas begin volgend jaar worden ingezet.

"Waar Oekraïne in 2025 nog goedkope drones met dure raketten uit de lucht schoot, wordt er nu economischer gedacht", zegt Bolder. Mede daarom ging Zelensky dit jaar naar de Golfregio, om te voorkomen dat Patriot-raketten werden ingezet tegen goedkopere drones.

De keuze welk wapen op welk moment wordt gebruikt, is een constante concurrentiestrijd, stelt de defensie-expert. "Toen de Oekraïners een antwoord hadden op de Russische drones, begon Rusland met het afvuren van drones met daarin straalmotoren, die Oekraïne moeilijk kon onderscheppen", zegt hij. "Nu het daar beter bestand tegen is, vuurt Rusland weer ballistische raketten af, omdat Oekraïne die niet kan stoppen."

Toch zijn ongeveer 300 Spaanse en Griekse afweerraketten niet de oplossing. Wanneer Rusland net als woensdag tientallen ballistische raketten lanceert, en Oekraïne per raket twee afweerraketten gebruikt, is die voorraad snel op, zegt de HCSS-expert.

In april kocht Nederland een extra Amerikaans Patriot-systeem, ondanks de wens om minder afhankelijk van de VS worden. Het wordt pas over een paar jaar geleverd. Dat er nog geen alternatief is, komt volgens Bolder doordat Europese landen sinds de Koude Oorlog altijd op de VS hebben vertrouwd, en nooit dachten dat het verbruik van de Patriot-raketten zo hoog zo worden.

Dat was "strategisch blind en naïef", vindt Bolder. Het keerpunt kwam na de Russische invasie, toen landen het in 2025 eens werden over de verhoogde NAVO-norm. "Nu komt het besef dat die afhankelijkheid niet goed is." Maar, tekent de defensiedeskundige aan: "het duurt zeker vijftien jaar voordat je een volwaardige defensie-industrie op gang hebt."

Ondertussen haalt de Amerikaanse president Trump de laatste weken geregeld uit naar Zelensky. Volgens Trump is het tijd voor een nieuwe Oekraïense leider, "die wel een deal kan sluiten". Trump hoopt door druk te zetten op Zelensky dat Oekraïne stopt met de aanvallen op de Russische oliesector.

Dat is voor de Amerikaanse president belangrijk, omdat hij vorige week een deal met het Kremlin heeft gesloten over de import van Russische diesel.

Behalve met de Russische aanvallen en de moeizame relatie met Trump heeft Oekraïne ook te kampen met problemen bij het verkrijgen van inlichtingen. De Amerikanen hebben een grote satelliet die vanuit de ruimte al vroeg raketlanceringen kan detecteren.

Dat ging deze week mis, toen Oekraïne niet werd ingelicht over een Russische luchtaanval. Volgens de VS was dat te wijten aan een technisch defect, maar volgens Bolder laat het zien hoe afhankelijk we zijn van Amerikaanse technologie

Ook Starlink, dat Oekraïne gebruikt voor de besturing van drones, bleek deze week onbetrouwbaar. Toch blijven de Oekraïners het nodig hebben. Volgens Zelensky is er nog geen volwaardig alternatief voor de diensten van het bedrijf van techmiljardair Elon Musk. Wel zei hij vandaag dat Oekraïne samenwerkt met landen als Frankrijk om op dit gebied meer capaciteit te krijgen.

De Nederlandse brancheorganisatie voor de cloud- en internetsector, Dutch Cloud Community (DCC), heeft grote zorgen over een server die de politie deze week in beslag nam in Amsterdam-Oost. Die inbeslagname was op verzoek van de Amerikaanse autoriteiten.

Het gaat om een server van de Italiaanse antikapitalistische en antifascistische internetdienstverlener Autistici/Inventati (A/I), die op het Amsterdamse Science Park stond.

Volgens DCC lijkt de gang van zaken een vrijbrief te creëren voor de VS om gegevens op te vragen, zonder dat duidelijk is of daaraan een onafhankelijke Nederlandse juridische toetsing is voorafgegaan.

De brancheorganisatie zegt een brandbrief te hebben gestuurd naar de politie om opheldering te krijgen over de rechtsgrond van de inbeslagname en de gang van zaken.

"Zonder een heldere Nederlandse toets verliest Nederland het vertrouwen van de organisaties en bedrijven die hier hun data onderbrengen", zegt de organisatie. DCC erkent dat internationale hulp belangrijk is bij de bestrijding van criminaliteit, maar waarschuwt dat die niet mag worden misbruikt om politieke uitingen te onderdrukken.

