NOS Nieuws - Algemeen

In Bosnië en Herzegovina is rond 16.00 uur lokale tijd een Italiaanse Chinook neergestort. Dat meldt het Italiaanse ministerie van Defensie. De crash gebeurde in de buurt van de stad Brcko, vlak bij de grens met Kroatië. Lokale media melden vier doden en 11 gewonden.

Eerder sprak een lokale Bosnische burgemeester van drie doden en twaalf gewonden, van wie een persoon in kritieke toestand verkeerde. Inmiddels is dus een vierde persoon overleden.

Over de nationaliteit van de slachtoffers is nog niets bekend. Het Italiaanse ministerie van Defensie meldt dat het nog geen verdere details kan verstrekken "in afwachting van meer precieze informatie, met name over de gezondheidstoestand van de betrokken personen".

De oorzaak van de crash wordt onderzocht.

De militaire helikopter vloog in Bosnië voor de EU-vredesmacht EUFOR Althea, die als doel heeft de veiligheid en stabiliteit van dat land te bewaken en te bevorderen.

Ook militairen uit Nederland hebben deelgenomen aan EUFOR Althea. Vorige week keerden er zo'n 175 militairen van de 11 Luchtmobiele Brigade, officieren en ondersteunend personeel terug uit Bosnië en Herzegovina.

In april 2025 werd bekend dat Nederland ging bijdragen aan de vredesmissie. De militairen bleven enkele weken langer in het Balkanland in verband met verkiezingen.

De Nederlandse militairen werkten in Bosnië samen met collega's uit onder meer Griekenland, Hongarije, Italië, en Roemenië. De thuisbasis van de militairen was Camp Butmir in de Bosnische hoofdstad Sarajevo, het hoofdkwartier van EUFOR Althea.

Al maanden stijgen de prijzen voor olie en gas door de oorlog in het Midden-Oosten. Grote energieconcerns lijden daar niet onder, blijkt vandaag uit cijfers. Terwijl de bedrijven hoge winsten behalen, blijven de energietarieven voor consumenten alsmaar oplopen. En dat levert de vraag op: kun je het beste een vast, variabel of toch dynamisch contract afsluiten?

Verschillende energiebedrijven maakten de torenhoge winsten bekend die ze de afgelopen drie maanden hebben gemaakt. Zo zagen Shell en Vattenfall hun winst verdubbelen door de hoge olie- en gasprijs. Ondertussen kwam de gasprijs voor een kilowattuur gas gisteren voor het eerst sinds het najaar van 2022 boven de 100 euro uit.

De stijgende gasrekening leidt tot vragen bij de Consumentenbond. "Heel veel vragen van mensen over wat ze moeten doen. Het leeft ontzettend", zegt Joyce Donat van de Consumentenbond. Ook consumentencollectief United Consumers ziet dat klanten op zoek zijn naar antwoorden en zekerheid. Toch is er geen pasklaar antwoord.

Vast contract

"Tot voor kort loonde het om een vast contract af te sluiten net voor de zomer. Normaal gesproken zijn de prijzen dan lager. Maar dat was dit jaar dus niet vanwege de oorlog in Iran", zegt Donat.

De Consumentenbond adviseert mensen om vooral te kijken naar wat het prettigst voelt. Een vast contract voor drie jaar betekent nu een lagere prijs, maar het kan ook betekenen dat je langere tijd een hoger bedrag betaalt als de gasprijs weer daalt.

Sommige huishoudens die de NOS spreekt, kiezen juist voor zekerheid door een vast contract af te sluiten, ondanks dat het mogelijk meer kost. Zo ook Freerk Twijnstra. "We gaan verhuizen deze week, dus we moesten opnieuw een contract afsluiten. Het is net als beleggen: je weet niet zo goed hoe het gaat zijn. Dus daarom hebben we het vastgelegd voor drie jaar."

Wie een vast contract heeft dat afloopt, krijgt automatisch een variabel contract, waarvan de prijzen meerdere keren per jaar worden aangepast.

Voor sommige mensen is een vast contract geen optie. Zo is een vast contract voor de vrijstaande woning van Harm in De Meern zo duur, dat hij voor een dynamisch contract heeft gekozen. Met die contractvorm verandert de prijs elke dag of soms elk uur. Harm betaalt nu ruim 300 euro per maand aan energie. "Ik zit nu boven de 2 euro per kuub. Dat was een jaar geleden iets van 1,10 euro."

Ook met een dynamisch contract is er nog een optie om te hoge kosten mogelijk te drukken. Zo koos Ibrahim Faydali uit Enschede bij het afsluiten van zijn contract voor een plafond bij het gastarief. "Daarvoor betaal ik ook een paar euro extra per maand. Ik ben heel blij dat ik dat heb gedaan."

Een energierekening van een huishouden bestaat uit de kosten voor gas en elektriciteit zelf, maar ook uit leverkosten die een netbeheerder in rekening brengt en een energiebelasting vanuit de overheid.

Minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei laat in een reactie aan de NOS weten dat ze zich goed kan voorstellen dat huishoudens zich zorgen maken over de stijgende gasprijs. "Het kabinet kiest voor maatregelen om juist de huishoudens die de meeste hulp nodig hebben, te ondersteunen." Ze doelt daarmee op het Noodfonds Energie en verschillende subsidies voor het isolatie.

Niet alleen gas

De hoge gasprijs wordt niet alleen gevoeld door mensen die gas gebruiken om hun woning te verwarmen, want ook de elektriciteitsprijs is gekoppeld aan de gasprijs. Hoewel veel elektriciteit wordt opgewekt met behulp van wind- en zonne-energie, wordt nog altijd ruim een derde van de elektriciteit opgewekt in gascentrales.

Marian Stevens heeft een pottenbakkerij in Venray. De afgelopen jaren heeft ze die verduurzaamd en ze is volledig van het gas af. Onlangs moest ze een nieuw energiecontract afsluiten. "Ik schrok toen wel wat ik zag: ik moet toch veel meer betalen. Gezien de investeringen die we gedaan hebben om van het gas af te komen, had ik toch wel gedacht niet zoveel aan de energiekosten kwijt te zijn."

De onrust in het Midden-Oosten houdt voorlopig aan. En dat betekent ook dat de komende maanden de energiebedrijven waarschijnlijk nog steeds veel winst gaan maken. In een reactie laat Shell weten: "We erkennen dat de hoge energieprijzen problematisch kunnen zijn voor kwetsbare burgers en bedrijven en dat overheden ook voor moeilijke keuzes staan."

Er gaan in de politiek geluiden op over het extra belasten van de winsten bij bedrijven zoals Shell. Het bedrijf zelf zegt al een flinke belastingdruk te hebben wereldwijd.

Bij deze bouwmarkt in Den Hoorn merken ze dat vooral kachels en tochtstrips nu erg goed verkopen:

Een 48-jarige man uit Harderwijk is in hoger beroep veroordeeld tot elf jaar celstraf voor het doden van zijn vriendin in 2016. De rechtbank sprak de man eerder vrij wegens gebrek aan bewijs.

Volgens het hof kan het niet anders dat Robert L. zijn levenspartner heeft gedood. Hij heeft ondanks "zeer belastende omstandigheden" belangrijke vragen onbeantwoord gelaten, aldus het hof.

De vrouw werd begin 2016 als vermist opgegeven door L.. Ze zou hun woning in Amsterdam-West in de nacht van 7 op 8 januari 2016 in dronken toestand hebben verlaten na een ruzie. Op 29 maart van dat jaar vond een wandelaar haar lichaam in het Zandenbos bij Nunspeet. Na onderzoek werd duidelijk dat ze door wurging om het leven was gekomen. Haar vriend werd al snel aangemerkt als verdachte.

Het huis uit

De vrouw wilde Robert L. het huis uitzetten. Hun relatie was daarom heel slecht, maar de man heeft nooit precies verteld waar hij was op de dag van haar verdwijning. Het hof gaat ervan uit dat hij in die uren van Amsterdam naar Nunspeet is gereden. Hij was goed bekend met de plek waar haar lichaam werd gevonden. Het hof spreekt van "een plek die voor anderen niet makkelijk vindbaar is". Hij heeft altijd ontkend dat hij zijn vriendin iets heeft aangedaan en gezwegen tijdens het proces.

