NOS Nieuws - Algemeen

De Amerikaanse president Trump legt Nederland en andere Europese landen een importheffing van 10 procent op voor alle goederen. Dat heeft hij bekendgemaakt op zijn socialemediaplatform Truth Social. Behalve Nederland gaat het om Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Finland.

Trump zegt met de maatregel te komen omdat deze landen deelnemen aan een verkenningsmissie op Groenland, die dient als voorbereiding op een NAVO-oefening. Deze week maakte demissionair minister Brekelmans bekend dat Nederland twee militairen naar Groenland stuurt. Eerder maakten de andere landen bekend dat zij ook militairen naar de verkenning op Groenland sturen.

Trump spreekt van "een zeer gevaarlijke situatie voor de veiligheid, de beveiliging en het voortbestaan van onze planeet". De heffing van 10 procent gaat op 1 februari in en wordt volgens Trump op 1 juni verhoogd naar 25 procent.

In Indonesië is een vliegtuig met elf inzittenden neergestort. Volgens lokale media is het toestel vervolgens ontploft.

Het kleine passagiersvliegtuig van het type ATR 42-500 was onderweg van Yogyakarta op Java naar het zuiden van Sulawesi toen het rond 01.15 uur lokale tijd van de radar verdween. Het toestel was op dat moment op zo'n 20 kilometer van het vliegveld waar het zou landen en naderde een bergachtig gebied.

Kort nadat het vliegtuig van de luchtverkeersleiding instructies had gekregen over de landing, werd het radiocontact verbroken. Daarop sloeg de luchtverkeersleiding alarm.

Het vliegtuig was gehuurd door het Indonesische ministerie van Landbouw en Visserij. Aan boord waren acht medewerkers van de luchtvaartmaatschappij en drie passagiers.

Zoektocht naar brokstukken

Wandelaars die bezig waren de berg Bulu Saraung te beklimmen hebben brokstukken met daarop het logo van Indonesia Air Transport en kleine brandjes gezien. Deze aanwijzingen kunnen de hulpdiensten helpen het wrak van het vliegtuig te vinden.

Meerdere teams van de hulpdiensten zijn onderweg met onder meer helikopters en drones. De zoektocht naar de brokstukken is volgens de autoriteiten moeilijk doordat het gebied bergachtig is met steile hellingen.

Bij controles op Schiphol hebben douaniers twee ladingen winegums en potten honing aangetroffen met THC, de werkzame stof in cannabis. In totaal hadden de goederen een gewicht van zo'n 3220 kilo.

"Je moet er niet aan denken dat deze 'snoepjes' de markt op komen en dat kinderen dit per ongeluk zouden eten", aldus een douanier in een reactie.

Douaniers controleerden deze week met speurhonden een aantal ladingen die uit de Verenigde Staten kwamen en bestemd waren voor de Nederlandse en Tsjechische markt. De honden sloegen al snel aan op de winegums en honing.

Psychoactieve stof

Bij nader onderzoek bleken de zoetigheden THC te bevatten, oftewel tetrahydrocannabinol. Dat is de belangrijkste psychoactieve stof in cannabisplanten. THC zit in wiet en hasj maar ook in eetbare producten zoals spacecake.

Het is vaak niet duidelijk hoeveel THC in een eetbaar product zit. Dit maakt het moeilijker om te bepalen hoeveel iemand binnenkrijgt. Volgens de website drugsinfo beginnen de effecten van eetbare THC later dan bij het roken van wiet of hasj, soms pas na anderhalf uur. De effecten duren ook langer en kunnen heviger zijn dan bij roken.

Lijst 1 van de Opiumwet

Terwijl wiet en hasj softdrugs worden genoemd en iemand daarvan een kleine hoeveelheid in bezit mag hebben, is THC volgens de wet verboden in Nederland. Het staat op Lijst 1 van de Opiumwet en is daarom een harddrug. Dit betekent dat het strafbaar is om te maken, verkopen, kopen en te hebben.

In dit geval is niemand opgepakt, meldt NH Nieuws. De drugs worden vernietigd,

In Denemarken zijn vele duizenden mensen de straat op gegaan uit solidariteit met Groenland. De demonstranten spraken zich uit tegen het plan van de Amerikaanse president Trump om Groenland te annexeren. De betogingen vallen samen met het bezoek van een groep Amerikaanse Congresleden aan Denemarken.

Op het plein voor het stadhuis in Kopenhagen werd onder meer "Groenland is niet te koop" en "Kalaallit Nunaat" ("Groenland" in het Groenlands) gescandeerd en hielden demonstranten spandoeken met "Blijf met je handen van Groenland af" vast. Ook zwaaiden veel mensen met de Groenlandse vlag. Na het protest op het plein liepen de actievoerders naar de Amerikaanse ambassade.

Volgens de organisatie deden alleen in Kopenhagen al 20.000 mensen mee aan het protest.

Ook in Groenland

Behalve in Kopenhagen werd er geprotesteerd in de steden Aarhus, Aalborg, Odense en Kolding, meldt de Deense omroep DR. Later vandaag is er ook een demonstratie in Nuuk, de hoofdstad van Groenland.

Een verslaggever van DR sprak bij de demonstratie in Aarhus met een veteraan. "De Verenigde Staten waren vroeger onze vrienden. Nu voelt het alsof ze onze vijand zijn", zegt de man. "Ze willen Groenland innemen, dat kan toch niet? Je kunt niet zomaar een ander land en een ander volk innemen."

Topoverleg

Groenland is een autonoom deel van het koninkrijk Denemarken en staat sinds de terugkeer van Trump in het Witte Huis weer volop in de schijnwerpers. Trump heeft meermaals gedreigd Groenland in te nemen en militair ingrijpen daarbij niet uit te sluiten.

Als gevolg van de spanningen spraken de buitenlandministers van Denemarken en Groenland deze week in Washington met hun ambtgenoot Rubio en vicepresident Vance. Het topoverleg leidde echter niet tot een doorbraak. "We zijn er niet in geslaagd om het Amerikaanse standpunt te veranderen", zei de Deense minister Rasmussen na afloop.

Trump heeft herhaaldelijk gezegd dat het voor de veiligheid van de Verenigde Staten noodzakelijk is om Groenland in te lijven, maar deskundigen betwijfelen of dat het werkelijke motief is. Groenland is interessant voor de Amerikanen vanwege de militair-strategische ligging en de grondstoffen, zoals uranium.

Bij de protesten in Iran van afgelopen weken zijn duizenden doden gevallen, erkent ook de geestelijk leider van het land ayatollah Khamenei.

Het is voor het eerst dat de geestelijk leider van het land dergelijke cijfers noemt. Mensenrechtenorganisaties schatten dat bij de grootschalige protesten tot nu toe ruim 3000 mensen zijn gedood.

In een televisietoespraak zei Khamenei dat sommige demonstranten "op brute en inhumane wijze zijn gedood". Hij legde de schuld bij gewapende relschoppers die zich voordoen als demonstranten, zonder dat hij daarvoor bewijs leverde.