OM: gegevens nog niet gedeeld

Het Openbaar Ministerie in Amsterdam laat in een schriftelijke reactie aan persbureau ANP weten dat de inbeslagname is uitgevoerd op grond van het verdrag tussen Nederland en de VS over wederzijdse rechtshulp in strafzaken.

Er zou in dit geval geen weigeringsgrond voor het OM zijn geweest. Het OM geeft verder aan dat de in beslag genomen gegevens nog niet met de VS zijn gedeeld.

Antikapitalistische internetdienstverlener

A/I is een linkse Italiaanse internetdienstverlener die tot voor kort ongeveer 25 jaar lang uit activistische overwegingen gratis e-maildiensten en webhosting aanbood aan ongeveer 20.000 organisaties en activisten wereldwijd die opkomen voor burgerrechten en gelijkheid.

Volgens de VS is de Italiaanse provider een terroristische organisatie die diensten levert aan "extreemlinkse organisaties". Tot die organisaties zouden onder meer "Antifa-cellen" behoren. Antifa is de internationale gedecentraliseerde protestbeweging die fascisme bestrijdt, zonder duidelijke structuur of centrale leiding.

A/I hief zichzelf op

Nadat de VS eind augustus sancties instelde, besloot A/I zich ruim een week later uit voorzorg op te heffen. Daarmee wilde de organisatie naar eigen zeggen voorkomen dat anderen in gevaar zouden worden gebracht, schreven ze in een online verklaring.

Door de Amerikaanse sancties verloor A/I onder meer toegang tot zijn domeinnaam, werd de PayPal-rekening ingetrokken en werd de reguliere bankrekening geblokkeerd. In de dagen voor de blokkade kwam een ongevraagde golf donaties binnen van mensen die A/I wilden steunen, schreef NRC eerder.

De Italiaanse bank Banca Etica, waar A/I een rekening had, besloot die na de sancties te blokkeren, uit vrees dat eventuele Amerikaanse secundaire sancties ook de dienstverlening aan 130.000 andere klanten en leden in gevaar konden brengen. Wel veroordeelde de bank het handelen van de Amerikaanse regering.

De IT-problemen bij Albert Heijn blijven aanhouden. Tot en met dinsdag kunnen er geen boodschappen worden bezorgd, meldt de supermarktketen. Geplande bezorgingen zijn geannuleerd. Gisteren zei AH nog zeker tot en met zondag niet thuis te kunnen leveren, vanwege de hackaanval van vorig weekend.

Het blijft voorlopig onmogelijk om nieuwe bestellingen te plaatsen. "We doen er alles aan om vanaf de tweede helft van de week klanten boodschappen weer thuis te bezorgen", laat de supermarktketen weten.

De winkels worden wel weer meerdere keren per dag bevoorraad, zegt Albert Heijn. De prijzen op de schappen kloppen ook weer, maar de persoonlijke kortingen en spaaracties zijn nog altijd niet beschikbaar. Ook de klantenservice is nog niet bereikbaar en de app werkt nog niet volledig.

Hackaanval

Zondag haalde Albert Heijn zijn systemen offline vanwege een zogenoemd "cybersecurity-incident". Volgens bronnen van de NOS ging het om een hackaanval. Wie erachter zit, is nog onduidelijk.

Volgens de keten zijn er tot nu toe geen aanwijzingen dat er persoonsgegevens zijn gestolen.

Sinds 14.30 uur rijden minder treinen rond Utrecht door een tekort aan treinverkeersleiders. Het tekort heeft onder meer te maken met een afscheidsborrel van "twee zeer gewaardeerde collega's" van ProRail. Dat laat een woordvoerder van de spoorbeheerder aan de NOS weten na berichtgeving van RTL Nieuws.

Door de afscheidsborrel is het ProRail niet gelukt genoeg personeel op de been te krijgen. Daardoor rijden tot ongeveer halverwege de avond op de trajecten Amersfoort - Den Haag, Rotterdam - Utrecht en Bodegraven - Utrecht minder treinen.

Ook de herfstvakantie draagt bij aan het niet sluitend krijgen van het werkrooster: veel collega's zijn met vakantie en er zijn veel zieken. ProRail zegt er deze week "alles aan te hebben gedaan" om de planning rond te krijgen. De woordvoerder laat weten het "ongelofelijk vervelend" te vinden voor reizigers. Het is bij de woordvoerder niet bekend of er ook geprobeerd is de borrel te verzetten.