Volgens het hof is het L. die de 51-jarige vrouw voor het laatst levend heeft gezien. L. woonde enkele weken na de vermissing van zijn vriendin samen met een andere vrouw in de woning.

Het hof rekent het L. zwaar aan dat hij de vrouw "op zeer grove wijze" heeft omgebracht, haar als vermist heeft opgegeven en geen vragen heeft willen beantwoorden over wat er is gebeurd, schrijft Omroep Gelderland. Zo heeft hij niets verteld over waar de ruzie die ze zouden hebben gehad over ging.

Vorig jaar werd L. in de rechtbank in Amsterdam vrijgesproken nadat justitie veertien jaar cel had geëist. De rechter oordeelde toen dat er wel aanwijzingen waren die wezen naar Robert L., maar dat hard bewijs ontbrak. Het OM ging in hoger beroep.

Met glimlachen, buigingen en afspraken over nauwere samenwerking ontvangt de Japanse premier Sanae Takaichi de Duitse bondskanselier Friedrich Merz in Tokio. De leiders schudden elkaar de hand en noemen elkaar zelfs "premium partners", alsof ze een handelsabonnement zonder reclames hebben afgesloten. Maar tussen de hoffelijkheden door klinkt openlijke kritiek.

De Europese bescherming van de auto-industrie, waarvoor Duitsland zich sterk maakt, dreigt ook Japanse fabrikanten hard te raken. Dat moet veranderen, vindt Japan.

Klungelig en bukkend loopt Merz donderdag door een volgebouwde onderzoeksfaciliteit in Tokio, gevolgd door Japanse diplomaten boven wie hij met kop en schouders uitsteekt. Tijdens zijn bezoek gaat het over veel: defensiesamenwerking, cyberveiligheid en de energievoorziening van de toekomst. Maar er is één onderwerp waar Merz het niet openlijk te veel over wil hebben: de auto-industrie.

"Wij zijn ernstig bezorgd", zegt minister van Economie Ryosei Akazawa woensdag tijdens een ontmoeting tussen de bondskanselier en Japanse bedrijven. Merz hoort het met een onbewogen gezicht aan. "Wij zijn bij uitstek partners die als gelijkgezinde landen gezamenlijk juist samen moeten optreden tegen overproductie door bepaalde landen", zegt hij, doelend op China.

De EU wil bij subsidies en overheidsaankopen elektrische auto's bevoordelen die binnen de unie worden geproduceerd. Volgens de Duitse zakenkrant Handelsblatt zijn er plannen om ook auto's uit Japan onder dit 'Buy European'-programma te laten vallen, evenals uit het VK en Zuid-Korea. Een besluit ligt er nog niet.

Nieuwe klap

Duitsland was als exportland lange tijd terughoudend met het invoeren van handelsbeperkingen, maar Berlijn ligt hierover niet langer dwars. Onder meer de auto-industrie leidt fors onder de Chinese concurrentie, dat met goedkope en gesubsidieerde modellen snel terrein wint. Actie was daarom geboden. Dat werd vandaag nogmaals duidelijk, met de presentatie van dieprode kwartaalcijfers bij Volkswagen.

Donderdagochtend vraagt ook Toyota-directeur Kenta Kon de bondskanselier persoonlijk om auto's uit Japan hetzelfde te behandelen als Europees geproduceerde voertuigen. Dat is volgens hem "het beste voor klanten, de auto-industrie en de autocultuur". Hoe Merz reageert, maakt Toyota niet bekend. Maar dat het bedrijf het verzoek direct naar de pers brengt, maakt duidelijk dat de kritiek niet binnenskamers blijft.

Voor Japan dreigt namelijk de zoveelste economische klap. Toyota verkocht van april tot september een kwart minder auto's in China dan een jaar eerder, het laagste aantal voor die periode in negen jaar. De vraag is zwak en Chinese fabrikanten lokken met goedkope elektrische modellen klanten weg. Ook in Zuidoost-Azië, jarenlang een bolwerk van Japanse autofabrikanten, groeit de Chinese concurrentie. Ondertussen drukken de invoerheffingen van Donald Trump op de export naar de Verenigde Staten.

En nu dreigt ook Europa het Japanse fabrikanten moeilijker te maken: met voordelen voor de eigen industrie waarvoor hun in Japan geproduceerde auto's niet in aanmerking komen. Dat terwijl Japan en Duitsland allebei zeggen dat ze minder afhankelijk willen worden van China, en hun bedrijven beschermen tegen Chinese concurrentie.

Middelgrote machten

Merz is er veel aan gelegen zijn gastvrouw gunstig te stemmen. Zijn plan is om een wereldwijde alliantie tussen middelgrote landen te sluiten, als tegengewicht tegen zowel China als de VS. Als derde en vierde economie ter wereld Duitsland en Japan, met hulp van andere landen, een machtig blok vormen, aldus de kanselier. "Dan is niet de vraag of we op het menu staan of aan tafel zitten, want dan bezitten wíj het hele restaurant."

De landen plannen onder meer samenwerking met AI-ontwikkeling en defensie. Ook wil Duitsland aanhaken bij de ontwikkeling van een Japans-Brits-Italiaans gevechtsvliegtuig.

Beide landen hebben decennia van militaire terughoudendheid achter de rug, als gevolg van de Tweede Wereldoorlog. De twee verklaren nu "bereid te zijn meer verantwoordelijkheid te nemen voor vrede en stabiliteit". Met andere woorden: flink investeren in defensie.

Merz verlaat Japan met tientallen handelsdeals en investeringsplannen tussen de beide landen. Dat is wat het "premium partnerschap" moet uitstralen. Als de Japanse auto-industrie toch schade oploopt door de Europese maatregelen, loopt die vriendschap alweer een flinke kras op.

TI-104MO (Ti Amo), AM-013RE (Amore) of MA-771EO (Matteo). Vanaf volgend jaar kunnen Italianen de kentekenplaat van hun voertuig personaliseren. De Italiaanse regering wil daarmee extra geld in het laatje brengen.

Premier Meloni heeft het plan bekendgemaakt bij de presentatie van de begroting voor 2027, de laatste voor de parlementsverkiezingen. Ze moedigt Italianen aan om vooral creatief te zijn met de kentekenplaten.

Het personaliseren van een plaat voor een auto zal naar verwachting 600 euro kosten. Voor een motor is dat 360 euro.

Een Italiaanse kentekenplaat bestaat nu uit een combinatie van twee letters, drie cijfers gevolgd door weer twee letters. Het is niet bekend in hoeverre Italianen mogen afwijken van de indeling.

Meloni bespot

Het plan van Meloni heeft op sociale media tot hilariteit geleid. Zo verschenen er memes (grappig bedoelde internetplaatjes) van Meloni als Marie Antoinette met de tekst: "Uwe Majesteit, het volk lijdt honger!" waarop Meloni antwoord: "Geef hun gepersonaliseerde kentekenplaten".

Daarmee wordt verwezen naar de beroemde uitspraak van de Franse koningin die "laat ze dan taart eten" zou hebben gezegd toen haar werd verteld dat het volk geen brood had om te eten.

De regering kan beter eerst iets doen aan onder meer de gestegen kosten van levensonderhoud, klinkt de kritiek op sociale media.

De Italiaanse staatsschuld bedraagt nu zo'n 139 procent van het bruto nationaal product (bnp). Het land is binnen de Europese Unie een van de landen met de grootste schuldenlast.

Taxichauffeurs

Onder meer taxichauffeurs zijn blij met de gepersonaliseerde kentekenplaten omdat erkende aanbieders daarmee makkelijk worden herkend. Anderen zijn bang dat de gepersonaliseerde kentekenplaten aanstootgevende teksten zullen bevatten.

De regering wil niet zeggen hoeveel geld het plan moet opleveren.

