NOS Nieuws - Algemeen

Het ziet ernaar uit dat Rijkswaterstaat alle grote onderhoudswerkzaamheden die voor volgend jaar en 2028 in Noord-Nederland gepland staan, gaat schrappen. De projecten worden in ieder geval voorlopig niet aanbesteed omdat onvoldoende geld beschikbaar is.

"Wat het concreet betekent in Noord-Nederland is dat 92 kilometer aan asfalt niet wordt vervangen en 94 viaducten geen onderhoud krijgen", aldus een woordvoerder van Rijkswaterstaat bij RTV Noord. "Wij hebben de aanbestedingen in Noord-Nederland voor 2027 en 2028 on hold gezet", voegt hij daar bij Omrop Fryslân aan toe.

De bezuinigingen hebben ook gevolgen voor het onderhoud van vangrails, de wegmarkering (zoals de tekens op de wegen) en het onderhoud van bermen en taluds.

Het nieuws over Noord-Nederland komt nu naar buiten, zegt Van der Meer, maar ook elders in het land worden waarschijnlijk kortetermijnprojecten niet aanbesteed of geschrapt. Tot 2038 is een tekort van 34,5 miljard euro voor onderhoudsprojecten van Rijkswaterstaat.

Onaangename verrassing

De reacties in Noord-Nederland variëren van ongeloof tot woede. "Dit is een zeer onaangename verrassing", aldus de Groningse gedeputeerde Erik Jan Bennema (VVD). "De prioriteit zou volgens de minister liggen bij beheer en onderhoud. Dit nieuws staat daar haaks op. Het gaat wel over de bereikbaarheid en kansen en toekomst van Noord-Nederland."

"Extra wrang is dat noordelijke bedrijven juist innovatieve oplossingen aandragen, waarmee onderhoud slimmer, duurzamer en goedkoper kan", laat de gezamenlijke werkgevers- en ondernemersorganisatie VNO-NCW MKB Noord weten. "Als zelfs zulke oplossingen worden afgeblazen, dan is dit niet meer uit te leggen."

Budgettekort

Een jaar geleden waarschuwde de Algemene Rekenkamer al dat het budgettekort voor de instandhouding van het hoofdwegennet snel groter werd. Juist nu veel bruggen en viaducten aan het einde van hun levensduur zijn, is er steeds minder geld beschikbaar om er iets aan te doen.

In maart dit jaar luidden minister Karremans en staatssecretaris Bertram de noodklok. Zij waarschuwden dat Nederland niet alle onderhoudsprojecten voor wegen, bruggen en waterwerken tegelijkertijd kan uitvoeren, waardoor pijnlijke keuzes, uitstel en prioritering (het naar voren halen van werkzaamheden op plekken waar het onveilig dreigt te worden) onvermijdelijk zijn.

Karremans en Bertram zeiden toen al samen met de Tweede Kamer die "pijnlijke keuzes" te willen maken. Nog voor de zomer willen ze al het geplande onderhoud opnieuw beoordelen omdat er minder geld beschikbaar is. Om vervolgens dus samen te besluiten welke onderhoudsprojecten overal in Nederland wél en welke niet doorgaan.

Onvermijdelijk uitstel

De keuzes zijn nog niet gemaakt. Officieel is het groot onderhoud in Noord-Nederland dus nog niet van de baan. Maar het feit dat de projecten nu niet worden aanbesteed, betekent onvermijdelijk uitstel. Bij een aanbestedingsprocedure wordt een aannemer uitgezocht die het werk kan doen. Zo'n procedure duurt maanden, soms zelfs nog langer.

De aannemers in het noorden zijn vrijdag op de hoogte gebracht door Rijkswaterstaat.

Uitstel en mogelijk afstel kan vervelend uitpakken, stelt de woordvoerder van Rijkswaterstaat. "Als groot onderhoud niet wordt uitgevoerd, heeft het uiteraard gevolgen voor de veiligheid" zegt hij.

"De kans op storingen wordt ook vergroot", vervolgt de woordvoerder. "Het kan best zijn dat bijvoorbeeld een rijstrook afgesloten wordt bij schade. Afgelopen winter hadden we zeker in de provincie Groningen op veel plekken asfaltschade. Nog zo'n winter zou niet fijn zijn."

Acuut onveilig

Overigens benadrukt zowel Rijkswaterstaat als het ministerie dat alle wegen continu "gemonitord" worden en dat er altijd geld is om acuut onveilige situaties te verhelpen.

Een meerderheid van de vakbondsleden werkzaam bij ASML heeft ingestemd met het sociale plan voor de reorganisatie bij de chipmaker. Dat melden vakbonden FNV en De Unie.

Vorige maand werd er al een principeakkoord bereikt tussen ASML en alle betrokken vakbonden.

In het sociaal plan is onder meer afgesproken dat er tot 1 mei 2027 geen gedwongen ontslagen mogen vallen. ASML gaat eerst kijken of boventallige medewerkers ergens anders in het bedrijf kunnen werken.

Het uitstellen van een gedwongen ontslagronde kan volgens FNV honderden ontslagen schelen. "We verwachten dat het merendeel van de medewerkers van wie de baan zou verdwijnen op deze manier een nieuwe werkplek kan vinden binnen ASML", zegt FNV onderhandelaar Peter Reniers.

Succesvol jaar

Vorig jaar kondigde ASML aan 1700 banen te schrappen. Ongeveer 1400 daarvan zijn banen in Nederland.

De aankondiging was opvallend, want de chipfabrikant draaide vorig jaar het beste jaar tot nu toe. Toch is volgens het bedrijf een reorganisatie nodig, om verder te kunnen groeien.

Na de aankondiging gaven de vakbonden aan snel met het bedrijf te willen praten over een sociaal plan. Daarin staat wat een reorganisatie voor het personeel betekent en worden afspraken gemaakt over bijvoorbeeld ontslagvergoedingen en begeleiding naar nieuw werk.

Naast het uitstellen van gedwongen ontslagen zijn er ook afspraken gemaakt over transitievergoedingen en begeleiding naar ander werk.

Tegen drie mannen die sinaasappels, eieren, houtblokken, stenen en zelfs een verkeerbord van een viaduct af gooiden in Zuid-Limburg, zijn voorwaardelijke celstraffen geëist.

Het Openbaar Ministerie (OM) verdenkt ze van poging tot doodslag, meldt L1 Nieuws.

"Ze hebben de aanmerkelijke kans aanvaard dat iemand zo'n incident niet zou overleven", aldus het OM vanmiddag in de zaak tegen de drie. "Houtblokken en stenen werden bewust gegooid op het moment dat er een auto voorbij reed. Het had voor de bestuurders heel anders kunnen aflopen."

Psycholoog

Hoe vaak er tussen november 2023 en februari 2024 voorwerpen van het viaduct op de Euregioweg bij Landgraaf zijn afgegooid, is onduidelijk. Wel deden vijf automobilisten aangifte. Hun auto's werden geraakt door verschillende voorwerpen. Bij een van hen ging een steen dwars door de voorruit. Een van de gedupeerden was bij de rechtszaak aanwezig. Hij zei sinds het incident onder behandeling te zijn van een psycholoog.

"Het begon als kattenkwaad", zeiden de drie verdachten. Ziyed, Natalian en Johnny, nu tussen de 20 en 22 jaar oud en afkomstig uit Landgraaf en Eygelshoven, worden verantwoordelijk geacht voor de incidenten. Er staat ook nog een vierde jongen terecht, maar omdat hij minderjarig was toen de feiten plaatsvonden, wordt zijn zaak later achter gesloten deuren behandeld.