ProRail kampt al langere tijd met een tekort aan treinverkeersleiders. Het bedrijf heeft moeite om nieuw personeel te vinden en kan verkeersleiders bovendien niet makkelijk zelf opleiden, blijkt uit het laatste jaarverslag.

Treinverkeersleiders monitoren 24 uur per dag het treinverkeer en grijpen in bij een calamiteit. Zonder hen kunnen er geen treinen rijden.

Het gaat steeds beter met paus Leo XIV. Volgens het Vaticaan blijkt dat uit nieuwe bloedonderzoeken en röntgenfoto's in het Gemelli-ziekenhuis, waar deze week een kwaadaardig knobbeltje op zijn long werd verwijderd.

Vanmiddag droeg hij in het ziekenhuis een mis op. Ook deelde hij de communie uit.

Bij de mis waren medewerkers van het ziekenhuis en leden van de Vaticaanse politie. De paus bedankte de zorgmedewerkers voor de zorg die ze verrichten "voor kwetsbare patiënten, en vooral wat zij voor hem hebben gedaan en blijven doen", schrijft het Vaticaan.

Met Poetin gebeld

De paus gaat door met ademhalingsoefeningen en kan volgens het Vaticaan inmiddels ook weer zelfstandig zijn dagelijkse activiteiten uitvoeren.

Zo belde hij vandaag vanuit het ziekenhuis met de Russische president Poetin. In het telefoongesprek uitte de paus zijn zorgen voor de humanitaire situatie rond de Oekraïense stad Olesjky. Hij riep op tot een staakt-het-vuren, zodat er humanitaire hulp zoals voedsel en medicatie geleverd kan worden.

Olesjky ligt aan het front in Oekraïne en wordt al jarenlang bezet door Rusland. Het is een van een aantal Oekraïense steden die compleet van de buitenwereld zijn afgesloten. Ze zijn omsingeld door Russische landmijnen en ook staat het gebied onder constante bewaking van Russische drones. Er zijn internationaal toenemende zorgen over de situatie in Olesjky; er dreigt een hongersnood.

Poetin zou positief hebben gereageerd op de woorden van de paus. "Er is afgesproken om hierin samen te werken", meldt het Kremlin.

Gebed zondag gaat door

Dinsdag werd de paus opgenomen in het Gemelli-ziekenhuis en diezelfde dag werd hij geopereerd. Tijdens die operatie werd duidelijk dat hij een veelvoorkomende vorm van longkanker heeft. Bij de ingreep werd het onderste deel van zijn rechterlong verwijderd.

Naar verwachting zal de paus nog een aantal dagen in het ziekenhuis blijven. Volgens het Vaticaan gaat zondag het wekelijkse middaggebed, dat normaal door de paus wordt geleid, gewoon door.

Rapper Appa is schuldig bevonden aan intimidatie van een Joodse vrouw en een journalist van de NOS. Hij deed dat door hen te 'doxen', oftewel hun persoonlijke informatie openbaar te delen.

De 43-jarige rapper krijgt veertig uur taakstraf, waarvan de helft voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaar. Eerder had het Openbaar Ministerie zestig uur taakstraf geëist. De rechter kwam tot een lagere straf omdat hij nooit eerder voor een dergelijke actie heeft terechtgestaan.

De politierechter in Utrecht spreekt van ernstige feiten, waarvan de twee slachtoffers veel last hebben gehad. "Beiden zijn op vervelende wijze benaderd door mensen die zijn aangeslagen op de berichten." Van een derde geval werd de rapper vrijgesproken.

Volgens de rechter zorgde rapper Appa met zijn berichten op sociale media voor een inbreuk op de privacy van de slachtoffers en heeft hij gezorgd voor gevoelens van onveiligheid. Dit soort acties kunnen ertoe leiden dat volgers of anderen de wet overtreden en overgaan tot daden. Dat neemt de rechter hem kwalijk, staat in het vonnis.

Wat is doxing?

Doxing is het openbaar delen van gevoelige persoonsgegevens om te intimideren. Dat is sinds 1 januari 2024 per wet verboden en strafbaar. Het openbaar maken van persoonsgegevens komt volgens de overheid veel voor en heeft vaak grote gevolgen voor de slachtoffers. Doxing is vaak gericht tegen journalisten, politici, rechters of hulpverleners.

In maart 2024 werden online de gegevens verspreid van familieleden van Israëlische militairen in Nederland. Zij kregen vervolgens te maken met haat en bedreigingen.

Een van de aanstichters daarvan was rapper en activist Appa, die destijds op zijn Instagram-account foto's en persoonsgegevens deelde van ten minste één Israëlisch-Nederlandse vrouw met dienstplicht in Israël en van de moeder van deze vrouw. Daarbij plaatste hij haatdragende teksten en de oproep 'vecht!'.