Het verschil met vorig weekend kan bijna niet groter. Toen leidden stormen Austen en Boelo tot veel wind en regen. Dit weekend is het soms zelfs bijna windstil en blijft het droog. Kalm herfstweer dus, waarbij het nog de vraag is hoeveel de zon gaat schijnen.

Mist maakt plaats voor zon

Vrijdag begint op veel plaatsen met mist. In de loop van de ochtend verdwijnt de grijzigheid en komt de zon tevoorschijn. Op de ene plaats gaat dit sneller dan op de andere. Waarschijnlijk breekt in het zuiden als eerste de zon door. In het noorden kan het, als het tegenzit, een groot deel van de dag grijs blijven. De temperatuur ligt tussen 12 en 14 graden.

Ook zaterdag wordt het een wisselwerking tussen het oplossen van de mist en het doorbreken van de zon. De kans op hardnekkige mist wordt zondag kleiner, maar in plaats daarvan zijn er vrij veel wolken waar de zon moeizaam doorheen breekt.

Hoe warm het gaat worden is sterk afhankelijk van hoelang de zon schijnt. Als de zon wel langere tijd schijnt, is het heerlijk herfstweer en heel aangenaam buiten omdat het nauwelijks waait.

Na het weekend kouder

Maandag kan er een heel klein beetje regen vallen en daarna komt er met een noordoostenwind koudere lucht richting Nederland. Het koelt stapsgewijs af in de dagen na het weekend. In de nachten stijgt de kans op vorst.

Een titelloos schilderij van de in 2001 overleden zanger en kunstenaar Herman Brood is opgenomen in de kunstcollectie van het Rijk. De conservatoren van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) zeggen tot dit besluit te zijn gekomen omdat "wij vinden dat Herman Brood als icoon uit de twintigste eeuw als kunstenaar meer aanzien mag krijgen".

Het is voor het eerst dat een kunstwerk van Brood is opgenomen in de Rijkscollectie, een enorme verzameling van ruim 120.000 kunstwerken en historische voorwerpen die eigendom zijn van de Nederlandse staat.

Brood komt daarmee in het rijtje van 17e-eeuwse meesters als Rembrandt van Rijn en zijn leerlingen Govert Flinck en Ferdinand Bol, maar ook van modernisten als Piet Mondriaan, Karel Appel en Armando.

Het acrylwerk, waarop twee mannen met een pistool staan, hing tot voor kort aan de muur bij de Belastingdienst. Omdat er veel namaakwerken en nepcertificaten van Brood rondgaan, zegt de RCE dat het de afgelopen maanden veel tijd heeft besteed aan het vaststellen van de authenticiteit van het werk.

Daarvoor werkten zij samen met de Stichting Valsbrood, een team van drie oud-vrienden van Brood dat gespecialiseerd is in het herkennen van vervalsingen. De Rijksdienst schrijft dat na onderzoek vast kwam te staan dat het een authentiek werk is uit begin jaren 90.

"Zeker zijn vroege werk is creatief en origineel, omdat hij experimenteerde met allerlei technieken, maar waarin wel duidelijk de hand van de kunstenaar herkenbaar is", schrijven de conservatoren in een verklaring.

Het gebruik van primaire kleuren wordt genoemd, net als dat hij vaak injectiespuiten gebruikte om verf aan te brengen op de kunstwerken. "Het was zijn eigen versie van action painting. Of misschien kunnen we nog beter spreken van 'rock-'n-roll' op doek."

Als de Eerste Kamer eind dit jaar het Belastingplan 2027 van het minderheidskabinet afkeurt, dan kan er een chaos voor miljoenen belastingplichtigen ontstaan.

Dat hangt samen met de deadline die geldt voor de Belastingdienst. Op 20 november om 12.00 uur moeten echt alle wijzigingen van de inkomstenbelasting binnen zijn want daarna worden de voorlopige aanslagen gemaakt die vanaf december worden verstuurd.

Als de Eerste Kamer na 20 november het Belastingplan afkeurt of via een novelle wijzigingen afdwingt, dan kloppen de voorlopige aanslagen niet meer. Dit moet dan later worden hersteld, bij de definitieve aanslag anderhalf jaar later. Dat betekent navorderingen of teruggaven.

De zinsnede "dat wordt een tweede Toeslagenaffaire maar dan nog groter" wordt in de wandelgangen al gebruikt.

Niet denkbeeldig

ChristenUnie-Kamerlid Grinwis bracht het onderwerp afgelopen maandag ter sprake in het Kamerdebat over het Belastingplan. Hij vroeg aan de staatssecretaris van Financiën Eerenberg: "Wat nou als de Tweede Kamer in meerderheid ja zegt tegen het Belastingplan, maar de Eerste Kamer niet?"

Die optie is zeker niet denkbeeldig. Het minderheidskabinet voert nog steeds moeizame onderhandelingen met de oppositie over steun voor het Belastingplan. Of het gaat lukken met partijen die zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer een meerderheid kunnen leveren is onzeker.

Eerenberg zei in het debat dan ook in antwoord op Grinwis dat dat "het scenario is dat we echt niet zouden moeten willen met elkaar of aantrekkelijk moeten doen laten lijken, want dat is het niet".

Hoe werkt het met de voorlopige aanslag?

Iedereen kan vanaf begin december een voorlopige aanslag bij de Belastingdienst aanvragen voor het volgende jaar. Dat doe je bijvoorbeeld als je de hypotheekrenteaftrek maandelijks wil terugkrijgen, in plaats van in één keer aan het einde van het belastingjaar.

De Belastingdienst bepaalt het jaar daarna wat de definitieve aanslag is. Dan wordt duidelijk in hoeverre de voorlopige aanslag klopte. En dus of je een bedrag moet bijbetalen of terugkrijgt.

Voor het vaststellen van de voorlopige aanslag gaat de Belastingdienst uit van de belastingregels die dan gelden. Als de Eerste Kamer die op het laatste moment verandert, is de kans groot dat de definitieve aanslag anders uitpakt.

Het gigantische uitvoeringsprobleem dat op de loer ligt, zal de discussie voor senatoren van de oppositiepartijen veranderen. Hun mogelijke tegenstem kan voor onduidelijkheid zorgen over de inkomstenbelasting en dus het besteedbare inkomen van miljoenen Nederlanders.

Daarom kan het zijn dat het minderheidskabinet uiteindelijk toch genoegen neemt met alleen een meerderheid voor het Belastingplan in de Tweede Kamer. Oppositiepartijen in de Eerste Kamer zullen het daarna waarschijnlijk nooit durven wegstemmen.

Gok

Tot nu toe blijft het kabinet zeggen dat deze route zeker niet wenselijk is. Maar het minderheidskabinet is er door onderlinge meningsverschillen evengoed nog steeds niet uit of het zaken wil doen 'over links' met Pro en Volt of 'over rechts' met JA21, SGP en BBB.

Als dit proces helemaal misloopt, dan kunnen ze dus een gok wagen: steunen op CU, 50Plus en Groep Markuszower in de Tweede Kamer, en erop rekenen dat niemand in de Eerste Kamer verantwoordelijk wil zijn voor chaos met de inkomstenbelasting.

ChristenUnie-Kamerlid Grinwis reageert dat er een "grote verantwoordelijkheid" op Kamer en kabinet rust om eruit te komen wat betreft het Belastingplan. "Het zou toch onverantwoord zijn als we gaan gokken met de belastingaanslag en toeslagen van miljoenen Nederlanders door hen achteraf de rekening te presenteren."

Ongeveer 1500 mensen uit ruim 80 landen bezoeken vandaag en morgen Den Haag voor de Unesco Global Forum against Racism and Discrimination-top. Minister-president Rob Jetten hield vandaag de openingstoespraak in het World Forum en ook koning Willem-Alexander was aanwezig.

"Miljoenen mensen krijgen in hun dagelijks leven te maken met discriminatie en racisme", schrijft Jetten op Instagram. "Er heerst een guur klimaat voor iedereen die zich uitspreekt voor gelijke rechten en instituties die opgericht zijn voor de bescherming van ons allemaal, staan onder grote druk."

