NOS Nieuws - Algemeen

Restaurant De Librije in Zwolle heeft dit jaar zijn drie Michelinsterren behouden. Daarmee blijft het het enige restaurant in Nederland met drie sterren. Het restaurant heeft sinds 2004 drie sterren.

Vorig jaar april overleed sterrenchef Jonnie Boer op Bonaire aan de gevolgen van een longembolie. Hij was sinds 1993 samen met zijn vrouw Thérèse eigenaar van De Librije.

DNA van Jonnie

"Het was dit jaar het jaar van de waarheid", zei Thérèse Boer tijdens de uitreiking van de Michelinsterren in het MECC in Maastricht. "We realiseerden ons dat heel belangrijk was dat we dit moesten vasthouden en moesten doen. We gaan ervoor blijven knokken." Ze verwees ook naar haar man. "We voelen heel erg zijn energie bij ons en dat maakt ons sterk."

"Het summum van de Nederlandse gastronomie is wat we bij jullie ervaren", zo zeiden inspecteurs dit jaar over De Librije. "De kaart leest nog altijd als een ode aan Jonnie. Zijn DNA zit er nog in, zijn inspiratie wordt gevoeld. Wat Nelson Tanate (de huidige chef-kok, red.) eraan toevoegt, maakt dat er een nieuwe realiteit en elan ontstaat."

Nieuwkomers

Twee Nederlandse restaurants werden dit jaar direct bekroond met twee Michelinsterren: Azurite in Delft en Suis in Schin op Geul, in de buurt van Valkenburg. Het restaurant in Schin op Geul opende pas eind april.

Michelin heeft zeven nieuwe restaurants één ster gegeven. Het gaat om Bij Sidney in Loenen aan de Vecht, Wild Atelier in het vijfsterrenhotel De Echoput in Hoog Soeren, Rozewied in het dorp Kortgene, Ambrozijn in Valkenburg aan de Geul, Nassau in Groningen, De Cuijt in Mierlo en Le Epifaan in Veeningen.

Naast de feestvreugde waren er ook teleurstellingen. De Limburgse chef Margo Reuten van Da Vinci in Maasbracht had 27 jaar lang een Michelinster, en tussen 2008 en 2017 ook een tweede ster. Gisteren werd bekend dat ze ook haar laatste ster heeft verloren, schrijft L1 Nieuws. Restaurants die hun Michelinster kwijtraken, krijgen doorgaans een dag eerder telefoon van de hoofdinspecteur.

Sommelier

De chefs Noëmie Haentjens en Ferdy van Rijswijk van restaurant Rozewied in het Zeeuwse Kortgene kreeg ook nog de Young Chef Award, de prijs voor een chef-kok onder de 36 jaar die in een Michelinsterrenrestaurant werkt met een uitzonderlijk talent en potentieel.

Het duo Matthijs Vrancken en Nouri Haj Romdhane van het restaurant Brut172 (van chef-kok Hans van Wolde) in Reijmerstok bij Maastricht won de Michelin Sommelier Award. Die prijs is er voor wijnadviezen in combinatie met gerechten.

Een, twee of drie sterren

Michelin is vooral bekend als autobandenfabrikant. Dat zie je terug in de beoordelingsniveaus:

Het was dit jaar een bijzondere editie. Precies 100 jaar geleden werd de eerste Michelinster uitgereikt. Wat begon als een reisgids van de Franse bandenfabrikant Michelin groeide uit tot de belangrijkste culinaire erkenning in de gastronomie. Restaurants wereldwijd worden beoordeeld door meerdere anonieme inspecteurs die op verschillende momenten aan tafel gaan.

In Nederland werden de eerste Michelinsterren in 1957 uitgereikt. Nederland telde vorig jaar 98 sterren met één ster, 20 met twee sterren één met drie sterren. In Frankrijk zitten de meeste sterrenrestaurants ter wereld: 654, waarvan 31 met drie sterren.

Redelijke prijzen

Château Neercanne in Maastricht kreeg dit jaar de Service Award, een speciale erkenning binnen de Michelin Gids voor personeel dat uitblinkt in gastvrijheid.

Vorige week werd al bekend dat tien restaurants een Bib Gourmand krijgen. Dat is een onderscheiding voor zaken die volgens de inspecteurs goed eten serveren tegen redelijke prijzen, ongeacht kookstijl of concept. Noord-Holland is dit jaar het beste vertegenwoordigd.

Zo krijg je een Michelinster

Inspecteurs van Michelin beoordelen restaurants aan de hand van vijf criteria:

De sfeer, het servies, de service of het interieur van een restaurant spelen bij de beoordeling geen rol.

De Gaza-documentaire NAZA is morgen, woensdag en donderdag in geen enkele Nederlandse bioscoop te zien. Bioscopen geven daarmee gehoor aan de oproep van de makers om de film op 6, 7 en 8 oktober niet te vertonen.

Volgens een woordvoerder van distributeur Cherry Pickers worden familieleden van de makers bedreigd. De bedreigingen zouden vooral te maken hebben met het uitbrengen van de film rond 7 oktober. NAZA is sinds 1 oktober in Nederlandse bioscopen te zien.

De Israëlische makers vrezen dat vertoningen de komende dagen tot onveilige situaties leiden. Hamas voerde op 7 oktober 2023 vanuit Gaza terreuraanvallen uit op Israël, met bijna 1200 doden tot gevolg.

Onrust bij vertoning in Delft

Vorige week donderdag ontstond onrust tijdens een vertoning in Delft. Een vrouw onderbrak de film. In een video die zij zelf op Instagram plaatste, zegt ze dat ze uit Israël is gekomen om de waarheid te vertellen. Andere bezoekers riepen daarop dat het hun niets kon schelen en dat ze weg moest gaan.

In Israël heeft de documentaire tot woedende reacties geleid. Premier Netanyahu en de minister van Cultuur dreigden onder meer het staatsburgerschap van de makers in te trekken en de regisseurs te vervolgen voor laster.

NAZA trekt volle zalen

In de documentaire vertellen 24 anonieme Israëlische militairen hoe het leger aanvallen uitvoert in Gaza en hoe ze daarbij gebruik maken van AI om doelwitten te selecteren. De film draait in ruim zestig Nederlandse bioscopen en filmhuizen en trekt volle zalen. Ook in andere Europese landen is veel belangstelling voor de documentaire.

Eerder deze maand won NAZA de Grote Juryprijs op het filmfestival in Venetië. Dat is een van de meest prestigieuze prijzen die een film kan winnen.

De Britse ex-prins Andrew is een proces gestart om de huiszoekingsbevelen die tot zijn arrestatie leidden nietig te laten verklaren. De zaak tegen de politie dient donderdag bij een rechtbank in Londen.

Andrew wil bij de rechter toetsen of de huiszoekingen legaal waren. De Thames Valley-politie, dit de doorzoekingen uitvoerde, bevestigt aan Britse media dat er een zaak loopt en wil daarom geen commentaar geven.

Band met Epstein

De jongere broer van koning Charles werd in februari gearresteerd op verdenking van een ambtsmisdrijf. Hij zou in zijn tijd als handelsgezant gevoelige informatie hebben gedeeld met Jeffrey Epstein, de veroordeelde Amerikaanse zedendelinquent en vermoedelijke meisjeshandelaar.

