NOS Nieuws - Algemeen

Israëlische troepen hebben een vloot van tientallen schepen onderschept voor de kust van het Griekse eiland Kreta. De boten, met aan boord ook een aantal Nederlandse activisten, willen hulpgoederen naar Gaza brengen.

De actie vond plaats honderden kilometers uit de kust van Israël. De organisatie Global Sumud Flotilla schrijft op X dat zeven boten zijn geënterd door het Israëlische leger. Met elf andere schepen is het contact verloren.

Met de vloot die op 12 april vertrok vanuit Barcelona doen honderden vrijwilligers uit 45 landen mee.

Lasers en wapens

Volgens de Gaza-flotilla werden hun boten omsingeld door "militaire speedboten". Die zouden met lasers en semi-automatische wapens de opvarenden hebben opgedragen naar de voorkant van de boten te gaan en op handen en knieën te zitten. De organisatie heeft op een video op X gedeeld waarin te zien is hoe opvarenden wordt opgedragen hun handen omhoog te doen en niet te bewegen.

"Dit is piraterij", zegt de groep. "Dit is het onrechtmatig oppakken van mensen op zee bij Kreta, een bevestiging dat Israël straffeloos kan opereren, ver buiten hun eigen landsgrenzen." De Israëlische VN-ambassadeur Danny Danon bevestigt dat de vloot "werd tegengehouden voordat ze ons gebied bereikten".

Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken schrijft op X twintig schepen van de vloot te hebben onderschept en dat het 175 opvarenden naar Israël brengt. Het is onduidelijk wat er daar met hen zal gebeuren.

Onder de opvarenden bevinden zich ook Nederlanders, onder wie de 21-jarige geschiedenisstudent Jesse van Schaik uit Amsterdam. Haar boot is nog niet geënterd. "We zijn nog met 31 boten over, als het goed is. We moeten wel nog afwachten hoe het daarmee gaat. Er is namelijk ook een boot geënterd waarbij de motor is stukgemaakt. Daarna is de boot stuurloos achtergelaten."

De boten die niet zijn onderschept, varen door naar Gaza, zegt ze, zodra het zware weer op zee is opgeklaard. Ze gaan nu een paar dagen voor anker bij Kreta. "Wij laten ons niet door Israël tegenhouden. Als ze denken dat ze ons met zo'n illegitieme actie kunnen afschrikken, dan hebben ze het mis."

Hoe het met de rest van de vloot is, weet ze niet. De boten werden geënterd toen het donker was. Gisternacht waren er volgens Van Schaik drones te zien rond de vloot en voeren er onbekende vaartuigen en een militair schip rond. Het was lang onduidelijk of het ging om Israëlische troepen, de Griekse kustwacht of particulieren.

"Heel veel van mijn vrienden zitten aan boord, onder wie Nederlanders. We hebben geen contact met hen. Zodra Israël een boot entert, verliezen we het contact en wordt het radiocontact geblokkeerd. Ik kan alleen maar hopen dat ze degelijk worden behandeld."

'Provocateurs'

Een van de activisten aan boord van de flotilla is de Palestijns-Amerikaanse schrijver Tariq Ra'ouf. Hij bevestigt de actie aan Al Jazeera. "We zijn nog lang niet in de buurt van Gaza. Het is dus absoluut absurd dat ze ons nu al aanvallen, terwijl we alleen maar hulpgoederen naar Gaza proberen te brengen."

Ra'ouf zegt dat Israëlische marineschepen de vloot twee uur hebben omsingeld, terwijl drones over de schepen vlogen en de activisten werden verblind met lichten.

Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken stelt dat Hamas achter de flotilla zit en de handen ineen heeft geslagen met "provocateurs". Volgens Israël is het doel van de provocatie om de overgang van president Trumps vredesplan naar de tweede fase te saboteren.

Tweede vloot

Het Israëlische leger stopte afgelopen oktober een andere vloot van Global Sumud Flotilla in een poging Gaza te bereiken. Daarbij werden de Zweedse activiste Greta Thunberg en meer dan 450 deelnemers gearresteerd. Afgelopen zomer onderschepte het Israëlische leger de boot Madleen, die ook probeerde humanitaire goederen naar Gaza te vervoeren. Aan boord waren Thunberg en de Nederlandse kapitein Mark van Rennes.

Israël handhaaft sinds 2007 een blokkade van de Gazastrook, toen Hamas aan de macht kwam in Gaza. Boten met aan boord humanitaire hulp proberen alsnog Gaza te bereiken.

Sindsdien zijn tientallen boten onderschept door het Israëlische leger. Een bekend incident vond plaats in 2010, toen Israëlische commando's een hulpkonvooi enterden in internationale wateren. Daarbij kwamen in totaal tien activisten om het leven, van wie de meesten uit Turkije kwamen.

In ruim tachtig gemeenten gaan nieuwkomers met een verblijfsvergunning hun inburgering combineren met werken. Minister Aartsen van Werk en Participatie schrijft aan de Tweede Kamer dat hij ze zogeheten 'startbanen' wil aanbieden, zo snel mogelijk nadat ze zich in een gemeente hebben gevestigd. Dat zijn banen waarin je ook kunt meekomen als je nog niet goed Nederlands spreekt, met name in de logistiek, horeca en bouw.

Uit cijfers blijkt dat een groot deel van de statushouders geen werk heeft en afhankelijk is van een bijstandsuitkering. Na drie jaar zit nog zo'n zeventig procent van de nieuwkomers zonder werk.

"Als je naar Nederland komt dan ga je aan het werk en leer je de taal. Dat moet het uitgangspunt zijn, maar zo is het nu niet", zegt minister Aartsen. Juist door te werken leer je de taal en statushouders bouwen zo ook makkelijker een zelfstandig bestaan op, is zijn redenering. "En we hebben iedereen keihard nodig op de arbeidsmarkt."