Verkeersbord

De drie bekenden met eieren naar auto's te hebben gegooid. Wie de zwaardere voorwerpen van het viaduct gooide, konden ze zich niet herinneren. Een van hen gaf wel toe een steen te hebben gegooid. Maar wie een verkeersbord van het viaduct smeet, konden ze niet zeggen. "U verklaart alle drie dat er een verkeersbord naar beneden is gegooid, maar u verklaart alle drie dat u het niet was. Dat is wel opmerkelijk", zei de rechter sceptisch.

Tijdens de rechtszaak werd het beeld geschetst van vier jongeren die telkens in dezelfde auto naar hetzelfde viaduct reden. Onderweg werd gelachen en werden filmpjes gemaakt. Het begon met eieren, die ze kochten bij een tankstation dat 24 uur per dag open is. Later namen ze ook stenen of sinaasappels mee.

Hetzelfde viaduct

Na een reeks meldingen besloot de politie het viaduct op de Euregioweg in de gaten te houden. Met succes, de mannen werden opgepakt. Door het vergelijken van telefoongegevens en pintransacties kon een verband met andere incidenten op hetzelfde viaduct worden gelegd.

Het motief voor hun daden bleef vaag. Een van hen gebruikte het woord "kattenkwaad". "Maar toen er ook een verkeersbord werd gegooid en met stenen, vond ik dat we te ver gingen. Het was een domme keuze", zei een ander.

Proeftijd

Het OM achtte poging tot doodslag bewezen, maar wees erop dat de drie hun leven hebben gebeterd nadat ze in voorarrest hadden gezeten. Daarom eiste het OM een celstraf van vijftien maanden voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar. Met andere woorden: ze gaan alleen de gevangenis in als ze binnen twee jaar zoiets opnieuw doen.

De rechtbank doet over twee weken uitspraak.

"We zijn dicht bij een deal met Iran." Een bewering als deze heeft de Amerikaanse president Trump sinds het begin van de oorlog met Iran geregeld gedaan. De Amerikaanse nieuwszender CNN maakte een optelsom: sinds 23 maart heeft hij minstens 38 keer gezegd dat een deal ophanden was. Maar ondanks deze herhaalde claims lijkt een akkoord tussen Iran en de VS nog ver weg.

Vandaag zei Trump dat de Iraniërs "te lang hebben gedaan over het goedkeuren van een deal die goed voor ze zou zijn geweest", en dat het land daar nu voor zal boeten. Hij zei dat hij nieuwe aanvallen op elektriciteitscentrales in Iran overweegt.

Met dit soort dreigementen probeert de Amerikaanse president Iran onder druk te zetten om concessies te doen, maar experts zien dat dit soort uitspraken weinig indruk maken op het Iraanse regime.

Aanvallen 'met de rem erop'

Hoewel officieel een tijdelijk bestand tussen de landen geldt, vallen Iran en de VS elkaar nog geregeld aan. Wel gebeurt dit op minder grote schaal dan aan het begin van de oorlog. De partijen lijken "met de rem erop" te strijden, om te voorkomen dat onderhandelingen over een langdurig bestand klappen, zegt Clingendael-onderzoeker Youri Verschoor.

Van echte onderhandelingen over bijvoorbeeld de Iraanse nucleaire installaties is volgens Verschoor overigens nog geen sprake. Omdat diplomatieke gesprekken doorgaans achter gesloten deuren plaatsvinden, is het gissen hoe die ervoor staan.

"Het lijkt erop dat achter de schermen Iran en de VS via Pakistaanse bemiddelaars met elkaar praten. Deze gesprekken gaan vooral over de voorwaarden voor de onderhandelingen, dus waarover die zouden moeten gaan en welke tijdlijn daarbij hoort."

Fundamentele verschillen

Over die voorwaarden zijn de partijen het niet eens, zegt Verschoor. Zoals over de Amerikaanse blokkade van de Straat van Hormuz: "De VS wil daar niet mee stoppen, maar Iran vindt het beëindigen van de blokkade een voorwaarde om aan onderhandelingen te beginnen." Iran wil bijvoorbeeld dat zijn bevroren tegoeden worden vrijgegeven, maar de VS weigert dat zolang er geen afspraken zijn over de nucleaire installaties van Iran.

"Ze hebben dus fundamenteel andere posities ingenomen, nog voordat er überhaupt onderhandelingen plaatsvinden", zegt de Clingendael-expert.

André Gerrits, emeritus hoogleraar International Studies aan de Universiteit Leiden, stelt dat de VS zich heeft vergist in de oorlog. "Het Iraanse regime laat zien dat hoewel de leiding is weggebombardeerd, niets erop wijst dat ze een andere koers zijn gaan varen."

Dat Iran zowel economisch als militair zwak staat, betekent niet dat het bewind het niet volhoudt, zegt Gerrits. Hij verwijst naar de decennialange sancties tegen het land. "De Iraanse samenleving lijdt daaronder, maar het regime niet."

Het is volgens hem duidelijk dat de VS militair superieur is aan Iran. "Maar de VS weet die overmacht niet om te zetten in resultaten die de Amerikaanse president wil behalen, zoals dat Iran stopt met het verrijken van uranium. Trump dacht het regime met bombardementen op de knieën te krijgen, maar dat werkt niet."

Concessies

Onderzoeker Verschoor zegt dat het Iraanse regime niet bereid is in te stemmen met een deal die slecht is voor het land. Hij ziet net als Gerrits dat de Amerikaanse dreigementen niet leiden tot concessies. "Het Iraanse regime weet dat de VS een overweldigende militaire capaciteit heeft, maar is bereid om extreem ver te gaan om in het zadel te blijven."

Het regime heeft volgens hem bovendien nog opties achter de hand om de Amerikanen onder druk te zetten. "Het kan de Straat van Hormuz nog verder afknijpen of de Houthi's de strategisch gelegen zeestraat Bab el Mandeb laten afsluiten", zegt hij. Daarnaast kan Iran de As van Verzet inzetten om Amerikaanse doelen aan te vallen.

Volgens Gerrits heeft de VS naast militaire middelen ook andere mogelijkheden om Iran tot concessies te bewegen, zoals het vrijgeven van bevroren tegoeden of het opheffen van sancties. "Maar daar gelooft Trump niet in", zegt hij.

Gerrits denkt dat de enige uitweg voor de VS is om niet langer te bombarderen maar te onderhandelen over zaken die ook voor Amerika van belang zijn, in het bijzonder een deal over het Iraanse nucleaire programma. Dat heeft in het verleden gewerkt en dat zou volgens hem ook nu kunnen werken - zeker met reële dreiging van verdere oorlogvoering achter de hand.

Een andere optie is dat de onvrede onder de Iraanse bevolking een punt bereikt waarop er serieuze onenigheid binnen de leiding ontstaat, waardoor die wel richting de eisen van de VS moet gaan bewegen. "Maar tot die tijd zit Trump met een impopulaire oorlog waar hij voorlopig niet van af lijkt te komen."

De man die gisteren in de buurt van Moskou door een aanslag met een autobom om het leven werd gebracht, was een hooggeplaatste Russische militair. Volgens het onafhankelijke Russische onderzoeksplatform The Insider gaat het om de 57-jarige luitenant-generaal Damir Davidov, die verantwoordelijk was voor het leveren van raketten en artilleriemunitie aan de frontlinie in Oekraïne. The Insider meldt dat de Oekraïense veiligheidsdienst SBOe achter de aanslag zit.

De BMW van Davidov explodeerde gisteren in de vroege ochtend nadat hij was vertrokken van een parkeerplaats in Balasjicha, een voorstad van Moskou. Volgens ooggetuigen was Davidov direct na de explosie nog in leven, maar overleed hij enige tijd later, voordat de hulpdiensten arriveerden. Hij woonde vlak bij de plaats van de aanslag.

Volgens het onderzoeksplatform was Davidov al langer een doelwit van de Oekraïense autoriteiten vanwege zijn mogelijke betrokkenheid bij oorlogsmisdaden. Hij zou direct betrokken zijn geweest bij de planning en organisatie van de Russische militaire invasie in Oekraïne op 24 februari 2022.