Volgens hem zijn aartsvijanden de Verenigde Staten en Israël daarbij betrokken. "Wij beschouwen de Amerikaanse president als een crimineel vanwege de slachtoffers die zijn gevallen en tot de schade en schande die dat heeft veroorzaakt voor het Iraanse volk."

Khamenei beschuldigde president Trump van directe betrokkenheid bij de onlusten:

Het Iraanse regime treedt hard op tegen demonstranten, die in vrijwel het hele land de straat op gaan. De demonstraties begonnen uit onvrede met de stijgende prijzen, maar groeiden al gauw uit tot protesten tegen de repressie van het streng islamitische bewind.

De afgelopen dagen lijkt het aantal demonstraties af te nemen, maar dat is lastig te controleren. Naast het harde neerslaan van de betogingen sloot de overheid namelijk ook internet af in veel gebieden. Daardoor duurt het soms langer voordat beelden naar buiten komen.

Betogingen in het buitenland

Opnieuw zijn gevluchte Iraniërs vandaag in meerdere landen de straat op gegaan om de demonstranten een hart onder de riem te steken en de val van het regime te eisen. Onder meer in Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk en Italië waren demonstraties.

Daarbij sprak een deel van de betogers hun steun uit voor Reza Pahlavi, de zoon van de in 1979 afgezette shah. Zo hielden mensen in Zürich een bord omhoog met de oude Iraanse vlag en de tekst "King Reza".

Ook op het Malieveld in Den Haag zijn honderden demonstranten. Ook hier dragen sommigen afbeeldingen mee van Pahlavi. Ook wapperen ze met de vlag van Iran van voor de Islamitische revolutie.

Burgemeesters van meerdere grote gemeenten uiten hun onvrede en twijfel over de voorwaarden die moeten gaan gelden bij een landelijk vuurwerkverbod. Als dat verbod ingaat, kunnen verenigingen een ontheffing aanvragen voor het afsteken van vuurwerk. Maar burgemeester Bruls van Nijmegen en Wienen van Haarlem zien dat niet zitten, zeggen ze tegen de NOS.

Het tweetal maakt zich zorgen om de handhaving van de plannen en de verschillen die tussen gemeenten kunnen ontstaan. Burgemeester Schouten van Rotterdam en Pechtold van Delft spraken gisteravond bij WNL soortgelijke bedenkingen uit.

Gisteren werd bekend dat, wanneer een landelijk vuurwerkverbod ingaat, buurtverenigingen of clubs een ontheffing kunnen aanvragen op het verbod. De burgemeester van de betreffende gemeente beslist daarover.

Bruls en Wienen noemen handhaving als het grote euvel. "Het is de reden waarom wij de afgelopen jaren geen vuurwerkshow hebben georganiseerd, hoewel in onze gemeente al sinds 2020 een verbod geldt", zegt Bruls van Nijmegen. "Ik heb gewoon geen mensen om dat te begeleiden. We hebben niet genoeg politiemensen, brandweermannen of ambulances."

Hij zegt dat de jaarwisseling de drukste nacht van het jaar is, drukker dan de Vierdaagse. "Ik heb alle mensen ook zonder georganiseerde evenementen al nodig."

"Je mag volgens de regels van de ontheffing met maximaal acht mensen vuurwerk afsteken, van wie er minstens twee volwassen moeten zijn", zegt de Haarlemse burgemeester Wienen. "Op die manier zou je bijna per straat een verenigingetje kunnen hebben."

"Als dat gebeurt dan wordt de handhaving een totale onmogelijkheid denk ik. Je moet er rekening mee houden dat er veel publiek afkomt op die locaties", stelt Wienen. Volgens beide burgemeesters is georganiseerd afsteken op een paar centrale plekken overzichtelijker dan wanneer dat op allemaal losse plekken gebeurt. "Als er 10.000 mensen naar een locatie komen dan kun je daar niet maar één wijkagent en één brandweerman bij zetten."

Verwarrend

De burgemeesters zijn bang dat de politiek verwarring zaait door eerst duidelijkheid te scheppen met een algeheel verbod, maar later toch de deur weer te openen onder voorwaarden. "Ik schat dat de neiging om daaraan mee te werken in Haarlem heel gering zal zijn", aldus Wienen.

Ook de Nijmeegse burgemeester denkt daar zo over. "Ik heb de afgelopen jaren niet gemerkt dat er in Nijmegen vraag was naar dit soort georganiseerde vuurwerkshows, en we hebben toch al enkele jaren een verbod in de gemeente. Ik verwacht niet dat die vraag komend jaar ineens anders zal zijn." Gemeenten zijn niet verplicht een vergunning daadwerkelijk te verlenen, en kunnen dus zelf kiezen of ze meegaan in de ontheffingsregelingen of niet.

Wel maken beide burgemeesters zich zorgen om gemeenten die wél een druk zullen voelen om mogelijkheden te creëren voor burgers. "En daar wordt handhaven niet makkelijker door", zegt Wienen.

De een mag wel, de ander niet

Als laatste zijn er zorgen om de verschillen die kunnen ontstaan tussen gemeenten. "Ik geef u op een briefje, we zullen heel veel verschillen in het land gaan zien en daar zullen veel verschillende opvattingen over ontstaan, met alle discussies van dien", aldus Bruls. Hij noemt dat er dan ook regionaal zal moeten worden overlegd, "om een grote lijn te trekken, want anders krijg je dat de ene voetbalvereniging het niet mag, en een soortgelijke vereniging in de buurgemeente wel".

Overigens is dat precies de bedoeling van het kabinet, dat de regionale verschillen benadrukt. "Amsterdam is niet hetzelfde als de Achterhoek", zei demissionair staatssecretaris Aartsen gisteren.

Beide burgemeesters hopen dat het lukt om het algehele verbod voor de komende jaarwisseling rond te krijgen. Zo zegt Bruls dat zijn gemeente reikhalzend naar het algehele vuurwerkverbod heeft uitgekeken. Ze verwachten dat het verbod de komende jaarwisseling rond zal zijn. "Misschien is het cynisch, maar dat is wel het voordeel van de afgelopen, heftige jaarwisseling. Mensen die nog geen voorstander waren van een verbod, willen dat nu toch", aldus Bruls.

De Ugandese oppositieleider Bobi Wine heeft gereageerd op de berichten dat hij gisteren werd ontvoerd door het leger. Die berichten zijn niet waar, maar wel is hij zijn huis in Magere ontvlucht, zegt hij. Onduidelijk is waar hij nu is.

"Het was een zeer moeilijke nacht voor ons thuis in Magere. Het leger en de politie vielen ons huis binnen. Ze schakelden de stroom uit en blokkeerden enkele van onze beveiligingscamera's. Helikopters vlogen boven ons huis", aldus de oppositieleider op X.

Gisteren meldde zijn partij NUP dat Wine met geweld uit zijn woning was gehaald en met een legerhelikopter naar een onbekende locatie was gebracht. Dat bericht werd even later van X verwijderd.