Proef

Er loopt al drie jaar een proef met startbanen in gemeenten als Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven. Uit een evaluatie blijkt dat 44 procent van de deelnemers die zich aanmeldden aan het werk is gegaan. Omdat statushouders ook naar inburgeringscursussen moeten, ging het aanvankelijk vooral om deeltijdbanen.

De proef kwam er op initiatief van Aartsen, die toen nog Kamerlid voor de VVD was. Hoewel hij het aantal nieuwkomers dat een baan vond nog te laag vindt, wil hij het project nu wel uitbreiden. Hij noemt het "een eerste stap" naar een nieuwe aanpak van het probleem. Voor de zomer wil hij met meer plannen komen.

Uit de evaluatie bleek wel dat het moeilijk is om geschikte werkgevers te vinden voor het aanbieden van de startbanen. Ook is er extra begeleiding nodig vanwege de taalachterstand en culturele verschillen. Ook het gebrek aan kinderopvang speelt een rol.

Een groot deel van de ASML-medewerkers die in zogenoemde cleanrooms werken, ervaren gezondheidsklachten door het werken met een mondkapje op. Dat blijkt uit een enquête van de FNV die door meer dan 800 medewerkers van het hightechbedrijf is ingevuld.

Uit de antwoorden van de respondenten blijkt dat 90 procent gezondheidsklachten of functionele problemen ervaart door het dragen van een mondkapje. Hoofdpijn, ademhalingsproblemen en vermoeidheid zijn de klachten die het vaakst voorkomen.

Werknemers die langer dan zes uur per dag in een cleanroom werken, geven aan meer klachten te hebben. Cleanrooms zijn ultraschone en stofvrije ruimtes waar chipmachines worden geproduceerd. Sinds september 2024 is het voor werknemers verplicht om een mondkapje te dragen.

'Mondmaskerpauze'

Vakbond FNV pleit voor betere en gerichtere ventilatie in de ruimtes. Daarbij moet het gebruik van mondkapjes zo veel mogelijk worden beperkt. Ook zou volgens de bond een regelmatige 'mondmaskerpauze' de klachten bij werknemers kunnen verminderen.

ASML zegt in een reactie dat het mondkapjesbeleid in samenspraak met werknemers en de ondernemingsraad is ontwikkeld en regelmatig wordt geëvalueerd. In specifieke gevallen kunnen werknemers worden vrijgesteld van de mondkapjesplicht, maar dat kan niet in elke cleanroom.

Zo gelden in de fabriek waar de nieuwste chipmachines worden gemaakt strengere regels, waarbij het mondkapje niet af mag. "Onze systemen moeten in ultraschone omgevingen worden geproduceerd om beschadigingen in de gevoelige machines te voorkomen", zegt een woordvoerder van ASML tegen de plaatselijke omroep Studio040.

Mogelijke vervolgstappen

Het hightechbedrijf zegt begrip te hebben voor de klachten van werknemers. "We begrijpen dat het dragen van mondkapjes lastig kan zijn en dat sommige collega's daarom hun zorgen hebben geuit over gezondheid en welzijn", zegt een woordvoerder.

Het bedrijf wil eventuele gezondheidsrisico's in verband met het dragen van mondkapjes verder onderzoeken. "We bestuderen momenteel hun bevindingen en zullen FNV uitnodigen voor een gesprek over mogelijke vervolgstappen."

De economie is in de eerste drie maanden van dit jaar amper gegroeid. Hoewel huishoudens nog wel bleven uitgeven, bleef de economische groei in de eerste drie maanden van dit jaar steken op slechts 0,1 procent. Dat kwam vooral doordat de export inzakte.

Dat blijkt uit een eerste berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In de laatste drie maanden van vorig jaar groeide de economie nog 1,2 procent.

In maart vielen de Verenigde Staten en Israël Iran aan. Daarop sloot Iran de Straat van Hormuz. Door die blokkade kunnen er weinig olietankers uit het gebied weg en stijgen de energieprijzen. In april steeg de inflatie naar 2,8 procent, zo meldde het CBS eerder op de dag al.

Kleding en voeding

Ondanks de hogere prijzen aan de pomp en de zorgen over de oorlog, gaven consumenten de afgelopen drie maanden net zo veel uit als het kwartaal daarvoor. Mensen kochten vooral kleding en eten. Op vervoersmiddelen en brandstof werd weer bezuinigd.

Hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen noemt de matige economische groei "een tegenvaller". "Juist de export zorgde vorig jaar voor een sterke economische groei. Nu droeg de export juist negatief bij."

Van Mulligen wijst naar het dalende consumentenvertrouwen, waarin te zien is dat huishoudens langzaam aan het somberen slaan: "We zien hier nog maar één maand onrust in het Midden-Oosten in, want in januari en februari was er nog niets aan de hand. Uitgaven aan energie en brandstof is niet de hoofdmoot van de economie."

Geen mooi cijfer

Dat de economische groei door één maand onrust uitkwam op 0,1 procent zegt dan ook veel. "Gezien dit effect, zien we de de effecten vermoedelijk in het tweede kwartaal verder terug", vermoedt Van Mulligen. "Het is nog koffiedik kijken, maar de meeste analisten zijn het erover eens dat dit geen mooi cijfer kan worden."

Opvallend is dat vooral de export kromp. Er werden flink minder machines en transportmiddelen aan het buitenland verkocht, vooral naar landen buiten de Europese Unie. Mogelijk spelen hier de Amerikaanse importheffingen hier een rol. Toch werd er ook minder naar China geëxporteerd.

Air France-KLM verwacht dit jaar veel meer kwijt te zijn aan brandstof dan vorig jaar. De luchtvaartmaatschappij denkt dat het over heel 2026 bijna 8 miljard euro kwijt is aan kerosine, ruim 2 miljard euro meer dan vorig jaar, blijkt uit de kwartaalcijfers. De hevigere impact van duurder geworden kerosine zal nog komen, zegt het bedrijf.