NOS-journalist

Een NOS-journalist die over deze kwestie twee artikelen schreef werd vervolgens eveneens slachtoffer van doxing door de rapper. Hij plaatste een foto van haar met daarbij onder meer de tekst "en daarom ga jij net zoals die terrorist ook voor schut. (..) kijk maar wat je doet."

De politierechter verwierp in beide gevallen het verweer van de verdachte. Die voerde aan dat hij van de Joodse vrouw alleen informatie wilde verzamelen voor een eventuele rechtszaak tegen haar. In het geval van de NOS-journalist had hij de in zijn ogen foutieve berichtgeving willen rechtzetten.

Vrees en overlast

Maar het kan niet anders, oordeelt de rechter, dan dat de 43-jarige artiest heeft beseft dat zijn handelen tot vrees en overlast zou leiden bij de slachtoffers. In het geval van de journalist wijst hij bovendien op hoe doxing de uitoefening van het vak "ernstig hindert" en haar vrees wordt aangejaagd.

"Met de uitspraak zijn we heel tevreden", reageert Wilma Haan, plaatsvervangend hoofdredacteur van NOS Nieuws. "We zijn blij dat de rechter, naast de persoonlijke last die de slachtoffers onder wie onze collega hiervan hebben gehad, oog heeft gehad voor het chilling effect op de journalistiek. Het mag nooit normaal worden dat journalisten vanwege hun werk persoonlijk worden geïntimideerd."

Of de veroordeelde in hoger beroep gaat is nog niet bekend, hij heeft twee weken de tijd om dat te beslissen.

De Kroatische president Milanovic veroordeelt de leuzen die supporters van de voetbalclub Hajduk Split gisteren zongen voorafgaand aan de wedstrijd tegen Ajax. Hij noemt de spreekkoren "onacceptabel en beschamend".

Leden van de harde kern van Hajduk Split zongen onderweg naar het stadion teksten als "sta op, Adolf Hitler" en "Auschwitz, Auschwitz". Ook zongen ze over het "verpletteren van Joden".

Bij de mars naar het stadion in Split reed een kleine Volkswagen voorop met op het dak een doodskist met de tekst Ajax. De Amsterdamse club had supporters die naar de Conference League-wedstrijd zouden gaan al opgeroepen om geen zichtbare Ajax-kleding te dragen en het stadscentrum te mijden.

Ook tijdens de wedstrijd ging het mis. In de 75ste minuut stak de supportersgroep Torcida een grote hoeveelheid fakkels af. Daardoor ontstond veel rook en legde de scheidsrechter de wedstrijd twaalf minuten stil. De spelers werden naar binnen gestuurd.

Het bestuur van de Kroatische club bood direct na de wedstrijd excuses aan Ajax en de Europese voetbalbond UEFA aan. De club zegt niet in verband te willen worden gebracht met dit soort uitingen.

Hoge boete

Hajduk Split kan een hoge boete verwachten en moet ook rekening houden met wedstrijden zonder publiek of met lege vakken. Het afsteken van vuurwerk en fakkels is een zware overtreding van de UEFA-regels.

De club kreeg in augustus al een boete van 56.000 euro vanwege incidenten tijdens een voorrondewedstrijd tegen het Poolse Raków. Ook kreeg Hajduk Split een voorwaardelijke straf: als de club opnieuw in de fout zou gaan, moeten minimaal duizend plaatsen in het stadion twee jaar lang gesloten blijven.

Het is nu afwachten welke straf de UEFA oplegt. Volgens Kroatische media wordt ook onderzocht of de UEFA kan optreden vanwege de incidenten voorafgaand aan de wedstrijd.

In de dagen voor de wedstrijd was het al onrustig in de stad. In de nacht van woensdag op donderdag hield de politie al 57 mensen aan nadat supporters van Ajax en Hajduk Split de confrontatie met elkaar hadden opgezocht.

Zes maanden tijd vochten Nederland en de Europese Unie om de Verenigde Staten met diplomatie te bewegen de geplande sancties tegen het Internationaal Strafhof (ICC) af te blazen. Maar hoewel de sancties pas in april moeten ingaan, begint de tijd in de praktijk nu al te dringen.

Bedrijven die diensten leveren aan het ICC vrezen de lange arm van de Amerikaanse justitie als zij over een half jaar nog zaken doen met het hof. Zo zit ABN Amro zwaar in de maag met de situatie, zo meldde RTL Z gisteren al.