De oppositieleider zegt dat hij er zelf in is geslaagd te ontsnappen, maar dat zijn vrouw en andere familieleden onder huisarrest van het leger staan. "Momenteel ben ik niet thuis. Ik weet dat deze criminelen overal naar mij op zoek zijn en ik doe mijn best om veilig te blijven."

Grootste uitdager verkiezingen

Het Ugandese leger ontkende eerder vandaag al de verhalen over de ontvoering van Wine. Een woordvoerder zei tegen persbureau AP dat die verhalen bedoeld waren "om zijn aanhangers aan te zetten tot geweld".

Wine zegt dat de verwarring over zijn locatie te maken heeft met een nationaal internetverbod dat sinds de verkiezingen in Uganda van kracht is. "Dit gebeurt in de context van een landelijke internetblokkade. Gezien de commotie die 's nachts bij ons huis ontstond en het feit dat niemand het huis in mag, hebben onze buren geconcludeerd dat ze ons hebben ontvoerd en hebben ze het nieuws verspreid", schrijft hij.

De presidentsverkiezingen in Uganda vonden eergisteren plaats. Wine was de grootste uitdager van de huidige president Museveni, die al veertig jaar aan de macht is en zijn bewind wil verlengen. Gisteren bleek uit de voorlopige uitslagen dat Museveni ruim 70 procent van de stemmen had gekregen. Ruim 20 procent van de stemmen zou naar Wine zijn gegaan. Museveni had voor de verkiezingen al verklaard dat hij verwachtte de verkiezingen met 80 procent van de stemmen te zullen winnen.

Verzet tegen verkiezingen

Wine, een voormalige popster, riep zijn aanhangers op om de aangekondigde "nep-uitslagen" te negeren en de straat op te gaan. In zijn bericht op X zegt hij dat bij vreedzame protesten tegen de verkiezingsuitslag "talloze burgers" zijn omgekomen.

Het geweld vond plaats in de stad Butambala, op ongeveer 55 kilometer ten zuidwesten van de hoofdstad Kampala. Een lokaal parlementslid meldt aan persbureau Reuters dat rond 03.00 uur door veiligheidstroepen tien mensen waren gedood in zijn huis. Daar wachtten op dat moment zijn aanhangers op de bekendmaking van de verkiezingsuitslag voor zijn parlementszetel. "Ze braken de voordeur open en begonnen in de garage te schieten. Het was een bloedbad", zei hij.

De politie zegt uit zelfverdediging het vuur te hebben geopend. Dat gebeurde volgens een politiewoordvoerder nadat een groep gewapend met machetes die was opgetrommeld door hetzelfde lokale parlementslid een politiebureau en een stemtelcentrum had aangevallen. Hierbij zouden volgens de woordvoerder 7 mensen zijn omgekomen, 3 gewond zijn geraakt en 25 gearresteerd.

Wine zegt in zijn bericht zich te blijven verzetten tegen de legitimiteit van de verkiezingen.

De oudste dolfijn van Nederland, Honey, is dood. Het Dolfinarium in Harderwijk, waar het dier sinds 1994 in gevangenschap leefde, heeft haar laten inslapen.

De dolfijn was 58 jaar oud. "Dat is een zeer respectabele leeftijd", schrijft het Dolfinarium. "In het wild worden tuimelaar dolfijnen gemiddeld tussen de 25 en de 30 jaar oud."

Maar volgens het Dolfinarium ging haar gezondheid de laatste tijd achteruit, mede door haar hoge leeftijd. Ze had meer moeite met bewegen, dobberde vaker aan het oppervlak en zwom nog vooral mee in de stroming van andere dolfijnen.

"In overleg met ons veterinaire team en haar verzorgers hebben we besloten haar rustig te laten inslapen", aldus het Dolfinarium op Instagram. Haar lichaam is overgebracht naar de Universiteit Utrecht, waar de faculteit Diergeneeskunde verder onderzoek zal doen, meldt Omroep Gelderland.

Verdrietig maar dankbaar

"We zijn verdrietig, maar ook dankbaar voor haar lange leven en alles wat zij heeft betekend voor bezoekers en (oud-)collega's", stelt de dierentuin. "We zullen Honey enorm missen."

Het is niet precies bekend wanneer Honey precies werd gevangen, maar volgens Cetacea Wiki moet dat vóór maart 1970 gebeurd zijn in de Golf van Mexico. In maart 1970 werd het dier verhuisd naar Seaworld, onderdeel van Windsor Safari Park, niet ver van Londen.

In 1992 werd dat park gesloten, vooral omdat de eigenaren weigerden miljoenen te investeren in de dierenverblijven. Het aquarium van Seaworld voldeed toen al tien jaar niet meer aan de minimumeisen die de Britse overheid had opgesteld.

Sluiting park

Bijna twee jaar na de sluiting van het park, op 18 januari 1994, werd Honey overgebracht naar het Dolfinarium. In haar lange leven kreeg Honey vier nakomelingen.

In Harderwijk zwemmen nu nog vijftien tuimelaar-dolfijnen rond.

Een actie om haar in te zamelen voor slachtoffers van de cafébrand in het Zwitserse Crans-Montana slaat aan. Kappers in meerdere landen zijn acties begonnen om uiteindelijk pruiken te kunnen maken voor mensen die tijdens de nieuwjaarsnacht ernstige brandwonden hebben opgelopen.

Bij de brand in Crans-Montana vielen 40 doden en 116 mensen raakten gewond. Veel van hen raakten ernstig verbrand. Zeker tachtig mensen liggen nog in het ziekenhuis. Niet alleen in Zwitserland, maar ook in Frankrijk, België en Italië wordt door kappers haar verzameld, waar pruiken van gemaakt kunnen worden.

Nederlandse haarpakketten

De Nederlandse Haarstichting stuurt vijftig complete 'haarpakketten' naar Zürich. Elk pakket bestaat uit een pruik, een pruikstandaard en zogeheten hoofdmanteltjes die de beschadigde hoofdhuid beschermen tegen kou, zon en irritatie. Speciale shampoos, conditioners en sprays worden meegeleverd.

De Haarstichting is opgericht om iedereen met een haarprobleem voor te lichten en te helpen. "Het herstel na een brandtrauma vindt plaats in stapjes", zegt de stichting. "Het moment dat patiënten voor het eerst weer in de spiegel kijken en een weerspiegeling zien die lijkt op wie zij waren vóór het ongeluk, is een cruciaal kantelpunt. Door dit complete pakket aan te bieden, nemen we een stukje van de praktische en financiële zorg uit handen van de slachtoffers en hun families."

Gratis knipbeurt

De haarinzamelingsactie kwam op gang dankzij een kapster in het zuiden van Frankrijk. Zij bood haar klanten een gratis knipbeurt aan als ze hun haar daarna wilden doneren. Na de oproep op sociale media boekten mensen massaal afspraken in haar kapsalon. Ook mensen die nog nooit in haar zaak waren geweest, kwamen eropaf.