"Hoewel de prijsstijgingen voor brandstof nog niet terug zijn te zien in de vandaag gepresenteerde resultaten, drukken ze waarschijnlijk op de komende kwartalen", zei topman Ben Smith. De luchtvaartmaatschappij leed in het eerste kwartaal een verlies van 252 miljoen. Dat is 3 miljoen meer verlies dan in dezelfde periode vorig jaar.

Door contracten die Air France-KLM heeft afgesloten tegen het risico op hogere kerosineprijzen, zogeheten hedgecontracten, hoefde het nog niet een volledig hogere prijs te betalen voor kerosine. In de maanden april, mei en juni denkt het bedrijf ongeveer 1 miljard euro extra kwijt te zijn.

Midden-Oosten

KLM wordt hard geraakt door de oorlog in het Midden-Oosten. Het heeft last van de grote kerosinetekorten die zijn ontstaan doordat er nu bijna geen brandstof meer door de Straat van Hormuz wordt verscheept. Hierdoor zijn de prijzen flink gestegen.

"De hoge brandstofprijzen als gevolg van de geopolitieke onzekerheid, kunnen we niet volledig doorberekenen aan onze klanten", zegt CFO Bas Brouns.

KLM schrapte 160 vluchten van en naar Schiphol omdat deze niet meer rendabel zijn. Ook besloot het de vluchten naar Saudi-Arabië en Dubai te annuleren tot en met 14 juni. Gisteren verlengde KLM deze stop voor Dubai tot en met 22 juni.

Aan de andere kant profiteerden luchtvaartmaatschappijen hiervan door extra vraag naar tickets voor vluchten die wél doorgingen, vooral naar Azië. Deze tickets werden een stuk duurder en Air France en KLM vlogen hier vaker naartoe.

Winterweer

Dan was er begin dit jaar nog grote ellende door hevig winterweer in januari. Op Schiphol lag het vliegverkeer dagenlang plat en talloze passagiers strandden daardoor. Dit kostte Air France-KLM liefst 90 miljoen euro.

Afgelopen jaar waren er ook meermaals stakingen van het grondpersoneel bij KLM. Vakbonden FNV en CNV waren niet tevreden met een cao-akkoord dat KLM heeft gesloten met drie andere, kleinere vakbonden. FNV was vooral ontevreden over de loonsverhoging die in het akkoord is afgesproken en het wil een betere regeling voor zwaar werk.

Bonus

Het bedrijf lag al onder een vergrootglas. Deze maand ontstond er namelijk flinke ophef over de bonus van de topvrouw van KLM, Marjan Rintel. Haar salaris bleek vorig jaar met 30 procent te zijn gestegen ten opzichte van het jaar daarvoor. Dat kwam uit op bijna 1,6 miljoen euro, vooral door hogere bonussen en aandelen.

Minister van Financiën Eelco Heinen maakte namens de Staat bezwaar tegen deze beloning. Het is volgens hem ongepast en buitenproportioneel om deze bonus te krijgen ondanks de flinke bezuinigingen die het bedrijf doorvoert.

De komende uren zijn cruciaal bij de brand op het militaire oefenterrein bij 't Harde in Gelderland, die gisterochtend uitbrak. De veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland zegt dat de brand nog niet onder controle is en de kans bestaat dat het vuur weer oplaait doordat de wind aantrekt.

De hele nacht zijn blusploegen bezig geweest om het vuur te beheersen en te bewaken. "Dat is gelukt, er heeft geen uitbreiding plaatsgevonden, maar de komende uren worden wel spannend", zegt een woordvoerder van de veiligheidsregio tegen de NOS.

Dat de brand nog niet onder controle is, komt doordat de ondergrond en de begroeiing nog warm zijn en er nog smeulende resten zijn. Daardoor kan er opnieuw brand ontstaan.

Verschillende brandhaarden

De brand strekt zich uit over het hele terrein van 500 hectare (5 vierkante kilometer). Er zijn verschillende brandhaarden.

De brandweerploegen komen uit het hele land. Momenteel zijn er 100 tot 150 brandweerlieden aan het werk. De nachtploegen zijn afgelost op het oefenterrein van het Artillerie Schietkamp.

Op het defensieterrein ligt munitie, waardoor de brandweer voorzorgsmaatregelen moet nemen en niet met voertuigen het veld in kan. Er zijn wel brandweervoertuigen van defensie in het veld. "Die zijn hiervoor gemaakt en kunnen tegen een eventuele ontploffing van munitie", aldus de woordvoerder.

"Wij passen onze tactiek aan, we bestrijden de brand op een andere manier, vanaf de verharde paden. Dat kan er wel toe leiden dat er wat meer rookontwikkeling komt."

Er is overlegd over een plan van aanpak voor de rest van de dag. De blushelikopters zijn vertrokken, die zijn nodig bij een natuurbrand die woedt in Limburg. Er wordt geblust met acht brandweerwagens en vier gepantserde blusvoertuigen van defensie. De veiligheidsregio verwacht dat het blussen nog zeker de hele dag doorgaat.

Onderzoek gestart

De oorzaak van de brand is nog niet bekend, de brandweer richt zich eerst op het beheersen en bestrijden van het vuur. Er lopen al wel onderzoeken naar het ontstaan van de brand. Volgens de Koninklijke Marechaussee kan de oorzaak pas echt worden vastgesteld als de brandweer klaar is met het bluswerk.

Er staan nog heel wat vragen open. In het onderzoek worden getuigen gehoord, wordt gekeken welke eenheden gisteren aan het oefenen waren, om wat voor oefening het precies ging. Ook wordt gekeken of de oefening correct was aangemeld en of de veiligheidsprotocollen juist zijn nageleefd, zegt een woordvoerder van de marechaussee tegen de NOS.

Rookoverlast

De rook trok gisteren naar het westen van het land en was tot boven de Noordzee te zien. In verschillende regio's werd een NL-Alert verstuurd vanwege de rookoverlast.

De snelweg A28, die gisteren werd afgesloten vanwege de rookontwikkeling, is vannacht weer opengegaan. De veiligheidsregio verwacht niet dat het nodig zal zijn de weg weer af te sluiten, maar kan het ook niet uitsluiten. De afsluiting leidde tot overlast voor weggebruikers, die de hele middag en avond moesten omrijden.