Aanslagen in Rusland

De Oekraïense veiligheidsdienst SBOe zit sinds het begin van de oorlog in Oekraïne achter meer aanslagen op hooggeplaatste functionarissen in Rusland. Zo werd de 54-jarige luitenant-generaal Igor Kirillov in 2024 met een bomaanslag om het leven gebracht in een buitenwijk van Moskou. Hij gaf leiding aan de legereenheden die werken met chemische, biologische en nucleaire wapens. Kirillov was voor zover bekend de eerste hoge Russische militair die ver van het front werd geliquideerd.

In Balasjicha werd vorig jaar april ook de Russische luitenant-generaal Jaroslav Moskalik met een autobom omgebracht. De aanslag van gisteren gebeurde op 350 meter van de plek waar Moskalik werd geliquideerd, zegt The Insider.

Een journalist van Pointer is mishandeld tijdens undercoveropnames over drugshandel via Snapchat. Presentator Jos de Groot werd geslagen toen hij drugs en nepgeld wilde kopen van twee dealers. De Groot heeft aangifte gedaan.

Het onderzoeksprogramma van KRO-NCRV concludeert dat wapens, verdovende middelen en andere illegale spullen nog altijd makkelijker te kopen zijn via Snapchat, ondanks dat het socialemediaplatform beterschap heeft beloofd. Het team van journalisten vond online ruim honderd dealerprofielen. Door een van deze personen is De Groot mishandeld.

De presentator zegt tegen de NOS dat dit drie weken geleden is gebeurd. De Groot had toen al bij diverse dealers op het platform illegale middelen besteld en vervolgens op straat gekocht. Ditmaal zou de journalist het tripmiddel lean en nepgeld aanschaffen, "dat ook veel wordt verhandeld op Snapchat".

Harde vuistslag

De Groot overhandigde het geld aan twee personen. "Ik kreeg op dat moment een heel harde vuistslag in mijn gezicht. Toen zijn ze er snel met het geld vandoor gegaan." Hij denkt dat hij niet herkend was als journalist. Het kwam volgens hem in feite neer op een ripdeal. De berovers waren volgens hem twee jonge jongens, maar het is onduidelijk of het gaat om minderjarigen.

"Het was zeer heftig en het team is er ook van geschrokken", blikt de presentator terug. Hij was tijdens de beroving alleen, maar collega's waren wel dichtbij. De mishandeling is vastgelegd met een verborgen camera. Het is de eerste keer dat De Groot dit heeft meegemaakt.

'Wilde Westen'

"Met deze uitzending laten we zien dat Snapchat een soort Wilde Westen is geworden", zegt de journalist. Het programma wordt morgen om 16.00 uur gepubliceerd op YouTube.

Via emoji's of straattaal zijn aanbieders van drugs en wapens volgens de journalisten makkelijk te vinden. Er werd gesproken met vele tientallen jongeren, die aangeven dat er laagdrempelig toegang is tot verboden middelen. In sommige gevallen zouden dealers zelfs via het algoritme van Snapchat worden voorgesteld aan gebruikers.

Honderdduizenden accounts geblokkeerd

Het bedrijf zegt in een reactie tegen Pointer dat het hard optreedt tegen illegale activiteiten op het platform. Het in de VS gevestigde Snap Inc. heeft in 2025 naar eigen zeggen 2,2 miljoen drugsgerelateerde posts verwijderd en 538.000 accounts geblokkeerd. In de verklaring staat ook dat het bedrijf ervan op de hoogte is dat "criminelen hun tactieken voortdurend aanpassen".

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) begon in september vorig jaar een onderzoek naar Snapchat, vanwege de verkoop van illegale vapes. De Europese Commissie is onder meer op verzoek van de Nederlandse toezichthouder ook een onderzoek gestart naar het socialemediaplatform.

Het Mauritshuis hoeft 25 kunstwerken die de erfgenamen van kunsthistoricus en oud-museumdirecteur Abraham Bredius opeisten, niet terug te geven. Dat is het oordeel van de rechtbank in Den Haag. De erfgenamen wilden de topstukken terughebben omdat het museum de waardevolle schilderijen in hun ogen te weinig tentoonstelt.

Bredius (1855-1946) was van 1889 tot 1909 directeur van het Mauritshuis. Hij liet in zijn testament opnemen dat het kunstmuseum in Den Haag 25 van zijn zeventiende-eeuwse schilderijen na zijn dood mocht behouden, het museum had ze al in bruikleen. Bredius stelde wel twee voorwaarden: ze mochten niet uitgeleend worden en ze moesten permanent tentoongesteld worden.

Topstukken van Rembrandt

In de collectie zitten kopstukken als Saul en David en Twee Afrikaanse mannen van Rembrandt van Rijn, net als werken van Salomon van Ruysdael, Jan Steen en Jan van Goyen.

Het Mauritshuis bewaart de meeste kunstwerken echter in het depot van het museum. Momenteel hangen tien schilderijen 'op zaal', in het verleden waren dat er nog minder. De erfgenamen van Bredius vinden dat het museum de afspraken schendt en dat het daarom de werken kan opeisen. Het Mauritshuis is het daar niet mee eens.

Vertaling van één zinnetje

De zaak draait in feite om de vertaling van één zinnetje in het Franstalige testament van Bredius. Toen hij zijn testament opstelde, woonde hij in Monaco. Daar schreef hij dat de schilderijen "devront rester exposés exclusivement dans ledit Musée".

Volgens de nabestaanden staat hier dat de kunstwerken permanent tentoongesteld moeten worden. Het Mauritshuis vertaalt het echter anders. Volgens het museum staat er dat als ze tentoongesteld worden, dit in het Mauritshuis moet zijn. Ook de advocaten van de twee partijen konden het niet eens worden over hoe de woorden 'rester exposés' geïnterpreteerd moesten worden, hoewel ze beiden in Parijs hadden gestudeerd.

De rechtbank heeft hier nu duidelijkheid over gegeven. Het erkent dat er "enige ruimte is voor onzekerheid" over de vertaling van het testament van Bredius, maar stelt ook dat er geen "absolute tentoonstellingsplicht" was geëist door Bredius. Dus mag het museum de schilderijen houden.

'Zorgelijke uitspraak'

Eén van de erfgenamen, Otto Kronig, noemt de uitspraak zorgelijk. "De rechtbank is niet uitgegaan van wat Bredius heeft opgeschreven, maar van wat musea tegenwoordig praktisch vinden." De advocaat van de erfgenamen heeft aangekondigd in hoger beroep te gaan.

Bredius' erfgenamen zijn overigens geen directe familie. Zij zijn familie van Joseph Kronig (1887-1984), een huisgenoot en een belangrijke protégé van de kinderloze en ongehuwde Bredius. Hij was zijn enige erfgenaam.

Oud-politicus Geert Dales is vandaag door de Amsterdamse politierechter schuldig bevonden aan belediging van een taxichauffeur, smaad en doxing. Het gaat om een incident uit november 2024 op station Sloterdijk in Amsterdam. De 74-jarige oud-partijvoorzitter van 50Plus heeft van de rechter een taakstraf van 80 uur opgelegd gekregen, waarvan 40 uur voorwaardelijk.

De rechter acht het bewezen dat Dales op 25 november 2024 's avonds bij het station een taxichauffeur heeft uitgescholden voor "kut-Marokkaan" en "vuile moslim".

Na het incident plaatste Dales berichten erover op X. Daarin adviseerde hij niet in de betreffende taxi te stappen en plaatste hij een foto van het kenteken van de chauffeur. Dat bevestigt een woordvoerder van de rechtbank Amsterdam. Doxing is het verspreiden, verzamelen of openbaar maken van iemands persoonlijke gegevens zonder toestemming, met als doel angst aan te jagen of te intimideren.

