De rechts-radicale partij Alternative für Deutschland (AfD) is in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt zoals verwacht de grootste geworden. De partij krijgt volgens een prognose van de uitslag ruim 44 procent van de stemmen, meer dan was gepeild.
De winst van de AfD lijkt niet voldoende voor een absolute meerderheid van de zetels in het deelstaatparlement, iets wat wel voor mogelijk werd gehouden. Omdat van één partij onzeker is of die de kiesdrempel haalt, kan dat nog veranderen.
De partij in kwestie, BSW, staat inmiddels in meerdere prognoses op 5 of 5,1 procent. Dat is genoeg om toe te treden tot het parlement en daarmee raakt een meerderheid voor de AfD uit zicht. Vannacht wordt een voorlopige uitslag verwacht.
Groot gat met andere partijen
Het gat tussen de AfD en de andere partijen is enorm. De CDU van bondskanselier Merz eindigt volgens de prognose met 17,5 procent van de stemmen als tweede. Die partij is meer dan gehalveerd. Andere partijen krijgen minder dan 10 procent van de stemmen.
Zo reageerden AfD-leden om 18.00 uur op de exitpoll:
In de Oost-Duitse deelstaat werd gestemd voor een nieuw parlement. In alle peilingen stond de AfD op meer dan 40 procent van de stemmen. Maar de grote vraag die boven de verkiezing hangt, is of het genoeg is om alleen te regeren. In heel Duitsland en daarbuiten wordt daarom met spanning naar de verkiezingen in Saksen-Anhalt gekeken.
Hoge opkomst
De opkomst lag rond de 78 procent en is daarmee de hoogste in de deelstaat sinds de hereniging van Duitsland in 1990. Ook is het percentage veel hoger dan bij de vorige verkiezingen, vijf jaar geleden. Toen kwam 60 procent van de kiezers opdagen.
De AfD is van oudsher sterk in Oost-Duitsland, maar de partij regeerde nog nooit. Middenpartijen wezen steeds iedere vorm van samenwerking met de AfD af. Lijsttrekker Ulrich Siegmund liet op zijn beurt weten alleen solo te willen regeren.
Duitsland-correspondent Charlotte Waaijers volgt de verkiezingen in Maagdenburg:
"Dit is het beste resultaat dat de AfD tot nu toe gehaald heeft bij grote verkiezingen. Voor alle kiezers die voor de partij hebben gekozen, gaat hiermee mogelijk een lang gekoesterde droom in vervulling: eindelijk een AfD-regering. De partij heeft tot nu gezegd alleen te willen regeren, om geen compromissen te hoeven sluiten. Of deze uitslag daarvoor genoeg is, valt op dit moment niet te zeggen. Het gaat er heel erg om spannen.
Nagenoeg alle andere kiezers maken zich juist grote zorgen over de mogelijk eerste radicaal-rechtse regering in Duitsland sinds de Tweede Wereldoorlog. Zij vrezen voor extreme plannen die tegen de grondwet ingaan, die de deelstaat flink kunnen veranderen.
Daarnaast dreigt voor de andere politieke partijen een nachtmerrie: het scenario dat ze met z'n allen samen een regering moeten vormen om de AfD buiten de deur te kunnen houden, terwijl ze inhoudelijk ver uit elkaar liggen. Dat kan de groeiende ontevredenheid waarmee zij te kampen hebben juist versterken."
Lijsttrekker Siegmund reageerde op de exitpoll dat de AfD "geschiedenis heeft geschreven". Hij zegt wel bereid te zijn om met andere politieke partijen te praten, maar over onderwerpen als migratie en veiligheid valt niet te onderhandelen.
Landelijk partijleider Alice Weidel spreekt van een "historisch resultaat" en zegt dat de partij een duidelijk mandaat heeft om te regeren in de deelstaat. Haar collega-partijleider Chrupalla zegt dat de zogenoemde Brandmauer vandaag is weggestemd. Dat is de afspraak van politieke partijen om nooit met extreemrechts in zee te gaan.
PVV-leider Geert Wilders heeft de AfD gefeliciteerd met de zege. "Gratuliere", stuurt hij op X.
'Signaal afgegeven'
Andere partijen reageren met ontzetting op de grote winst van de AfD. Lijsttrekker van Die Linke, Eva von Angern, spreekt van een "zwarte dag voor Saksen-Anhalt".
"Wat we hier zien, is een dramatische situatie", zei Felix Banaszak, de landelijk voorzitter van de Groenen. Wel is hij blij met het resultaat van zijn eigen partij, dat het hoogst ooit is in Saksen-Anhalt.
Sven Schulze, lijsttrekker van grote verliezer CDU, zegt dat de partij een nederlaag heeft geleden. Maar hij wijst als huidige premier van de deelstaat ook op de hoge opkomst. "Dit is democratie." Kiezers hebben volgens hem een signaal afgegeven. "Het is nu zaak dat degenen die verantwoordelijkheid gaan dragen in het parlement, dat signaal oppakken."
De AfD in Saksen-Anhalt is volgens de veiligheidsdienst extremistisch, onder meer omdat de partij banden heeft met extreemrechtse organisaties.
De partij wil de rechten van asielzoekers inperken en hen zo veel mogelijk laten terugkeren naar het land van herkomst. Ook is de partij van plan om te stoppen met lhbti-voorlichting, wat volgens de partij neerkomt op het "promoten van seksuele afwijkingen". Wat betreft de AfD moet er daarnaast een einde komen aan de financiering van de publieke omroep, van "anti-Duitse" cultuur en kerkelijke organisaties.
Eigen grondwet
Deelstaten in Duitsland hebben veel bevoegdheden. Anders dan een Nederlandse provincie gaat een Duitse deelstaat onder meer over het onderwijs, de politiewetgeving en een deel van de belastingen.
Een deelstaat heeft een eigen grondwet, regering en veiligheidsdienst. Ook over zaken die federaal worden besloten, zoals asiel en buitenlands beleid, praten de deelstaatregeringen mee.