NOS Nieuws - Algemeen

Oud-GroenLinks-politica Tara Singh-Varma is op 78-jarige leeftijd overleden, heeft haar pleegdochter Mala Angna laten weten aan de NOS. Ze baarde bij haar afscheid uit de Tweede Kamer veel opzien door te liegen over de reden van haar vertrek.

Singh-Varma zei in mei van 2001 ernstig ziek te zijn. Ze kwam ook geregeld in een rolstoel op haar werk. Vanwege terminale kanker besloot ze haar werk neer te leggen, heette het. "Ik ga binnenkort dood, dat is een heel raar gevoel", zei ze in een interview waarin ze ook zei euthanasie te overwegen.

Later kwam aan het licht dat ze helemaal niet ziek was, maar psychische problemen had. Partijleider Paul Rosenmöller reageerde dat hij zich belazerd voelde. In haar excuses enkele maanden later zei ze in een waanwereld te hebben geleefd waarin ze oprecht dacht ernstig ziek te zijn.

Primeur

Singh-Varma was in de jaren 80 als gemeenteraadslid begonnen in Amsterdam, onder meer voor de Communistische Partij Nederland. Toen ze in 1994 in de Kamer kwam, was ze vanwege haar Surinaams-Hindostaanse afkomst de eerste gekleurde vrouw in het parlement. Zelf zei daarom ook geregeld last te hebben van extreem-rechtste bedreigingen.

Ze zette zich in voor vrouwenrechten en minderheden. Zo was ze lid van de enquêtecommissie die de Bijlmerramp onderzocht, het vliegtuigongeluk dat diepe wonden had geslagen in haar multiculturele Amsterdamse achterban.

Ze raakte echter ook meermaals in opspraak door financiële malversaties: financiële toezeggingen die niet werden nagekomen bij goede doelen, geknoei als penningmeester bij een stichting. Hoewel nooit is bewezen dat Singh-Varma geld had verduisterd, deed het haar reputatie geen goed.

Broodjeszaak

Na haar afscheid uit de politiek bleef ze voor het grote publiek grotendeels onder de radar. Ze schreef als journalist nog voor kleine media over Suriname en werkte later in een Surinaamse broodjeszaak.

Op heterdaad betrapte winkeldieven kunnen vanaf vandaag een stuk duurder uit zijn. Het grootste incassobedrijf verhoogt vanaf vandaag de schadevergoeding van 181 euro naar 242 euro. Het is de eerste verhoging in veertien jaar tijd.

De verhoging is nodig "om het bedrag weer in verhouding te brengen en de preventieve werking te behouden", schrijft SODA. Het bedrijf, voluit de Service Organisatie Directe Aansprakelijkstelling, wordt door een aantal grote supermarkten ingezet.

Veel mensen zullen de stickers met de waarschuwing 'Winkeldieven betalen 181 euro' wel kennen. Het is geen boete, maar een schadebedrag. Het is bij wet verplicht dat de veroorzaker van de schade deze moet vergoeden.

Afschrikken

Winkeliers zijn vaak veel tijd kwijt aan het doen van aangifte en het inschakelen van de politie. Ze kiezen daarom steeds vaker exclusief voor de route via een incassobedrijf. Die wordt dan verzocht de schade bij de dief te innen. Bij een winkeldiefstal bestaat die schade doorgaans uit de tijd die winkeliers kwijt zijn aan de afhandeling van de diefstal.

Branchevereniging InRetail staat positief tegenover het doel van de verhoging, namelijk het afschrikken van winkeldieven. "Een jonge dief voelt een schadeclaim van meer dan 200 euro goed in de portemonnee. Wij staan natuurlijk positief tegenover elk instrument dat wordt gebruikt om criminaliteit in te dammen want diefstal blijft abnormaal", aldus een woordvoerder van Inretail.

Geen politie meer

Kruidvat is een van de winkels die gebruikmaken van de diensten van SODA. "De dief betaalt een schadevergoeding en wij doen geen aangifte bij de politie", zegt een Kruidvat-woordvoerder. De winkel zegt zo tijd te besparen, omdat de politie niet altijd ter plaatse kan komen maar er nu wel een snelle afhandeling is.

Wanneer er geen aangifte wordt gedaan, wordt een winkeldief ook niet strafrechtelijk vervolgd. InRetail moedigt winkeliers aan om aangifte te blijven doen. "Zodat de statistieken de werkelijke situatie blijven tonen."

Juridisch draagvlak

De vraag is of het schadebedrag voor de civiele rechter standhoudt als winkeliers geen tijd meer kwijt zijn met het doen van aangifte. Mede dankzij de dienstverlening van de incassobureaus zijn winkeliers vaak in een kwartier klaar met de zaak. In 2012 zijn destijds door verschillende incassobureau de kosten vastgesteld op 181 euro, omdat een winkelier gemiddeld 2 uur kwijt is.

In het verleden is het mensen al gelukt dit bedrag voor de rechter omlaag te krijgen omdat een winkelier niet goed kon bewijzen dat die daadwerkelijk zoveel tijd kwijt was. De komende tijd is het afwachten hoe rechters zullen omgaan met het nog hogere bedrag.

Meewerkende winkeldieven

Dieven die niet meewerken met de incassobureaus kunnen alsnog te maken krijgen met een rechtsgang, al is dat een kostbare en langere procedure. Problematisch wordt het als de dief niet meewerkt en de identiteit onbekend blijft.

Winkeliers en Soda moeten het dan ook vooral hebben van winkeldieven die meewerken en de rekening betalen. "De winkeldieven betalen. Ze hebben er ook een belang bij het op te willen lossen."

In Ermelo is vanochtend een trein op een vrachtwagen gebotst. In de sprinter zaten zo'n 150 mensen, zegt een NS-woordvoerder tegen Omroep Gelderland. Het is nog niet duidelijk of er gewonden zijn gevallen.

De botsing gebeurde rond 10.00 uur bij een spoorwegovergang op de Horsterweg. Hoe dat kon gebeuren, is niet bekend. De vrachtwagen vervoerde grote betonblokken op een platte oplegger.

De schade is groot:

Hoe het met de vrachtwagenchauffeur en de treinmachinist gaat, is nog niet bekend. De 150 reizigers worden geëvacueerd en onder begeleiding via het spoor naar het station gebracht. Voor de gestrande passagiers worden bussen ingezet.

Het politieonderzoek en de opruimwerkzaamheden duren naar verwachting nog uren. Tot 17.00 uur rijden daarom geen treinen tussen Putten en Nunspeet.