Speelgoedontwerper Roger Sweet is op 91-jarige leeftijd overleden. Als bedenker van het actiefiguurtje He-Man drukte hij zijn stempel op de jeugd van vele veertigers.

Voordat hij als speelgoedmaker aan de slag ging had Sweet al als productontwerper gewerkt aan mixers, wasverzachterflessen en vliegtuiginterieurs. Eind jaren zeventig moest hij de grootste blunder uit de geschiedenis van de speelgoedfabrikant Mattel verhelpen.

Dat bedrijf had namelijk het aanbod van George Lucas afgeslagen om de Star Wars-speelgoedlijn uit te brengen. Toen die merchandise een enorme vlucht nam, moesten Sweet en andere ontwerpers aan de bak: om te besparen op royalty's wilde Mattel met een eigen ontwerp komen.

Overdadig gespierd

Van de afdeling marketing kreeg Sweet te horen dat vooral drie thema's jongens aanspraken: ruimtevaart, militairen en fantasy. Omdat er op die eerste terreinen al competitie was van Star Wars en G.I. Joe, richtte Sweet zich op de derde. Spierbundels als Arnold Schwarzenegger en Sylvester Stallone waren populair, dus ging ook hij voor een krachtpatser.

Sweet besloot het bestaande Mattel-poppetje Big Jim nog wat groter te maken. In twee dagen tijd boetseerde hij er met klei een overdadig gespierde torso en krachtige ledematen op. "Schwarzenegger woog met zijn 1,85 meter 100 kilo, mijn poppetje zou met die lengte 350 kilo hebben gewogen."

"Ik gaf hem ook een vertrokken gezicht, met ontblote tanden, en zette hem in een gevechtspositie. Tot dan toe hadden alle actiefiguren een neutrale gezichtsuitdrukking en pose gehad, maar dit werkte." Zo kreeg He-Man een hypermasculiniteit die vergelijkbaar was met wat Mattel door Barbie eerder voor het vrouwelijk ideaalbeeld had gedaan.

Masters of the Universe

Het was ook Sweet die het figuurtje He-Man doopte, zei hij in een interview over de al bestaande term voor een machoman. "Ik had een lijst gebrainstormd van twee kantjes: Great-Man, Tough-Man, Tough-Guy, Terrific-Guy, allemaal varianten. Maar toen ik He-Man bedacht, ging er een gong af in mijn hoofd."

Sweet bedacht in grote lijnen ook randfiguren voor de speelgoedlijn, zoals He-Mans rijdier Battle Cat en superheldin She-Ra, bedoeld om meisjes naar dit nieuwe universum te lokken. Zijn ideeën werden verder uitgewerkt door tekenaar Mark Taylor, die ook superschurk Skeletor toevoegde.

Om de lijn populair te maken, bracht Mattel de cartoonserie Masters of the Universe uit, waarin He-Man wekelijks het kwaad bestreed op zijn planeet Eternia. Zijn toverformule "By the power of Grayskull" was ook al snel op Nederlandse schoolpleinen te horen.

Verzadigd

Het leidde tot een ongekend succes voor Mattel. Binnen enkele jaren wist de speelgoedlijn zelfs grote concurrent Star Wars in te halen. Eind jaren tachtig raakte de markt echter in korte tijd verzadigd: Mattel bleef maar nieuwe figuurtjes uitpompen, die nooit de populariteit van de originele helden benaderden.

Een film met Dolf Lundgren als He-Man flopte en toen de Teenage Mutant Ninja Turtles populairder werden, trok Mattel de stekker uit het project. Gevoed door nostalgie maakte He-Man recentelijk een bescheiden comeback: een nieuwe She-Ra tekenfilm deed het goed en in juni komt er een nieuwe He-Man-film.

"Iedere man ter wereld wil graag He-Man zijn", legde Sweet ooit het blijvende succes van de serie uit. Mattel reageert op zijn overlijden met de mededeling dat "zijn erfenis voorleeft in de karakters die hij tot leven bracht en de verbeelding die aanwakkerde".

In de bossen tussen Helden en Kessel (Limburg) is afgelopen nacht een grote natuurbrand uitgebroken. In het gebied was gisteren ook al een natuurbrand, maar toen op een andere plek.

Bij de brand komt veel rook vrij en het vuur is nog niet onder controle, meldt de veiligheidsregio Limburg-Noord. De brand was om 05.00 uur uitgebreid naar een oppervlak van 30.000 vierkante meter.

"Het gebied is moeilijk te bereiken en daarmee lastig te bestrijden", zegt een woordvoerder van de veiligheidsregio tegen L1 Nieuws.

Blushelikopter

Meerdere brandweereenheden zijn opgeroepen om te blussen en er worden ook metingen verricht vanwege rookoverlast op een nabijgelegen camping.

In de loop van de ochtend wordt ook een blushelikopter ingezet. De veiligheidsregio adviseert mensen hun dieren binnen te houden, omdat zij van de overvliegende helikopter kunnen schrikken.

De oorzaak van de brand is nog onduidelijk. Volgens de woordvoerder is brandstichting niet uit te sluiten. "Gezien het tijdstip van het ontstaan van de brand is die mogelijkheid er zeker."

Opvang campinggasten

Op de nabijgelegen camping De Heldense Bossen verblijven zo'n 2500 gasten. Sommige campinggasten zijn vanwege de rook zelf al vertrokken. Gasten die blijven kunnen terecht in een sporthal in Panningen.

De kans op natuurbranden is momenteel extra groot vanwege de droogte. Veiligheidsregio's hebben opgeschaald naar het hoogste waarschuwingsniveau.

Op het militaire oefenterrein bij 't Harde in Gelderland brak gisterochtend een grote brand uit. De veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland zegt dat de brand nog niet onder controle is. Ook op een militair oefenterrein in Assen heeft gisteravond een natuurbrand gewoed.