De politie had een huiszoekingsbevel voor Andrews landgoed in Sandringham, waar hij verbleef, en de Royal Lodge, zijn voormalige verblijf in Windsor. Op 19 februari van dit jaar, de 66ste verjaardag van de voormalige prins, werden zes onopvallende politieauto's en ongeveer acht agenten in burgerkleding op zijn landgoed gezien.

Vorig jaar deed de ex-prins afstand van zijn koninklijke titels nadat hij al jaren onder vuur had gelegen vanwege zijn innige contacten met Epstein. Hij deed volgens de Britse pers onder zware druk van koning Charles en kroonprins William afstand van de titels. Vorig jaar oktober maakte Buckingham Palace bekend Andrew ook zijn prinstitel zou kwijtraken.

Zeker zestien bruggen in Nederland kunnen zonder waarschuwing instorten door het gebruik van een bepaald soort staal. Dat schrijft journalistiek platform Follow the Money (FTM) na onderzoek. Volgens FTM is het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat hiervan op de hoogte, maar worden maatregelen nauwelijks uitgevoerd.

Het gaat onder meer om het Cadettencamp in de A27 bij Breda en het Westelijk Viaduct in de A9 bij Uitgeest. In die bruggen zijn staaldraden onder hoge spanning in het beton verwerkt, zogeheten voorspanstaal. Door waterstofverbrossing, waarbij scheurtjes in het staal ontstaan, is er grote kans dat die staaldraden knappen waardoor een brug zonder waarschuwing kan instorten, schrijft FTM.

Twee jaar geleden is op die manier in de Duitse stad Dresden de Carolabrug ingestort. Over een lengte van ongeveer 100 meter lag een brugdeel voor fietsers, voetgangers en trams in het water. Rijkswaterstaat besloot daarna om bruggen in Nederland opnieuw te onderzoeken.

Daaruit bleek dat dertien bruggen versneld moeten worden vervangen vanwege een risico op waterstofverbrossing, schreef oud-minister Madlener van Infrastructuur en Waterstaat vorig jaar in een brief aan de Tweede Kamer. Hij benadrukte toen dat de bruggen "veilig" zijn en dat regelmatig inspecties plaatsvinden.

Maar volgens een adviesmemo van Rijkswaterstaat en een second opinion van onderzoeksorganisatie TNO, TU Delft en TU Eindhoven was het op dat moment niet mogelijk om "uitspraak te doen over het wel of niet
voldoende veilig zijn". De adviesmemo en second opinion waren samen met de brief naar de Kamer verstuurd.

In de second opinion adviseerde Rijkswaterstaat om zo snel mogelijk vijf maatregelen te nemen: bruggen inspecteren, uitzoeken welk type voorspanstaal is gebruikt, herberekenen of bruggen veilig zijn en het versterken en monitoren van bruggen waar dat nodig is.

De toenmalig minister beloofde het advies op te volgen, maar dat is volgens het onderzoek van FTM niet gebeurd.

Onbetrouwbare methode

De journalisten van FTM vroegen aan Rijkswaterstaat hoe het zat met de maatregelen rond de bruggen. Daarop liet de beheerder weten dat bij nog drie bruggen hetzelfde probleem is vastgesteld.

De dienst stuurde ook een overzicht van de genomen maatregelen per brug naar FTM. Daaruit blijkt volgens het platform dat bij geen van de bruggen alle beloofde maatregelen zijn genomen.

Bij de helft van de geïdentificeerde bruggen zijn er het afgelopen half jaar geen inspecties uitgevoerd. In de second opinion was het advies dat twee keer per jaar te doen. Vier van de bruggen, waaronder de drie onlangs ontdekte bruggen, waren al jaren niet geïnspecteerd, schrijft FTM.

Merwedebrug

Joost van der Beek, programmadirecteur bruggen bij Rijkswaterstaat, zegt in een reactie tegen de NOS dat hij zich niet helemaal in de conclusies van FTW herkent. Hij wijst erop dat Rijkswaterstaat al een groot deel van de maatregelen heeft uitgevoerd of bezig is die uit te voeren. Hij verwijst naar de Merwedebrug in de A27 en de Suurhoffbrug in de A15 die eerder dit jaar dicht moesten omdat de veiligheid niet kon worden gegarandeerd.

Naast het afnemen van staalmonsters voor het herberekenen van de veiligheid worden de bruggen volgens Van der Beek op verschillende manieren in de gaten gehouden. "Als het nodig is treffen we maatregelen, brengen we monitoringsystemen aan, brengen we een extra ondersteuning aan. We zitten er bovenop."

De Nobelprijs voor Geneeskunde gaat dit jaar naar de Amerikaan Karl Deisseroth en de Duitsers Peter Hegemann en Georg Nagel. De neurowetenschappers winnen de prijs voor hun ontdekkingen op het gebied van de optogenetica.

Optogenetica is een geavanceerde techniek waarmee neurowetenschappers zenuwcellen met licht kunnen aan- en uitzetten. Zo kunnen ze onderzoeken hoe de hersenen werken en hoe zenuwcellen betrokken zijn bij het opslaan van herinneringen, gevoelens en gedrag.

De methode kan ook helpen bij onderzoek naar behandelingen voor aandoeningen zoals parkinson, depressie, verslaving en angst.

Een opmerkelijk eiwit

De basis van optogenetica werd gelegd door Hegemann en Nagel. Zij ontdekten begin deze eeuw een opmerkelijk eiwit, de channelrhodopsine, in een eencellige alg. Wanneer daar licht op valt, opent het eiwit een deurtje waardoor elektrisch geladen deeltjes naar binnen stromen.

Deisseroth bouwde dit eiwit in 2005 vervolgens in zenuwcellen in. Zo ontstond een lichtgevoelige schakelaar voor deze cellen die hij op de milliseconde nauwkeurig kon aan- en uitzetten. Hij gaf de techniek ook de naam optogenetica. Inmiddels is dit niet meer weg te denken uit hersenonderzoek.

Ongelooflijke hersenen

Het Nobelprijscomité schrijft dat de ontdekking van optogenetica het begrip van de hersenen fundamenteel heeft veranderd. "Elke dag worden er nieuwe ontdekkingen gedaan die bijdragen aan het oplossen van een van de grootste mysteries van de mensheid: hoe onze ongelooflijke hersenen werken."

"Optogenetica biedt mogelijkheden om de hersenen in kaart te brengen op een manier waar we vroeger alleen maar van konden dromen", zegt de voorzitter van het Nobelcomité voor Geneeskunde.

De drie winnaars delen een geldprijs van 12 miljoen Zweedse kronen, omgerekend ruim 1 miljoen euro. De officiële uitreiking van de Nobelprijs is op 10 december in Stockholm.

Na bijna elf jaar kunnen mensen weer met de trein tussen Groningen en het Duitse Leer reizen. Het duurde jaren voordat de internationale spoorlijn weer kon worden gebruikt, onder meer vanwege de bouw van de nieuwe Friesenbrücke over de Eems na een aanvaring in 2015.

Naast mensen die naar school of werk reizen, zitten er vanochtend ook verschillende gelegenheidsreizigers in de trein. Een man uit Lelystad wilde het "historische moment" niet missen, zegt hij bij RTV Noord. "Ik ben gisteravond naar Groningen gekomen en heb in Groningen overnacht om met deze trein te kunnen gaan. Zo'n stukje spoor opent nooit meer in Nederland."