Het ICC heeft bij ABN Amro een bankrekening om bijvoorbeeld donaties op te ontvangen, zo staat vermeld op de website van het in Den Haag gevestigde hof. Desgevraagd zegt ABN Amro nooit uitspraken over individuele klanten te doen. Maar de bank voegt eraan toe zich "altijd aan de geldende wet- en regelgeving" te houden.

Grote gevolgen

Als de bank, nog voor 20 procent in staatshanden, luistert naar premier Jetten en het ICC niet als klant laat vallen, kunnen de gevolgen gigantisch zijn.

In de VS heeft ABN Amro nog altijd een Amerikaanse bankvergunning, voor een divisie die voor grote handelaren transacties op de financiële markten afhandelt. Die zogenoemde clearing bank was vorig jaar goed voor 20 procent van de jaarwinst van ABN Amro.

Via die Amerikaanse bankvergunning zit ABN Amro in de houdgreep van de Amerikaanse justitie. Dat ondervond ING bijvoorbeeld toen de divisie in Caribisch Nederland geld had overgemaakt naar Cuba en Iran. Dat leverde de Nederlandse bank een enorme Amerikaanse boete op.

Eerdere incidenten bij Nederlandse banken door Amerikaanse sancties:

Premier Jetten had aanvankelijk tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York ferme taal gebruikt om duidelijk te maken dat de VS de handen van het ICC moet houden. Nadat de sancties kort daarop alsnog waren aangekondigd, hoopte hij dat er in de tussentijd "een passende oplossing" voor het ICC kon worden gevonden met de VS.

Geduld op

Gisteren maakte de Amerikaanse ambassadeur in Nederland duidelijk dat er weinig te praten valt. "Ons geduld met het hof werd beantwoord met escalatie in plaats van hervorming en getreuzel in plaats van daadkracht. President Donald Trump heeft gezegd: 'Dat niet langer", schreef ambassadeur Joe Popolo in een ingezonden brief in het FD.

Popolo stelt dat de sancties tegen het ICC alleen van tafel gaan als "elke bedreiging voor Amerikaanse burgers wordt geneutraliseerd". Oftewel: als het hof officieel vastlegt niet achter Amerikanen aan te gaan.

De Haagse bewindvoerders houden inmiddels de kaken over het ICC stevig op elkaar. Achter de schermen is wel merkbaar dat er vooral wordt gezocht naar een manier waarop het hof kan blijven functioneren als de Amerikaanse sancties toch worden ingevoerd.

Hoe het ICC zonder clouddiensten, e-mail en bankrekeningen zou moeten werken is vooralsnog een zwart diplomatiek gat.

De VS heeft het al jaren voorzien op het ICC:

Minister Van den Brink van Asiel ging opnieuw naar de Eerste Kamer om zijn asielplannen te verdedigen. Dit keer ging het iets beter dan een paar maanden geleden. Maar Van den Brink kreeg er direct weer een probleem bij, want JA21 stelt ineens harde eisen op het gebied van asiel. Intussen ligt VVD-leider Yesilgöz niet helemaal lekker bij de eigen achterban en nam de VS opnieuw het Internationaal Strafhof onder vuur.

De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Wetenschappers zijn gestuit op een van de oudste moordzaken in de geschiedenis van de mensachtigen. Onderzoek wijst uit dat de neanderthaler Shanidar A in de steentijd waarschijnlijk is gedood met een speer. Tegelijkertijd hebben de onderzoekers aanwijzingen gevonden dat het slachtoffer eerst jarenlang zorg heeft gehad van anderen.

De mannelijke neanderthaler werd zo'n 75.000 jaar geleden begraven in de grot Shanidar in Noord-Irak. Zeven jaar geleden werd het skelet opgegraven en sindsdien is het door wetenschappers onder de loep genomen. Dit heeft in de woorden van de onderzoekers "significant nieuwe perspectieven" op leven en dood onder neanderthalers opgeleverd.

De resultaten zijn gepubliceerd op de website van het gerenommeerde wetenschappelijke platform Scientific Reports. Er staat beschreven hoe de diepe wond in het schouderblad van Shanidar A vrijwel zeker is veroorzaakt door een houten speer.

Opzettelijke aanval

Het zou een ongeluk kunnen zijn geweest tijdens het jagen. Dat scenario ligt volgens onderzoeker en bio-antropoloog Emma Pomeroy echter niet voor de hand. Er moet zo veel kracht gebruikt zijn om het lichaam volledig te doorboren dat de situatie "kenmerken heeft van een opzettelijke aanval om iemand te doden", zegt ze tegen de Amerikaanse nieuwszender CNN.