Twee frietbakkers uit Noord-Brabant worden onderscheiden met de Oekraïense Orde van Sint-Panteleimon. Ze krijgen de prestigieuze onderscheiding voor hun humanitaire hulp aan de Oekraïense grens, sinds de Russische invasie in 2022.

Franky van Hintum heeft een Oekraïense vrouw en wilde direct na de invasie hulp bieden. Hij reed met zijn collega Coen van Oosten twintig uur met een mobiele frietkar naar de grens tussen Polen en Oekraïne. Sindsdien hebben ze honderdduizenden porties friet en snacks uitgedeeld. Naast een frietkar runnen de mannen inmiddels ook een opvang. Een tweede opvang is in de maak. Ook hebben ze een eigen vrachtwagen waarmee hulpgoederen van Nederland naar Oekraïne worden gebracht.

Van Hintum uit Helmond en Van Oosten uit Waspik zagen de afgelopen jaren veel geweld en ook verloren ze meerdere vrienden, werknemers en kennissen. In 2023 aten ze in een restaurant terwijl er een raketaanval plaatsvond. "We gaven het meisje aan de kassa nog fooi. Een paar seconden later was ze er niet meer. Dat is niet te bevatten", zei Van Oosten toen.

Droneaanvallen

Vorig jaar verloren ze twee dierbare vrienden bij een droneaanval. Het ging om de directeur en een medewerker van de opvang. "Ze waren als familie voor ons."

Stoppen met de hulpverlening is ondanks de gevaren geen optie, zeggen ze. "We merken dat de hulp een stuk minder is geworden dan een paar jaar geleden. Wij helpen niet alleen de slachtoffers, we willen ook laten zien aan de buitenwereld wat er gebeurt", zegt hij tegen Omroep Brabant.

Van Hintum wil aandacht blijven vragen voor de vrijwel dagelijkse droneaanvallen in het land: "Mensen moeten weten wat er gebeurt. Bij iedere drone-inslag vallen vooral burgerslachtoffers. Als ze het al overleven, zijn ze van alles kwijt: hun familie, hun huis, hun spullen. Het stoort me dat je daar in Nederland zo weinig over hoort. De aandacht is weg. Dat vind ik onvoorstelbaar en enorm pijnlijk."

Simpel frietje

Ze beseffen ook dat ze met hun frietkar en opvang niet iedereen kunnen helpen. "In het grote plaatje zijn wij maar een druppel op een gloeiende plaat, maar persoonlijk maken we zoveel mensen blij. De ene keer met een simpel frietje, de andere keer door iemand onderdak te geven die alles verloren heeft. Dit is onbetaalbaar en helaas lijkt het er steeds vaker op dat wanneer wij het niet doen, niemand het doet."

De twee vijftigers nemen de onderscheiding op 20 september in ontvangst.

Een oude krant, gevaarlijke bedrading, een weggegooid sigarettenpakje. Iedereen met een kruipruimte zal herkennen wat voor troep zich daar in de loop der jaren ophoopt. Maar als het gaat om de kruipruimte van Buckingham Palace halen die spullen ineens de Britse kranten, alsof het museumstukken zijn.

Buckingham Palace nadert het einde van een tien jaar durende renovatie. Bij het openbreken van de paleisvloeren kwamen de bouwvakkers sporen tegen van bewoners, personeel en eerdere bouwlieden tot ver in negentiende eeuw. Het bouwafval is in statig licht gefotografeerd, gepresenteerd als kostbare schatten.

Zo was er bijvoorbeeld een verfrommelde Evening Standard uit 1889, waaruit nog net het theateraanbod in het West End valt op te maken. Een Daily Express van een kleine eeuw later vertelt over de gevangenis waar de daders van de Great Train Robbery zijn opgesloten, de treinroof waarbij miljoenen werden buitgemaakt.

Stille getuige van het leven van paleismedewerkers is een deelnameformulier van een whist-toernooi van de Royal Household Social Club. Spelers mochten het voor sixpence tegen elkaar opnemen in het zo deftige Engelse kaartspel. Datum: 14 april 1949, koning Charles was toen net 5 maanden oud.

Dat het paleispersoneel wel van een gokje hield blijkt ook uit de meerdere lottobriefjes van de Blank Littlewoods Football Pool uit 1957. De hoofdprijs van 75.000 pond toen is vergelijkbaar met ruim 3 miljoen euro nu, genoeg om als een koning te leven dus. Verder kwamen er sigarettenpakjes (kingsize!), een fles Schweppes-mineraalwater en een tinnen beker onder de vloeren vandaan.

Een draaiboek uit koningin Elizabeths jubileumjaar 1977 wijst op de meer koninklijke bezigheden in het paleis. Op het vergeelde protocol staat keurig uitgetypt beschreven wat er zal gebeuren tijdens een feestelijk ontvangst voor internationale diplomaten. Na trompetgeschal zullen de koningin en haar familieleden zich "met de klok mee" tussen de aanwezige gasten begeven, de 350 overige Britse gasten zullen ondertussen "worden aangemoedigd om met de diplomaten te spreken".

Dresscode die avond: rokkostuum of traditionele kledij voor de internationale gasten, tiara's voor de royals. In ieder geval niet de zware werklaarzen die op een ander moment onder de vloer achterbleven en nu zijn teruggevonden. Zou iemand ze destijds gemist hebben? Of zou de eigenaar ze juist grijnzend hebben achtergelaten, wetend dat zijn afgetrapte schoeisel zonder veters ooit als archeologische vondst weer boven zou komen?

Misschien was het wel een van de werkmannen die kort na de Tweede Wereldoorlog 2 kilometer aan elektrische kabels installeerde voor de 6500 stopcontacten en 5000 lichtpunten van het paleis. Het was deze bedrading die nu de grootste zorg was voor de brandveiligheid: de isolatie van gevulkaniseerd rubber is na al die decennia uitgedroogd en kan opensplijten, wat brandgevaar oplevert. Bij het begin van de restauratie werd dat daarom als eerste vervangen.

Daarnaast was een belangrijk onderdeel van de renovatie het vervangen van verouderde loden buizen: waterschade door lekkende leidingen werd gezien als een serieuze bedreiging voor het kostbare interieur. In totaal is er ruim 400 miljoen euro uitgetrokken voor de modernisering, waardoor het paleis bij heropening volgend jaar maart er weer een halve eeuw tegenaan kan.

Koning Charles keert dan overigens niet terug in het gezichtsbepalende gebouw met 775 kamers: hij blijft wonen in het nabijgelegen Clarence House, waar hij ook al voor zijn troonsbestijging woonde. Door het paleis voortaan alleen ceremonieel te gebruiken, kan het ook vaker voor het publiek worden opengesteld. Daarmee komt een einde aan de bijna twee eeuwen dat het paleis de residentie van de Britse monarch was.