Al snel sloten andere kappers zich bij de actie aan. Anderen stuurden hun zelf afgeknipte haar per post op.

Dozen vol

Het haar gaat naar Cindy Blanc, een pruikenmaker in Zwitserland. Zij maakt medische pruiken, bijvoorbeeld voor mensen die chemotherapie ondergaan. Zij ontvangt nu al een week lang elke dag twee tot drie dozen vol met haar, vertelt ze aan de Franse zender BFMTV. En er komt nog meer aan: dagelijks bellen kappers uit verschillende landen om te zeggen dat zij ook haar opsturen.

Het is nog onduidelijk hoeveel slachtoffers uiteindelijk een pruik nodig hebben. Maar veel cafébezoekers zouden verwondingen aan hun gezicht hebben. Het vuur in het café ontstond in het plafond, en kwam van boven op de bezoekers terecht, meldde BFM eerder.

Een pruik maken van mensenhaar duurt volgens Blanc zes tot acht maanden. Hoewel ze nog geen idee heeft hoeveel er nodig zijn, is ze blij met alle donaties en wordt er niets weggegooid. Zo hebben de slachtoffers een ruime keuze.

De politie in Duitsland gaat vanaf maandag gesprekken voeren met de gedupeerden van de bankroof in Gelsenkirchen. Overvallers plunderden vorige maand meer dan 3000 kluisjes.

De politie wil van de slachtoffers weten wat er in hun kluis zat, waardoor een beter beeld van de buit moet ontstaan. Ook hopen de onderzoekers aanknopingspunten te vinden over de daders. Die zijn nog spoorloos.

De Duitse politie schatte de schade op ongeveer 30 miljoen euro, maar het Duitse persbureau DPA meldt op basis van bronnen binnen de veiligheidsdiensten dat de schade mogelijk boven de 100 miljoen euro uitkomt.

Al blijft het volgens Herbert Reul, minister van Binnenlandse Zaken van Noordrijn-Westfalen, pure speculatie. "Zelfs de bank weet niet wat in de kluizen ligt, want iedereen besluit zelf wat hij of zij in de kluis stopt."

Extra kantoorruimte gehuurd

Hoewel er ruim 3000 kluisjes zijn opengebroken, ligt het aantal slachtoffers lager. DPA heeft het over ongeveer 2500 gedupeerden. Agenten zijn vermoedelijk wekenlang met de ondervragingen in touw, schrijft de krant Tagesspiegel. De politie heeft naar eigen zeggen extra kantoorruimte gehuurd voor de gesprekken.

Het onderzoek naar de bankroof is nog in volle gang. De politie heeft 230 agenten op de zaak gezet. Deelstaatminister Reul zegt ervan overtuigd te zijn dat de zaak wordt opgelost.

Volgens Reul doet de bankroof denken aan een filmscript gezien de "professionaliteit en koelbloedigheid" van de daders. De overvallers braken om 10.45 uur op 27 december het eerste kluisje open. Uren later, om 14.44 uur werd het laatste kluisje opengebroken.

Twee dagen later werd de bankroof ontdekt, nadat het brandalarm van het Sparkasse-gebouw voor de tweede keer was afgegaan.

De politie vermoedt dat de overvallers via een nooduitgang in de parkeergarage het bankgebouw in zijn gegaan. Deze deur kan normaal gesproken niet van buitenaf worden geopend.

De dieven bereikten vervolgens een archiefruimte en boorden een gat in de muur die naar de bankkluis leidde, zonder dat het inbraakalarm afging. Volgens Reul wordt onderzocht of het alarmsysteem was uitgeschakeld of defect was, of dat de daders erin geslaagd zijn het te omzeilen.

Schade claimen

Advocaten willen de bank in Gelsenkirchen juridisch aansprakelijk stellen voor de schade. Advocaat Daniel Kuhlmann claimt tegenover persbureau DPA dat de bank "een golf van rechtszaken van ongekende omvang" dreigt te krijgen.

De inhoud van de kluizen is verzekerd tot 10.300 euro. Maar volgens Kuhlmann zijn er gedupeerden van wie de kluiswaarde honderdduizenden euro's bedraagt. "Ik heb een grote kluis, daar ligt voor 100.000 euro aan geld en goud", zei een vrouw eerder tegen de Westdeutsche Allgemeine Zeitung.

Volgens Kuhlmann was de beveiliging in het bankgebouw niet op orde. Hij organiseert vandaag een informatiebijeenkomst in Gelsenkirchen voor gedupeerden, meldt omroep WDR. De advocaat zegt dat ruim 200 klanten contact met hem hebben opgenomen.

Friesland wil dat een groot deel van de opbrengsten van gaswinning direct in de regio wordt geïnvesteerd. Wat het demissionaire kabinet betreft, wordt 5 procent van de aardgasbaten gedeeld met de regio. De provincie Friesland eist 33 procent en hoopt dat de Tweede Kamer ingrijpt.

Gedeputeerde Friso Douwstra (CDA) zou het liefst zien dat er in de provincie helemaal geen gas meer wordt gewonnen, laat hij weten bij Omrop Fryslân. Maar als het dan toch moet, wil hij flink meedelen in de winst die wordt gemaakt. Gezien "de impact van de mijnbouw op de leefomgeving", eist Douwstra een derde van de opbrengsten op.

Sinds de sluiting van het grote Groningenveld zet het Rijk volop in op de winning van gas uit de relatief kleine gasvelden. Voor een deel is dat op zee. Voor een ander deel wordt gas gewonnen op land zoals in de kop van Overijssel, in Drenthe en in Friesland. Daarmee neemt de afhankelijkheid van buitenlands gas af en is een stabiele en betrouwbare energievoorziening gegarandeerd, zo is het idee. "In een wereld die steeds instabieler wordt, is het belangrijk dat we zelf verantwoordelijkheid nemen voor onze energievoorziening", aldus demissionair minister Hermans.

Bodemdaling van 22 centimeter

Maar net als in Groningen, is de gaswinning ook uit kleine velden omstreden. Vorig jaar juni bijvoorbeeld stapte de Friese gemeente Tytsjerksteradiel samen met de provincie en het Friese waterschap naar de rechter. De eis was dat de gaswinning in de gemeente zou stoppen en dat de door de minister verleende vergunning zou worden ingetrokken. Er zou sprake zijn van een bodemdaling van meer dan 22 centimeter. "Hierdoor is er onomkeerbare schade aangericht met gevolgen voor wonen, landbouw en infrastructuur", aldus de gemeente toen.

Juist om de kritiek die ook bij andere gasvelden klinkt te overwinnen, heeft minister Hermans nu een akkoord gesloten met onder meer de olie- en gassector voor de gaswinning op land. In tegenstelling tot wat er vroeger in Groningen gebeurde, blijft een klein deel van de opbrengst dus voortaan in de buurt. "Van de aardgasbaten gaat ruim 70 procent van de winst naar de schatkist, maar met deze afspraak over batendeling deelt de regio voortaan direct mee", zei de minister gisteren.