Zwaar beschadigd

De spoorverbinding is een van de handvol grensoverschrijdende regionale spoorverbindingen tussen Nederland en Duitsland. In 2015 voer een vrachtschip tegen de Friesenbrücke bij Weener, dat op het traject ligt. De brug raakte zo zwaar beschadigd dat de treinverbinding Groningen-Leer jarenlang stillag. De nieuwe brug is met 160 meter de langste draaibrug van Europa.

Mede daarom zijn verschillende mensen nog voor zonsopkomst naar Groningen afgereisd voor de trein die vanaf nu weer elk uur gaat. "Ik heb altijd gezegd: ik wil in de eerste trein zitten", zegt Geesje. "Het heeft veel te lang geduurd. Maar gelukkig rijdt hij nu."

Fervent treinreiziger

In bijna anderhalf uur komen reizigers via een overstap in Winschoten aan in Leer. Ane Dijkstra is gepensioneerd en heeft naar eigen zeggen "verder niks nuttigs te doen", dus zit ook hij in de trein naar Leer. Hij is als fervent treinreiziger vanuit Almere naar Groningen gekomen voor de rit.

"Alle spoorlijnen heb ik gehad, en ik heb ook al veel steden gezien. Vandaag ga ik een rondje lopen in Leer, even rondkijken. En ook even lunchen. We zijn daar om half tien, dus ik neem even een Kaffee und Kuchen. Ik denk wel dat ik over een dag of twee of drie weer ga. Dan is de pers weer weg."

Het traject is onderdeel van de grotere Wunderline: de directe spoorlijn tussen Groningen en Bremen. Reizigers moeten in de toekomst in iets meer dan twee uur van Groningen naar Bremen kunnen reizen en andersom. Wanneer dat zover gaat zijn, is nog niet bekend.

Machinisten op cursus

Het spoor is aangelegd door ProRail in Nederland en Deutsche Bahn in Duitsland. De machinisten en de treinen zijn van Arriva. De Nederlandse treinstellen moeten aan de Duitse wet- en regelgeving voldoen en machinisten moeten speciaal worden opgeleid. Zo'n 40 tot 45 machinisten hebben de afgelopen jaren een opleiding gevolgd om op het Duitse spoor te mogen rijden.

Een hoge leider van de Sudanese paramilitaire Rapid Support Forces (RSF) dook eind 2024 op in Den Haag bij een conferentie over vrede. Onder een valse naam nam hij deel in een panel, blijkt uit onderzoek van de NOS. Beeldmateriaal ervan is daarop gebruikt als propagandamateriaal.

De conferentie was in een Haags gebouw van de Erasmus Universiteit. Pas tijdens de conferentie kwam de organisatie achter de identiteit van de hooggeplaatste RSF'er, die destijds al op een Amerikaanse sanctielijst stond. De komst van de man, Algoney Dalgalo, heeft geleid tot grote onrust in de Sudanese gemeenschap in Nederland.

Sleutelspeler

Algoney Dagalo is de jongere broer van de hoogste RSF-leider Hemedti. Zelf is Dagalo ook een van de sleutelspelers binnen de RSF. Hij is onder meer verantwoordelijk voor het inkopen van wapens.

Het is een hele grote fout, zegt Anette Hoffmann van het Clingendael Instituut over de ongemerkte komst van Dagalo. "Ik kreeg ook meteen telefoontjes vanuit Sudan", vertelt Hoffmann. "Het is dan eigenlijk een soort propagandaplatform bieden. Dat is enorm problematisch."

De paramilitair dook onder meer op in een Tiktok-video die honderdduizenden keren werd bekeken. Een foto van het bezoek verscheen ook boven een lovend Sudanees artikel over Algoney Dagalo's komst.

'Ahmed Musa'

De RSF vecht al ruim drie jaar in Sudan tegen het regeringsleger. Beide partijen maken zich schuldig aan oorlogsmisdaden. Het geweld van de paramilitairen heeft ook de kenmerken van genocide, volgens de VN.

Ten tijde van het bezoek aan Den Haag stond Algoney Dagalo op de Amerikaanse sanctielijst. De Amerikanen plaatsten hem daarop vanwege zijn rol als inkoper van wapens die gebruikt werden om misdaden tegen burgers mee te plegen.

Tijdens het evenement gebruikte Dagalo de naam 'Ahmed Musa', blijkt uit een verklaring van organisator The Hague Peace Projects. Die schuilnaam gebruikte hij om zijn identiteit te verhullen, schrijft de stichting. "Achteraf ontdekten we dat deze persoon zelfs op de Amerikaanse sanctielijst stond."

Bekijk in deze special al onze onderzoeksverhalen over de oorlog in Sudan en banden met Nederland:

The Hague Peace Project betuigt spijt. De stichting schrijft op de website dat de Sudanees al in Europa was, in Genève, en er dus geen visum aangevraagd hoefde te worden. De valse naam kreeg de stichting door van een partner, stichting Phanaar. Die Haagse stichting is ondanks herhaalde pogingen niet bereikbaar voor commentaar.

"Mijn collega's zitten hier enorm mee", zegt Ruard Ganzevoort over het incident tegen de NOS. Ganzevoort is rector van het International Institute of Social Studies, de faculteit van de Erasmus Universiteit in Den Haag. "Zij zetten zich in voor het goede en daar is misbruik van gemaakt."

Het instituut wil geen podium bieden aan vertegenwoordigers van strijdende partijen die hier voor propagandadoeleinden zijn, aldus de rector. "En al helemaal niet als ze het zonder open vizier doen."

Informatie niet gedeeld

Ganzevoort werd nog op de dag van de conferentie op de hoogte gebracht. Hij schreef toen direct een verklaring. Die kwam niet online, maar is gedeeld in de Sudanese gemeenschap. Ganzevoort schrijft daarin: "Deze persoon was niet welkom geweest in ons gebouw als we het hadden geweten."

Ook het ministerie van Buitenlandse Zaken kreeg die dag te horen dat Algoney Dagalo in Nederland was. Het deelde die informatie niet met politie of justitie. Terwijl het in theorie mogelijk was om Dagalo hier op te pakken en te vervolgen, als er aangetoond kon worden dat hij medeverantwoordelijk is voor de oorlogsmisdaden van de RSF.

Inreisverbod

"Algoney Dagalo beschikte destijds over een drie jaar geldig multi-entry visum en kon daarom de Schengen-zone inreizen en zich daarbinnen vrij verplaatsen", laat het ministerie weten op vragen van de NOS.

Er lag bovendien geen arrestatiebevel en er was geen inreisverbod, zegt het ministerie. "Om deze redenen was er geen aanleiding voor Buitenlandse Zaken om contact op te nemen met de politie of het ministerie van Justitie en Veiligheid toen signalen over zijn verblijf in Nederland het ministerie bereikten."

Inmiddels staat Algoney Dagalo ook in Europa op een sanctielijst. Daardoor geldt er nu wel een inreisverbod.

Podcast: Oorlog in de achtertuin

De NOS deed maandenlang onderzoek naar de banden tussen de oorlog in Sudan en Nederland. Daar kwamen zes verhalen uit. Deze zijn allemaal te lezen in onze online special.

Luister je liever? We maakten ook de NOS-podcast 'Oorlog in de achtertuin'. Daarin volg je ons op onze zoektocht. Deze podcast is te vinden op de NPO Luister en andere bekende podcastplatforms.