Voor het eerst heeft een van de twee in Iran geredde bemanningsleden van een Amerikaanse F-15 zijn verhaal gedaan. Het toestel van de man werd door Iran neergehaald. Hij had zijn rug, arm en schouder gebroken na een harde landing, maar wist desondanks een groot stuk af te leggen om zich te verbergen.

"Ik was gewond, maar we trainen allemaal om met de dingen om te gaan die op ons pad komen", zei het bemanningslid 'Bravo' tegen 60 Minutes. In het interview vertelt hij uitgebreid over het succesverhaal in wat het CBS-televisieprogramma verder een dure en impopulaire oorlog noemt.

De echte naam van de man wordt geheim gehouden vanwege dreiging uit Iran. De andere inzittende, piloot Alpha, wilde niet in de uitzending reageren. Hij is terug in actieve dienst en publiciteit zou nadelig kunnen zijn.

De redding van de man werd vastgelegd op video:

Het toestel vloog op 2 april in bergachtig gebied ten zuiden van de stad Isfahan toen het misging. Waarschijnlijk werd een raket van een draagbare lanceerinstallatie de straaljager fataal. "Het was alsof ik door een goederentrein werd aangereden", stelt Bravo.

"We hebben er alles aan gedaan om het vliegtuig te redden. Toen al snel duidelijk werd dat dat niet mogelijk was, gebruikten we onze schietstoel. Ineens zweefden we in de lucht boven het hart van Iran."

In de lucht bleek zijn parachute beschadigd. "Op een gegeven moment keek ik omhoog en zag ik geen parachute meer. Dat was het meest angstaanjagende dat ik ooit heb gezien", vertelt hij.

Schietgebedje

Hij probeerde na een schietgebedje de parachute verder uit te vouwen, maar kwam alsnog keihard neer. "Op basis van mijn beschrijving en de verwondingen die ik heb opgelopen, denken de deskundigen dat ik met een snelheid tussen de 110 en 160 kilometer per uur op de grond ben terechtgekomen."

Piloot Alpha kwam op zo'n 8 kilometer van Bravo neer en verstopte zich op een andere plek.

Hoewel hij zwaargewond was geraakt door de smak, noemt Bravo het een godswonder dat hij de val überhaupt overleefd had, en zelfs in staat was zijn training te volgen: "Ik wilde zo snel als ik kon, ondanks mijn verwondingen, wegkomen van mijn landingsplek."

In het schemerduister besloot hij dat in het onherbergzame gebied een 2 kilometer hoge bergkam de beste overlevingskans bood. Op wilskracht overbrugde hij ondanks zijn verwondingen die afstand. "Ik wilde niet door gebrek aan motivatie op de Iraanse tv komen", verwoordt hij het nu.

Iraanse klopjacht

Intussen werd in de VS defensieminister Hegseth wakkergemaakt voor de reddingsmissie. Iran had inmiddels een prijs op het hoofd van de Amerikanen gezet en gewapende strijders waren al naar hen op zoek. Ze naderden de mannen al op enkele honderden meters.

Alpha kon als eerste wegkomen, bij de eerste Amerikaanse grondoperatie in Iran sinds 1980, toen een mislukte reddingsoperatie voor gegijzeld ambassadepersoneel acht militairen het leven kostte. Dit keer was het een succes, hoewel het enorm gevaarlijk was twee reddingshelikopters bij daglicht te laten vliegen. "Het was de hele heenreis en de hele terugreis een vuurgevecht", aldus Hegseth.

Een poging ook Bravo te lokaliseren was toen nog tevergeefs. Die avond kwam er wel een eerste boodschap van hem binnen: "Ik ben gewond, maar kan me verplaatsten". Een nieuwe reddingsoperatie kon echter pas een dag later plaatsvinden.

Enorme reddingsoperatie

Om Bravo's overlevingskansen te vergroten werden Iraanse troepen in de nabijheid bestookt. Ondertussen maakte een commandoteam van 92 man zich klaar om hem te halen, ondersteund door duizenden anderen en daarmee een van de grootste reddingsoperaties ooit. "Ik weet alle details niet, maar ben blij dat ze het deden", reageert Bravo.

Er landden twee vliegtuigen in de woestijn om twee reddingshelikopters in te zetten. Al snel maakten ze contact met Bravo. Op dronebeelden is te zien hoe twee commando's hem bereikten en ondersteunden om weg te komen. "Om ze op die heuvelrug naar me toe te zien komen, was een van de mooiste momenten van mijn leven."

Details over wat er in dat eerste contact werd gezegd geeft Bravo niet, wel dat hijzelf reageerde met "Let's go", laten we gaan.

Honderd Amerikanen gestrand

Terug bij de landingsplek bleken de landingsgestellen van beide vliegtuigen vast te zitten in het woestijnzand. Nu waren dus bijna honderd Amerikanen gestrand. Overhaast werd een tweede team gestuurd om iedereen te halen. De achtergelaten vliegtuigen werden gebombardeerd om te voorkomen dat Amerikaanse technologie in Iraanse handen viel.

Na 50 uur was Bravo veilig, bij het ochtendgloren van de eerste paasdag.

Reddingsdiensten van de eilandengroep Vanuatu in de Stille Oceaan zijn op zoek naar zeker dertig vermiste opvarenden van een veerboot die vrijdag tussen de eilanden Ambae en Santo is gezonken. Zeker één persoon is om het leven gekomen, maakte het kantoor van premier Napat bekend.

Er waren 47 mensen aan boord, van wie er vijftien levend uit het water zijn gered. Het is niet bekendgemaakt of dit bemanningsleden van de MV Matui of passagiers zijn.

De precieze oorzaak van het zinken van het schip is niet bekend. De autoriteiten zeggen dat het erop lijkt dat de veerboot in slecht weer met harde wind was beland. Het kantoor van premier Napat suggereert in een verklaring dat waarschuwingen over het weer door de bemanning zijn genegeerd en dat er mogelijk te veel passagiers aan boord waren.

Waar de zoektocht naar overlevenden in de uren na het zinken van het schip vooral op open zee plaatsvond, wordt nu met name langs de zuidoostkust naar schipbreukelingen gezocht. Zij zijn mogelijk door de stroming meegevoerd richting de kust.

Premier Napat zegt "te bidden voor de overlevenden" en wenst hen een spoedig herstel en stelt mee te leven met de familie van degenen die nog vermist worden. Ook heeft hij aangekondigd dat er een onderzoek komt naar hoe de scheepsramp heeft kunnen gebeuren.