De koning sprak met meerdere gasten uit verschillende landen over de specifieke uitdagingen bij de aanpak van racisme en discriminatie wereldwijd.

Het forum is de enige internationale wereldtop die zich specifiek richt op de mondiale aanpak van racisme en discriminatie. "Wereldwijd nemen spanningen toe. Discriminatie, racisme en haatzaaien manifesteren zich steeds zichtbaarder in samenlevingen", schrijft Unesco.

De VN-tak voor onderwijs, wetenschap en cultuur strijdt sinds haar oprichting in 1945 tegen racisme. In 1978 stelde het de Verklaring over Ras en Rassenvooroordelen op. Daarin wordt opnieuw bevestigt dat "alle mensen tot één enkele soort behoren en van een gemeenschappelijke oorsprong afstammen. Zij worden gelijk geboren in waardigheid en rechten en maken allen integraal deel uit van de mensheid."

Verandering en verantwoordelijkheden nemen staan dit jaar centraal bij de wereldtop. "Over racisme en discriminatie zijn verdragen gesloten, verklaringen opgesteld, actieprogramma's ontwikkeld en beloften gedaan. Dat is belangrijk geweest. Maar wat hebben al die afspraken daadwerkelijk opgeleverd?", aldus Unesco.

In Den Haag wordt onder meer gesproken over strategie en beleid rond de aanpak van racisme en discriminatie.

Den Haag

Er is gekozen om het evenement in De Haag te houden omdat het wereldwijd de internationale stad van vrede en recht is. Zo zetelt onder meer het Internationaal Gerechtshof (ICJ) en het Internationaal Strafhof (ICC) in de stad. De laatste staat onder zware druk van de Verenigde Staten.

"De bestrijding van racisme en discriminatie is in de kern een strijd voor mensenrechten en menselijke waardigheid", zegt Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme Rabin Baldewsingh. "Er is daarom geen betere plek denkbaar om juist hierover de wereld bijeen te brengen."

"Voor Nederland is dit een unieke kans om internationaal verantwoordelijkheid te nemen", aldus Baldewsingh. Hij benadrukt dat hij niet denkt dat Nederland de wijsheid in pacht heeft, maar "omdat wij ervan overtuigd zijn dat landen veel van elkaar kunnen leren".

'Verandering mogelijk'

Baldewsingh noemt het een eer dat Nederland door Unesco is gekozen om samen de top mee te organiseren.

"Nederland heeft de afgelopen jaren belangrijke stappen gezet, onder meer met de instelling van een onafhankelijke Nationaal Coördinator, de versterking van de nationale aanpak van discriminatie en racisme en de maatschappelijke dialoog over ons koloniale en slavernijverleden. Die ervaringen nemen wij mee naar dit Forum."

Eerdere edities vonden plaats in Frankrijk, Mexico, Brazilië en Spanje.

Het kabinet praat morgen verder met verschillende combinaties van oppositiepartijen. Dat is de uitkomst van overleg van de top van het kabinet. De coalitie van D66, VVD en CDA is nog steeds op zoek naar steun voor het belastingplan en andere begrotingen.

Premier Jetten en minister Heinen en staatssecretaris Eerenberg (beiden Financiën) spreken morgen eerst met de ChristenUnie en 50Plus, daarna met JA21, BBB en SGP en als laatste met Pro en Volt. De meeste van deze partijen zijn eerder deze week ook al op gesprek geweest.

Drie routes

De drie gesprekssamenstellingen staan voor drie routes die het kabinet heeft om een meerderheid te vinden voor hun plannen. CU en 50Plus kunnen samen met de zetels van Groep Markuszower voor een meerderheid zorgen in de Tweede Kamer.

Markuszower, die deze week met Heinen heeft gesproken, zei eerder dat hij weinig eisen stelt. Voor hem is het vooral van belang dat Pro niet aan de macht komt, zei het oud-PVV-Kamerlid.

Vrijheidsbijdrage

JA21, BBB en SGP vormen gedrieën 'de route over rechts'. De drie oppositiepartijen maakten vanochtend bekend dat ze vanaf nu samen optrekken in de onderhandelingen met het minderheidskabinet. Jetten, vicepremiers Van den Brink (CDA) en Yesilgöz (VVD) en minister Heinen hadden vanmiddag overleg over het eisenpakket.

De drie rechtse partijen bieden hun steun aan voor het belastingplan en andere begrotingen in ruil voor aanpassingen van de plannen van de coalitie. JA21, SGP en BBB willen de belastingverzwaring om te voldoen aan de NAVO-norm, door CDA de vrijheidsbijdrage genoemd, van tafel en een flinke lastenverlichting.

Verder wil het drietal aanpassingen aan de stikstofplannen die BBB al eerder vroeg en meer maatregelen op asiel waar JA21 steeds voor pleit. Ook zijn de eisen van SGP op het gebied van draagmoederschap en abortusbeleid gezamenlijke eisen geworden.

Breed draagvlak

Het kabinet heeft tot nu toe steeds gezegd voor een breed draagvlak in de Tweede Kamer met honderd zetels te willen gaan. Oppositiepartijen zeggen steevast dat dat niet kan en dat het kabinet moet kiezen.

Met het pakket van het rechtse verbond wordt dat nog eens onderstreept, omdat er eisen in zitten die Pro en Volt - die samen 'de optie over links' vormen - niet zullen steunen. Pro-leider Klaver benadrukte de afgelopen dagen dat hij bereid is tot compromissen.

Door de samenwerking op rechts en de inhoud van het pakket komt de coalitie, die intern al verdeeld is, nog verder onder druk te staan. D66 en CDA hebben een voorkeur voor links, de VVD voor samenwerking met rechtse partijen.

Vanavond komt de top van het kabinet overigens weer samen op het ministerie van Jetten om te praten over hoe het nu verder moet.

De Franse douane heeft duizenden verpakkingen met THC-snoepjes onderschept die voor de Nederlandse markt waren bedoeld. THC is de belangrijkste werkzame stof in marihuana.

Volgens de Europese antifraudedienst OLAF leken de snoepjes en de verpakking sprekend op producten van een bekend Europees merk. Hiermee werden de merkrechten geschonden, maar OLAF waarschuwt ook dat kinderen de THC-snoepjes hierdoor gemakkelijk konden verwarren met gewoon snoepgoed. En dat kan gevaarlijk zijn.

Ook waarschuwt de antifraudedienst dat dergelijke voedselwaren niet voldoen aan de Europese regels. Gebruikers krijgen door de verpakking de indruk dat het een normaal en veilig product is.

In totaal zijn 3560 verpakkingen in beslag genomen en vernietigd. Ze waren verstuurd vanuit de Verenigde Staten en zouden doorgestuurd worden naar Nederland.

Kinderen ziek

De dienst heeft ook websites en winkels op de radar die dergelijk snoepgoed verkopen. Die bevinden zich overigens allemaal in Frankrijk. De autoriteiten daar nemen volgens OLAF passende maatregelen.

Er zijn regelmatig incidenten met THC-snoepjes. Deze zomer nog waarschuwde de politie in Utrecht voor onveilige snoepjes waar kinderen ziek van waren geworden. Ze hadden de snoep gevonden op een schoolplein.

Vorig jaar werden snoepjes van Haribo teruggeroepen door de NVWA nadat er THC in was aangetroffen. Meerdere mensen waren er onwel van geworden. Een kind was zelfs in coma geraakt. Maar in het teruggeroepen snoep bleek later toch geen THC te zitten, concludeerde het Nederlands Forensisch Instituut na onderzoek.

Het Openbaar Ministerie seponeert de zaak van een agent, om een fatale arrestatie in 2023 in Rotterdam. Op 9 juni van dat jaar overleed een 32-jarige Rotterdammer toen hij door agenten in bedwang werd gehouden. Uit onderzoek zou blijken dat betrokken agenten daarbij de voor hen geldende geweldsinstructie schonden, waardoor de verdachte kwam te overlijden.