De oud-studente die zeven mannen van de prestigieuze Cornell University in de Amerikaanse staat New York heeft beschuldigd van groepsverkrachting, ontvangt bedreigingen aan haar adres. Dat zegt haar advocaat.

Thomas Giuffra vertegenwoordigt de vrouw, die procedeert onder het pseudoniem Jane Doe. Hij zei gisteren in het CNN talkshowprogramma State of the Union dat mensen hebben gedreigd haar iets aan te doen of haar het zwijgen op te leggen als ze haar civiele rechtszaak niet intrekt.

Hoe ernstig de bedreigingen zijn, is niet duidelijk. Ook de advocaat zegt dat hij is bedreigd. "Ik ben niet bang voor deze mensen", zei hij. "Maar de bedreigingen en het misbruik om af te schermen wat er gaande is, om de bestaande situatie in stand te houden. Deze gasten zijn walgelijk."

Essays

De oud-studente zegt dat ze in 2024 gedwongen werd om drugs te nemen en meerdere mannen haar daarop verkrachtten in een studentenhuis van mannenvereniging Chi Phi aan Cornell. Dat gebeurde nadat haar lichaam "gratis" was aangeboden in een groepschat. Ze beschuldigt de universiteit ervan dat die haar onvoldoende heeft beschermd en de mannen te lichte straffen heeft opgelegd.

Van de zeven studenten die ze beschuldigde, werden er twee van school gestuurd. Volgens haar advocaat werden anderen alleen tijdelijk geschorst, of moesten ze een essay schrijven. De universiteit zegt dat het niet klopt dat straffen zijn opgelegd in de vorm van essays.

De identiteit van Jane Doe is onderdeel geworden van de verhitte online discussie rond de zaak. Vrouwen en ook mannen op sociale media plaatsen berichten met de hashtag #IamJaneDoe uit solidariteit met de aanklaagster, omdat ook zij seksueel misbruik geweld hebben meegemaakt op de campus of daarbuiten.

De zaak heeft veel stof doen opwaaien in de VS en legt volgens politici, juridisch specialisten en ervaringsdeskundigen een patroon bloot waarbij seksueel geweld op universiteitscampussen wordt toegedekt en daders worden beschermd.

Geen excuses

Michael Kotlikoff, de rector van Cornell University, zei zaterdag in een videoboodschap dat de universiteit de rol van studentenverenigingen op de campus gaat onderzoeken. De universiteit ligt onder vuur vanwege de manier waarop de onderwijsinstelling heeft gereageerd op de beschuldigingen van verkrachting.

"Dit incident zal nog jarenlang drukken op onze gemeenschap", zei Kotlikoff. "Het doet me verdriet om te bedenken wat deze vrouw heeft doorstaan. Het werpt aangrijpende en moeilijke vragen op over seksueel geweld, ontmenselijking, de feestcultuur en het gebruik van alcohol en drugs." Kotlikoff maakte geen excuses en deed geen verdere concrete toezeggingen.

'Niets met politiek te maken'

Sinds de rechtszaak vorige maand werd aangespannen is er ook kritiek geuit op de manier waarop aanklagers in Tompkins County (New York) in 2024 aanvankelijk met de beschuldigingen omgingen. Gouverneur Kathy Hochul van New York heeft vorige week procureur-generaal Letitia James aangewezen als speciale aanklager om de zaak te onderzoeken.

De Amerikaanse president Trump, die zich al jaren kritisch uitlaat over James, reageerde fel op het besluit om haar aan te stellen. "Ik heb te doen met iedereen die zij onder de loep neemt, want diegene zal geen eerlijke behandeling krijgen", zei Trump vrijdag tegen verslaggevers.

Toen advocaat Giuffra werd gevraagd naar de uitspraak van Trump, zei hij dat de zaak niet moet worden gepolitiseerd. "Het heeft niets met politiek te maken."

De Nederlandse multinational AkzoNobel heeft een deel van het bedrijf verkocht aan het Japanse Nippon Paint. Het gaat om het onderdeel dat decoratieve verf verkoopt in Zuidoost-Azië.

AkzoNobel ontvangt 1,2 miljard euro voor de overname. Het gaat om verfactiviteit in Vietnam, Indonesië, Maleisië, Thailand, Singapore, Papoea-Nieuw-Guinea en Australië. Eerder verkocht AkzoNobel al z'n decoratieve verfactiviteiten in India en Pakistan.

Strategie

In een persbericht zegt bestuursvoorzitter Greg Poux-Guillaume dat de strategie van AkzoNobel "is gericht op het concentreren op gebieden waar we een onderscheidende schaalgrootte kunnen bereiken en onze positie kunnen versterken".

Afgelopen zomer probeerde Nippon nog alle verfactiviteiten van AkzoNobel te kopen voor 7,5 miljard euro.

Naast verf maakt AkzoNobel coatings om materialen te beschermen. Dat onderdeel van het bedrijf blijft ook in Zuidoost-Azië in handen van AkzoNobel.

Voorstel

Samen met Sherwin-Williams had Nippon een voorstel om het volledige bedrijf van AkzoNobel, inclusief de coatings, over te nemen voor 13 miljard euro.

Vooralsnog moet Nippon dus genoegen nemen met alleen de Zuidoost-Aziatische verfactiviteiten.

AkzoNobel werkt ondertussen aan een fusie met het Amerikaanse Axalta. Als die doorgaat, ontstaat een verf- en chemiebedrijf dat ruim 22 miljard dollar waard is en waarvan het aandeel wordt verhandeld op de beurs van New York.

Het bevolkingsregister van Denemarken is gehackt. Hierbij zijn de persoonsgegevens van zo'n 8,8 miljoen Denen buitgemaakt. Dat heeft het Deense ministerie van Digitale Zaken bekendgemaakt.

Het gaat onder meer om namen, adressen en de Deense versie van het bsn-nummer. Het is nog niet duidelijk wie er verantwoordelijk is voor de digitale inbraak.

Ook van overleden Denen

De hackers gebruikten vorige maand de wettelijke toegang van een Deens bedrijf om toegang te krijgen tot het Deense Centraal Register van Personen (CRP). Hierin staan de gegevens van 11 miljoen mensen.

Het gaat daarbij niet alleen om de 6 miljoen mensen die momenteel in Denemarken wonen, maar ook om Denen die naar het buitenland zijn verhuisd of zijn overleden.

Het lek kwam afgelopen vrijdag intern aan het licht. Minister Egelund van Digitale Zaken spreekt van "een zeer ernstig incident". Zij roept burgers op alert te zijn.

De toegang van het bedrijf tot het bevolkingsregister is inmiddels geblokkeerd. De hack is gemeld bij de Deense Autoriteit Persoonsgegevens. De politie doet onderzoek naar de zaak.

Mensen met een migratieachtergrond worden bij fraudeonderzoeken vaker en zwaarder beboet. Dat blijkt uit vertrouwelijke documenten en gesprekken met een tiental UWV-medewerkers, onder wie leidinggevenden, schrijven het AD en EenVandaag. Ze schetsen een beeld van discriminatie en racisme binnen de afdeling handhaving van uitkeringsorganisatie UWV.

Het AD en EenVandaag schrijven dat in 2025 meerdere werknemers aandrongen op een intern onderzoek binnen het UWV nadat zij de indruk kregen dat mensen met een migratieachtergrond vaker en hogere boetes kregen dan anderen in vergelijkbare gevallen. De eigen controle-afdeling van het UWV begon vervolgens een onderzoek naar de afdeling handhaving.