De hoek van de wond suggereert ook dat aanvaller en slachtoffer recht tegenover elkaar stonden. Maar wie de dader was en wat het motief was zal tientallen millennia later logischerwijs niet meer boven water komen.

Pomeroy heeft ook andere lichamen van neanderthalers in de Shanidar-grot onderzocht. Op de onderstaande foto uit 2024 zie je de onderzoeker met rechts de schedel van vrouw Shanidar Z en links een reconstructie van hoe deze neanderthaler eruit heeft gezien:

Het komt zelden voor dat er op fossielen uit de steentijd aanwijzingen worden gevonden voor een moord. Sinds homo sapiens overging van jagen-verzamelen op landbouw is dat een ander verhaal geworden. Sindsdien leven mensen in grotere groepen bij elkaar en zijn er talloze skeletten gevonden met sporen van opzettelijk geweld.

Ook onder neanderthalers was er dus sprake van moord, verwijzen de onderzoekers naar het lot van Shanidar A. De andere kant van het verhaal is dat hij ook lange tijd hulp lijkt te hebben gehad van andere neanderthalers.

Voedsel koken

De veertiger had namelijk een hevige verwonding aan zijn gebit opgelopen, jaren voordat hij met geweld om het leven werd gebracht. Om dit te overleven moet hij hulp hebben gehad van naasten, die bijvoorbeeld voedsel hebben gekookt en gepureerd, zegt Pomeroy.

Het is volgens de archeologe alles bij elkaar een menselijk verhaal van Shanidar A. "Aan de ene kant is er bewijs voor een verschrikkelijk gewelddadig einde. Aan de andere kant was dit duidelijk een individu voor wie gezorgd werd tijdens zijn leven."

De weduwen en weduwnaars van ambtenaren en militairen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in dienst waren van het Nederlands-Indisch gouvernement krijgen toch een financiële vergoeding. Dat heeft het kabinet na jaren politieke discussie besloten.

De regeling is een aanvulling op de regeling uit 2015 voor de KNIL-militairen en ambtenaren zelf. Het gaat om een vergoeding wegens misgelopen salaris. De regeling is alleen voor de weduwen en weduwnaars, niet voor hun erfgenamen.

De betrokkenen moeten zelf een aanvraag doen. Dat kan vanaf 1 februari 2027. Na de aanvraag wordt individueel archiefonderzoek gedaan om te zien of de aanvrager in aanmerking komt voor de regeling. Er zijn geen bestanden of archieven voorhanden waarin deze informatie centraal is opgeslagen.

"Ik besef heel goed dat volledig rechtsherstel aan deze weduwen en weduwnaars nooit kan worden geboden", zegt minister Sterk van VWS. "Datgene dat hun tijdens en na afloop van de Tweede Wereldoorlog is overkomen, kan nooit worden teruggedraaid of ongedaan worden gemaakt."

Japanse bezetting

Ambtenaren, leraren en militairen in Nederlands-Indië kregen tijdens de Japanse bezetting geen loon. De discussie hierover begon direct na de oorlog. Maar de Nederlandse overheid was juridisch niet verplicht de achterstallige salarissen uit te betalen en hield de boot af.

Het duurde tot 2015 voordat de KNIL-militairen een vergoeding van 25.000 euro van de overheid kregen voor hun achterstallige salaris. Toen bereikte het toenmalige kabinet een akkoord met het Indisch Platform 2.0, dat de Indische en Molukse militairen bijstond. Voor deze regeling meldden zich zo'n 600 mensen.

In het dorp Abu Falah op de bezette Westelijke Jordaanoever hebben tientallen Israëlische kolonisten Palestijnen op een olijfbomengaard aangevallen. Onder meer een journalist die verslag kwam doen van de olijfoogst raakte gewond.

De aanval vond plaats tijdens de jaarlijkse oogst van olijfbomen door dorpelingen. Zo'n tachtig Israëlische kolonisten gingen erheen, van wie sommige met jerrycans met brandstof.

De kolonisten, gemaskerd en gekleed in het zwart, staken olijfbomen in brand. Ook gooiden ze stenen naar de Palestijnen of schoten die af met een katapult, meldt persbureau Reuters op basis van een fotograaf ter plaatse. De Palestijnen raapten de stenen op en gooiden ze terug.

De aanval werd vastgelegd door meerdere mensen:

De rust keerde niet terug toen het Israëlische leger arriveerde. De militairen gebruikten traangas tegen de Palestijnen. De Reuters-fotograaf meldt dat er werd geschoten met munitie en volgens het Palestijnse persbureau Wafa schoten zowel Israëlische militairen als kolonisten met scherp.