Tot nu toe gaat het dit jaar goed met ING. In de afgelopen drie maanden lukte het de bank om de winst hard te laten stijgen. Dat blijkt uit hun cijfers over het eerste kwartaal van 2026.

ING boekte een nettowinst van ruim 1,5 miljard euro. Dat is bijna 7 procent meer dan in hetzelfde kwartaal een jaar geleden.

De bank slaagt erin om nieuwe klanten aan zich te binden. In landen als Duitsland, Polen en Spanje groeit het aantal klanten. Veel van deze klanten gebruiken met name de app van ING voor hun bankzaken.

Rente

Ook wordt er goed verdiend aan rente. Banken betalen rente voor spaargeld en krijgen rente voor leningen. ING profiteert van het verschil tussen de rente die ze krijgen en die ze moeten uitbetalen.

Hoewel de grootste bank van Nederland vooralsnog niet echt geraakt lijkt te worden door de onrusten in het Midden-Oosten, uit ING wel zorgen hierover. De bank verwacht dat de onzekerheid over de transporten van energie de economie en uiteindelijk ook de bankenwereld kan raken.

Opnieuw is het leven wat duurder geworden. In de maand april is de inflatie opgelopen tot 2,8 procent, blijkt uit de eerste berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Maandenlang leek de inflatie weer onder controle te komen. Maar sinds vorige maand loopt de inflatie toch weer op. In de maand maart stegen de prijzen met 2,7 procent. Doorgaans wordt een prijspeilstijging van 2 procent door economen gezien als acceptabel.

De prijs voor energie, vooral voor tanken, maakt het leven voor veel Nederlanders duurder. Wie niet op benzine of diesel rijdt en wie geen auto heeft, merkt mogelijk een stuk minder van de prijsstijgingen.

Oorlog en olie

Ondanks het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten/Israël en Iran varen er nog amper olietankers uit de Perzische Golf. Daardoor loopt de olieprijs hard op. Een hoge olieprijs per vat leidt tot een hogere prijs voor benzine en diesel.

De prijzen van voedingsmiddelen zakken juist een stuk minder hard dan vorige maand. Gemiddeld lagen de prijzen voor voeding, drank en tabak 1,5 procent hoger dan een jaar eerder.

Wel is de verwachting dat uiteindelijk ook hier de prijzen zullen gaan stijgen als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Zo zullen waarschijnlijk vakantievluchten en voedingsmiddelen duurder worden, maar ook verpakkingen. Het is de verwachting dat de prijsstijgingen maandenlang zullen aanhouden.

Tanken over de grens

Ook ziet het CBS dat Nederlanders meer geld kwijt zijn aan hun bestedingen in het buitenland. Waar die prijsstijging precies in zit, is het CBS nog aan het berekenen, maar dit gaat onder andere over wat Nederlanders spenderen aan recreatie in het buitenland, inclusief hun vervoer voor hun vakanties.

Als Nederlanders tanken in het buitenland valt dit ook onder consumptie in het buitenland. De prijzen voor tanken liggen in onze buurlanden weliswaar wat lager, maar ook daar zijn ze gestegen. Dat zou een deel van de verklaring kunnen zijn voor deze prijspeilstijging.

Goedemorgen! In de rechtbank van Amsterdam is de derde pro-formazitting over de moord op Lisa in Duivendrecht. Ook publiceert Reporters Without Borders zijn jaarlijkse persvrijheidsindex.

Eerst het weer: het is zonnig. Er waait een matige oostenwind en het wordt 19 tot 22 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Bij de opnieuw gehouden gemeenteraadsverkiezingen in Gorinchem zijn weinig verschillen ten opzichte van de gemeenteraadsverkiezingen van maart. Dat blijkt uit de voorlopige uitslag. Opnieuw komt Democraten Gorinchem als winnaar uit de bus met zeven zetels, gevolgd door Stadsbelang Gorinchem met vier zetels. Ten opzichte van de verkiezingen in maart verliest D66 één zetel (van drie naar twee zetels) en wint CDA één zetel (van één naar twee).

De opkomst in Gorkum was iets lager dan vorige maand: 47 procent van de kiezers kwam opdagen. Vorige maand was dat 51 procent. De verkiezingen moesten over wegens verdenkingen van stemfraude.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit

Twintig jaar na de verschijning van het origineel beleefde The Devil Wears Prada 2 dinsdagavond de Nederlandse première in Tuschinski in Amsterdam. Duidelijk is dat tijden zijn veranderd: de satirische film belicht de kwetsbaarheden van de mode-industrie en de media. En, opvallender nog, de modewereld stond ditmaal te trappelen om aan het project mee te werken.

Fijne dag!

Met de ogen van de wereld gericht op het Midden-Oosten lijkt Oekraïne momentum te krijgen in de strijd tegen de Russische invasie. De opmars van het Russische leger is vorige maand nagenoeg tot stilstand gekomen. Op een aantal plekken aan het front heeft Oekraïne het initiatief overgenomen.

Dankzij de massale productie van drones weet Oekraïne Russische oliedepots te treffen en kleine gebieden in Oost-Oekraïne te heroveren. Bovendien is er door de oorlog in het Midden-Oosten wereldwijd interesse in Oekraïense expertise.

"Ondanks deze successen is het echter niet zo dat we dit jaar kunnen verwachten dat Oekraïne plots de oorlog wint", zegt defensie-expert Michelle Haas. "De inzet van Kyiv blijft om de verliezen en kosten aan Russische zijde zo hoog mogelijk te maken."

Slijtageslag

De bloedige slijtageslag gaat door zolang president Poetin volhoudt. Oekraïne kan steeds meer leunen op zijn eigen wapenindustrie, maar blijft afhankelijk van hulp uit het Westen. Tegelijkertijd kampt het Oekraïense leger met een groot tekort aan manschappen door dienstweigering, desertie en weerstand tegen gedwongen mobilisatie.