'Grenzen van strafbare overgegaan'

De rechter sprak van "vervelende feiten, met vervelende berichten op sociale media met vervelende woorden" die gericht waren op "bang maken, intimideren en kleineren". "U bent de grenzen van het strafbare overgegaan", citeert persbureau ANP de rechter.

De chauffeur verklaarde dat Dales dronken bij hem instapte en niet wilde zeggen waar hij heen wilde. Ook zou de oud-politicus volgens de chauffeur hebben gezegd: "Jullie haten homo's, jullie weten niet wie ik ben." Getuigen verklaarden dat ze Dales zagen instappen en even later weer uitstappen.

Volgens Dales was dat "volstrekte onzin". "Dit is een waanzinsscenario, dit klopt niet, dit stinkt", citeert ANP de advocaat van Dales. Volgens de rechter is het mogelijk dat de taxichauffeur ook iets tegen Dales heeft gezegd, maar dit maakt de uitspraken van de oud-politicus niet minder strafbaar. "Ik moet het doen met wat in het dossier zit", aldus de rechter.

Politiek

Dales was sinds 1998 raadslid en later fractievoorzitter voor de VVD in de gemeenteraad van Amsterdam. In 2000 werd hij wethouder in de stad. Van 2004 tot 2007 was Dales burgemeester van Leeuwarden. Tot 2016 bleef de politicus lid van de VVD, maar verliet daarna de partij voor 50Plus, waar hij lijstduwer was bij de daaropvolgende gemeenteraadsverkiezingen.

Van 2018 tot 2020 was hij landelijk voorzitter van de partij, maar stapte op nadat partijprominenten het vertrouwen in hem hadden opgezegd. Senatoren en bijna de gehele Tweede Kamerfractie noemden de stijl van Dales "autocratisch en weinig democratisch" en hij zou met "grof taalgebruik" vooraanstaande leden hebben beledigd.

Het kabinet onderzoekt of pepperspray legaal kan worden voor mensen die gestalkt worden of die op een andere manier worden bedreigd. In Denemarken gebeurt dat al en minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) gaat na of we dat hier ook kunnen invoeren.

In een debat over geweld tegen vrouwen vorig jaar, naar aanleiding van de moord op de 17-jarige Lisa, zei Van Weel al dat hij bereid was om te kijken of pepperspray voor iedereen legaal kan worden zodat vooral vrouwen en meisjes zich beter kunnen verdedigen. Daarna heeft zijn ministerie onderzocht hoe de rest van Europa met pepperspray omgaat. Dat blijkt heel verschillend te zijn, maar de minister lijkt het Deense model het best om te verkennen.

In Denemarken kunnen mensen met "een bijzondere beschermingsbehoefte" een vergunning krijgen van de politie om pepperspray bij zich te hebben. Dat gaat bijvoorbeeld om vrouwen die last hebben van stalking, ruzie hebben met een ex of vrezen voor eergerelateerd geweld.

Risico's

Van Weel onderzoekt dus of hij het voor die groep kan regelen. De VVD'er lijkt er huiverig voor om pepperspray voor iedereen te legaliseren. Uit het eerste onderzoek van zijn ministerie blijkt namelijk dat er "significante risico's" kleven aan het legaal maken van pepperspray. "Deze risico's omvatten onder meer dat de agressor de pepperspray kan afpakken en juist tegen vrouwen kan gebruiken en dat door onervarenheid of weersomstandigheden de pepperspray de vrouw zelf kan treffen en weerloos kan maken", schrijft de minister aan de Tweede Kamer.

Bovendien kan legalisering er volgens de minister toe leiden "dat burgers het middel tegen de politie en elkaar inzetten en de makkelijke verkrijgbaarheid van het middel zal er mogelijk toe leiden dat ook criminelen pepperspray vaker als geweldsmiddel gebruiken". Van Weel wil rekening houden met die risico's, maar ook iets doen voor mensen die veel risico lopen en daarom bekijkt hij deze beperkte vorm van legalisering. Als het zo ver komt dat Nederland het Deense model invoert, dan is er ook voorlichting nodig over de risico's van pepperspray, stelt de bewindspersoon.

'Pak juist bron van probleem aan'

Je veiliger voelen is niet hetzelfde als veiliger zijn, zegt Slachtofferhulp Nederland in een reactie. De hulpinstantie roept het kabinet op te onderzoeken welke maatregelen het meest effectief zijn om bedreiging en stalking tegen te gaan. Essentieel daarbij is dat de verantwoordelijkheid voor veiligheid "nooit bij slachtoffers mag worden neergelegd."

De feministische actiegroep Dolle Mina's sluit zich hierbij aan. Het is beter om de bron van het probleem aan te pakken dan pepperspray in te voeren, zegt Lidewij Baart. "Ik heb vriendinnen die weleens zeggen dat ze zich er veiliger mee voelen en ik snap dat gevoel. Maar ik denk dat je geweld niet moet bestrijden met geweld."

Ze roept de politiek daarom op meer maatregelen te nemen tegen de zogenoemde manosphere. Deze invloedsfeer omvat vrouwonvriendelijke sites, blogs en socialemedia-accounts van mannen die machogedrag en seksistische opvattingen promoten. Er is volgens Baart een cultuuromslag nodig om geweld tegen vrouwen te beperken.

Verontrustend

Het kabinet erkent dat er veel meer nodig is dan wel of niet pepperspray toestaan. Van Weel: "Hoewel ik het van groot belang vind dat vrouwen zichzelf kunnen verdedigen tegen agressie en geweld, vind ik het tegelijkertijd een verontrustende en onacceptabele ontwikkeling dat vrouwen verantwoordelijk worden gemaakt voor hun veiligheid en daarvoor maatregelen zouden moeten nemen."

De minister wil bijvoorbeeld meer aandacht voor genderongelijkheid en vrouwenhaat maar ook voor "culturele verschillen in geweld tegen vrouwen, zoals bij eergerelateerd geweld". Daarnaast zou omstanders duidelijker gemaakt moeten worden dat zij een rol kunnen spelen.

Of je er niets mee hebt, of dat je niet kunt wachten tot het begint, vanaf morgen zal het er bij de koffieautomaat veel over gaan: het WK voetbal in de VS, Mexico en Canada.

Luisteren?

Deze aflevering kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Sportjournalist en schrijver Edwin Schoon praat ons in deze podcast bij over alles wat we moeten weten: van Timber tot Messi en van Trump en Infantino tot ICE, Iran en dynamic pricing.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Eindredactie: Rosanne Sies

Marius Borg Høiby, de 29-jarige zoon van de Noorse kroonprinses Mette-Marit, komt toch niet vrij. Een Noors gerechtshof heeft zijn verzoek om te worden vrijgelaten om bij zijn zieke moeder te kunnen zijn, afgewezen.

De rechtbank oordeelde maandag nog dat Høiby, die vervolgd wordt voor mishandeling en zware zedenmisdrijven, zijn cel wel mocht verlaten. Het Noorse Openbaar Ministerie ging daarna in beroep en het hof oordeelt nu dat het risico te groot is dat Høiby, als hij wordt vrijgelaten, nieuwe strafbare feiten pleegt.

De advocaten van Høiby zijn "heel, heel erg teleurgesteld". Een van hen, Ellen Holager Andenæs, zegt tegen de Noorse omroep NRK dat ze de beslissing bijna onbegrijpelijk vindt. Høiby overweegt volgens haar nu om de uitspraak aan te vechten bij het Noorse Hooggerechtshof.

Gezondheid verslechterd

De zoon van de prinses zit ruim vier maanden in voorarrest. Hij werd begin februari opgepakt, vlak voor een groot proces tegen hem van start ging. Hij werd toen opnieuw aangeklaagd voor nieuwe strafbare feiten tegen een ex-vriendin. Eerdere pogingen om tijdelijk vrij te komen mislukten ook.