Het OM meldt nu dat een achtste agent, die eerder als een van de verdachten was aangemerkt, nog in opleiding was. Hij volgde instructies op van collega's met een hogere rang. Het OM concludeert na onderzoek door de rijksrecherche dat hij niet op eigen initiatief handelingen heeft verricht die hebben bijgedragen aan het overlijden van de man.

De zaak tegen de overige zeven agenten dient in januari en februari 2027 in een speciale rechtbank in Utrecht. Daar worden zaken behandeld tegen opsporingsambtenaren. Nooit eerder moesten in Nederland zo veel agenten tegelijk voor de rechter verschijnen.

Verkeersincident

In februari 2024 maakte het Openbaar Ministerie bekend acht agenten te vervolgen voor hun betrokkenheid bij de dood van de arrestant.

Twee agenten kwamen op 9 juni 2023 af op een melding die ging over een verkeersincident. De arrestant zou met zijn fiets op een auto zijn gebotst en zijn doorgereden. De man werd achtervolgd door de agenten, in eerste instantie met een politiebus en later te voet, schrijft het Openbaar Ministerie.

De verdachte ging niet in op de instructies van de agenten, waarna hij werd getaserd. Meer agenten arriveerden ter assistentie. Omdat de man zich bleef verzetten, werd hij door meerdere agenten op zijn buik in bedwang gehouden.

De man werd onwel, en werd nog gereanimeerd. Uiteindelijk overleed hij in het ziekenhuis. Een paar maanden later ontstond het vermoeden dat de manier waarop de man in bedwang werd gehouden, een rol kon hebben gespeeld bij zijn dood.

Alfredo Goeloe

De zaak van het 32-jarige slachtoffer doet denken aan de arrestatie van de 51-jarige Rotterdammer Alfredo Goeloe. Hij werd afgelopen 12 september door agenten gecontroleerd na een melding over een gestolen fatbike.

Toen Goeloe geen identiteitsbewijs kon laten zien, rende hij weg. Achteraf bleek dat hij drugs op zak had. Na een achtervolging hielden agenten hem alsnog aan. Terwijl agenten hem tegen de grond vasthielden, raakte hij buiten bewustzijn. Op beelden van de aanhouding is te horen dat Goeloe om hulp riep en aangaf dat hij suikerziekte had. Reanimatie haalde niets uit en hij overleed.

Noot van de redactie

Een eerdere versie van dit artikel had als insteek dat het OM de zeven agenten vervolgt. Dat was al langer bekend en is dus niet het nieuws. Het artikel is omgeschreven.

Boeren in Afghanistan produceren weer fors meer opium, ondanks een verbod op de lucratieve drugsteelt die de Taliban vier jaar geleden instelden. Dat melden de Verenigde Naties (VN). De cijfers laten de kwetsbaarheid van Afghaanse boeren zien die door de slechtlopende economie nauwelijks rond kunnen komen.

Binnen een jaar is het oppervlak voor de Afghaanse productie van opium bijna verviervoudigd naar zo'n 43.000 hectare. Dat is nog steeds fors minder dan vóór het verbod in 2022. In dat jaar werd er 200.000 hectare gebruikt voor papaverteelt. Papaver wordt gebruikt voor de productie van drugs als opium en heroïne.

Hoewel de productie zeker niet terug is op het niveau van vóór het teeltverbod, kunnen boeren - vanwege de aanhoudende vraag uit onder meer Europa - wel flink meer verdienen aan een kilogram gedroogde opium. Voor het verbod leverde een kilo zo'n 100 dollar op, tegenwoordig gaat het al gauw om meer dan 500 dollar, stelt de VN.

Stiekem verbouwen

Boeren proberen hun productie zo veel mogelijk onder de radar te houden. In grote graanvelden worden alleen wat kleine stukjes grond gebruikt om papaver te verbouwen. Andere productielocaties zijn omringd door muren.

Het laat de wanhoop onder Afghaanse boeren zien. Het is voor hen namelijk strikt verboden om opium te maken. De Taliban treden hard op tegen de productie, omdat het volgens de machthebbers niet past bij hun streng-islamitische leer en omdat het regime streeft naar internationale erkenning.

Een paar jaar geleden stonden de Taliban daar nog heel anders in; de groepering verdiende fors aan export van opium tijdens hun oorlog met de VS en de NAVO.

Opiumexport in tact

Ondanks de gevaren, komen boeren terecht bij opiumproductie, omdat het winstgevender is dan andere vormen van landbouw, maar ook omdat de illegale exportlijnen nog grotendeels intact zijn. Dat geldt niet voor de export van legale producten, zoals graan, katoen en watermeloenen. Het is al enige tijd onrustig langs de grens tussen Afghanistan en Pakistan, vanwege een gewapend conflict tussen die landen.

De Taliban zeggen dat de geschatte toename van de opiumproductie zwaar wordt overschat door de VN. Volgens de Afghaanse machthebbers komt de daadwerkelijke teelt van 2026 twee keer lager uit dan de schatting de schatting van VN-bureau UNODC. Waar ze zich op baseren, is onduidelijk.

Exact een jaar na de Iaatste verkiezingen voor de Tweede Kamer staan de coalitiepartijen op fors verlies, als het gaat om de gunst van de kiezer. In de meest recente Peilingwijzer staat het D66 van premier Jetten, dat bij de verkiezingen van een jaar geleden nog de meeste stemmen haalde, nu op 13 tot 17 Kamerzetels. Dat zijn er 11 minder dan momenteel in de Tweede Kamer.

De VVD houdt nog 14 tot 18 zetels over in dit gewogen gemiddelde van de peilingen van Ipsos I&O en Verian/EenVandaag; een verlies van 6. Terwijl ook het CDA 4 lager uitkomt op 12 tot 16. Daarmee staat de minderheidscoalitie rond de 45, minder dan een derde van de Kamerzetels.

Verreweg de grootste in de Peilingwijzer blijft oppositiepartij PRO, op 25 tot 31 zetels. De partij van Jesse Klaver plukt volgens onderzoek van Ipsos I&O en Verian/EenVandaag nog altijd de vruchten van de onvrede van veel progressieve kiezers over het 'rechtse' regeringsbeleid waar D66 voor heeft getekend.

Laagste rapportcijfer Yesilgöz

Spiegelbeeldig krijgt de VVD van zijn kiezers van vorig jaar het verwijt te veel naar links te zijn geschoven. Volgens Verian/EenVandaag is er wel een belangrijk verschil tussen de situatie bij D66 en die bij de VVD: waar het vertrouwen in Jetten bij zijn achterban nog vrij hoog is, vindt nog slechts 28 procent van de VVD-stemmers dat leider Dilan Yesilgöz bij de volgende verkiezingen weer lijsttrekker moet worden.

Ipsos I&O ziet hetzelfde. Yesilgöz, die onlangs nog liet weten juist wel leider te willen blijven tot en met de eerstvolgende verkiezingen, krijgt van kiezers de laagste waardering van de belangrijkste politiek leiders. Uitgedrukt in een rapportcijfer gaat het om een 3,7. Niet meer dan 8 procent van de VVD-kiezers zegt op de VVD te stemmen vanwege de leider.

PVV verliest ook

Opvallend is dat het niet de PVV is die profiteert van de verder geslonken aantrekkingskracht van de VVD. De partij van Geert Wilders staat eveneens in de min op 18 tot 23 zetels. Overstappers van VVD en PVV zorgen er eerder voor dat JA21 (15-19) en Forum voor Democratie (10-14) groeien.

Ipsos I&O ziet in het onderliggende onderzoek een grote wispelturigheid bij kiezers. Enerzijds wordt de coalitiepartijen kwalijk genomen dat zij te weinig voor elkaar krijgen en zoeken veel mensen daarom op dit moment hun toevlucht elders. Anderzijds vindt zo'n driekwart van de oppositiestemmers dat hun partij per se moet vasthouden aan de eigen principes, "zelfs als de regering de begroting dan niet rond krijgt". Dat begrotingsoverleg met de oppositie wordt dezer dagen gevoerd.