Aan het front lijkt het Oekraïense leger echter voorlopig in het voordeel. Afgelopen week zei minister Sybiha van Buitenlandse Zaken dat Oekraïne aan het gehele front de sterkste is. Volgens de Amerikaanse denktank Institute for the Study of War (ISW) is het beeld niet zo zwart-wit, maar heeft Oekraïne de afgelopen maanden wel de grootste terreinwinst geboekt van de afgelopen twee jaar.

De afgelopen maanden zou in Oost-Oekraïne een gebied van zo'n 400 vierkante kilometer zijn bevrijd. Dat is ruim twee keer de oppervlakte van de gemeente Amsterdam. Rusland zou op andere plekken weer wat zijn opgerukt, maar alles bij elkaar stokt de Russische opmars, zegt het ISW.

'Oekraïne staat z'n mannetje'

Het zijn voorzichtig optimistische berichten voor Oekraïne. De realiteit is ook dat miljoenen Oekraïners inmiddels in hun vijfde oorlogsjaar zitten. Nog altijd zijn er dagelijks Russische aanvallen op Oekraïne met burgerslachtoffers tot gevolg en is de Oekraïense energie-infrastructuur hard geraakt. Sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis is de militaire hulp uit Amerika nagenoeg opgedroogd.

"Maar je ziet dat de Oekraïners aan het front beter hun mannetje staan, ondanks het feit dat de VS bijna niks meer levert", zegt defensie-expert en voormalig luchtmachtofficier Patrick Bolder. "Ook diep in Rusland weten ze steeds vaker toe te slaan, vooral tegen olie-infrastructuur. Mede daardoor kan Rusland niet goed profiteren van de hoge olieprijzen vanwege de oorlog in het Midden-Oosten."

De belangrijkste aanleiding voor het recente succes is het innoveren van de eigen defensie-industrie, met name op het gebied van onbemande toestellen. "Daarin lopen ze ver voor op de Russen", weet Bolder. De Oekraïense autoriteiten stellen dat ze inmiddels vier miljoen drones per jaar maken. Ook het Russische leger heeft enorm geïnvesteerd in de productie van drones, maar er zijn geen statistieken over bekendgemaakt.

Het grootste deel van de slachtoffers aan het front komt om het leven door drones. Oekraïne heeft zich als doel gesteld om met de drones elke maand meer Russische militairen te doden dan Moskou kan rekruteren. "Dat is wel iets van de lange adem", zegt Bolder. "Maar je gaat wel zien dat het ervaringsniveau van de Russen aan het front minder wordt en ze dan ook minder hard kunnen terugslaan."

Oekraïne kan verliezen nauwelijks aanvullen

Tegelijkertijd zijn er in Europa zorgen over het Oekraïense tekort aan militairen. Vorig jaar nam het aantal gesneuvelde Oekraïense militairen relatief harder toe dan het aantal gedode Russische militairen, zo meldde de Militaire Veiligheidsdienst MIVD onlangs in zijn jaarverslag. "Deze verhouding is voor Oekraïne ongunstig, omdat het, in tegenstelling tot Rusland, niet of nauwelijks in staat is deze verliezen aan te vullen", aldus de MIVD.

Drones en robots moeten een uitkomst bieden en Oekraïne verkoopt die inmiddels ook aan het buitenland. Onder meer landen in het Midden-Oosten en de VS hebben recentelijk Oekraïense drones gebruikt tijdens de oorlog met Iran. Zo worden, hoewel president Trump zegt "meer kennis van drones te hebben dan wie dan ook", Amerikaanse legerbases beschermd met de Oekraïense dronetechnologie. "President Zelensky heeft de kaarten in handen", zegt Bolder.

Wind in de zeilen

Ook internationaal gezien lijken de Oekraïners dus de wind in de zeilen te hebben. "Ze hebben zelf veel te bieden nu", beaamt geopolitiek analist Haas, maar Oekraïne blijft afhankelijk van internationale steun. "Zowel financieel als voor bepaalde wapensystemen, zoals luchtafweer." Gelukkig voor Kyiv werd vorige week, na een maandenlange blokkade door Hongarije, een EU-lening van 90 miljard euro goedgekeurd.

"Je weet nooit hoe het loopt", zegt Bolder. "Maar zolang Rusland niet kan profiteren van de gestegen olieprijzen, Oekraïne beter blijft innoveren en president Trump niks geks doet richting Rusland en Oekraïne, is dit moeilijk vol te houden voor Moskou."

Parttimers en mensen met een minimumloon krijgen dit jaar bijna allemaal meer vakantiegeld dan vorig jaar. Dat blijkt uit een berekening van salarisdienstverlener ADP. Een aantal andere inkomensgroepen gaat er een klein beetje op achteruit.

In de berekeningen zijn enkele uitschieters. Zo krijgen parttimers met een brutomaandloon van 1000 euro netto 221 euro meer vakantiegeld dan vorig jaar. Bij deeltijdwerkers met een brutosalaris van 2250 euro gaat het om 132 euro extra. Dat is een flink verschil met vorig jaar, toen kregen de parttimers juist flink minder vakantiegeld.

Als je brutomaandloon meer dan 2500 euro is, dan ga je er in de meeste gevallen een klein beetje op achteruit in je vakantiegeld. Het gaat om zo'n 5 tot 8 euro minder.

Sleutelen

Volgens Karin Stam van ADP komen die verschillen door de keuzes van het kabinet. "Dat heeft onder meer te maken met de belastingschijven voor de inkomstenbelasting. Daar wordt elk jaar aan gesleuteld. Net als aan de korting op de belasting. Al die factoren hebben hun eigen regels en die hebben ook allemaal invloed op elkaar."

Het kabinet heeft in het nieuwe belastingplan geprobeerd om de groep met lagere inkomens tegemoet te komen. Daardoor gaat juist deze groep erop vooruit in de berekeningen.

Hoewel de hogere lonen dus geen extra vakantiegeld krijgen, gaan ze er onder de streep niet op achteruit. "Bij het nettoloon gaan ze er ook allemaal op vooruit vergeleken met vorig jaar, ongeacht in welke inkomensgroep ze zitten", zegt Stam.