Goedemorgen! Vandaag laat FNV weten waar de vakbond op inzet bij de loononderhandelingen dit jaar en in Los Angeles worden de belangrijkste tv-prijzen uitgereikt, de Emmy's.

Eerst het weer: de dag begint mistig. Verder wisselen wolkenvelden en opklaringen elkaar af en is vooral in het zuiden wat regen mogelijk. Vanmiddag naast wolken ook af en toe zon en een enkele bui bij 20 tot 23 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De centrumlinkse oppositie lijkt bij de parlementsverkiezingen in Zweden op een minieme winst af te stevenen. Met 94 procent van de stemmen geteld, staat het centrumlinkse oppositieblok op een kleine voorsprong, meldt de Zweedse publieke omroep SVT.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In de maanden september en oktober is de lucht extra kleurrijk, met regenbogen, halo's en kleurrijke zonsopkomsten en zonsondergangen. Hoe komt dat eigenlijk?

Fijne maandag!

De kosten die elk huishouden betaalt voor onderhoud en beheer van het stroomnet gaan komend jaar flink omhoog. Hetzelfde geldt voor de kosten van gasleidingen. Dat blijkt uit een prognose van toezichthouder ACM van de nieuwe tarieven van de netbeheerders.

Een gemiddeld huishouden betaalt volgend jaar 89 euro meer voor de levering van elektriciteit en 52 euro meer voor gas. Dat is een stijging van bijna 20 procent vergeleken met dit jaar. Bovenop de transportkosten komen nog de kosten van gas en elektriciteit zelf, die door de oorlog rond de Perzische Golf verder stijgen.

De hogere kosten voor met name het stroomnet weerspiegelen de grote opgaven waar netbeheerders als Stedin en Liander voor staan. Nederland wil meer huizen bouwen en juist minder afhankelijk zijn van fossiele energiebronnen uit het buitenland, maar alle nieuwe wijken en windparken op zee vragen om extra kabels en transformatorstations.

"Hiervoor zijn grote investeringen van netbeheerders nodig die via de transporttarieven door huishoudens en bedrijven worden betaald", zegt Manon Leijten, bestuurslid van de ACM.

Miljarden voor verbouwing

De kosten voor de verbouwing van het stroomnet nemen de komende jaren alleen maar toe. In 2023 staken de netbeheerders nog iets meer dan 6 miljard euro in het stroomnet. Dit jaar ligt dat bedrag naar verwachting al dubbel zo hoog en in 2028 zou het boven de 16 miljard euro in een jaar komen.

Toch verwachten de netbeheerders niet dat de post 'netbeheerskosten' op ieders energierekening de komende jaren elk jaar met een vijfde toenemen, zoals volgend jaar dus het geval is. "De komende jaren blijft het wel stijgen, maar eerder met 5 à 7 procent per jaar", zegt Jinny Moe Soe Let van branchevereniging Netbeheer Nederland.

Niet bij elke netbeheerder stijgen de kosten even snel:

Dat de kosten voor huishoudens juist in 2027 zo snel toenemen, komt deels doordat eerdere uitbreidingen van het energienet onverwacht duurder uitvielen. "En de ACM gebruikt een nieuwe rekenmethode", zegt Moe Soe Let. De kern daarvan is dat de kosten van netbeheerders sneller worden vergoed en dat ze beter kunnen inspelen op de onzekere kosten die ze maken voor de uitbreiding van het net.

Kosten verschuiven

Het is al langer duidelijk dat de grote investeringen in het stroomnet de komende vijftien jaar kunnen leiden tot fors hogere energierekeningen. Dus keken ambtenaren vorig jaar naar opties om de kosten voor burgers aanvaardbaar te houden, bijvoorbeeld door warmtenetten te subsidiëren. In dat geval zijn er minder warmtepompen en dus minder elektriciteit nodig.

Voor dit soort ideeën hoeft het stroomnet minder te worden verzwaard. Dat bespaart geld. Een andere optie is om de investeringen van de netbeheerders meer te betalen uit de staatskas, via bijvoorbeeld een hogere staatsschuld. Op die manier verschuiven de kosten naar toekomstige generaties.

"Van dat laatste zijn wij geen voorstander", zegt Moe Soe Let. "Maar de vraag hoe verdeel je de kosten is wel belangrijk. Dat is een vraag die de politiek moet beantwoorden."

Flexibeler tarief

Toch hebben de netbeheerders zelf ook plannen. "We willen in 2029 gaan werken met een flexibeler tarief", zegt Moe Soe Let. "Het maakt dan uit op welk moment op de dag je stroom gebruikt." Dit soort daluren en piekuren zijn er nu ook al voor stroomlevering, maar dan straks ook voor de kosten van het net zelf.

Dat zou leiden tot minder pieken op het stroomnet, waardoor er ook minder investeringen nodig zijn.

Verschillende overheidsorganisaties werken samen om af te komen van de dwangsommen die ze aan burgers moeten betalen als procedures te lang duren. Onder meer de IND en de Dienst Toeslagen overleggen hoe ze onder die wettelijke verplichting uit kunnen komen, blijkt uit een e-mail die in handen is van Trouw.

Ook het UWV is bij het overleg betrokken. De dwangsommen werden in 2009 bij wet geregeld. De IND betaalt het meest: dit jaar al bijna 100 miljoen euro. De diensten zeggen dat ze er niets aan kunnen doen dat burgers te lang op een beslissing moeten wachten, omdat ze kampen met veel werk en te weinig personeel.

Wetswijziging

In de politiek is er ook veel discussie over de dwangsommen. Deze zomer stemde de Tweede Kamer in met een wijziging van de vreemdelingenwet. Als de Eerste kamer deze gewijzigde wet aanneemt, hebben asielzoekers geen recht meer op een dwangsom als de IND hen te lang laat wachten.

Minister Vijlbrief (Sociale Zaken) heeft ook al gezegd af te willen van de dwangsom voor te laat beslissen bij het UWV. Wat de verschillende ambtenaren bespraken in het overleg, is volgens Trouw niet bekend.

Amazon heeft de samenwerking met de Amerikaanse vrachtluchtvaartmaatschappij 21 Air opgeschort. Een vrachttoestel van de luchtvaartmaatschappij, dat in opdracht van Amazon vloog, schoot 6 september in Miami van de landingsbaan. Daarbij kwamen vijf mensen op de grond om het leven.

Amazon heeft zelf geen vliegtuigen, maar werkt met meerdere bedrijven die onder hun vlag pakketjes vervoeren. 21 Air heeft acht toestellen die voor Amazon vluchten uitvoeren.