BBB valt vrijwel weg

Bij de kleinere partijen zijn er drie die in de Peilingwijzer op 4 tot 6 zetels uitkomen: 50Plus, de Partij voor de Dieren en de SP. Ongeveer even groot is de ChristenUnie, met 3 tot 5, gevolgd door de SGP en Volt met 2 tot 4 en Denk met 1 tot 3.

Van BBB blijft in de huidige Peilingwijzer weinig over met 0 tot 2.

Maurice de Hond

Politicoloog Tom Louwerse, de maker van de Peilingwijzer, benadrukt dat zetelpeilingen buiten verkiezingstijd volgens het beschikbare onderzoek weinig voorspellende waarde hebben voor de volgende uitslag. "Anderzijds reageren partijen er wel op. Dat zag je bijvoorbeeld recentelijk toen de peiling van Maurice de Hond, die niet is opgenomen in de Peilingwijzer, op 12 zetels uitkwam voor de VVD. Dat leverde veel stukken in kranten op en kritische vragen op partijbijeenkomsten."

"Effect is ook", aldus Louwerse, "dat het meer druk oplevert op deze partijen om in onderhandelingen concrete zaken binnen te slepen waarin het eigen profiel goed naar voren komt. Compromissen worden dan nog lastiger. Dat maakt begrotingsonderhandelingen zoals die nu worden gevoerd niet eenvoudig."

Over de Peilingwijzer

De NOS publiceert met enige regelmaat de Peilingwijzer, die zetelpeilingen van Ipsos I&O en Verian/EenVandaag samenvoegt. Meer over de methode erachter is te vinden op de website van de maker, politicoloog Tom Louwerse van de Universiteit Leiden.

Het gebruik van generatieve AI in de klas moet voor kinderen in het basisonderwijs worden verboden. Een Kamermeerderheid steunt een voorstel hierover van Volt en het CDA.

"We mogen niet dezelfde fout maken als toen sociale media kritiekloos werden omarmd", zegt Kamerlid Dassen van Volt. CDA-Kamerlid Armut: "Generatieve AI voegt voor basisschoolleerlingen wat ons betreft niks toe."

Generatieve AI is kunstmatige intelligentie die op basis van opdrachten zelf in staat is om tekst, audio, video of beeld te genereren, zoals bijvoorbeeld ChatGPT, Claude en Copilot.

Volgens de partijen ontwikkelen jonge leerlingen in het primair onderwijs voor een belangrijk deel "hun kritisch denkvermogen, creativiteit en verbeelding". Het gebruik van generatieve AI vormt daarvoor een risico, denken zij.

Kritisch nadenken

Kinderen moeten eerst goed leren lezen, schrijven en kritisch nadenken, ook over AI, voordat zij zelf met AI gaan werken, vindt Dassen. "Ik geloof in de kansen die AI ons biedt, maar tegelijkertijd vergroot generatieve AI leerachterstanden. Daar moeten we nu op handelen."

Wat het CDA betreft blijft het leren uit boeken de basis. Voor kinderen is ook digitale geletterdheid belangrijk, zegt Kamerlid Armut, maar dan moet AI puur gebruikt worden om het leren te ondersteunen.

De partijen die een verbod willen zijn Volt, CDA, Pro, D66, PvdD, Denk, SP, 50plus, ChristenUnie en JA21. Zij hebben samen 88 van de 150 zetels.

Te weinig leren over AI

De PO-raad, de sectorvereniging voor het primair onderwijs, is blij met het voorstel. "Uit de eerste onderzoeken blijkt dat het leerrendement daalt als leerlingen veelvuldig gebruikmaken van generatieve AI, dus we snappen de zorgen die politici hebben over het gebruik van generatieve AI in het onderwijs. Boven alles is het ontzettend belangrijk dat leerlingen leren hoe je een bron analyseert en dat zij zelf kritisch kunnen nadenken."

"Tegelijkertijd komt een mogelijk totaalverbod voor het basisonderwijs nu uit de lucht vallen. We staan er wel voor open om hier met het ministerie en experts goede afspraken over te maken, want dat er iets moet gebeuren is wel duidelijk", voegt de PO-raad toe.

Onderwijskundige en groep 8-docent Barend Last begrijpt de zorgen bij politici. "Ik kan mee in de redenering dat kinderen geen ongebreidelde toegang moeten hebben tot generatieve AI-systemen." Toch is hij bang dat kinderen door zo'n verbod juist te weinig leren over AI en dan ook wijze lessen over hun voorbereiding op de maatschappij missen.

"In de kerndoelen staat dat leerlingen moeten leren verantwoord om te gaan met AI. Dan moet je dus niet al het gebruik van generatieve AI gaan verbieden", zegt hij. Volgens hem zijn er genoeg voorbeelden te vinden dat het op een educatieve manier kan worden ingezet.

Barend Last is bang dat de Tweede Kamer een wettelijk verbod te breed gaat formuleren. "Educatieve chatbots kun je bijvoorbeeld instrueren om niet de antwoorden te geven maar bijvoorbeeld met de leerling mee te denken volgens didactische principes. Ook onderwijsuitgevers experimenteren met AI-chatbots."

Twee mannen uit Heemskerk en Beverwijk zijn veroordeeld voor de zware mishandeling van een 17-jarige jongen uit Haarlem. Ze kregen een gevangenisstraf van twee jaar. Een derde verdachte werd vrijgesproken.

De drie verdachten van 22, 24 en 25 jaar stonden terecht voor poging tot doodslag en diefstal met geweld. Dat eerste acht de rechtbank bewezen voor twee van hen.

Fouad B. (24) en Adam E. B. (22) kregen daarvoor allebei twee jaar celstraf opgelegd, waarvan zes maanden voorwaardelijk. Ze moeten ook een schadevergoeding van ruim 41.000 euro betalen en krijgen een contactverbod met het slachtoffer opgelegd.

Niet ontvankelijk

De derde verdachte, de 25-jarige Mourad L., heeft ontkend dat hij geweld heeft gebruikt bij de mishandeling. Desondanks is hij op beelden van het incident te zien, samen met een vierde verdachte. Die zou het incident hebben gefilmd en de broek van het slachtoffer omlaag hebben getrokken. Maar deze verdachte is niet vervolgd.

Daarom verklaart de rechtbank het Openbaar Ministerie (OM) niet-ontvankelijk voor de derde verdachte. Dat kan een rechter bepalen als het OM niet heeft voldaan aan formele vereisten, of als de opsporing en vervolging niet fatsoenlijk zijn verlopen, schrijft NH.

Het drietal was niet aanwezig bij de uitspraak.

Sociale media

De mishandeling gebeurde op 6 september vorig jaar. Het geweld is waarschijnlijk voortgekomen uit een ruzie tussen twee rivaliserende groepen jongeren uit Heemskerk en Beverwijk, en Haarlem.

Het slachtoffer had op de bewuste dag met vrienden gegeten in Beverwijk en werd toen hij het restaurant verliet door een groep jongens gevraagd waar hij vandaan kwam. Zodra duidelijk werd dat het antwoord Haarlem was, werd hij volgens de slachtofferverklaring omsingeld met ongeveer twintig jongens met machetes en honkbalknuppels.

Op beelden die in de rechtbank zijn vertoond, is te zien dat het slachtoffer werd uitgekleed, geslagen en meerdere keren tegen het hoofd geschopt, ook toen hij buiten bewustzijn was. Hij brak zijn hand, liep bulten op zijn hoofd en slaap op en moest zijn studie afbreken.

De mishandeling werd gefilmd en de beelden gingen rond op sociale media. Het leidde tot veel onrust in de regio. Zo sloten meerdere middelbare scholen in Beverwijk en Heemskerk een dag de deuren en bleven sportclubs dicht. Burgemeesters namen noodmaatregelen en de politie mocht op bepaalde plekken preventief fouilleren.