De meeste werknemers krijgen in mei of juni hun vakantiegeld.

De man die in in 2019 een aanslag pleegde op twee moskeeën in Nieuw-Zeeland en daarbij 51 mensen doodschoot, mag niet in hoger beroep in zijn strafzaak. Daarmee bepaalt het Nieuw-Zeelandse Hof van Beroep dat levenslang blijft staan voor Brenton Tarrant.

De Australische Tarrant, die beelden van de moordpartij streamde via Facebook, bekende in 2020 schuld en werd veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf zonder kans op vervroegde vrijlating. In 2022 wilde hij in beroep tegen het vonnis. Volgens het gerechtshof kwam dat beroep 505 werkdagen te laat.

Zijn advocaten stelden namens hem dat hij zijn bekentenis destijds niet vrijwillig had afgelegd: de in zijn ogen onmenselijke gevangenisomstandigheden hadden zijn mentale toestand negatief beïnvloed.

Geestelijke stoornis

De drie rechters van het Hof van Beroep verwierpen dat argument. Volgens de rechters leed hij niet aan een geestelijke stoornis die het hem onmogelijk maakte om terug te komen van zijn bekentenis.

Nabestaanden van zijn slachtoffers zijn opgelucht. Zij vreesden dat Tarrant een nieuwe rechtszaak zou gebruiken om zijn haatzaaiende ideeën te uiten. Het besluit van het gerechtshof betekent dat de straf van Tarrant nu definitief is.

De ruim vijftig landen die met elkaar in Colombia een conferentie hielden over stoppen met fossiele brandstoffen, hebben zoals verwacht geen harde afspraken gemaakt. Maar ze komen wel met kleine stappen die afschaffing mogelijk moeten maken.

De top, die vannacht eindigde, werd door Nederland en Colombia georganiseerd. Er deden 'koplanden' aan mee die de afgelopen dagen spraken over het afbouwen van gebruik van olie, steenkool en gas.

Vooraf zei de organisatie al dat landen niet zouden onderhandelen. In plaats daarvan kwam er een 'veilige ruimte voor dialoog'. Ook werden landen afgewisseld met andere sprekers; boeren, vakbondsmensen en zelfs kinderen.

Toch maakten de deelnemers wel enkele afspraken. Zo komt er een wetenschappelijk panel dat alle kennis over het afbouwen van het gebruik van olie, steenkool en gas gaat bundelen. Zo'n soort organisatie, het IPCC, bestaat al voor de kennis over klimaat.

Werken aan 'routekaarten'

Verder gaan landen en regio's 'routekaarten' maken hoe ze willen stoppen met fossiele brandstoffen. Frankrijk kwam op de top met zo'n plan, als eerste. Al ging het daarbij volgens critici vooral om een verzameling van bestaand beleid. Ook bekijken landen of hun handel en financiële sector op de schop moeten om een afscheid van olie, steenkool en gas niet te belemmeren.

Het is de eerste keer dat deze zeer verschillende landen op deze manier bij elkaar kwamen. Komende jaren moet blijken wat er van de ambities terechtkomt.

Veel van de ruim vijftig voorloperlanden wilden al eerder plannen maken over een afscheid van olie, steenkool en gas. Maar op de 'normale' klimaattoppen lukt het al dertig jaar nauwelijks over dit onderwerp te praten.

Steeds minder vooruitgang

Op klimaattoppen moeten alle landen het eens zijn met de gemaakte afspraken. Dus ook landen die veel fossiele brandstoffen uit de grond halen. Soms werkt dat. Zo lukte het in 2015 in Parijs om af te spreken dat landen de opwarming van de aarde zouden beperken tot ruim onder de 2 graden Celsius, en nog liever 1,5 graad.

In de jaren daarna gingen de onderhandelingen steeds moeizamer, mede doordat de Verenigde Staten zich in de eerste termijn van president Trump compleet terugtrokken. De wereld is intussen ook alleen maar meer olie, steenkool en gas gaan gebruiken. Iets wat de toename aan zonne- en windenergie wel afremde, maar niet heeft gestuit.

Toch lijken Nederland en Colombia de klimaattoppen met alle landen nog niet helemaal afgeschreven te hebben. Minister van Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven benadrukte dat er goede contacten zijn. En dat ze hoopt dat andere landen straks de plannen zullen overnemen.

Tussen droom en daad

In Colombia benadrukten deelnemers, ook minister Van Veldhoven, hoe positief de gesprekken verliepen. Dat zou te danken zijn aan de gekozen opzet. Dus geen officiële onderhandelingen maar een dialoog en alleen met gelijkgestemden.

Toch kon de goede sfeer niet verhullen dat ook de 'coalition of the willing' niet altijd op één lijn zit. Zo wil een deel van de landen een bindend verdrag om afscheid te nemen van fossiele brandstoffen, iets wat Nederland en andere Europese landen niet steunen.

Naarmate de maatregelen om af te stappen van olie, steenkool en gas concreter worden, zal ook duidelijk worden of landen werkelijk bereid zijn die te nemen.

Volgend jaar organiseren Tuvalu en Ierland wederom een top over het afstappen van olie, steenkool en gas. Die heeft plaats op de eilandengroep Tuvalu in de Grote Oceaan. Tuvalu hoort bij een groep laaggelegen eilandstaten die vrezen voor hun voortbestaan als de zeespiegel blijft stijgen.

Op een militair oefenterrein in Assen heeft gisteravond een natuurbrand gewoed. De heidebrand in natuurgebied Baggelhuizen nam op zijn hoogtepunt 50 bij 50 meter grond in beslag, meldt RTV Drenthe.

Omdat er veel rook bij vrijkwam, is iets voor middernacht een NL-alert verstuurd. Dat adviseerde omwonenden om uit de rook te blijven, ramen en deuren dicht te houden en de ventilatie uit te schakelen.