Zijn moeder lijdt aan de chronische, ongeneeslijke ziekte longfibrose en wacht op een longtransplantatie. Vorige week werd Mette-Marit op de wachtlijst geplaatst. Volgens Noorse media is een voorwaarde hiervoor dat een patiënt maximaal nog een jaar te leven heeft zonder een nieuwe long. De vrouw van kroonprins Haakon gebruikt nu dagelijks een zuurstofconcentrator.

Omdat haar gezondheid recentelijk is verslechterd, keerde hun dochter prinses Ingrid Alexandra terug naar huis vanuit Australië, waar ze studeert. Haakon onderbrak een reis naar Japan om bij zijn zieke vrouw te zijn.

Uitspraak op handen

De uitspraak in het proces tegen Høiby volgt waarschijnlijk volgende week maandag al. De oudste zoon van de kroonprinses wordt beschuldigd van 40 misdrijven, waaronder mishandeling en het verkrachten van vier vrouwen terwijl ze sliepen.

Het Openbaar Ministerie heeft een gevangenisstraf geëist van zeven jaar en zeven maanden. Het proces tegen hem, evenals het schandaal rond Mette-Marits vriendschap met zedendelinquent Jeffrey Epstein, waren de afgelopen maanden een last voor de kroonprinses, bovenop haar ziekte.

De rechtbank vond het begin deze week "buitenproportioneel ingrijpend" om Høiby vast te blijven houden en oordeelde dat de kans op recidive klein is. Mette Marits zoon verklaarde daar zelf over dat hij op dit moment geen moeilijkheden wil veroorzaken: "Het gezin bevindt zich in zo'n situatie dat ik nooit iets zou doen om die te verergeren. Dat is voor mij volstrekt ondenkbaar", zei hij.

Bij een grootschalige Oekraïense drone- en raketaanval zijn vannacht verspreid over Rusland militaire infrastructuur en olie-installaties onder vuur genomen. Daarnaast werd op het bezette schiereiland de Krim een museum getroffen, de Russen beweren dat daarbij een historisch schilderij is vernield. Het Russische ministerie van Defensie meldt dat meer dan 300 drones uit de lucht zijn geschoten.

Bij een aanval op Tsjeboksary, 600 kilometer ten oosten van Moskou, werden Flamingo-kruisraketten gebruikt, zei president Zelensky. Dat zijn door Oekraïne geproduceerde middellangeafstandsraketten die vorig jaar augustus voor het eerst werden ingezet in de oorlog tegen Rusland. Volgens Zelensky was een wapenfabriek het doelwit. De Russische autoriteiten zeggen dat bij de aanval drie mensen gewond zijn geraakt.

Op sociale media staan beelden van de Oekraïense aanval op Tsjeboksary en op een olieraffinaderij in Samara:

In de regio Vladimir, ten oosten van Moskou, raakten twee olie-installaties beschadigd. Ook de raffinaderij in Samara, ten zuidoosten van de hoofdstad, werd aangevallen. Ook daar zouden drie gewonden zijn gevallen. In de Siberische stad Omsk, op 2800 kilometer van Kyiv, ging het drone-alarm af, maar over een aanval is niets bekendgemaakt. In de stad bevindt zich de grootste olieraffinaderij van Rusland.

In de haven van de door Rusland bezette stad Marioepol werden onder meer energievoorzieningen en schepen onder vuur genomen met drones. Daarmee is de capaciteit van de haven, een cruciaal knooppunt voor de militaire logistiek van Rusland, volgens Oekraïne "aanzienlijk beperkt".

De haven werd volgens het Oekraïense leger ook gebruikt voor de "illegale export van Oekraïens graan, kolen en metaal naar Rusland". Marioepol ligt in de Oost-Oekraïense regio Donetsk, die door Rusland grotendeels wordt bezet.

'Panoramaschilderij vernietigd'

In de havenstad Sevastopol op de Krim trof een drone een historisch museum, waarop het dak in brand vloog. Het museum toont werken over de Krimoorlog (1853-1856) tussen het Russische Rijk en een coalitie waaronder het Ottomaanse Rijk. In die oorlog werd Rusland verslagen.

Het topstuk van het museum is het panorama De Verdediging van Sebastopol (1854-1855) van de Russische kunstschilder Franz Roubaud. De door Rusland aangestelde bestuurder van Sevastopol sprak schande van de Oekraïense aanval, en zei dat het panoramawerk "feitelijk is vernietigd", zonder daarbij bewijs te leveren.

De Krim kampt met een brandstoftekort na recente aanvallen van Oekraïne. Het schiereiland werd in 2014 door Rusland geannexeerd.

Aanvallen diep landinwaarts

Oekraïne valt de Russische militaire logistiek de laatste tijd ver achter de frontlinie aan, als onderdeel van een nieuwe militaire strategie. Volgens experts heeft dat er mede toe geleid dat de opmars van de Russen een halt toe is geroepen. "We zullen doorgaan met het toepassen van sancties op lange afstand tegen Russische militaire doelen en de olie-industrie", aldus Zelensky.

Rusland voerde vannacht ook luchtaanvallen uit op Oekraïne. Het Oekraïense leger zegt 181 van in totaal 207 Russische drones uit de lucht te hebben geschoten. Bij een aanval met 26 drones op Charkiv in Oost-Oekraïne zouden vijf mensen gewond zijn geraakt. In de regio Zaporizja in het zuidoosten zouden bij Russische luchtaanvallen tien mensen gewond zijn geraakt. Bij een droneaanval op de zuidelijke havenstad Odesa zouden twee kinderen van 8 en 10 gewond zijn geraakt.

De overheid begint 15 juni een campagne in een nieuwe poging om wangedrag op fatbikes aan te pakken. Verantwoordelijk minister Karremans van Infrastructuur wil dat ouders de technische staat van de fatbike van hun kinderen controleren en ze aanspreken op slecht gedrag op de fatbike.

Volgens hem is een nieuwe campagne nodig omdat uit onderzoek is gebleken dat jongeren de verkeersregels best kennen, maar massaal aan hun laars lappen. Dit zou komen door groepsdruk, zelfoverschatting of uit weerstand tegen het negatieve beeld over de fatbike.

Andere weggebruikers zouden zich volgens het onderzoek vooral ergeren aan fatbikegebruikers die te snel optrekken, andere verkeersdeelnemers intimideren en te snel rijden. Ook is een ergernis dat vaak twee, drie of zelfs vier personen op één fatbike zitten.

De minister wijst erop dat hersenletsel onder jongeren op de elektrische fiets sinds 2020 is verzesvoudigd. Karremans: "Het zou helpen als ouders bijvoorbeeld het gesprek aangaan met hun kinderen."

Om de campagne alvast af te trappen is Karremans woensdagochtend aanwezig bij een fatbikecontrole in Barendrecht, net als Edwin van de Graaf van de verkeerspolitie. De ochtend begint rustig, maar op het moment dat de scholen bijna opengaan, wordt het steeds drukker. Rond half negen fietsen twee jonge meiden samen op één fatbike de politiefuik in.

Volgens de meiden is hun fatbike niet opgevoerd. Of de controles stom zijn? "Nee, eigenlijk niet", zegt één van hen tegen de NOS. Ze begrijpen de actie wel.

De politieagent constateert echter al snel dat de technische staat van hun fatbike verre van in orde is: een remhendel ontbreekt. De fiets remt niet, zegt de agent. "Hij remt wel, maar dat doet hij slow!", reageert één van de meiden snel. "De rem is net afgebroken, ik heb hem in mijn tas." Druk maken de meiden zich er niet om: de fatbike functioneert prima met één rem, vinden zij.