Afbouwen gaswinning

Maar met die 5 procent is Friesland dus helemaal niet tevreden. Er is ook kritiek op andere delen van het akkoord. Zo wordt niet duidelijk beschreven hoe de gaswinning tot het jaar 2045 wordt afgebouwd.

Ook worden kwetsbare gebieden niet uitgesloten van gaswinning. Remco van Mourik van Wetterskip Fryslân maakt zich zorgen over gaswinning in veenweidegebieden. Die zou ervoor kunnen zorgen dat het water- en bodemsysteem onherstelbaar wordt aangetast.

Eind januari wordt het akkoord behandeld in de Tweede Kamer. Gemeenten, maar ook het waterschap en de provincie, hebben geen directe invloed op die besluitvorming. Zij roepen Tweede Kamerleden op om de belangen van Friesland te behartigen.

De onderhandelingen duurden een kwart eeuw. Maar in een periode waarin de VS heffingen oplegt en China een geopolitieke grootmacht is geworden, is het de EU uiteindelijk gelukt om een handelsakkoord te sluiten met de Mercosur-landen. Het gaat om Argentinië, Paraguay, Brazilië en Uruguay, die sinds 1991 samenwerken in een douane-unie.

EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zal het Mercosur-akkoord vandaag ondertekenen in Paraguay. Volgens haar zal het leiden tot "de grootste vrijhandelszone ter wereld".

Goed voor auto's en medicijnen

"De Europese industrie heeft het heel zwaar. Voor een aantal sectoren biedt dit akkoord nieuwe kansen", zegt Maartje Wijffelaars, onderzoeker en expert eurozone bij de Rabobank.

Ze doelt dan vooral op de Europese auto-industrie, machinebouw en medicijnmakers. Deze sectoren kampen met keiharde concurrentie vanuit Chinese en Amerikaanse bedrijven. Het zijn ook nog branches waarin de Mercosur-landen relatief weinig eigen productie hebben.

De Mercosur-landen zijn volgens Wijffelaars "agri-powerhouses". Ze produceren en exporteren veel sojabonen, palmolie, rund- en kippenvlees. Als importheffingen op deze producten verdwijnen, wordt het goedkoper voor Nederlandse bedrijven om deze te importeren uit Latijns-Amerika. Zo zullen de prijzen van die vleessoorten een klein beetje omlaag gaan in onze supermarkten, is de verwachting.

Oneerlijke concurrentie, vinden boeren

"Er zal veel meer vlees op de Europese markt komen, maar het is geen gelijk speelveld", zegt een woordvoerder van de Nederlandse boerenlobby LTO. Volgens LTO produceren de Mercosur-landen vlees en groente met behulp van pesticiden en methodes die niet zijn toegestaan in Europa. "Dit brengt dierenwelzijn en voedselkwaliteit op de Europese markt in gevaar", zegt de woordvoerder. Bovendien zouden de methodes voor lagere productiekosten zorgen en tegelijkertijd de concurrentie in Europese supermarkten omhoogschroeven.

De zorgen van de boeren worden niet helemaal bevestigd door onderzoekers. Vooral Nederlandse boeren die runderen houden voor vleesproductie gaan mogelijk minder verdienen, volgens berekeningen van Wageningen University.

Al is dat effect niet zeker en moet het ook niet overdreven worden, zegt onderzoeker Siemen van Berkum. "De zorgen die boeren hebben, hangen samen met zorgen die ze hebben over veranderingen in landbouwbeleid en regelgeving. Zorgen over specifiek het Mercosur-akkoord, worden in onze studie niet bevestigd."

Geopolitiek belangrijk

Het EU-Mercosur-akkoord zal de Europese economie doen groeien met rond 0,1 procent, zo schat de Europese Commissie. Voor Nederland zal de deal zorgen voor ongeveer 0,03 procent economische groei, volgens de berekeningen van Wageningen University.

Tegelijkertijd zijn er zorgen dat meer productie en handel tussen de twee werelddelen zullen leiden tot ontbossing in Zuid-Amerika en dat werknemers in de landbouw niet goed worden beschermd. Is 0,1 procent economische groei in Europa het dan waard?

Dit zijn inderdaad kleine percentages, volgens de economen die de NOS spreekt. "Puur economisch moeten we de impact van het handelsakkoord niet overdrijven", zegt Thijs Geijer, onderzoeker bij het ING Economisch Bureau. Maar nauwere banden met Zuid-Amerika hebben ook een politieke en geopolitieke waarde. "Voor de economie is dat indirect ook relevant, want diversificatie van handelsbetrekkingen maakt EU-importeurs en exporteurs minder kwetsbaar."

'Niet iedereen blij maken'

De Mercosur-deal is toch wel heel belangrijk voor Europa, volgens bedrijvenclub VNO-NCW. "Het versterkt de economische groei en exportkansen en levert Nederland op termijn extra welvaart op", zegt een woordvoerder.

En het is onmogelijk om alle branches blij te maken met één handelsakkoord, zegt de woordvoerder. Volgens de organisatie heeft de Europese Commissie voldoende concessies gemaakt om Europese boeren tegemoet te komen. Bijvoorbeeld doordat er toch importheffingen zullen komen op vlees uit Latijns-Amerika als de totale import boven een bepaald volume stijgt.

Parlement moet nog stemmen

Ook krijgen boeren eerder dan gepland subsidies vanuit Brussel. Maar de LTO is niet onder de indruk. "Dat wij vervroegd geld krijgen uit het budget betekent alleen maar dat er later minder geld over is voor ons. Dit is een sigaar uit eigen doos."

Dat is maar gedeeltelijk waar. Het gaat om geld uit een reservepotje dat de Europese Commissie eigenlijk had gereserveerd om het budget voor boeren en regio's na een paar jaar bij te kunnen sturen. 45 miljard daarvan wil de Commissie nu vervroegd beschikbaar stellen, specifiek voor boeren.

Ook het Europees Parlement moet akkoord gaan met de Mercosur-deal. De stemming vindt binnen enkele maanden plaats.

De legale invoer van bedreigde diersoorten van buiten de EU naar Nederland is in vier jaar tijd bijna gehalveerd. Dat blijkt uit een analyse van internationale exportcijfers. Het gaat om dieren die alleen met een vergunning de grens over mogen.

Wie bijvoorbeeld een vierteenschildpadje uit Oezbekistan wil, heeft een stapel papieren nodig. De landschildpad komt in het wild voor in Centraal-Azië. Maar sinds de jaren 70 is er een levendige handel in ontstaan als huisdier. Tegelijkertijd veranderde het leefgebied van de schildpad hevig door het opdrogen van het Aralmeer.