Eerdere waarschuwingen

Oud-medewerkers van 21 Air waarschuwden al voor het ongeluk dat het bedrijf zich niet aan de veiligheidsvoorschriften hield, meldde CBS News eerder. Volgens meerdere voormalige piloten hielden managers van het bedrijf bewust veiligheidsrapporten achter en werd bemanning onder druk gezet om zonder voldoende rust te vliegen.

Uit vrijgegeven opnames van het ongeval blijkt dat een piloot in het vliegtuig zijn collega in de cockpit iets meer dan een minuut voor de landing waarschuwde dat het vliegtuig te snel ging. Op die waarschuwingen is niet gereageerd in de cockpit.

De National Transportation Safety Board (NTSB), die het ongeluk onderzoekt, meldde vorige week wel dat uit gegevens van de vluchtdatarecorder bleek dat de piloten van het vrachtvliegtuig overwogen de landing af te breken nadat het toestel de grond had geraakt.

Twee voertuigen

Het vliegtuig gleed van de landingsbaan af en raakte vervolgens twee voertuigen. Vijf mensen kwamen om het leven, drie anderen raakten zwaargewond en twee anderen werden met lichte verwondingen opgenomen in het ziekenhuis. De twee piloten overleefden de crash.

Tegen persbureau Reuters zegt 21 Air dat het bedrijf "vertrouwen heeft in ons veiligheidsbeleid, onze procedures en onze trainingen".

De Amsterdamse brandweer heeft een verwarde man voor de tweede dag op rij uit de Sloterplas moeten halen, meldt stadsomroep AT5.

De man werd gisteren rond 18.00 uur door een duikploeg van de brandweer uit het water gehaald nadat hij in het midden van de plas minutenlang aan het watertrappelen was. Hij kon zelf op een vlot klimmen dat de brandweer had meegebracht. Omdat hij onderkoeld geraakt was, werd hij naar het ziekenhuis gebracht.

Een dag eerder was hij ook al rond 17.00 uur uit het water gehaald. In beide gevallen moest de brandweer met een duikploeg in actie komen en werd flink opgeschaald, meldt AT5. Onder meer een duikploeg uit Zaandam werd ingeschakeld en ook de Aalsmeerse brandweer was opgeroepen.

Een woordvoerder van de politie zegt dat het "vervelend is voor de hulpdiensten, maar het is vooral een treurige zaak voor deze meneer". De politie meldt dat er met een ggz-crisisteam contact wordt opgenomen om de man hulp te geven en om te voorkomen dat hij opnieuw het water ingaat.

In een inzamelingsactie voor de familie van een voor mishandeling veroordeelde Belg is al bijna 100.000 euro opgehaald.

De 49-jarige Grégory Lenoci werd in augustus veroordeeld tot een gevangenisstraf van zeventien jaar voor poging tot moord. Hij mishandelde zijn buurman zwaar na vermeend misbruik van zijn 6-jarige stiefzoon. De zaak maakte veel los in België, waar sommige burgers en politici zoals Vlaams Belang-voorzitter Tom van Grieken de straf voor hem veel te hoog vinden.

Na zijn veroordeling werd door een man, die zich een vriend van de familie noemt, een crowdfunding gestart waarbij de teller kort na middernacht op bijna 97.000 euro stond. Volgens de initiatiefnemer is het al ingezamelde geld onder meer besteed aan het aflossen van schulden en het betalen van openstaande rekeningen.

Aanranden

De Waal Lenoci woonde in een deelgemeente van Namen naast een man die in 2020 werd veroordeeld voor het aanranden van een 5-jarige jongen. Hij kreeg een voorwaardelijke gevangenisstraf van 37 maanden en moest psychologisch begeleid worden. Volgens Lenoci had zijn 6-jarige stiefzoon verhalen verteld waaruit hij opmaakte dat het jongetje was misbruikt door de buurman. Lenoci stapte naar de politie, die de zaak onderzocht, maar volgens VRT "duurde dat voor de man blijkbaar te lang".

Lenoci nodigde de buurman vervolgens vorig jaar juli bij hem thuis uit. Volgens Lenoci gaf de buurman daar zijn misbruik toe. Op beelden die Lenoci filmde en deelde op sociale media is te zien hoe hij de man schopt. Ook is op beelden te zien hoe hij de buurman slaat terwijl die met bloed om zich heen op de grond ligt. Ook roept Lenoci op de beelden: "Blijf van de kinderen af." De buurman ligt volgens Belgische media nog altijd in een "semi-vegetatieve toestand" in het ziekenhuis. Hij kan niet communiceren, zichzelf voeden of zelfstandig bewegen.

Lenoci werd eerder veroordeeld

Lenoci werd al eerder veroordeeld. In juli 2021 kreeg hij een voorwaardelijke gevangenisstraf van vijf jaar voor drugsdelicten en diefstal met geweld. Kort daarna kreeg hij een gevangenisstraf van achttien maanden voor mishandeling. En volgens VRT Nieuws werd hij recenter ook nog veroordeeld tot een celstraf van twee jaar voor mishandeling.

Tegen de zwaar mishandelde buurman liep nog een onderzoek. Volgens het Nieuwsblad was een andere vader in de straat ook naar de politie gegaan nadat P. zijn dochter zou hebben misbruikt. In het huis zou de buurman een speelruimte hebben gehad die hij zou hebben ingericht zodat kinderen uit de buurt er konden komen spelen. Op zijn telefoon vonden rechercheurs seksueel getinte foto's van het meisje. Het mogelijke misbruik tegen de stiefzoon van Lenoci is niet bewezen. Het onderzoek daarover werd eerder dit jaar geseponeerd vanwege een gebrek aan bewijs, meldt VRT Nieuws.

Na de veroordeling van Lenoci was het rumoerig in de rechtszaal en ook Lenoci liet luidkeels zijn ongenoegen blijken. Hij is tegen de uitspraak in hoger beroep gegaan. Het is nog niet duidelijk wanneer dat dient.

Actrice Keja Klaasje Kwestro heeft in Amsterdam de Theo d'Or in ontvangst genomen. Ze kreeg de belangrijkste Nederlandse toneelprijs voor haar hoofdrol in F*ck Lolita van Het Zuidelijk Toneel.

De voorstelling is gebaseerd op de omstreden roman Lolita van Vladimir Nabokov uit 1955, waarin een hoogleraar vertelt over zijn obsessie met een 12-jarig meisje dat hij seksueel misbruikt. In het toneelstuk speelt Kwestro de rol van het meisje Dolores, dat nu zelf de regie over het verhaal en haar lichaam neemt.

"Met haar oorspronkelijkheid, moed en technische virtuositeit en de nuance in haar psychologische duiding, belichaamt Kwestro onze schreeuwende behoefte aan een eigen stemgeluid", schrijft de jury van de toneelprijs.