Veel vaker onder de loep

Hieruit bleek dat deze afdeling, verantwoordelijk voor het voorkomen en opsporen van misbruik en fraude met uitkeringen, inderdaad verschil maakt. Zo had bijvoorbeeld in Alkmaar, Amsterdam en Utrecht 44 procent van de onderzochte mensen een migratieachtergrond. Zij kregen 74 procent van alle boetes opgelegd.

In het gebied waar onder meer Eindhoven onder valt is hetzelfde beeld te zien: daar heeft 36 procent van de gecontroleerde dossiers betrekking op met mensen een migratieachtergrond en zij kregen 71 procent van de boetes. Het AD schrijft dat een onderzoeker stelt dat dit "substantieel vaker" is dan bij andere achternamen.

Doordat de boetes ook nog eens fors hoger waren, betaalde deze groep 98 procent van de totaalsom van alle boetes. In totaal werden 1682 dossiers gecontroleerd. De uitkomsten van het onderzoek liggen sinds eind 2025 bij de raad van bestuur van het UWV.

Arabische Liga

Ook op de werkvloer zelf gaat een hoop mis, melden het AD en EenVandaag op basis van gesprekken met (oud-)medewerkers. Zo worden leidinggevenden en cliënten die niet in Nederland zijn geboren de "Arabische Liga" genoemd. Een leidinggevende zou bij het bespreken van een cliënt hebben gezegd: "De oplossing is niet handhaven, de oplossing is alle Marokkanen het land uittrappen". En bij onderzoek naar malafide uitzendbureaus wordt gesproken van "aanpak malafide Turken".

Twee voormalig medewerkers van de afdeling handhaving stellen dat mensen op basis van hun afkomst geregeld niet worden uitgenodigd voor sollicitatiegesprekken. En wanneer dat wel gebeurt, is de kans groot dat ze om hun afkomst worden afgewezen.

"We zaten aan tafel met een superleuke meid", zegt een oud-medewerker van het UWV hierover. "Ze had echt de ervaring, maar was van Marokkaanse afkomst. Na afloop werd gezegd: 'Ik kan niet met dat soort mensen communiceren'. Ik klapte dicht." De giftige sfeer op de werkvloer zou voor medewerkers van kleur reden zijn om bij het UWV te vertrekken.

'Verwerpelijk'

De voorzitter van de raad van bestuur van het UWV, Abdeluheb Choho, heeft gereageerd op de uitkomsten van het onderzoek. "Het is verwerpelijk dat door enkele medewerkers binnen UWV nog onderling discriminerende uitspraken worden gedaan. Wij bieden onze excuses aan aan iedereen die zich gediscrimineerd voelt of racistisch is bejegend."

Tegelijkertijd benadrukt het UWV dat het geen harde conclusies wil verbinden aan de uitkomsten, omdat het geen wetenschappelijk onderzoek is. Er loopt inmiddels een extern onderzoek naar de uitkeringsinstantie, zegt Choho. Daar zouden racisme en discriminatie onderdeel van zijn.

Reactie Vijlbrief

Het AD schrijft dat minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid pas op de hoogte is gesteld van het interne onderzoek na vragen van de krant. Het UWV zegt het ministerie in januari te hebben geïnformeerd over de signalen en dat er nader onderzoek nodig was.

In een reactie zegt Vijlbrief dat hij de signalen uiterst serieus neemt en dat hij de kwestie tot op de bodem wil hebben uitgezocht.

Spanje gaat eind november weer naar de stembus. Na een weekend peinzen en overleggen heeft premier Sánchez besloten vervroegde parlementsverkiezingen uit te schrijven.

Veel leden van Sánchez' Socialistische Partij (PSOE) spraken zich afgelopen weekend in de Spaanse media al uit voor vervroegde verkiezingen. De verkiezingen stonden eigenlijk gepland voor volgend jaar.

Vrijdag verwierp het parlement twee voorstellen van de regering om de woningcrisis aan te pakken. Sánchez reageerde daarmee op de onvrede over de hoge woonlasten en de protesten van de laatste weken. Ook afgelopen weekend kwamen weer tienduizenden mensen op de been.

Het belangrijkste thema van de verkiezingen van 29 november wordt dan ook de woningcrisis. En dat is juist een thema van links in Spanje. Ook rechtse kiezers neigen wat dat betreft naar de standpunten van links.

"We moeten opnieuw steun vragen aan de bevolking", zei Sánchez in een tv-toespraak. Hij zei dat het belangrijk was een veel grotere progressieve meerderheid in het parlement te krijgen, zodat het land sociale vooruitgang kan boeken en Spanje verder kan worden hervormd.

De Spaanse premier erkende ook dat hij fouten had gemaakt en campagnebeloftes niet is nagekomen. "Ik realiseer me dat een deel van die sociale meerderheid ontevreden is."

Sánchez is bezig aan zijn derde termijn en is nu acht jaar premier.

Correspondent Spanje en Portugal Miral de Bruijne:

"De afgelopen maanden groeide de druk op de regering al. De oppositie vroeg herhaaldelijk om vervroegde verkiezingen. Bijvoorbeeld rond de migratiecrisis in Ceuta en toen voor de zomer oud-premier en vertrouweling van Sánchez Zapatero voor corruptie werd onderzocht.

Door het juist nu op het thema woningcrisis te laten klappen hoopt de socialistische partij de regie in handen te houden. Het is een thema waar links het meestal goed op doet. Daarnaast kunnen de socialisten nu wijzen naar de rechterflank, die vrijdag tegen de plannen stemde.

Sánchez hoopt hiermee de achterstand op rechts in te kunnen halen, want volgens verschillende peilingen staat de rechts-conservatieve Partido Popular bovenaan. Diezelfde partij won ook de vorige verkiezingen, maar slaagde er toen niet in om met het radicaal rechtse Vox een coalitie te vormen. De verwachting is dat dat bij winst dit keer wel lukt.

Maar zover is het nog lang niet. De campagne begon vanochtend al wel met de speech van de premier en het zal hard tegen hard gaan. Met als belangrijkste thema's de woningcrisis, Ceuta en corruptie."

Met de vorige week afgewezen maatregelen voor de huizenmarkt zouden volgens de regering meer dan vijf miljoen mensen worden geholpen. Ze hielden in dat kwetsbare huurders tot 2030 hun huis niet uitgezet mogen worden en dat bestaande huurcontracten voor twee jaar worden bevroren. Ook zouden er strengere regels komen voor kortdurende verhuur.

De plannen zijn het Maricarmen-decreet genoemd, naar de 87-jarige Maricarmen Abascal, die haar huis uit moest omdat ze de huurverhoging niet kon betalen. Dat besluit leidde tot protesten en werd uiteindelijk teruggedraaid.

De regeringsplannen werden geblokkeerd door de conservatieve oppositiepartij Partido Popular en de Catalaanse separatistische partij Junts. Sánchez leidt een minderheidsregering en is voor steun afhankelijk van kleinere partijen.

Het kabinet wil dat basisscholen en middelbare scholen per 1 januari 2027 het gebruik van mobiele telefoons verbieden op de hele school. Scholieren mogen hun mobieltjes dan ook niet meer gebruiken in de pauze, in de aula of op het schoolplein. Nu mogen leerlingen op veel scholen alleen in de klas hun telefoon niet meenemen.