Het resultaat is dat de vierteenschildpad officieel een kwetsbare diersoort is en op de zogenoemde CITES-lijst terechtkwam. Op die lijst staan honderden soorten planten en dieren waarover ruim 180 landen hebben afgesproken dat ze niet zonder vergunning verhandeld mogen worden. En in sommige gevallen zelfs helemaal niet.

Koraaldiertjes

Ook in Nederland is de vierteenschildpad een populair huisdier. In het eerste coronajaar, 2020, kwamen 3000 van deze schildpadden uit Oezbekistan naar Nederland voor de Europese markt, blijkt uit de handelscijfers die Nederland rapporteerde bij CITES. Vier jaar later bedroeg de import de helft.

Het schildpadje staat daarmee symbool voor de gehele invoer van dieren waarvoor een importvergunning nodig is. In 2020 rapporteerde Nederland nog bijna 92.000 dieren. Vier jaar later waren dat er slechts 48.000.

Verreweg het grootste deel van de geïmporteerde dieren waren allerlei soorten koralen. Ze zijn vooral gewild bij aquariumliefhebbers.

Florin Chelaru is een van hen. In 2017 nam hij afscheid van zijn baan in de telecom en maakte hij van zijn hobby zijn werk. Nu heeft Chelaru een groothandel in koraaldiertjes en levert hij aan dierenwinkels en particulieren in heel Europa.

"Ja, ik merk ook dat de vraag afneemt", zegt hij. "Niet iedereen kan het meer betalen, het is toch een beetje een luxeproduct." Chelaru wijt het aan de toegenomen energieprijzen. "Je moet het aquarium op temperatuur brengen en je hebt lampen nodig. Voorheen kostte dat zo'n 200 euro per maand bij een mooi aquarium in huis, nu zo'n 500 euro."

Maar er is meer aan de hand. "De wereld is ook strenger geworden", zegt Chelaru. Om diersoorten, waaronder het koraal, te beschermen leggen landen restricties op. "Van koraal uit Australië mag bijvoorbeeld veel minder geïmporteerd worden." Chelaru haalt zijn koraal vooral uit Indonesië. "En door technologische verbeteringen kunnen we steeds meer hier kweken."

Ook handelaren in reptielen herkennen de afname. "Het houden van dieren loopt eigenlijk al jaren terug", zegt Sebastiaan Scheffer. "Sommige dieren waren een beetje een wegwerpartikel. Schildpadden die voor een euro op de toonbank stonden, en dan binnen een paar maanden in het park belandden. Dat zie je nu veel minder."

Scheffer heeft in Wijk bij Duurstede een bedrijf waar hij reptielen fokt. Daarnaast importeert hij ook al jaren exotische dieren. "Recent heb ik nog bijzondere slangen en hagedissen van een kweker uit Suriname laten komen."

Zo'n import is een bureaucratisch proces. "Je moet eerst een exportvergunning in Suriname krijgen. Daarvoor moet je aantonen hoe de verkoper de dieren heeft verkregen en in wat voor faciliteiten ze zijn grootgebracht", zegt Scheffer. "Als dat rond is, kun je een importvergunning in Nederland bij het ministerie aanvragen."

Via Duitsland

Als de dieren landen op Schiphol volgen meer controles. "Zelfs het hout van de kisten moet een bepaald stempel hebben, om zeker te weten dat er geen boktorren in zitten", zegt Scheffer. "De checks duren tegenwoordig zo lang dat ik minder rechtstreeks ben gaan importeren. Ik ben bang dat mijn dieren anders doodgaan tijdens het wachten op Schiphol."

Scheffer is meer via Duitsland gaan importeren. "De afhandeling op het vliegveld van Frankfurt gaat veel sneller", zegt de reptielenhandelaar. Dat zou erop kunnen wijzen dat sommige soorten nu vaker via andere EU-landen naar Nederland komen.

Maar voor de vierteenschildpad is dat niet het geval. De CITES-cijfers laten zien dat ook in de Europese Unie als geheel het aantal geïmporteerde diertjes halveerde. "Op zich niet gek", zegt reptielenkweker Scheffer. "In Oezbekistan mogen ze inmiddels niet meer in het wild gevangen worden. En dat is misschien maar goed ook. "

Goedemorgen! Vandaag treedt na meer dan twintig jaar onderhandelen het High Seas Treaty in werking. En in Groningen wordt op Eurosonic Noorderslag de Nederlandse Popprijs uitgereikt.

Eerst het weer: in het westen en noorden start de dag met veel bewolking en wat regen. Vanmiddag is het droog met een mix van zon en wolken, bij een matige zuidoostenwind wordt het 8 tot 11 graden.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het Amerikaanse ministerie van Justitie begint een strafrechtelijk onderzoek naar de gouverneur van Minnesota Tim Walz en de burgemeester van Minneapolis, Jacob Frey. Dat melden Amerikaanse media op basis van anonieme bronnen.

Het ministerie van Justitie zou vinden dat beide Democraten de immigratiedienst ICE hebben tegengewerkt. Het gaat om opmerkingen die Walz en Frey hebben gemaakt over de acties van ICE in Minneapolis.

Sinds de 37-jarige Renee Good door een agent van ICE werd doodgeschoten, heerst er onrust in de stad en wordt er geprotesteerd tegen ICE. Walz en Frey lieten zich kritisch uit over het optreden van de duizenden immigratieagenten.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In Canada maakt Pat Brodeur al sinds december allerlei kunstwerken van sneeuw. Vorig jaar maakte hij een enorm schip met daarbij een grote octopus van sneeuw. Dit jaar staan er een grote iglo en een ijsbeer in zijn tuin.

"Het is geweldig om te kijken naar hoe hij bezig is, hij voelt zich weer helemaal kind!", zegt zijn vrouw Mary Brodeur tegen CTV News.

Fijne zaterdag!

Een wereldwijd verdrag om oceanen te beschermen en schade aan het zeeleven te herstellen, treedt vandaag in werking. Bedreigingen voor het oceaanleven zijn bijvoorbeeld overbevissing, diepzeemijnbouw en klimaatverandering. Volgens het verdrag moet 30 procent van de zee in 2030 beschermd zijn.

Het verdrag maakt de weg vrij om gebieden aan te wijzen als beschermde zee-reservaten. Het gaat om gebieden op de zogeheten 'volle zee', die buiten de bevoegdheid van individuele landen ligt. In totaal gaat het om zo'n twee derde van de oceanen.

Dit is die volle zee, in het donkerblauw op de kaart:

"Dat verdrag is hoognodig", zegt Han Dolman, directeur van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ). "Veel mensen kennen de zee alleen tot aan hun knieën, van op vakantie. Maar de zeeën en oceanen zijn belangrijk voor onze voedselvoorziening en ze nemen ongeveer een kwart van alle uitstoot van het broeikasgas CO2 op."

Tien jaar onderhandelen

Bijna drie jaar geleden sloten landen een verdrag voor de bescherming van oceanen dat door velen als historisch is bestempeld. Over het verdrag was twintig jaar onderhandeld. Dat het nu pas in werking treedt, komt doordat landen het verdrag eerst nog moesten ratificeren. In september was Marokko het zestigste land dat het verdrag ratificeerde, waardoor het nu in werking treedt. Inmiddels hebben 83 landen het verdrag geratificeerd, maar Nederland nog niet.