Druminstallatie

De prijs voor de indrukwekkendste acteerprestatie van het afgelopen jaar in een bijrol ging naar Samantha Cherish Wielkens voor haar rol in Black Joy van Theater Oostpool & Dawn Collective.

Jacobien Elffers moet haar Theo d'Or voor meest grensverleggende podiumprestatie delen met een druminstallatie. Ze gebruikt die in de voorstelling Superdrum, die draait om het samenspel tussen mens en machine.

De prijzen worden jaarlijks uitgereikt door theaterkoepel VSCD. Dat gebeurt tijdens het Gala van het Nederlands Theater in de Stadsschouwburg in Amsterdam.

De centrumlinkse oppositie lijkt bij de parlementsverkiezingen in Zweden op een minieme winst af te stevenen. Met 94 procent van de stemmen geteld, staat het centrumlinkse oppositieblok op een kleine voorsprong, meldt de Zweedse publieke omroep SVT. De definitieve uitslag wordt woensdag verwacht.

De stembureaus in Zweden sloten om 20.00 uur. Dat het centrumlinkse en het rechtse blok in de exitpoll dicht bij elkaar liggen is geen verrassing: peilingen wezen de afgelopen tijd op een nek-aan-nekrace tussen de twee kampen. Het Zweedse parlement telt 349 zetels en om te gaan regeren zijn minstens 175 zetels nodig. Volgens de laatste prognose van SVT komt het centrumlinkse blok op 176 zetels en het rechtse blok op 173.

Zo werd de voorlopige prognose ontvangen:

De inzet van deze verkiezingen was hoog: de huidige centrumrechtse minderheidsregering regeert nu met gedoogsteun van het radicaal-rechtse Zweden Democraten. Premier Kristersson zegde deze partij regeringsdeelname toe als rechts de verkiezingen zou winnen. Dit was een schrikbeeld voor het centrumlinkse blok, geleid door oud-premier Andersson van de sociaaldemocraten.

Antisemitische uitlatingen

Volgens de prognoses komt haar partij met 28,1 procent van de stemmen nu als winnaar uit de bus. Het is nog onduidelijk of dat genoeg is om een regering te vormen met de Groenen, de Linkse Partij en de Centrumpartij.

Met de huidige uitslag spelen de socialisten waarschijnlijk een belangrijke rol in de coalitievorming. In het verleden gaven zij vaak gedoogsteun aan de sociaaldemocraten om rechts buiten de macht te houden. Ministers leverden de socialisten niet. Nu hebben zij regeringsdeelname geëist. De partij lag de afgelopen tijd echter onder vuur vanwege antisemitische uitlatingen.

De conservatieve partij van premier Kristersson, waarachter het rechtse blok zich heeft geschaard, kreeg 19,9 procent van de stemmen. Hij bestuurde Zweden de afgelopen vier jaar met een minderheidsregering. De coalitie bestaat uit zijn partij Moderaterna samen met de gelijkgestemde christendemocraten en liberalen en dus met gedoogsteun van de radicaal-rechtse partij Zweden Democraten.

In de prognoses komen zij uit op 17,6 procent van de stemmen. De definitieve uitslag wordt pas vastgesteld als ook de stemmen van Zweden die in het buitenland wonen zijn geteld. Het verschil tussen het linkse en rechtse blok is met 20.000 stemmen erg klein.

Scandinavië-correspondent Rolien Créton:

"Dat radicaal-rechts zo dicht bij regeringsmacht is geweest, is echt een heel grote verandering. Na de verkiezingen van acht jaar geleden had rechts een meerderheid, waarbij radicaal-rechts gedoogsteun zou geven, maar toen kwam er toch een linkse regering. Rechtse partijen wilden niet met radicaal-rechts samenwerken. Dat is nu helemaal veranderd.

Dat de sociaaldemocraten de grootste blijven, komt doordat zij naar rechts zijn opgeschoven. Migratie is een belangrijk thema in Zweden, onder meer door escalatie van bendegeweld in migrantenwijken. Zweden behoorde tot de meest genereuze landen op het gebied van asielbeleid, nu is het een van de strengste landen. Die strategie heeft er mede toe geleid dat de sociaaldemocraten de grootste blijven."

Hoe de coalitie eruit komt te zien, is nog onduidelijk. De socialisten willen regeringsmacht in het centrumlinkse blok, maar zijn in opspraak geraakt vanwege antisemitische berichten van bepaalde partijleden. Zij trokken onder meer de holocaust in twijfel en spraken steun uit voor Hamas en Poetin. Het is ook een optie dat het centrumlinkse blok daarom voor de Christendemocraten kiest uit het rechtse blok.

Ook heeft premier Kristersson van de conservatieve partij gezegd dat hij een partij uit het centrumlinkse blok wil verleiden zich bij zijn blok aan te sluiten, mocht links niet tot een coalitie kunnen komen."

Een week na de monsterzege van de AfD in Saksen-Anhalt lijkt een rechts-radicale deelstaatregering mogelijk. De partij, die in de deelstaat door de veiligheidsdienst als extreemrechts is bestempeld, gaat verkennende gesprekken voeren met de populistische partij BSW. Samen hebben zij een meerderheid.

Dat leidt tot zorgen, angst en protest bij groepen en organisaties die mogelijk geraakt worden door het AfD-beleid, zoals de evangelische en katholieke kerken. De AfD heeft die herhaaldelijk als 'goddeloos' bestempeld. De partij wil bezuinigen op de financiering, die deels via de deelstaat loopt.

De kerken zijn ongewild in een conflict met de AfD beland, zegt bisschop Bettina Schlauraff van de Evangelische Kerk. "We willen neutraal zijn, maar er is een rode lijn. De AfD heeft die overschreden." De partij valt de kerken al jaren aan, vervolgt ze: "Ze beweren dat wij het evangelie niet begrijpen, omdat we oproepen tot barmhartigheid en gastvrijheid."

Lhbti-acceptatie

Volgens de AfD zijn de kerken te 'links', door zich uit te spreken voor lhbti-acceptatie ("de verwoesting van de normale familie"), het tegengaan van klimaatverandering en de opvang van vluchtelingen. "Zo'n kerk is een gevaar voor de samenleving", zei AfD-cultuurpoliticus Hans-Thomas Tillschneider erover. "We hebben geen tweede Groene partij nodig."

Schlauraff denkt dat de AfD de kerken naar zijn hand wil zetten. "Ze zouden blij zijn als wij een ondersteunende kerk zouden zijn, zoals je veel in de VS ziet."