Op de rollerbank blijkt dat de fiets niet is opgevoerd. Ondanks de slechte technische staat van het vervoersmiddel ("Een kapotte rem is geen goed teken.") neemt de politie de fiets niet in beslag. Ook volgt er geen boete. Aan andere fatbike-bestuurders zijn deze ochtend al wel bekeuringen uitgedeeld. De hoogte daarvan wordt later bepaald door de officier van justitie en kan al snel oplopen tot enkele honderden euro's.

Helmplicht en boetes

Van de Graaf schat in dat de helft van de fatbikes op de openbare weg niet aan de technische eisen voldoet. Volgens hem zijn de meest voorkomende overtredingen remmen die niet werken, remmen die ontbreken of opgevoerde fatbikes die harder kunnen dan 25 kilometer per uur.

Pogingen om de overlast rondom het vervoersmiddel te beteugelen, stuiten al langere tijd op juridische problemen. De kern van het probleem is de definitie: wat is een fatbike en wat wordt gezien als een 'gewone' elektrische fiets?

Zo blijkt dat fabrikanten hun ontwerp snel kunnen aanpassen om juridische omschrijvingen van de fatbike te omzeilen, bijvoorbeeld door er dunnere banden onder te zetten. Ook is er nog geen helmplicht voor jongeren op een fatbike, daar wordt wel sinds 2024 over gesproken.

Eind april kondigde minister Karremans aan dat hij werkt aan een minimumleeftijd voor bestuurders van fatbikes en dat hij "een wettelijke basis" wil maken voor fatbikevrije zones. Het doel is dat deze, net als de helmplicht, in september 2027 ingaan.

In Enschede en in Amsterdam hebben ze daar niet op gewacht, daar zijn al gebiedsverboden voor fatbikes. In het Vondelpark zijn tussen 25 mei en 8 juni 39 boetes en 31 waarschuwingen uitgedeeld, maakte de gemeente Amsterdam vandaag bekend.

De kledingbank in Eindhoven stopt per direct met het aannemen van kleding. Zo'n 75 procent van de gedoneerde kleding voldoet niet aan de eisen. Vrijwilligers kunnen het uitzoekwerk niet meer aan.

De innamestop duurt zeker tot na de zomer. Omdat Kledingbank Eindhoven een grote voorraad heeft, is het aanbod dit seizoen nog voldoende, schrijft Omroep Brabant..

Vieze en onbruikbare kleding komt dagelijks met zakken vol binnen in Eindhoven:

Kledingbank Eindhoven is in 2009 opgericht om tweedehands kleding gratis weg te geven aan Eindhovenaren die door financiële problemen zelf geen (nieuwe) kleding kunnen betalen. Alles wat door donaties binnenkomt, wordt door vrijwilligers gesorteerd op categorie, maat en seizoen.

In totaal werken er ongeveer honderd vrijwilligers. Daphne Hobbelen is een van de vrijwilligers die vele zakken kleding door haar handen ziet gaan. "We proberen de mensen wel duidelijk te maken welke kleding ze wel en niet kunnen brengen, maar dat is heel lastig. Meteen bij de deur controleren gaat ook niet omdat er vaak een rij staat om kleding in te leveren", zegt Daphne. Toch is dit wel iets waar de kledingbank naartoe wil werken.

Niet geschikt

De kleding die niet in aanmerking komt, gaat door naar het Leger des Heils of de daklozenopvang. Als het daar ook niet geschikt voor is, gaat de kleding naar het buitenland waar de stof van de kleding hergebruikt wordt.

De kledingbank is niet de enige organisatie die met dit probleem kampt. Eerder al namen Dress for success en Stichting Awesome maatregelen om de instroom van gebruikte kleding te beperken.

Een voormalige piloot van Air Canada heeft jarenlang zonder de juiste papieren gevlogen. De Canadese man is opgepakt en aangeklaagd voor onder meer fraude en het gebruik van vervalste documenten. Hij is ook beboet door de toezichthouder.

De 59-jarige Geoffrey Wall heeft volgens de politie tussen 2009 en 2025 meer dan 900 binnenlandse en internationale vluchten uitgevoerd zonder het juiste brevet. In die periode heeft hij grote toestellen als een Boeing 777 en 767 gevlogen, schrijven Canadese media.

Wall begon zijn carrière in 1998 als piloot bij Air Canada en werd in 2009 benoemd tot gezagvoerder. Om die functie uit te kunnen voeren had hij een ATPL-certificaat nodig, het hoogste vliegbrevet dat behaald kan worden. Met dat brevet is een piloot bevoegd om grote verkeersvliegtuigen te vliegen.

De voormalige piloot gebruikte volgens de politie vervalste vliegbrevetten om bij Air Canada en de toezichthouder voor de luchtvaart aan te tonen dat hij wel bevoegd was om grotere toestellen te besturen.

'Filmscenario'

De piloot bekleedde tijdens zijn 27-jarige carrière in de luchtvaartsector meerdere functies bij de pilotenvakbond van Air Canada, waaronder die van voorzitter bij het bestuursorgaan van de vakbond.

"Dit onderzoek en alle details eromheen lezen als een filmscenario", zei adjunct-hoofdcommissaris Milinovich van de Canadese politie tegen de media. "Dit is vergelijkbaar met een arts die bevoegd is om huisarts te zijn, maar hersenoperaties uitvoert in zijn praktijk", aldus Milinovich.

De politie begon in januari een onderzoek naar de man nadat bij een controle meerdere afwijkingen in zijn documenten werden geconstateerd. Air Canada meldde het incident bij de toezichthouder, waarna die contact opnam met de politie. De man was toen al niet meer werkzaam bij de luchtvaartmaatschappij, hij was met pensioen gegaan.

Volgens Air Canada was Wall wel gekwalificeerd om te vliegen en had hij een geldig commercieel vliegbrevet. De veiligheid van passagiers kwam volgens de luchtvaartmaatschappij niet in het geding omdat alle piloten elk jaar verplichte trainingen volgen.

Het kabinet wil gaan optreden als gemeenten de taaleis voor mensen in de bijstand niet handhaven. In het uiterste geval krijgt dat financiële consequenties, schrijft minister Aartsen in een brief aan de Tweede Kamer.

De taaleis houdt in dat mensen die een bijstandsuitkering krijgen zich moeten inspannen om de Nederlandse taal te leren, zodat ze aan werk kunnen komen. Ze moeten minimaal niveau 1F of A2 hebben. Dat is het niveau van kinderen aan het einde van de basisschool of van mensen die een inburgeringscursus hebben gedaan.

Gemeenten zijn verplicht om die taaleis te handhaven. Dat betekent onder meer dat ze taallessen moeten aanbieden en een korting van 25 tot 40 procent van hun uitkering kunnen opleggen aan mensen die niet meewerken.

'Verminderen budget'

Op dit moment gebeurt dat niet of nauwelijks. Aartsen dreigt te "escaleren" als gemeenten "ervoor kiezen" om niet in actie te komen. Hij zal dan "een proces in gang zetten dat uiteindelijk kan leiden tot het verminderen van het bijstandsbudget aan die gemeenten".

Tegelijkertijd wil hij de taaleis in de wet gaan aanpassen. Gemeenten hoeven dan alleen nog te toetsen bij twijfel over iemands taalniveau. "Dit bespaart tijd en kosten."

Het voorstel van Aartsen is een uitwerking van wat D66, VVD en CDA in hun coalitieakkoord hebben afgesproken. Zijn voorgangers in eerdere kabinetten waren ook al met het probleem bezig.

Vier Indonesische militairen moeten de cel in voor een zuuraanval tegen een mensenrechtenactivist. De militaire rechtbank gaf hun straffen van 1,5 tot 3 jaar. Twee daders worden ook uit het leger gezet. De aanval schokte Indonesië, vooral nadat beelden ervan waren rondgegaan.