"De oceanen produceren ook zuurstof die wij inademen", voegt Sabine Gollner van het NIOZ toe. "In de oceanen en zeeën leven naar schatting 1 tot 10 miljoen verschillende soorten, die samen als een soort kaartenhuis al die functies vervullen. Als te veel soorten verdwijnen, dan stort het kaartenhuis in."

Het doel om 30 procent van de zee te beschermen, is nog een eind weg: naar schatting is op dit moment circa 8 procent beschermd. Het leeuwendeel daarvan is dichtbij het land en maar een klein deel op volle zee. Juist daar moet dit verdrag bescherming makkelijker maken. Volgens VN-secretaris-generaal António Guterres bevat het verdrag bindende regels voor het beschermen en duurzaam gebruiken van de biodiversiteit in oceanen.

Vandaag komen er niet direct beschermde gebieden bij. Het verdrag is vooral een handleiding die het proces daarnaartoe vastlegt. "Zo'n raamwerk dat door landen over de hele wereld wordt onderschreven, bestond nog niet", zegt Klaudija Cremers, die bij de Franse denktank IDDRI onderzoekt hoe het verdrag in praktijk kan worden gebracht.

"Nu het verdrag in werking treedt, moet er binnen een jaar een top komen, net zoals er VN-klimaattoppen zijn", zegt Cremers. "Op die toppen kunnen landen voorstellen doen om gebieden te beschermen, en wordt daarover gestemd. Chili en landen in West-Afrika bijvoorbeeld zijn nu bezig met voorstellen voor beschermde gebieden."

Expedities

Toch verandert er ook vandaag direct iets, zegt Cremers. "Het verdrag op zichzelf creëert al verplichtingen. Landen die het verdrag geratificeerd hebben, moeten bijvoorbeeld verslag doen van wetenschappelijke expedities op volle zee en hun opbrengsten, en zo zijn er meer verplichtingen."

Cremers vindt het positief dat ook landen als China, Brazilië en Japan het verdrag onlangs ratificeerden. "Dat zijn grote mogendheden op zee. China heeft bijvoorbeeld de grootste visserijvloot die in internationale wateren actief is." Dat de VS niet heeft geratificeerd, werd volgens haar al verwacht. "Veel landen vinden het niet zo erg dat de Amerikanen niet bij voorbereidende vergaderingen zijn, omdat ze discussies nu ook niet kunnen saboteren."

NOSop3 maakte vorig jaar deze explainer over oceanen:

Het Amerikaanse ministerie van Justitie begint volgens Amerikaanse media een strafrechtelijk onderzoek naar de gouverneur van Minnesota, Tim Walz. Ook de burgemeester van Minneapolis, Jacob Frey, wordt gedagvaard.

Het ministerie van Justitie heeft niet gereageerd op vragen van de Amerikaanse media, maar minister van Justitie Pam Bondi schreef wel op X dat "niemand in Minnesota boven de wet staat".

Opmerkingen over ICE

Het ministerie van Justitie zou vinden dat beide Democraten de immigratiedienst ICE hebben tegengewerkt. Het gaat daarbij om opmerkingen die Walz en Frey hebben gemaakt over de acties van ICE in Minneapolis.

Sinds de 37-jarige Renee Good door een agent van ICE werd doodgeschoten, heerst er onrust in de stad en wordt er meer geprotesteerd tegen ICE. Walz en Frey lieten zich kritisch uit over het optreden van de duizenden immigratieagenten.

Op X reageert Frey verontwaardigd: "Dit is overduidelijk een poging om mij te intimideren omdat ik opkom voor Minneapolis." Ook Walz heeft gereageerd op het nieuws. "Het rechtssysteem inzetten als wapen tegen je tegenstanders is een autoritaire strategie", zegt hij. "De enige persoon die niet wordt onderzocht voor de schietpartij op Renee Good is de federale agent die haar neerschoot."

Videobeelden

Good, moeder van drie kinderen, werd vorige week in haar hoofd geschoten terwijl ze weg probeerde te rijden bij de agenten. Op videobeelden van het moment is te zien hoe de auto van Good eerst een stukje achteruitrijdt en daarna vooruit. Even daarvoor benaderden ICE-agenten de auto.

De regering-Trump, in het bijzonder vicepresident JD Vance en minister van Binnenlandse Veiligheid Kristi Noem, stelt dat de agent uit zelfverdediging handelde. Burgemeester Frey zette na het zien van de beelden meteen vraagtekens bij die lezing.

De FBI onderzoekt de dood van de 37-jarige vrouw en weigert daarbij medewerking van het Openbaar Ministerie van de staat Minnesota.

Bekijk hieronder beelden van het moment. Let op, het zijn heftige beelden:

Gisteren besloot een federale rechter in Minnesota dat de inzet van ICE-agenten in Minneapolis aan banden wordt gelegd, schrijven The New York Times en The Washington Post.

ICE-agenten mogen geen vreedzame demonstranten meer arresteren, geen pepperspray meer inzetten tegen demonstranten en geen automobilisten arresteren die auto's van ICE-agenten volgen.

De zaak was al aangespannen door bewoners van Minneapolis voordat Good werd doodgeschoten. De bewoners vonden dat hun grondwettelijke rechten door de federale agenten werden geschonden.

De rechter heeft het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, waar ICE onder valt, 72 uur de tijd gegeven om zich aan de nieuwe regels te houden. Of het ministerie in hoger beroep gaat, is nog niet duidelijk.

De Europese luchtvaartautoriteit EASA heeft luchtvaartmaatschappijen opgeroepen het luchtruim van Iran te mijden. De EASA kwam vrijdag met dit advies vanwege de aanhoudende spanningen in het land en de dreigingen van de Amerikaanse president Trump met militaire acties in Iran.

De luchtvaartautoriteit stelt dat "de aanwezigheid en mogelijke inzet van een breed scala aan wapens en luchtverdedigingssystemen, in combinatie met onvoorspelbare reacties van staten" een groot risico vormen voor de burgerluchtvaart.

Donderdag meldde KLM helemaal niet meer over Iran te vliegen. Het was al niet gebruikelijk voor de luchtvaartmaatschappij om over Iran te vliegen, alleen bij vluchten van Singapore naar Schiphol werd er weleens besloten om het luchtruim te gebruiken. Daar stopt KLM nu helemaal mee.

Het Duitse Lufthansa liet eerder ook weten het luchtruim te mijden. Ook schrapte de maatschappij de vluchten naar hoofdstad Teheran. De Duitse luchtverkeersleiding riep donderdagochtend op om tot 10 februari niet over Iran te vliegen, meldt persbureau AFP.