Volgens Wafa werd een Palestijn geraakt in zijn zij. Ook werden twee Palestijnen mishandeld, melden Palestijnse hulpverleners. Ook een fotojournalist van The Washington Post raakte gewond, zij ligt in stabiele toestand in een ziekenhuis in Ramallah.

"Ik werd aangevallen en tegen de grond geduwd", citeert Reuters de gewonde journalist. "Gelukkig droeg ik mijn scherfvest en helm, anders was ik er waarschijnlijk niet eens meer geweest, want ze bleven maar tegen me aan schoppen."

Het Israëlische leger heeft nog niet op de gebeurtenis gereageerd.

Westelijke Jordaanoever

De Westelijke Jordaanoever is Palestijns grondgebied dat sinds 1967 illegaal bezet wordt gehouden door Israël. Er wonen ongeveer 500.000 kolonisten in gestichte nederzettingen en ten minste drie miljoen Palestijnen. Geweld door kolonisten neemt de afgelopen tijd toe.

Naast aanvallen in Abu Falah waren er volgens het Palestijnse persbureau vandaag ook aanvallen in Burka, ten oosten van Ramallah, en in Turmus Ayya, richting het noorden van de Westelijke Jordaanoever. In Burka zouden vier mensen gewond zijn geraakt. In Turmus Ayya zouden kolonisten ook auto's in brand hebben gestoken.

In juli meldde Human Rights Watch dat aanvallen door kolonisten in het gebied steeds vaker leiden tot gedwongen verdrijving van Palestijnen.

Ook de nederzettingen van de kolonisten zijn volgens het internationaal recht illegaal. Sinds 22 september mogen producten van dergelijke nederzettingen Nederland niet meer in.

Het kabinet trekt 18 miljard euro uit voor onderhoud en vernieuwing van verouderde bruggen, wegen, sluizen en andere infrastructuur. Een groot deel van dat bedrag wordt weggehaald bij geplande projecten waarvoor al geld was gereserveerd. Die projecten gaan dus op de lange baan.

Een van de in het oog springende projecten waar veel geld naartoe gaat, is de Haringvlietbrug, die de Hoeksche Waard verbindt met Goeree-Overflakkee. Die brug, waar dagelijks 66.000 mensen overheen rijden, is in slechte staat en moet grotendeels worden vernieuwd.

Droge voeten

Ook gaat er een flink bedrag (2,3 miljard euro) naar het gemaal in IJmuiden, dat sterk verouderd is. Vernieuwing is belangrijk, want dat gemaal houdt volgens het kabinet "de voeten droog" van vier miljoen mensen.

In totaal gaat het om 175 wegen, sluizen, bruggen, viaducten en tunnels die worden vernieuwd of onderhouden. De meeste ervan zijn aangelegd in de jaren 50, 60 en 70 en op veel plekken hebben bijvoorbeeld het staal en het beton hun beste tijd gehad.

Dit zijn een aantal projecten waar geld voor is uitgetrokken:

"We staan voor de grootste vernieuwingsopgave ooit, het is tijd voor een nieuwe wederopbouw van onze infrastructuur", zegt minister Karremans van Infrastructuur. Volgens hem is het zaak om ervoor te zorgen dat Nederland beschermd blijft tegen water en tegelijk "bereikbaar en economisch sterk". Bij de selectie is vooral gekeken naar behoud van bestaande infrastructuur en veiligheid.

Het kabinet trekt ook geld uit voor verbeteringen van het spoor. Een aantal viaducten waar de Hogesnelheidslijn overheen gaat tussen Leiden en Hoofddorp wordt aangepakt, zodat treinen daar harder kunnen rijden: 300 kilometer per uur in plaats van de 120 km/uur nu.

Verder blijft het geld voor de Nedersaksenlijn behouden, gaat er meer geld naar spooruitbreiding in Meppel en is er ook een groot bedrag voor de "uitrol van het Europese treinbeveiligingssysteem" om het spoor veiliger te maken.

Het kabinet geeft voorrang aan opknappen, maar trekt ook de portemonnee voor het bereikbaar maken van nieuwe woningbouwgebieden. Extra geld komt er voor vier grote nieuwe projecten in Alkmaar, Apeldoorn, Helmond en Hengelo/Enschede.

Pijn

Maar zoals gezegd gaan er ook projecten op de lange baan om het bovenstaande te bekostigen. "Dat doet natuurlijk pijn", erkent het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer. "Maar dit is de enige manier om de grote instandhoudingsopgave uit te voeren."