Dit is een van de voorstellen uit de zogeheten 'Strategiebrief online kinderrechten', waarin onder leiding van staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie) verschillende ministeries nieuwe en bestaande regels op een rij hebben gezet om kinderen online beter te beschermen.

Het kabinet gaat niet over het telefoongebruik van leerlingen op Nederlandse scholen, maar kan wel een dringend advies geven. Dat gebeurde ook in 2024, toen het ministerie van Onderwijs landelijke afspraken maakte met basisscholen over het beperken van mobieltjes tijdens de les. Het kabinet wil dat het aangescherpte advies per 1 januari 2027 ingaat op middelbare scholen en in het basisonderwijs.

Scrollen

Het kabinet maakt zich, net als veel ouders en andere instellingen, zorgen over het toenemende online gebruik van Nederlandse kinderen en jongeren. Op school worden kinderen afgeleid en kunnen zij zich slechter concentreren.

Voor ouders thuis blijkt het bijvoorbeeld lastig om het urenlange scrollen van hun kinderen aan banden te leggen. Door de verslavende algoritmes en automatisch afspelende video's blijkt het heel lastig om de telefoon weg te leggen en zijn dagelijkse schermtijden van zo'n 5 tot 6 uur niet ongewoon.

Deskundigen waarschuwen al langer voor de negatieve gevolgen van overmatig schermgebruik, zoals slaapproblemen, bijziendheid en depressiviteit. Verder is het onduidelijk wat jongeren precies bekijken en is er slecht zicht op cyberpesten of andere onverkwikkelijke zaken.

Ongewenst contact

Meerdere ministeries zetten zich al langer met verschillende plannen in om jongeren voldoende bescherming te bieden tegen alles wat er online te bekijken is. Vandaag presenteert staatssecretaris Aerdts een strategie voor een "veilige en gezonde online wereld voor kinderen", met zo'n veertig regelingen, waarvan er volgens haar vijftien nieuw zijn.

"Online, op sociale media of in videogames, raken kinderen snel uit zicht en lopen ze onacceptabele risico's", aldus de staatssecretaris. "Denk aan verslavende algoritmes, schadelijke beelden en ongewenst contact."

Aan een aantal maatregelen uit de Strategiebrief wordt al langer gewerkt, omdat die een kwestie van de lange adem zijn. De Europese Commissie heeft onlangs een voorstel gedaan voor een leeftijdsgrens op sociale media. De Europese Commissie denkt aan 13 jaar, het Nederlandse kabinet aan 15 jaar.

Andere voorstellen zijn bijvoorbeeld het in Europees verband verbieden van verslavende technieken zoals algoritmes bij het ontwerpen van digitale diensten. Ook moet worden gewerkt aan een betrouwbaar systeem van leeftijdsverificatie, waarbij de privacy van jongeren goed wordt beschermd.

Kinderarbeid

Het kabinet werkt verder aan strengere regels voor buy now, pay later-diensten, zoals achterafbetaaldienst Klarna. Ook gaat het kabinet verder met het uitwerken van aangescherpte regels voor vlogfamilies en kidfluencers. Online content van kinderen onder de 15 jaar zal worden gezien als kinderarbeid en als zodanig kunnen worden beboet.

Het kabinet laat ook onderzoek doen naar Netflix, YouTube, Roblox, Fortnite, ChatGPT, Instagram, Snapchat en TikTok om "beter inzicht te krijgen in hoe digitale diensten de beleving, ontwikkeling en keuzes van kinderen beïnvloeden die gebruikmaken van digitale diensten".

De meest concrete maatregel, het verbieden van mobieltjes in en om scholen, moet volgens het kabinet dus over drie maanden ingaan. Staatssecretaris Tielen van Onderwijs gaat hierover nu afspraken maken met de onderwijssector.

De Australische autoriteiten zijn een onderzoek begonnen naar de copiloot die vorige week aan boord van de vlucht tussen Dubai en Tel Aviv zijn gezagvoerder aanviel. De autoriteiten onderzoeken onder andere of de man in Australië is geradicaliseerd, zo meldt de BBC.

De man van Omaanse afkomst kreeg volgens Australische media in 2014 een studentenvisum en studeerde tussen 2015 en 2017 in het land. Zijn visum werd in 2019 ingetrokken, omdat hij geen studie meer volgde.

Luchtvaartmanagement

Er is een anti-terreuronderzoek geopend naar de banden van de man met Australië. Bij het onderzoek zijn de federale politie en de veiligheidsdienst betrokken. De Australische autoriteiten hebben de identiteit van de copiloot nog niet bekendgemaakt. Andere media en persbureaus zoals het Britse Reuters hebben dat al wel gedaan.

Volgens de BBC volgde de man vanaf 2020 op afstand een driejarige studie luchtvaartmanagement aan de Buckinghamshire New University in het Verenigd Koninkrijk. Hij rondde die opleiding in 2023 af. De universiteit benadrukt dat hij er geen pilotenopleiding heeft gevolgd.

4200 meter gedaald

De Omaanse copiloot viel woensdag tijdens een vlucht van Flydubai van Dubai naar Tel Aviv meerdere keren zijn Indiase gezagvoerder aan.

Nadat de bebloede piloot de deur van de cockpit had opengekregen, wisten passagiers en bemanningsleden de aanvaller te overmeesteren. Aan boord zaten zeker 182 mensen, onder wie veel Israëliërs. Uit data blijkt dat het vliegtuig in korte tijd zo'n 4200 meter is gedaald.

Twee piloten die toevallig als burger in het toestel zaten, wisten het toestel veilig aan de grond te krijgen in Saudi-Arabië.

Noodbijl

De copiloot wordt ervan beschuldigd de gezagvoerder in de cockpit met een noodbijl te hebben aangevallen en geprobeerd te hebben de controle over het toestel over te nemen. In de cockpit kunnen piloten een noodbijl gebruiken om uit het vliegtuig te komen na een crash.

De man is gearresteerd in de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) waar hij wordt verhoord. Het onderzoek naar de motieven van de man loopt nog. Hij werkte eerder bij Oman Air als copiloot, maar werd geschorst toen hij was betrapt op het bezit van extremistisch materiaal. Hoe hij aan de slag kon als copiloot bij Flydubai, is nog niet duidelijk.

De piloot uit India overleefde de aanval. In gesprek met premier Modi zei hij vastbesloten te zijn geweest om te voorkomen dat anderen zouden sterven:

De Gelderse chauffeur van de touringcar waarmee vorige maand een zeer ernstig ongeluk gebeurde met Nederlanders in Zwitserland, heeft voor het eerst publiekelijk gereageerd op de gebeurtenissen. De chauffeur, die tevens raadslid is in Montferland, spreekt van een verschrikkelijke nachtmerrie voor de slachtoffers.

Bij het ongeluk in de Zwitserse Alpen kwamen vijf mensen om het leven. Het gaat om vier vrouwen en een man, allen 70-plussers. Veertig anderen raakten gewond. Zij werden opgenomen in verschillende ziekenhuizen in Zwitserland. Op 17 september zijn de laatste vier gewonden naar Nederland gerepatrieerd. Het is niet bekend hoe het nu met iedereen gaat.