De verdachte van de terreuraanslag vorige week in de Parijse voorstad Trappes heeft toegegeven dat hij een racistisch en islamofoob motief had. Kevin T. zegt Trappes te hebben gekozen omdat het een "toevluchtsoord voor islamisten" zou zijn. Berouw heeft hij naar eigen zeggen niet.

"Hij geeft toe dat hij zich specifiek richtte op "moslims en mensen met Afrikaanse of Noord-Afrikaanse afkomst", maakte de openbaar aanklager vandaag bekend. T. zou tijdens zijn verhoor ook hebben bekend dat hij de aanslag had voorbereid.

De 39-jarige opende vorige week vrijdagochtend vanuit zijn auto met een machinegeweer het vuur op voorbijgangers. In zo'n twintig minuten maakte hij eerst slachtoffers in Trappes en daarna even verderop ook in La Verrière, waarna hij rond 10.20 uur werd klemgereden en gearresteerd in het plaatsje Coignières. Hij zou 128 kogels hebben afgevuurd, schrijft Le Monde.

Bij de arrestatie vond de politie in zijn auto het machinegeweer, traangasgranaten en handschoenen. De aanslag werd vrijwel direct door president Macron bestempeld als een terreurdaad met een mogelijk racistisch motief.

'Geen spijt'

Bij de aanslag werd de 26-jarige Pengo Bossio Wangi gedood. Ook raakten zeven mensen gewond, onder wie een 11-jarig meisje. Het kind werd acht keer geraakt.

T. zou in zijn bekentenis hebben ontkend dat hij kinderen wilde raken. De verdachte zegt dat hij mogelijk "haar lichaamsgrootte verkeerd had ingeschat", maar benadrukt dat hij geen spijt heeft.

Het meisje droeg een hoofddoek toen ze werd neergeschoten. "Misschien heeft hij haar daarom aangevallen", verklaarde haar moeder eerder. "Ze is een kind dat in Frankrijk is geboren, in Trappes. Ze heeft het recht om hier haar leven op te bouwen."

Schuilen achter een auto

De ouders van het meisje laten aan RTL weten dat het inmiddels beter gaat met haar. Afgelopen woensdag werd een stille tocht voor de slachtoffers van de aanslag gelopen, waar haar moeder een toespraak gaf.

"Wil je weten waar ze het lichaam van mijn kind hebben gevonden? Ik zal het je laten zien. Ze rende naar een auto om daar te schuilen, dat heeft haar gered", vertelde de moeder in een emotionele toespraak. "Dat kleine meisje heeft dit absoluut niet verdiend."

Drie van de gewonden liggen nog in het ziekenhuis, een van hen verkeert nog in kritieke toestand.

Terrorisme

De autoriteiten hebben bij een huiszoeking onder meer wapens en munitie gevonden, aldus de aanklager. Ook werden in zijn huis boeken gevonden, onder meer een koran, een bijbel en een exemplaar van Hitlers Mein Kampf.

Uit het voorlopige onderzoek zou blijken dat T. al op 3 september was begonnen met de voorbereiding van zijn aanslag. Hij kocht onder meer onderdelen voor een machinegeweer en zou zijn schulden hebben afbetaald.

Ook zou hij enkele dagen voor de aanslag zijn sociale media hebben gewist, zijn laptop hebben verkocht en zijn telefoon hebben verborgen. De laatste twee zijn afgelopen dinsdag gevonden en in beslag genomen en moeten nog worden geanalyseerd.

De aanslag wordt door de autoriteiten onder meer onderzocht als een terroristische daad onder paragraaf 1 van Artikel 421-1 in strafwetboek, aldus de aanklager.

De verdachte ontkent een terroristische intentie, maar beschouwt zijn daad als "rechtmatig".

Een dag na het ernstige treinongeluk in Spanje heerst er woede en angst onder inwoners. Het was het derde dodelijke ongeluk dit jaar en Spanjaarden vragen zich af: hoe heeft dit opnieuw kunnen gebeuren?

Gisterochtend botste een hogesnelheidstrein op volle snelheid op een stilstaande trein bij het dorpje Urda, zo'n 140 kilometer ten zuiden van Madrid. Zeker 69 mensen kwamen om het leven en tientallen raakten gewond.

De Spaanse minister van Transport Óscar Puente schreef het ongeluk gisteren toe aan een menselijke fout. Toch blijkt uit verdere analyse dat het ongeluk niet enkel daaraan is toe te schrijven. Voorafgaand aan het ongeluk vonden ook meerdere systeemfouten plaats.

Toename ongelukken

Sommige Spanjaarden vragen zich inmiddels af of ze nog wel veilig met de trein kunnen reizen. Het aantal ernstige ongelukken op het Spaanse spoor is de afgelopen tien jaar namelijk toegenomen, met in de afgelopen vier jaar de meeste dodelijke ongelukken in de recente geschiedenis, blijkt uit rapporten van het Rijksagentschap voor Spoorwegveiligheid.

In 2025 waren er 69 ernstige ongelukken. Dit jaar kwamen er bij twee dodelijke ongelukken samen meer dan honderd mensen om het leven.

Naast het ongeluk van gisteren kwamen er in januari 46 mensen om. Toen ontspoorde een hogesnelheidstrein in de buurt van Córdoba. De trein kwam op het naastgelegen spoor terecht en botste op een andere hogesnelheidstrein. De ontsporing kwam waarschijnlijk door een al bestaande breuk in de rails.

Al langer zorgen

De zorgen over de staat van het Spaanse spoor heersen al langer: in 2025 verzocht de machinistenvakbond Semaf de overheid al dringend om het onderhoudsprotocol te herzien, zei de bondsvoorzitter tegen omroep RTVE. Semaf zou hebben voorgesteld om de maximumsnelheid te verlagen en meer preventief onderhoud uit te voeren.

Met bijna 4000 kilometer spoor voor hogesnelheidstreinen heeft Spanje, na China, de meeste aantal kilometers ter wereld. En het spoor wordt veel gebruikt: in 2025 maakten 44,5 miljoen passagiers gebruik van het hogesnelheidsnetwerk.

Uit cijfers van de Europese Commissie blijkt echter ook dat Spanje tussen 2018 en 2022 slechts 16 procent van de totale uitgaven aan het spoor aan onderhoud van bestaande systemen uitgaf. Frankrijk en Duitsland besteden ongeveer een derde van de totale uitgaven aan onderhoud, vernieuwing en verbetering van bestaande lijnen.

De lijn Madrid-Sevilla, waar beide ongelukken plaatsvonden, maakt gebruik van een verouderd systeem. Daarvoor stond een vervanging gepland voor het eerste kwartaal van volgend jaar, vertelt een bron aan de krant El País.

Staking vakbond

Na het dodelijke ongeluk in januari kondigde Semaf een driedaagse staking aan voor meer veiligheid op het spoor. Op de eerste dag kwam de vakbond al tot een akkoord met de regering: er zou 1,8 miljard euro in onderhoud geïnvesteerd worden.

Vandaag staken de treinmachinisten opnieuw over de structurele verbetering van de veiligheid op het spoor. De staking stond al op de planning, maar is door dit ongeluk extra urgent geworden, aldus de vakbond. Wel roept de vakbond op om "voorzichtig te blijven" met speculaties over de oorzaak van het ongeluk totdat er meer details worden bekendgemaakt.

De andere treinvakbond, de CSIF, wil dat transportminister Puente "zijn verantwoordelijkheid neemt" en aftreedt. Puente schreef het ongeluk toe aan een menselijke fout van een medewerker. De vakbond noemt dat "ongepast", volgens CSIF wordt de medewerker als "zondebok" gebruikt. "De minister heeft alle verantwoordelijkheid ontweken, ondanks de aanvankelijke storing in het computersysteem die de gebeurtenissen in gang zette", schrijft CSIF.

Politieke campagne ingezet

Met nog 31 dagen te gaan tot de Spaanse verkiezingen op 29 november wordt ook meteen duidelijk dat politici de problemen op het spoor aangrijpen voor hun campagnes. Verschillende kandidaten verschenen in de buurt van het ongeluk om hun steun te betuigen - de woede die Spanje voelt, weerklonk gisteren al in hun speeches.