Activist Andrie Yunus bekritiseerde de groeiende rol van het leger in de overheid. Toen hij op 12 maart van dit jaar 's avonds op zijn scooter terug naar huis reed, werd hij door de militairen opgewacht op een kruispunt in Centraal Jakarta. Ze gooiden zuur in zijn gezicht, het gekrijs van Yunus op de beelden ging door merg en been. Een kwart van zijn lichaam raakte verbrand en hij verloor een oog.

'Goedkeuring van de regering'

Mensenrechtenactivisten zijn niet tevreden met deze uitspraak. Ze eisen dat justitie nu ook onderzoek doet naar de opdrachtgevers van de aanval. "De aanval op Andrie Yunus is een voorbeeld van het groeiende gevaar voor Indonesische activisten", zegt Hamid Usman van Amnesty International. Volgens een telling van zijn organisatie is het aantal bedreigde activisten licht gestegen van 288 in 2024, naar 295 activisten vorig jaar. Maar het feit dat meer bedreigingen fysiek worden, baart hem grote zorgen.

"Ikzelf ben ook met de dood bedreigd, aan de telefoon", zegt Usman. En volgens Amnesty International is dat onderdeel van een campagne ingezet door het leger, met impliciete goedkeuring van de regering. "President Prabowo Subianto heeft sinds zijn aantreden meermaals dreigende taal uitgeslagen richting activisten en journalisten." En volgens hem ziet het leger dat als een goedkeuring om hun dreigementen op te voeren.

Uit een rapport van Amnesty blijkt dat het leger een online desinformatiecampagne is begonnen om critici in diskrediet te brengen. Met het groeiende aantal dreigementen tot gevolg.

Doodsbedreigingen

Een van de slachtoffers van de groeiende dreigingen is Iqbal Damanik. Al een decennium voert hij voor Greenpeace actie tegen de verwoesting van de natuur in Indonesië door grondstofwinning. Maar toen hij dit jaar een campagne begon over de nikkelmijnen in Raja Ampat in Papua kreeg hij een stortvloed aan bedreigingen online.

"Het waren vooral berichten die positief waren over de regering. Dat ik nepnieuws de wereld instuurde en dat de regering het best goed deed." En dan voegden sommigen er nog een doodsbedreiging aan toe. "Sommigen zeiden dat ze me zouden onthoofden."

Toen Iqbal toch doorging met zijn campagne werd de dreiging ineens heel direct. "Ze kwamen bij me thuis, en lieten een onthoofde kip achter." En een briefje met de boodschap dat hij zijn mond moest houden. "Anders zou mijn familie gevaar lopen. Dat was ongelooflijk beangstigend."

President Prabowo

Volgens Hamid Usman heeft het allemaal te maken met de autoritaire neigingen van president Prabowo en de groeiende macht van het leger. Hoge militairen krijgen daarmee lucratieve rollen bij het graven naar nikkel en het inrichten van palmolie- en suikerrietplantages. "En ze zien ons als een obstakel voor hun economische doelen."

Indonesië toont wat dat betreft zorgelijke parallellen met de dictatoriale en kleptocratische tijd onder Prabowo's oud-schoonvader Soeharto in de jaren '60 tot '98, waarin een kleine groep zich verrijkte ten koste van de bevolking. Tijden waarin tegenstanders vaak met geweld uit de weg werden geruimd.

Het kruispunt in Centraal Jakarta waar Andrie Yunus werd aangevallen lijkt daarmee symbolisch. Indonesië leek lange tijd vooruit te gaan richting een democratischer en opener samenleving. Maar het land lijkt te zijn omgedraaid en keert terug naar repressievere tijden. En de aanval op Andrie Yunus maakt dat voor activisten heel concreet.

Vertrek of zelfcensuur

"Ik denk er weleens over na om vertrekken uit Indonesië", zegt Usman. De bedreigingen tegen hem en zijn familie baren zijn omgeving grote zorgen. Hij hoopt na gesprekken met de Nederlandse ambassadeur op hulp als het erop aankomt. Na vragen van de NOS zegt het ministerie van Buitenlandse Zaken niet op individuele zaken te reageren.

Ook Iqbal denkt weleens na over een vertrek. Maar hij kiest voorlopig voor enige zelfcensuur. "Ik ga iets meer berekenend spreken. Al was het maar omdat mijn vrouw me daar soms om vraagt." Want hij vindt het belangrijk om zijn stem, al dan niet lichter, te verheffen. "Ik blijf hoop houden dat het beter wordt in Indonesië. Dat wordt een moeilijke strijd, ook voor mijn familie."

Eerder dan verwacht dreigt er een tekort aan de hoeveelheid beschikbare elektriciteit in Nederland. Dat meldt de landelijk netbeheerder Tennet in een jaarlijks advies aan het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Vorig jaar was de verwachting nog dat zo'n tekort pas in 2030 zou optreden.

Nu denkt de Tennet dat dit al in 2028 kan gebeuren. "Het risico op een elektriciteitstekort neemt aanzienlijk toe," zegt Maarten Abbenhuis, operationeel directeur van Tennet. De overheid moet daarom haast maken met een subsidieregeling voor gascentrales, adviseert de netbeheerder.

Het advies heeft niets te maken met netcongestie en de druk op het elektriciteitsnet; alle kabels, transformatoren en hoogspanningsmasten in Nederland. Dit rapport gaat over de productie van elektriciteit door gas-, kolen- en kerncentrales, windmolens en zonnepanelen.

Het dreigend tekort aan elektriciteit wordt veroorzaakt door de toenemende vraag. Steeds meer bedrijven schakelen over van gas op elektriciteit. Ook particulieren rijden steeds vaker op elektriciteit in plaats van benzine en stoken hun huis warm met elektrische warmtepompen in plaats van gas.

De norm is streng in Nederland; er mag niet vaker dan vier uur per jaar een tekort aan elektriciteit ontstaan. Dat dit toch dreigt te gebeuren is het gevolg van de toenemende afhankelijkheid van elektriciteit afkomstig van zon en wind. Hierdoor worden gascentrales steeds vaker verliesgevend.

Toch is er ook in de toekomst zogenoemd 'regelbaar vermogen' nodig. Dat betekent dat er gas- of kolencentrales nodig zijn die bij een gebrek aan zon en wind voor voldoende elektriciteit zorgen. De eigenaren van die centrales worden dan betaald om klaar te staan en bij te springen als er een tekort is.

Het kabinet heeft al besloten om zo'n 'capaciteitsmechanisme' te ontwikkelen. Minister Stientje van Veldhoven van Economische Zaken en Klimaat komt naar verwachting binnenkort met de uitwerking van de plannen. Het klinkt simpel: gascentrales aanzetten bij een tekort aan elektriciteit uit zon en wind. In de praktijk ligt het iets ingewikkelder. Zo moet het systeem de vrije elektriciteitsmarkt zo min mogelijk verstoren en niet meer kosten dan strikt noodzakelijk.

Toch is haast geboden volgens de netbeheerder. "We moeten nu echt starten met capaciteitsmarkt", zegt Abbenhuis. Volgens Tennet moet dit in de winter van 2029/2030 operationeel zijn. "Dat kan als we aansluiten bij ontwikkelingen in onze buurlanden."

België heeft al een aantal jaren een capaciteitsmarkt net als het Verenigd Koninkrijk. Ook Duitsland en Denemarken ontwikkelen zo'n systeem. Leveringszekerheid van elektriciteit is voor een flink deel afhankelijk van de samenwerking met andere landen in Europa. Ook daar groeit de komende jaren het dreigende elektriciteitstekort, schrijft Tennet in het advies.

Naast het subsidiëren van gascentrales, zijn er grote batterijen nodig. Die moeten tijdelijk overtollige elektriciteit uit zon en wind opslaan en teruggeven bij een tekort. Verder pleit Tennet ervoor om niet alleen energiecentrales te betalen om 'stand by' te staan. Grote afnemers van elektriciteit zouden betaald moeten worden om minder elektriciteit af te nemen bij een tekort. Hoe meer bedrijven en particulieren financieel profiteren van het meebewegen met vraag en aanbod van elektriciteit, hoe minder groot het probleem wordt.