De bus was van een touringcarbedrijf uit Eibergen in de Achterhoek en op excursiereis met een landelijke reisorganisatie. Volgens de lokale autoriteiten was sprake van een eenzijdig ongeval waarbij de touringcar door de vangrail schoot en op zijn kant in de berm belandde.

Hoe het ongeluk kon gebeuren, is nog niet bekend. Er loopt nog een strafrechtelijk onderzoek naar de bestuurder.

Terug naar plek ongeval

Het Zwitserse Openbaar Ministerie onderzoekt of de chauffeur nalatig is geweest. Na het ongeluk is hij verhoord. Daar gaat de man verder niet op in. In een statement op sociale media schrijft chauffeur Rob Mos dat zijn grootste verdriet uitgaat naar zijn passagiers.

"Voor hen begon de dag zoals altijd in een mooie vakantiedag, maar die eindigde in een verschrikkelijke nachtmerrie", schrijft hij op Instagram. Hij spreekt de hoop uit dat de slachtoffers en hun naasten de gebeurtenissen uiteindelijk een plek kunnen geven.

"Dit heeft ontzettend veel met ons gedaan", schrijft Mos, die vermeldt dat hij veel steun heeft ontvangen in de vorm van kaarten, bloemen en berichten. De chauffeur zegt dat hij en zijn gezin proberen het drama "met hulp" een plek te geven. Hij schrijft ook dat hij afgelopen weekend terug is gegaan naar de plek van het ongeluk.

Mos is sinds 2023 raadslid van de lokale partij Helder, schrijft Omroep Gelderland. Eerder was hij wethouder.

Goedemorgen! In Maastricht worden de jaarlijkse Michelinsterren uitgereikt en de raadkamer in Amsterdam buigt zich over de terrasmoord op de NDSM-werf ruim een week geleden.

Eerst het weer: vandaag is het regionaal mistig. Na het oplossen van het ochtendgrijs volgt een zonnige middag met maxima tussen 19 en 22 graden. De komende dagen is rustig en warm herfstweer. Vanaf donderdag neemt de wisselvalligheid toe en loopt de temperatuur terug.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De Verenigde Staten hebben alle twaalf bommenwerpers weggehaald van de Britse luchtmachtbasis Fairford, waar vorige week vijf Britse mannen zijn aangehouden op verdenking van het voorbereiden van een terroristische aanslag. Dat zou zijn gebeurd vanwege een nieuwe dreiging die volgens Amerikaanse media afkomstig is van Iran.

De bommenwerpers werden door de Verenigde Staten gebruikt om Iran aan te vallen. Volgens The New York Times is er sprake van een "door Iran gesteund complot" en zijn de bommenwerpers halsoverkop weggehaald.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Nederland won gisteravond met 2-1 van Servië in de Nations League. Voor aanvoerder Virgil van Dijk was het in bijzonder duel. Hij speelde zijn honderdste interland voor Oranje. En dat emotioneerde hem:

Fijne dag!

De totale studieschuld van studenten en oud-studenten is voor het eerst gedaald. Begin dit jaar was die schuld 28 miljard euro, 800 miljoen minder dan een jaar daarvoor. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

"Het heeft waarschijnlijk alles te maken met dat het leenstelsel er sinds een paar jaar niet meer is", zegt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS. "Je zag de totale schuld al steeds minder toenemen, en nu is deze zelfs afgenomen."

Het aantal studenten dat een lening aanvraagt daalt al langer. Dit jaar werden voor de derde keer op rij minder leningen aangevraagd.

Die afname valt samen met de herinvoering van de basisbeurs in het hoger onderwijs, in het studiejaar van 2023/2024. "Het is niet zo dat studeren nu spotgoedkoop is, maar de basisbeurs helpt wel mee", zegt Van Mulligen.

Doordat de basisbeurs opnieuw werd ingevoerd, krijgen studenten weer studiefinanciering bijgeschreven. Hoe hoog deze is, hangt af van of een student nog thuis woont. Bij een aanvullende beurs is de hoogte van het inkomen van ouders bepalend.

Ruim 1,1 miljoen oud-studenten hebben in 2026 studieschuld, 6000 meer dan het jaar daarvoor. "Het aantal loopt afgelopen jaren op, maar vlakt wel steeds verder af", zegt Van Mulligen. "Dat zijn waarschijnlijk nog mensen die onder het leenstelsel zijn begonnen met studeren."

Hoge studieschulden

Het leenstelsel, dat gold voor studenten die tussen september 2015 en 2023 begonnen, verklaart ook het verschil in de hoogte van een studieschuld. Het aantal mensen met een studieschuld daalt wel, maar het aantal personen met een studieschuld hoger dan 50.000 euro verdubbelde de afgelopen zes jaar.

Bijna 5000 mensen hebben een studieschuld van meer dan een ton. Bij de helft van de mensen met een studieschuld is die minder dan 10.000 euro.

Tegemoetkoming

Het idee achter het leenstelsel was dat studenten met welgestelde ouders geen bijdrage van de overheid nodig hadden. Studenten bouwden onder dit stelsel hoge schulden op en er kwam kritiek op. Daarom besloot het kabinet de basisbeurs te herintroduceren.

Studenten die in de tussentijd studeerden, ook wel de pechgeneratie genoemd omdat zij de basisbeurs misliepen, konden ter compensatie een tegemoetkoming krijgen van bijna 35 euro voor iedere maand die een student binnen het leenstelsel recht had op een studiebeurs.

Later kwam daar een aanvullende compensatie bij van 44,50 euro per maand, omdat de Tweede Kamer het bedrag niet hoog genoeg vond. De verwachting is dat instantie DUO vanaf april 2027 de compensatie zal overmaken naar iedereen die daar recht op heeft.

Uitgevers van schoolboeken moeten scholen niet langer verplichten om een papieren en digitale versies samen af te nemen. Ook moeten ze duidelijker zijn over de prijs en kwaliteit van de lesmaterialen die ze aanbieden. Met die oproep komt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) na een lange discussie over de hoge prijs en de slechte herbruikbaarheid van schoolboeken.

Jaarlijks kopen middelbare scholen voor ongeveer 280 miljoen euro aan digitale en papieren schoolboeken in. Uitgevers ThiemeMeulenhoff, Malmberg en Noordhoff hebben het grootste deel van de markt in handen. Uit onderzoek van toezichthouder ACM blijkt dat deze drie in de meeste vakken een groot en stabiel marktaandeel hebben.

"Scholen wisselen vrijwel niet van lesmethode als de prijs ervan stijgt", zegt Martijn Snoep, bestuursvoorzitter van de ACM. "Er is sprake van een niet goed werkende markt: de prijzen stijgen de afgelopen zeven jaar sneller dan de prijzen voor vergelijkbare producten." Het aanbod van uitgevers sluit daarnaast onvoldoende aan op de behoeften van scholen, aldus de ACM.

Verplichte pakketten

De ACM hekelt vooral de "maatschappelijk ongewenste verkoopstrategieën" van de grote uitgevers. "Zo worden er vaak nog verplichte pakketten van digitale en papieren producten aangeboden, en het aanbod van herbruikbare leerboeken is de laatste jaren gedaald naar bijna nul." Veel leerlingen leren uit werkboeken waarvan het grootste deel na een jaar in de papierbak belandt.

De autoriteit is niet de eerste die kritiek heeft op de manier waarop uitgevers de aankoop van een digitaal product verplicht stellen bij de aankoop van fysieke schoolboeken, de zogenoemde 'koppelverkoop'. De vereniging van educatieve uitgevers, MEVW, heeft begin dit jaar de leden nog aanbevolen om daarmee te stoppen.