Zo noemde de extreemrechtse leider Santiago Abascal transportminister Puente "minister van de dood". "Deze regering heeft werkelijk alles verwoest, inclusief de infrastructuur", voegde hij daaraan toe. Alberto Núñez Feijóo, premierskandidaat voor de grootste oppositiepartij, zei dat inwoners "het recht" hebben om op de hoogte zijn van de "staat van de spoorwegen en veiligheidssystemen, welke waarschuwingen zijn ontvangen, welke maatregelen zijn genomen en welke acties zijn ondernomen".

Premier Sánchez beloofde een onderzoek en verbeteringen aan het spoor.

De koning en koningin bezoeken vandaag de gewonden in het ziekenhuis in Toledo. Op de plek van het ongeluk wordt nog altijd gezocht naar slachtoffers, maar de autoriteiten verwachten niet dat er nog lichamen onder het puin liggen.

Een bewerking van de bekende Wagner-opera De Vliegende Hollander maakt veel los in Duitsland. In de Deutsche Oper in Berlijn wordt het verlossingsverhaal van een dolende schipper gekoppeld aan de Duitse omgang met Israël en schuld aan de Holocaust. Een gedurfde keuze, die voor velen te ver gaat of ongepast is.

De première ging gepaard met boegeroep, buiten stond politiebewaking. Op een uitzondering na waren de Duitse recensies vernietigend. Variërend van "rampzalig" tot "mislukking". "Wagner zoals Hamas hem zou willen zien", kopte de Oostenrijkse krant Die Presse. "Zowel Wagner als de historische feiten worden afgeslacht", aldus de Jüdische Allgemeine.

Bij de tweede uitvoering gisteravond was opnieuw boegeroep te horen. Na de pauze keerde een aanzienlijk deel van de bezoekers niet terug. Bij het aanstippen van het Palestijnse leed klonk zowel gejuich als gejoel, een atypische setting voor een opera.

Vastklampen aan schuldgevoel

Het oorspronkelijke verhaal van Der Fliegende Holländer uit 1843 gaat over een kapitein die doolt op zee en die één keer in de zeven jaar aan land mag. Als hij dan een vrouw ontmoet die trouw aan hem zweert, is zijn vloek verbroken.

In deze interpretatie moet het schip Duitsland voorstellen, dat de historische schuld van de Holocaust op zijn schouders draagt. Israël belichaamt de redder Senta, Palestina haar gedumpte liefde Erik. De zangpartijen worden afgewisseld met beelden van Israël, historische informatie en nagespeelde scènes van de Duits-Israëlische geschiedenis.

Met deze bewerking wil de regisseur, de Zwitser Milo Rau, een discussie in Duitsland teweegbrengen over de omgang met Israël. Door zich vast te klampen aan het schuldgevoel voor het verleden, zou het land niet kunnen inzien wat er in Gaza gebeurt.

Kritiek op Israël ligt in Duitsland zeer gevoelig. Kunst- en mediamakers blijven daarom veelal weg bij het thema, uit vrees voor verwijten van antisemitisme of het wegvallen van subsidies. Kunstenaars en artistiek directeuren stellen dat zij hun werk niet meer vrij kunnen uitvoeren.

De VN-rapporteur voor vrijheid van meningsuiting tikte Duitsland deze zomer op de vingers. De ruimte om kritiek op Israël te uiten is te klein en wordt gecriminaliseerd, luidde de conclusie. Het heeft in de kunst tot zelfcensuur geleid, zei operaregisseur Rau in een interview. Hij hekelt dat "in de daderlanden Duitsland en Oostenrijk gekozen wordt om te zwijgen" over de situatie in Gaza.

Met deze opera wil Rau doen wat kunst hoort te doen: grenzen verleggen. Provocerend was het zeker, bleek uit reacties van het publiek. "Dit kán niet", klonk het, toen op een scherm 'stop met je schuldgevoel' werd geprojecteerd.

Verkeerde keelgat

"In Duitsland durft men nog meer te doen met opera dan in Nederland, met ook politieke enscenering", zegt operakenner Hein van Eekert van NPO Klassiek en de Duitse evenknie WDR3. Maar in dit geval denkt hij dat Rau te veel in de opera heeft willen leggen.

Zo koos Rau er ook voor om Wagner op te voeren in Israël. Dat geldt als een taboe, vanwege de antisemitische opvattingen van de componist. Beelden hiervan verschijnen tijdens de opera.

"Het gaat verder dan een herinterpretatie, het is bijna een ander verhaal. Dat zal de gemiddelde operabezoeker in het verkeerde keelgat zijn geschoten", vervolgt Van Eekert. Dat kan het boegeroep verklaren: "Het hoeft niet per se politiek te zijn, de operabezoeker wil gewoon zijn opera zien."

Rau wil duidelijk de operaliefhebber provoceren. "Kunst is confrontatie", zei hij erover. "Het moet in je gezicht ontploffen. Dat is waarom ik het doe." Aan het einde van de uitvoering wordt de Duitse toeschouwer opgeroepen 'verantwoordelijkheid' te nemen. Wat dat precies inhoudt, wordt niet duidelijk.

Toen gisteravond het gordijn sloot, verlieten bezoekers al discussiërend de zaal. De opera maakt de tongen los, zoveel is duidelijk.

De honderden miljoenen die in veengebieden worden gestoken, leiden er nog niet toe dat de natuurdoelen daar worden gehaald. Dat concludeert de Rekenkamer in het rapport Natuurbeleid voor het veen: een moeras?

De onderzoekers keken naar de 173 veengebieden die verspreid over Nederland liggen, natte natuurgebieden met een grondsoort die bestaat uit plantenresten. Daar leven niet alleen veel dieren en planten die elders niet voorkomen, het veen helpt ook bij het vasthouden van tonnen CO2 in de bodem.

Vanwege dat belang heeft het kabinet tussen 2021 en 2030 twee miljard euro vrijgemaakt om de gebieden te versterken. Volgens de Rekenkamer lukt dat momenteel slechts in 18 van de 173 gevallen voldoende.

De Algemene Rekenkamer onderzoekt of overheidsuitgaven wel rechtmatig en doeltreffend zijn.

'Bestuurlijk moeras'

Veengebieden worden bedreigd door verdroging, stikstof, invasieve exoten en verslechterde waterkwaliteit. Om dat allemaal tegen te gaan, zijn verbeteringen in de gebieden zelf alleen niet voldoende, er moeten ook bufferzones eromheen aangelegd worden. Daar loopt het volgens de Rekenkamer spaak.

In de veengebieden hebben de provincies het voor het zeggen, maar in de bufferzones heeft een web aan overheden zeggenschap, van gemeenten en waterschappen tot de Rijksoverheid en private partijen. De regie is daar vaak onduidelijk en de afhankelijkheid van anderen leidt tot lange, stroperige processen, "een moeras van bestuurlijke besluitvorming".

Vaak is er sprake van tegenstrijdige belangen in de omgeving van het veen, ziet de Rekenkamer. Zo willen landbouwers graag pesticiden kunnen inzetten en het waterpeil laag houden, terwijl dat slecht is voor het veen. Ook leiden recreatie, nieuwe woningen en wegenbouw tot druk op en versnippering van de gebieden.

De Rekenkamer vindt dat minister Van Essen van Natuur (D66) "slechts een beperkte rol speelt". Hij kan wel beleid doorzetten, maar doet dat volgens het rapport te weinig. "Als de minister dit niet doet, komen de doelen voor veengebieden maar ook voor andere natuurgebieden in gevaar", waarschuwt de Rekenkamer.

'Uitstel is achteruitgang'

Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur laat in een reactie weten dat de monitoring en aansturing van natuurbeleid decentraal georganiseerd is en primair bij de provincies ligt. Ook zegt het de noodzaak te zien om meer regie te krijgen op het dossier. Het praat daarover met onder andere de provincies.

"De uitkomsten laten zien dat we niet kunnen wachten met natuurherstel. Uitstel is achteruitgang en we moeten vooruit."