Duizenden doden

Een paar weken geleden begonnen in Iran verschillende protesten verspreid over het hele land, onder meer vanwege de torenhoge inflatie in het land. Er werd al snel gedemonstreerd tegen het strenge regime in het land en tegen het gebrek aan politieke vrijheid en de onderdrukking van vrouwen.

De protesten van de laatste weken worden met harde hand neergeslagen. Volgens mensenrechtenorganisatie HRANA, gevestigd in de Verenigde Staten, zijn er meer dan 3000 mensen gedood.

De Amerikaanse president Trump dreigde eerder in te grijpen in Iran als het land door zou gaan met het doden van demonstranten.

In Syrië krijgen Koerden voor het eerst rechten zoals het staatsburgerschap en de erkenning van het Koerdisch als nationale taal. De Syrische president Ahmed al-Sharaa heeft een decreet daarover ondertekend. Dat meldt het Syrische staatspersbureau SANA.

Het decreet is de eerste formele erkenning van Koerdische nationale rechten sinds de onafhankelijkheid van Syrië in 1946. De president kondigde het decreet aan in een televisietoespraak, waarin hij de Koerden in het land opriep om "actief deel te nemen aan de opbouw van deze natie".

De erkenning volgt op de hevige gevechten die vorige week uitbraken in de noordelijke stad Aleppo. Volgens het Syrische ministerie van Volksgezondheid kwamen daar minstens 23 mensen om het leven.

De gevechten waren het gevolg van moeizame onderhandelingen tussen de landelijke overheid in Damascus en de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), die door de Koerden worden gedomineerd. SDF controleert een groot deel van het noordoosten van het land. Interim-president Sharaa beloofde het land na veertien jaar oorlog te verenigen. Er werd met de Koerden afgesproken dat het gebied uiteindelijk helemaal onder het gezag van Damascus zou vallen. In ruil daarvoor zouden de Koerden meer rechten krijgen.

Minderheid

De minderheid werd jarenlang onderdrukt toen de familie Assad aan de macht was. President Bashar al-Assad werd in december 2024 afgezet door de huidige machthebbers. De Koerden zijn het grootste volk zonder eigen staat. Ze wonen verspreid over vooral Turkije, Iran, Irak, en Syrië.

Zo'n 20 procent van de Koerden verloor bij een omstreden volkstelling in 1962 de Syrische nationaliteit. Alle getroffenen die daardoor als staatloos geregistreerd stonden, krijgen nu het Syrische staatsburgerschap. Verder geeft het decreet het Koerdische nieuwjaar de status van een nationale feestdag.

Sigrid Kaag zit in een nieuw op te richten ondersteunende raad voor "vrede, stabiliteit en welvaart" in Gaza. Dat meldt het Witte Huis in een verklaring op de website. Die raad moet het Palestijnse overgangsbestuur en een door president Trump voorgezeten vredesraad voor Gaza gaan ondersteunen.

De Nederlandse oud-vicepremier was tot 1 juli vorig jaar VN-gezant voor het vredesproces in het Midden-Oosten. Daarvoor was ze ook nog coördinator voor hulp en wederopbouw in Gaza. In de nieuwe ondersteunende raad zitten onder anderen de Britse oud-premier Tony Blair, VS-gezant Steve Witkoff, Trumps schoonzoon Jared Kushner en de Turkse buitenlandminister Hakan Fidan.

In dezelfde verklaring van het Witte Huis heeft de regering-Trump ook de zogenoemde "board of peace", de vredesraad, bekendgemaakt. Deze raad heeft als taak om toezicht te houden op de wederopbouw van Gaza en het overgangsbestuur.

Palestijns comité

Deze week werd een Palestijns comité opgericht dat als technocraten de Gazastrook moet gaan besturen. Donderdag kwam dit comité voor het eerst bijeen. Het heeft als doel om de Gazastrook te besturen wanneer de strijd tussen Israël en de beweging Hamas voorbij is.

De oprichting van de vredesraad en de ondersteunende raad is onderdeel van de aangekondigde tweede fase van het Amerikaanse 20-puntenplan voor Gaza. Eerder zei VS-gezant Witkoff dat die fase bestaat uit de overgang van het staakt-het-vuren naar demilitarisering, het vormen van een technocratisch bestuur en wederopbouw.

Hoewel er officieel sprake is van een staakt-het-vuren in Gaza, gaan de aanvallen van Israël nog bijna dagelijks door. Sinds het bestand is ook de humanitaire situatie in Gaza nauwelijks verbeterd. Hulp komt maar mondjesmaat binnen en verschillende hulporganisaties wordt door Israël de toegang geweigerd.

Het Openbaar Ministerie heeft 24 jaar cel en tbs geëist tegen een 49-jarige man uit Dronten voor een dodelijke schietpartij in die plaats. De man wordt ervan verdacht dat hij in september 2024 zijn 30-jarige buurman heeft doodgeschoten. Twee anderen raakten zwaargewond. Tegen zijn 47-jarige vrouw, die wordt gezien als medepleger, is 15 jaar cel geëist.

De schietpartij vond op klaarlichte dag plaats. Het dodelijke slachtoffer werd van dichtbij meerdere keren geraakt, en overleed ter plekke aan zijn verwondingen. Een 39-jarige vrouw en een 32-jarige man raakten zwaargewond.

Moord

Het OM houdt beide verdachten verantwoordelijk voor het geweld en verdenkt het stel van moord en twee keer een poging daartoe. Op de deurbelcamera van de verdachten is volgens justitie te zien hoe het stel de buren buiten opwacht.

De man zou hebben geschoten, terwijl de vrouw hem volgens het OM aanmoedigde door in het Papiaments 'dood ze' te roepen.

"Verdachten hebben een executie uitgevoerd. Op klaarlichte dag bij een speeltuin in een woonwijk", stelde de officier van justitie. "Zij hebben het overleden slachtoffer zijn grootste recht, het recht op leven, afgenomen. De andere slachtoffers zijn voor de rest van hun leven fysiek en psychisch beschadigd."

Burenruzie

De verdediging van de mannelijke verdachte pleitte voor vrijspraak en voerde noodweer aan. Er zou sprake zijn van een burenruzie die al langere tijd speelde. Volgens zijn advocaat verkeerde de man in angst vanwege eerdere bedreigingen door de buren en handelde hij uit paniek. Ook werd gewezen op zijn psychische toestand en PTSS, waardoor hij verminderd toerekeningsvatbaar zou zijn.

Als de rechtbank toch tot een veroordeling komt, zou een gevangenisstraf volgens de advocaat niet hoger mogen zijn dan vier jaar. De geëiste straf noemde hij "ongekend misplaatst."

De advocaat van de vrouwelijke verdachte vroeg eveneens om volledige vrijspraak. Volgens hem is er geen bewijs dat zijn cliënt als medepleger heeft gehandeld of opzet had om te doden. Daarnaast stelde de advocaat dat zij niet wist dat haar partner een vuurwapen bij zich had en dat haar gedrag geen doorslaggevende rol speelde.

De rechter doet uitspraak op 13 februari.