Samenwerken

Scholen kunnen zelf ook bijdragen aan het veranderen van de markt, benadrukt de ACM. "Zij kunnen bij het inkopen scherper letten op de samenhang tussen de prijs en de kwaliteit van de leermaterialen", aldus Snoep. "Daarin kunnen ook keuzes worden gemaakt voor het gebruik van duurzame, herbruikbare materialen en kan worden bepaald of het echt nodig is dat leerlingen leerboeken thuisbezorgd krijgen."

Scholen zouden ook meer moeten gaan samenwerken, zegt de ACM. "Druk op de uitgevers start met de bereidheid van scholen om over te stappen op andere leermaterialen. Geld dat scholen besparen op leermaterialen kunnen zij dan op een andere manier inzetten voor kwalitatief hoogwaardig onderwijs."

Een voorbeeld van die samenwerking is SIVON, de coöperatie van schoolbesturen. "Zij pakken een goede rol in de samenwerking, maar kunnen nog een extra stap zetten samen met de scholen", zegt Snoep. Op de website van SIVON is te lezen dat de coöperatie de wens van schoolbesturen vertaalt in een offerteaanvraag die voldoet aan de regels, en de aanbesteding namens meerdere schoolbesturen uitvoert.

Mogelijk machtsmisbruik

In het rapport van de ACM staan alleen aanbevelingen voor de schoolboekenbranche. "We hebben met dit onderzoek niet gefocust op overtredingen. Koppelverkoop is niet altijd strafbaar, maar wel voor uitgevers met een machtspositie. Als die uitgevers niet stoppen met koppelverkoop, kan er een vervolgonderzoek komen."

Een man uit Nederland is begin mei benoemd tot minister van Justitie in een omstreden regering van de Rapid Support Forces (RSF) in Sudan. Dat blijkt uit onderzoek van de NOS.

Al ruim drie jaar vecht in Sudan de paramilitaire RSF tegen het regeringsleger, de Sudanese Armed Forces (SAF). Beide kanten begaan oorlogsmisdaden, maar de RSF wordt als de meest gewelddadige van de twee gezien.

Het geweld van de RSF heeft kenmerken van genocide, concludeerde de VN. In juli riep het Europees Parlement op om de RSF aan te wijzen als terroristische organisatie.

Eigen regering

Vorig jaar richtten de Rapid Support Forces een eigen parallelle regering op in de gebieden die onder hun controle staan. De RSF voert die zogenoemde Tasis-coalitie aan.

Nederland erkent die regering niet, net als de rest van de internationale gemeenschap. De VN-Veiligheidsraad noemde de regering bij oprichting "een direct gevaar voor de territoriale integriteit van Sudan".

In mei dit jaar werden er ministers voor die regering aangewezen. Een van hen heeft een Nederlands paspoort, ontdekte de NOS. Het gaat om Osama Said, een Sudanees-Nederlandse jurist. Said was al langer actief in de Sudanese politiek, als leider van een politieke partij.

Bekijk in deze special hoe Sudanezen in Nederland actief betrokken zijn bij de oorlog in Sudan:

Hij dook op in internationale media, bijvoorbeeld bij Al Jazeera, om het woord te voeren namens Tasis. Daarnaast was hij te zien als een van de ondertekenaars bij de oprichting ervan in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.

Legitiem gezicht geven

"Ik ben inderdaad voorgedragen als minister van Justitie van Tasis", bevestigt Said, die de functie nog officieel moet aanvaarden. Hij staat wel al als een van de leiders van de coalitie op de Tasis-website. Said zegt zijn politieke werk op vrijwillige basis te doen, vanuit Nederland. "Met één doel: het leed van de Sudanezen verlichten."

Volgens deskundigen heeft deze omstreden regering een ander doel: proberen de van genocide verdachte paramilitairen een legitiem gezicht te geven.

"Uiteindelijk gaat het erom dat de RSF serieus genomen wil worden", zegt Anette Hoffmann, Sudan-expert van onderzoeksinstituut Clingendael. "Het wil onderhandelen als een staatsmacht en niet als militie. Je kunt het zien als een legitimering van de RSF."

'Voor vrede'

Said kijkt daar anders naar. "Vrede is waar ik me dag en nacht voor inzet." Volgens hem is "de overgangsregering nog volop in opbouw" en houdt die op te bestaan als er vrede is.

Maar die vrede lijkt nog ver weg, mede door het geweld van de RSF. Nog elke maand vallen er honderden tot duizenden doden in Sudan. Miljoenen Sudanezen zijn bovendien ontheemd geraakt door het geweld.

Toch ziet de jurist zijn keuze niet als legitimering van de RSF. "Schendingen van burgerrechten wijs ik categorisch af, of ze nu door de Rapid Support Forces of de SAF worden gepleegd. Wie zich daaraan schuldig maakt, moet worden berecht."

Feit is wel dat Said bij de oprichting van de alternatieve regering op het podium zat met de man die de gewelddadige RSF-troepen aanstuurt: plaatsvervangend bevelhebber Abdulrahim Dagalo, de broer van de hoogste leider van RSF.

Sudan-expert Hoffmann: "In mijn inschatting is er niets dat deze regering zou kunnen doen zonder goedkeuring van de RSF-leider."

Podcast 'oorlog in de achtertuin'

De NOS deed maandenlang onderzoek naar de banden tussen de oorlog in Sudan en Nederland. Daar kwamen zes verhalen uit. Deze zijn allemaal te lezen in onze online special.

Luister je liever? We maakten ook de NOS-podcast 'oorlog in de achtertuin'. Waarin je ons volgt op onze zoektocht. Deze podcast is te vinden in de app NPO Luister en op andere bekende podcastplatforms.

Er is een tweede ronde nodig om te bepalen wie de presidentsverkiezingen in Brazilië gaat winnen. Met bijna alle stemmen geteld gaat de rechts-radicale Flavio Bolsonaro aan kop met ruim 47 procent van de stemmen, voor zittend president Lula met ruim 45 procent. Omdat beiden geen absolute meerderheid hebben, is een tweede ronde nodig.

De overwinning van Bolsonaro is verrassend; veel peilingen verwachtten van tevoren een overwinning van Lula in de eerste ronde. Er was gerekend op een voorsprong van 3 procentpunt.

Bolsonaro is radicaal-rechts en heeft een conservatieve agenda. Een van de dingen die hij wil doen als hij president is, is amnestie verlenen aan zijn vader Jair. De oud-president zit een 27-jarige gevangenisstraf uit voor het leiden van een couppoging.

De 80-jarige Lula staat juist voor een progressieve en sociale agenda. Hij maakt zich sterk voor arme gezinnen en het beschermen van de Amazone.

Bolsonaro zegt dat hij blij is met de uitslag van de eerste ronde. "Brazilië wil verandering." Lula is juist teleurgesteld, maar geeft de moed niet op: "Dit is een onverwachte uitslag, ik was ervan overtuigd dat ik de verkiezingen in de eerste ronde zou winnen. Morgen begint de nieuwe campagne."

Op 25 oktober gaan Brazilianen opnieuw naar de stembus. Twaalf andere kandidaten die minder stemmen kregen dan Bolsonaro en Lula staan dan niet meer op het stembiljet.