De bisschop peinst er niet over haar toon, woorden en uitlatingen aan te passen. "Dat kan niet ter discussie staan. De kerk hoort van zich te laten horen als minderheden zoals vluchtelingen of mensen met een handicap in gevaar komen."

Haar kerkgemeente heeft zich daarom in aanloop naar de verkiezingen uitgesproken tegen de AfD. Buiten de Dom in Maagdenburg hangt een groot spandoek met 'Nie wieder ist jetzt' ('Nooit meer is nu'). Juist vanwege het oorlogsverleden van Duitsland en de DDR-dictatuur ligt er een extra verantwoordelijkheid op haar schouders om zich te verzetten, vindt Schlauraff.

Kerkdienst over AfD

In een hoek van de Dom zijn zo'n twintig mensen bij elkaar gekomen voor een 'gebed voor de samenleving'. Dit type gebedsdienst begon tijdens de verkiezingscampagne, voor wie zijn zorgen over de opmars van de AfD wilde uitspreken. "Na de verkiezingen besloten we ermee door te gaan, want veel mensen zijn bang en voelen zich bedreigd door de AfD."

"De afgelopen dagen zijn we verontrust. Velen zijn angstig, radeloos", leidt de bisschop het gebed in. Na samenzang mogen de bezoekers hun wensen en hoop uitspreken. Schlauraff zelf bidt voor de politici. "God, schenk hen wijsheid en goed advies."

Kerkgangers vinden niet dat de kerk te politiek uitgesproken is. "Vrijheid van meningsuiting geldt toch ook voor de kerk? En wat ze zeggen is vooral menselijk, niet politiek", foetert een vrouw. Een ander zegt dat christen zijn per definitie politiek is. "Jezus was ook politiek, want hij kwam op voor de gewone man. Dat noemt de AfD links, omdat ze zelf rechts zijn."

Een kerk is in Duitsland meer dan alleen een kerk. Via zusterinstellingen beheert die ook kinderopvang, scholen, ziekenhuizen, voedselbanken en daklozenopvang. Daarvoor wordt een aparte kerkbelasting geheven. Dat wil de AfD veranderen, maar dat vergt een federale wetswijziging.

Daarnaast zijn er subsidies vanuit de deelstaat, honderden miljoenen per jaar, die de partij naar eigen zeggen eerlijker wil verdelen. Dat komt neer op minder subsidies voor de 'kritische' katholieke en evangelische kerken, ten gunste van bijvoorbeeld de Russisch-orthodoxe kerk en Pinkstergemeenten. Ook wil de AfD kerken die kerkasiel verlenen financieel straffen.

De AfD kan de kerken zo ernstig beschadigen, zegt bisschop Schlauraff. "Op korte termijn redden we het nog, maar daarna komen we in de problemen." Een woordvoerder van de katholieke Diakonie zegt daarnaast bezorgd te zijn over een leegloop van personeel bij kerkelijke instellingen in een AfD-deelstaat.

Strijdbaar in verzet

Juist Saksen-Anhalt kent een rijke kerkelijke geschiedenis. Het was de plek waar Luther zijn stellingen tegen de kerk formuleerde, die vervolgens aan de slotkerk in Wittenberg werden gespijkerd. Dat was een cruciaal moment in de geboorte van de protestantse kerk.

Mede door de DDR, die religie probeerde te onderdrukken, is anno nu 85 procent van de inwoners van Saksen-Anhalt atheïstisch. Ruim 10 procent hangt de evangelische leer aan en zo'n 3 procent is katholiek.

Bisschop Schlauraff toont zich strijdbaar: "Als mensen in gevaar komen, zullen wij hen beschermen en ons verzetten." Hoewel de AfD-winst haar heeft verrast en teleurgesteld zegt ze niet wanhopig te zijn. "Ik hoop dat uiteindelijk de menselijkheid overwint."

Een 45-jarige vrouw zonder vaste woon- of verblijfplaats is opgepakt in een onderzoek naar het bestellen van een moord. Dat zou gebeurd zijn via het darkweb, meldt de politie Rotterdam.

De vrouw is vrijdag aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij de zaak. Of zij zelf achter de opdracht zit, zegt de politie niet. RTL Nieuws meldt dat het gaat om een poging tot huurmoord op een Rotterdamse ondernemer, van wie het huisadres en een recente foto zijn gedeeld op de site.

RTL heeft inzage in de communicatie van de opdrachtgever. "Ik wil dat je hem levend verbrandt en wees er zeker van dat hij dit niet overleeft", zou die hebben geschreven. En na het horen van de prijs van 9000 dollar: "Oké, hoeveel kost het om zijn armen en benen af te hakken? Of, hoeveel zou het kosten om hem neer te schieten?"

Uiteindelijk zou er 1400 dollar in bitcoin zijn betaald. Omdat het een oplichtingssite blijkt te zijn, is de moord nooit uitgevoerd.

De verdachte wordt maandag voorgeleid.

De Oostenrijkse politie heeft een man opgepakt die ervan wordt verdacht dat hij zijn vrouw een jaar lang heeft gedrogeerd en laten misbruiken door andere mannen. De vrouw is inmiddels overleden. De zaak heeft Oostenrijk geschokt en wordt door justitie omschreven als "Pelicot 2.0", schrijven Oostenrijkse media.

De 39-jarige vrouw werd in de nacht van 25 op 26 juni door hulpdiensten zwaargewond aangetroffen in haar huis in Marchtrenk, bij de stad Linz. De tienerdochter van het gezin vond haar bewusteloze moeder bloedend op bed, schrijven Oostenrijkse media.

Haar 51-jarige man vertelde aan de Oostenrijkse autoriteiten dat ze overleed door "ruwe seks" en dat hij het bloed op haar lichaam niet had opgemerkt. De man had een hoog alcoholgehalte in zijn bloed. Ook het slachtoffer had volgens Oostenrijkse media veel alcohol in haar bloed.

Getuigenverklaring zus

Aanvankelijk werd de man niet als verdachte aangemerkt, maar hij werd opgepakt nadat hij zich verdacht had gedragen. Zo gooide hij het bed weg en verwijderde hij een app van zijn telefoon.

Ook was na autopsie gebleken dat de vrouw inwendige bloedingen had die door geweld waren ontstaan, schrijven Oostenrijkse media.

Rechercheurs ontdekten dat de man een dag voor haar dood online zou hebben opgezocht hoe hij iemand kon drogeren met middelen die hij in huis had.

De zus van de verdachte heeft tegen de politie gezegd dat haar broer haar heeft verteld dat hij zijn vrouw heeft vermoord. Hij zou haar hebben verteld dat hij 500 euro vroeg om zijn vrouw door andere mannen te laten misbruiken.