Er wordt onder meer geld weggehaald bij de RandstadRail tussen Den Haag, Rotterdam en Zoetermeer en bij het metronetwerk van Rotterdam. Dat geld was bedoeld om de capaciteit uit te breiden.

Verder gaat de verbreding van de sluis bij Kornwerderzand in Friesland toch niet door. Ook dat levert honderden miljoenen op. De bruggen daar, aan het eind van de Afsluitdijk, worden nog wel vervangen.

Onder meer op deze plekken haalt het kabinet geld weg:

In Amsterdam wordt een deel van het langlopende Zuidasdok-project uitgesteld. Het project gaat onder meer om de gedeeltelijke ondertunneling van de snelweg A10 bij de Zuidas. Voor het noordelijke stuk van het project is vooralsnog geen geld.

Wat betreft weg-projecten haalt het kabinet ook geld bij de A27 tussen Zeewolde en Eemnes. Die wordt voorlopig niet verbreed. Ook de A28 tussen Hoogeveen en Amersfoort, de N33 tussen Eemshaven en Appingedam en de ring rond Utrecht worden voorlopig niet verbeterd.

En ook Ameland grijpt mis. Vanwege de continu dichtslibbende vaargeul met het vasteland wordt al tien jaar gepraat over een betere optimale vaarverbinding. Ook die gereserveerde 250 miljoen euro heeft de minister elders nodig.

Waterkwaliteit en droogtebestrijding

Verder haalt het kabinet honderden miljoenen weg bij het verbeteren van waterkwaliteit en bij een programma dat droogte moet voorkomen. Dat is opvallend omdat de waterkwaliteit in Nederland onder druk staat en droogte een steeds groter probleem wordt.

Bij alle projecten die nu niet worden uitgevoerd, benadrukt het kabinet dat ze "niet uit beeld" zijn. Of de Tweede Kamer hiermee genoegen neemt, zal binnen een paar weken duidelijk worden.

Na het herfstreces debatteert de Kamer over de plannen. Ongetwijfeld zijn er partijen die een andere selectie voor zich zien dan het kabinet, maar of ze daar een meerderheid voor krijgen is dan nog de vraag.

Bovendien, zegt minister Karremans, moet de Kamer dan ook erbij vertellen hoe het betaald moet worden. "Als ze het anders willen, moeten ze het zeggen. Maar dan moeten ze ook zorgen dat ze het gefinancierd krijgen."

Er komt met oud en nieuw toch een grote vuurwerkshow bij de Erasmusbrug in Rotterdam. Het nieuwe Rotterdamse stadsbestuur wilde eigenlijk een show met drones en lasers, maar er is te weinig tijd om dat te organiseren. Bovendien was het binnen het gestelde budget niet haalbaar.

Pro, D66, VVD, CDA en Volt hebben in hun coalitieakkoord afgesproken dat er voortaan bij iedere jaarwisseling een drone- en lasershow komt bij de Erasmusbrug. Geen traditionele en spectaculaire vuurpijlen meer, zoals bij het Nationaal Vuurwerk.

Een droneshow is milieuvriendelijker, vinden de partijen. Het stadsbestuur wil er jaarlijks een half miljoen euro voor uittrekken.

Te weinig tijd en geld

Toch wordt er voor het komende eindejaarsfeest opnieuw een grote vuurwerkshow georganiseerd. Wethouder Nunnely concludeert na gesprekken met deskundigen dat er nu te weinig tijd is om een alternatieve show te organiseren, schrijft de regionale omroep Rijnmond.

Bovendien is een drone- en lasershow binnen het gereserveerde budget niet mogelijk, zo schrijft ze in een brief aan de gemeenteraad. "Met het oog op de invoering van het landelijke vuurwerkverbod per 2026 is het wenselijk om zeker dit jaar een goed alternatief te bieden voor consumentenvuurwerk."

Om de vuurwerkshow mogelijk te maken, is Rotterdam volgens de wethouder ongeveer evenveel kwijt als vorig jaar: dat was toen om precies te zijn 816.194 euro. Dat is dus ruim 300.000 euro meer dan het budget. De extra kosten kan Nunnely betalen omdat de gemeente dit jaar vermoedelijk minder uitgeeft dan gedacht.

Het college wil vanaf volgend jaar wel een duurzamere show. "De nationale vuurwerkshow is uitgegroeid tot een breed bezocht en traditioneel evenement voor veel Rotterdammers en bezoekers", schrijft het college.