Tekort kan opgelost worden

Weliswaar dreigt er volgens de huidige berekeningen over een aantal jaren een tekort, de grootte van het tekort is volgens Tennet overzichtelijk. Het gaat om een beperkt aantal uren, vooral in de winter. De netbeheerder gaat ervan uit dat er genoeg mogelijkheden zijn om een tekort te voorkomen.

Mocht de capaciteitsmarkt niet op tijd operationeel zijn, kan Tennet ook individuele afspraken maken met eigenaren van gascentrales. Niet alleen moet voorkomen worden dat ergens het licht uit gaat. Een dreigend tekort kan ook voor een extreem hoge elektriciteitsprijs zorgen.

Verslaggevers van de BBC melden vanochtend apocalyptische taferelen vanuit Belfast. In het oosten van de stad smeulen na de rellen van gisteravond in brand gestoken auto's en een bus nog na en liggen huizen erbij als ruïnes. Er hangt de geur van verbrand hout en plastic, en overal ligt as.

Een protest tegen immigratie, na een brute mesaanval op straat door een migrant uit Sudan, liep uit op geweld, vernielingen en branden. De chaos wordt vanochtend breed veroordeeld.

"Groepen gemaskerde mannen die gezinnen uit hun huizen verdrijven door brand te stichten, is niets minder dan walgelijke lafheid", zegt premier van Noord-Ierland, Michelle O'Neill. Andere politici zeggen diepbedroefd en woedend te zijn over "zoveel waanzinnig, walgelijk racisme en vernieling op straat".

Een bewoonster vertelt hoe ze haar huis moest ontvluchten nadat haar voordeur vlam had gevat:

De Britse premier Starmer omschrijft de chaos in Belfast als "schokkend en volstrekt onacceptabel". Volgens hem is het duidelijk dat mensen werden aangevallen vanwege hun achtergrond. "Degenen die achter het geweld zitten zullen de volle kracht van de wet voelen", zegt hij.

Extreemrechts veroordeeld

De Noord-Ierse minister van Justitie, Naomi Long, geeft online onruststokers van extreemrechts de schuld van het aanwakkeren van raciale spanningen en omschreef hun acties als "verachtelijk".

De relschoppers vielen op verschillende plekken in de stad woningen aan waarvan ze dachten dat er migranten woonden. Onder meer een Afrikaans gezin moest hun huis uit toen de ramen ervan werden ingeslagen. Volgens de BBC woonden ze er al meer dan twintig jaar. "Ze worden weggestuurd puur omdat ze zwart zijn," vertelde een dominee aan de BBC.

Ook de woning van een Noord-Ierse vrouw brandde volledig uit en haar Oekraïense buren ontvluchtten hun huis, nadat gemaskerde mannen de voordeur in brand hadden gestoken.

De 19-jarige dochter van het Oekraïense gezin beschreef de gebeurtenissen tegenover de BBC als angstaanjagend: "Ik was met mijn hond in huis, dus ik moest via de achterdeur vluchten. Gelukkig wonen mijn vrienden in de buurt, dus ik kon bij hen overnachten."

Veel mensen gered

De politie meldt veel mensen te hebben gered, onder anderen een baby van twee maanden oud. "Het waren gezinnen uit alle lagen van de bevolking die gisteravond het slachtoffer werden van dit afschuwelijke gedrag", zei hoofdcommissaris Jon Boutcher in het radioprogramma Good Morning Ulster.

"Hier is absoluut geen excuus voor," zei Boutcher. Hij noemde de rellen een "enorme daad van zelfbeschadiging, gepleegd door hersenloze idioten die eigenlijk alleen hun eigen toekomst in gevaar brengen".

De leider van de Ulster Unionist Party, Jon Burrows, was gisteravond in de Newtownards Road in Oost-Belfast, waar een bus in vlammen opging. Hij zag vooral veel jonge relschoppers: "Het waren voornamelijk kinderen jonger dan 16, met bedekte gezichten, die dachten dat het hun patriottische plicht was om een bus in brand te steken en huizen te vinden die gelinkt waren aan immigranten."

Hij zei in het radioprogramma dat hij hun gedrag "volledig veroordeelt" en dat "het geen plaats heeft in onze samenleving. Het hoort niet thuis in een legitiem gesprek over migratie." Hij riep ouders op om hun kinderen binnen te houden.

Correspondent Arjen van der Horst:

"De migrantenpopulatie in Noord-Ierland is eigenlijk heel klein, maar toch zijn er al jaren spanningen. Dat is niet los te zien van het gewelddadige verleden van Noord-Ierland. Het is nog steeds een sektarische samenleving en dat zie je vooral in een stad als Belfast. Daar heb je een lappendeken van protestantse en rooms-katholieke wijken naast elkaar, waar mensen opgroeien met angst voor de ander.

Voor protestanten was die ander decennialang 'de katholiek' en voor katholieken was dat 'de protestant'. De laatste jaren is er een 'nieuwe ander' bij gekomen: de migrant. Er is verzet tegen verandering en vooral in de protestantse wijken is dat verzet heel territoriaal. Waar ze in het verleden katholieke nieuwkomers verjoegen, richt de agressie zich nu meer en meer op migranten."

De Noord-Ierse politie houdt rekening met meer onrust en in verschillende Noord-Ierse steden zijn extra politiemensen op de been.

Verdachte voorgeleid

De verdachte van de steekpartij, een 30-jarige Sudanees, is gisteravond aangeklaagd voor poging tot moord, het bezit van een scherp voorwerp op een openbare plaats en doodsbedreigingen. Hij moet vandaag voor de rechtbank van Belfast verschijnen.

Het slachtoffer, een man van in de veertig, liep zware verwondingen op aan zijn ogen en snijwonden in zijn gezicht en op zijn rug.

Volgens de politie is op de plek van de aanval een keukenmes gevonden. Een aantal omstanders wist de aanvaller te stoppen, voordat de politie arriveerde en hebben daarmee waarschijnlijk het leven van het slachtoffer gered.

Het treinverkeer rond Utrecht Centraal is hervat, nadat blikseminslagen vanmiddag tot vertragingen hadden geleid.

Tussen Utrecht Centraal en Amsterdam Centraal/Schiphol lag het treinverkeer enige tijd stil, inmiddels is het weer opgestart. Alleen tussen Breukelen en Utrecht Centraal rijden er minder treinen. Dat zal volgens de NS zeker tot 16.00 uur duren.

Er was ook vertraging op het traject tussen Utrecht en Eindhoven. De treinen rijden daar weer.

Inslag bij verkeersleidingspost

Op twee plekken was het spoor geraakt door de bliksem. Rond 11.00 uur sloeg tussen Utrecht Centraal en Breukelen de bliksem in, schrijft RTV Utrecht. Het was vlak bij een verkeersleidingpost, waar het personeel de inslag zag gebeuren. Op die plek konden op twee sporen nog wel treinen rijden. Voor de andere twee sporen moest nog gekeken worden hoe groot de schade was.

Door de inslag kwam een trein op het traject stil te staan. De bliksem is niet op de trein ingeslagen.

Later was er ook een blikseminslag tussen de stations Driebergen-Zeist en Utrecht Vaartsche Rijn. Ook daar reden minder treinen. De beperkingen zijn inmiddels voorbij.

Zo reageerden reizigers op Utrecht Centraal op de overlast:

Het KNMI heeft voor het midden en oosten van het land code geel afgegeven vanwege onweersbuien, mogelijk met hagel en windstoten. In de loop van de middag worden de buien vanuit het westen minder, in het oosten duurt het nog tot laat in de avond.

Op de site van de NS is de actuele situatie op het spoor te volgen.