Tweede verdachte

De man riskeert een levenslange gevangenisstraf voor verkrachting van een weerloos persoon met de dood tot gevolg. In de zaak is ook een 51-jarige buurman opgepakt. Hoeveel mannen er nog meer betrokken zijn bij de zaak wordt onderzocht.

Het is buiten goed te merken dat we op weg zijn naar de herfst: de dagen worden snel korter en de lucht is vaak vochtig. De combinatie van kortere dagen en veel vocht in de atmosfeer zorgt ervoor dat het weer in de maanden september en oktober meestal heel kleurrijk is, met regenbogen, halo's en kleurrijke zonsopkomsten en zonsondergangen.

Vochtige lucht met een laagstaande zon komt vooral voor in de herfst, als de dagen al kort zijn, maar de temperatuur nog hoog. Dat komt doordat in Nederland de temperatuur niet gelijkloopt met de lengte van de dagen.

Op 21 juni is het bijvoorbeeld de langste dag, maar de warmste periode van het jaar is begin augustus. De oceaan en de Noordzee warmen maar heel langzaam op, waardoor ook de lucht vertraagd opwarmt. Op dezelfde manier is eind december de kortste dag, maar de koudste periode is gemiddeld pas begin februari.

Het langzame afkoelen van de zee vertraagt ook het kouder worden van de atmosfeer. Dat levert in de herfst die combinatie op van korte dagen en relatief warme, vochtige dagen. In september en oktober is het veel warmer dan in februari en maart, wanneer de dagen net zo kort zijn, maar de lucht dus veel kouder.

Rood, roze, paars en geel

De combinatie van lage zon en veel vocht zorgt voor al die kleur. Door de lage zon legt het zonlicht een lange weg af door de atmosfeer en onderweg filtert de waterdamp sommige kleuren uit het zonlicht. Wat overblijft, vooral rond zonsopkomst en zonsondergang, zijn rood, roze, paars, oranje en geel.

Ook zijn er in de herfst vaak regenbogen. Door de warme lucht kunnen nog felle buien ontstaan, terwijl de zon al laagstaat. Dat levert de mooiste regenbogen op, met soms loodgrijze luchten op de achtergrond. Ook halo's en bijzonnen zie je vaak in dit jaargetijde, als de zon laag aan de horizon staat.

Daar komt nog bij dat de natuur in het najaar ook steeds kleurrijker wordt door het herfstblad aan de bomen. In combinatie met de explosie van kleuren in de atmosfeer zijn de komende maanden een fotogenieke periode van het jaar, al kan het ook flink nat zijn.

Dagen nu snel korter

De komende week biedt wat dat betreft van alles wat. Morgen wordt het vrij zonnig en 20 tot 22 graden. Dinsdag kan het in het oosten en zuiden 25 graden worden voordat het 's avonds gaat regenen.

De rest van de week heb je kans op flink wat kleur: soms is er zon, ook zijn er buien. Bovendien worden de dagen tijdens de komende week bijna een halfuur korter, waardoor je het kleurrijke weer ook steeds vaker ziet als je nog buiten of onderweg bent.

In Zweden kunnen kiezers vandaag naar de stembus om een keus te maken voor een nieuwe rechtse of linkse regering. Bij de parlementsverkiezingen zijn er twee kampen gevormd. De huidige, conservatieve premier wordt dit keer gesteund door een radicaalrechtse partij en neemt het op tegen de laatste centrumlinkse premier.

Recente peilingen duiden op een nek-aan-nekrace. In een peiling van afgelopen vrijdag van het Zweedse persbureau Ekot stond het linkse blok op 50,8 procent en het rechtse blok stond op 47,6 procent.

Het rechtse blok wordt geleid door premier Ulf Kristersson, die de afgelopen vier jaar met een minderheidsregering het land bestuurde. Zijn coalitie bestaat uit zijn centrumrechtse partij Moderaterna en de gelijkgestemde christendemocraten en liberalen. Die coalitie kreeg gedoogsteun van de radicaal-rechtse partij Zweden Democraten.

Die werd bij de vorige verkiezingen de grootste rechtse partij, maar vier jaar geleden was het voor de Zweedse politiek een brug te ver om te gaan regeren onder leiding van een anti-immigratiepartij met extreemrechtse wortels; een aantal partijoprichters is neo-Nazi.

Het rechtse blok ging daarop regeren met gedoogsteun van de Zweden Democraten. Inmiddels heeft de partij zich ontwikkeld tot belangrijke steunpilaar voor centrumrechts en Kristersson beloofde de partij daarom dat die na verkiezingen van vandaag wel deel mag uitmaken van de coalitie, mocht hij winnen.

Tijdelijke voorsprong

Die belofte leek even een negatief effect te hebben: Kristerssons partij zakte in de peilingen. Het leek er een maand geleden op dat links zou winnen, maar de linkse voorsprong is inmiddels flink geslonken.

Op links strijdt oud-premier Magdalena Andersson van de centrumlinkse sociaaldemocraten. Haar partij is sinds de Tweede Wereldoorlog meestal aan de macht geweest. Andersson was premier van 2021 totdat ze in de laatste verkiezingen in 2022 haar zetel verloor.

De vraag is of en met wie haar partij een meerderheid zou kunnen vormen. De twee grote blokken in de Zweedse politiek bestaan beide uit vier partijen. Die partijen hebben minimaal 4 procent van de stemmen nodig om een zetel in het parlement te bemachtigen.

Anderssons sociaaldemocraten, de Groenen, de Linkse Partij en de Centrumpartij zijn het in grote lijnen eens over hogere sociale uitkeringen en overheidsuitgaven, maar verschillen bijvoorbeeld over immigratie. Anderssons partij wil meer restricties dan de anderen. Daarnaast wil de Centrumpartij een regering met de Linkse Partij niet steunen.

Geen eenduidig thema

De Zweden Democraten werden in 2022 de grootste partij met een campagne die focuste op de misdaad en immigratie. Sindsdien heeft het rechtse kabinet strenge regels ingevoerd: de jaarlijkse migratie werd teruggebracht van 117.000 mensen in 2016 naar 12.000 vorig jaar.

Dit jaar is het verkiezingsthema minder eenduidig. Uit een peiling van de publieke omroep SVT blijkt dat de Zweedse kiezers zich vooral zorgen maken over de gezondheidszorg, onderwijs, recht en orde, ouderenzorg en het milieu.

De eerste voorlopige resultaten van de parlementsverkiezingen worden rond 21.00 uur vanavond bekendgemaakt, meldt de Zweedse kiescommissie.