Over de oorzaak van de brand is nog niets bekend, zegt een woordvoerder van de Veiligheidsregio Drenthe tegen de NOS. Het vuur was "redelijk snel onder controle". De brandweer controleert of er nog brandplekken zijn die moeten worden nageblust.

Grote brand 't Harde

Gister aan het einde van de ochtend ontstond ook een grote natuurbrand op militair oefen- en schietterrein 't Harde op de Veluwe. Er waren verschillende oefeningen van Defensie bezig toen de brand ontstond. De rookwolk was tot in Den Haag te zien en in een groot deel van Nederland was de brand te ruiken. Het nablussen ervan kan nog dagen duren.

In bijna heel Nederland geldt een verhoogd risico op natuurbranden, doordat het al een tijd niet heeft geregend. De meeste natuurbranden komen in ons land in het voorjaar voor.

De kanshebbers voor de Brusseprijs voor het beste journalistieke boek van het jaar zijn bekend. De shortlist met vijf genomineerden werd op NPO Radio 1 bekendgemaakt in NOS Met het Oog op Morgen.

Een vijfkoppige jury maakte een selectie uit meer dan tweehonderd inzendingen. Geen van de genomineerde auteurs won de Brusseprijs eerder.

De Brusseprijs is een initiatief van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. De prijs wordt sinds 2006 uitgereikt, aanvankelijk eens per twee jaar en sinds 2010 jaarlijks. Aan de prijs is een geldbedrag van 10.000 euro verbonden.

De prijs is vernoemd naar de Nederlandse journalist en schrijver Marie Joseph Brusse (1873-1941). Hij schreef voor de Nieuwe Rotterdamsche Courant en gold met zijn vertelstijl als een vernieuwer van de Nederlandse journalistiek.

Vorig jaar won onderzoeksjournalist Olivier van Beemen met zijn boek Ondernemers in het wild. Daarin schrijft van Beemen over een club witte weldoeners in Afrika.

Op zaterdag 13 juni wordt de winnaar van dit jaar bekendgemaakt, tijdens een speciale uitzending van NOS Met het Oog op Morgen. Voorafgaand aan die uitreiking spreekt het radioprogramma elke zaterdag met een van de genomineerden.

Er moet een nationale aanpak komen zodat ook in de toekomst voldoende drinkwater beschikbaar is. Met dat advies komt de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli).

De vraag naar drinkwater neemt door bevolkingsgroei en economische ontwikkeling toe, terwijl er steeds minder zoetwater beschikbaar is vanwege klimaatverandering en vervuiling. De knelpunten in de drinkwatervoorziening worden de komende jaren volgens de Rli steeds voelbaarder.

De eerste tekenen zijn er nu al. Zo kunnen tientallen bedrijven op dit moment niet worden aangesloten op het drinkwaternetwerk. Daarnaast gebeurt het vaker dat een innamestop van rivierwater nodig is omdat het water vervuild is met stoffen uit de PFAS-groep, medicijnen, cosmetica of chemicaliën uit de landbouw.

Het zijn nu nog incidenten, maar die zullen volgens de raad alleen maar toenemen. De urgentie om in te grijpen is dan ook groot, zegt de Rli.

De inrichting van de Nederlandse drinkwatervoorziening schiet tekort. Zo zijn de huidige reserves onvoldoende om in de toekomst langdurige periodes van droogte te doorstaan, wordt door bestuurlijke versnippering onvoldoende samengewerkt en delft de drinkwatervoorziening vaak het onderspit als er met de industrie of landbouw moet worden geconcurreerd over het gebruik van zoetwaterbronnen.

Ook de consument heeft een rol in het drinkwatertekort. Na jaren van dalend watergebruik in huishoudens is deze trend in 2018 gekeerd. Dit komt onder meer door het toenemende gebruik van waterintensieve toepassingen als regendouches, tuinberegening en zwembaden.

Eind 2027 nationale strategie

Er zijn volgens de raad ingrijpende maatregelen nodig om tot het einde van de eeuw over voldoende, schoon en betaalbaar drinkwater te blijven beschikken. Een belangrijke rol is weggelegd voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Dat moet samen met drinkwaterbedrijven, medeoverheden en kennisinstellingen tot een nationale strategie komen.

Drinkwater concurreert deels met woningbouw, landbouw, energie, natuur en industrie. Zo'n nationale strategie kan drinkwater in die keuzes volwaardig laten meewegen. Bovendien kan een andere inrichting van het zoetwatersysteem niet worden overgelaten aan individuele bedrijven of provincies, vindt de Rli.

Samen met drinkwaterbedrijven en lokale overheden wordt gewerkt aan zo'n strategie, laat het ministerie weten in een reactie. De nationale drinkwaterstrategie moet eind 2027 worden gepresenteerd. De overheid zet onder meer in op het vergroten van de waterwinning en het afremmen van het toegenomen verbruik.

"We zorgen ervoor dat er bij elk gezin gewoon drinkwater uit de kraan blijft komen, ook in geval van zoetwatertekorten bij droogte", zegt het ministerie. "Een zoetwatertekort is niet hetzelfde als een drinkwatertekort."

Volgens de Rli moet de waterkwaliteit met spoed worden verbeterd. Dan kan onder meer door het versneld uitvoeren van de huidige maatregelen om aan de Europese Kaderrichtlijn Water te voldoen.

Meer betalen voor hoog watergebruik

Verder moet er worden ingezet op waterbesparing, onder meer door de consument. Volgens prognoses van het Centraal Bureau voor de Statistiek groeit de bevolking naar meer dan 20 miljoen mensen richting 2070. In sommige regio's zal hierdoor de drinkwatervraag naar verwachting verdubbelen of verdrievoudigen.

Omdat huishoudens op dit moment ruim twee derde van het drinkwater gebruiken, is het belangrijk dat zij gaan besparen. Dat kan volgens de raad door het installeren van een waterbesparende douchekop of toiletsysteem. Bovendien zijn gedragsveranderingen belangrijk.

Dat laatste is lastig: uit onderzoek blijkt dat het gevoel van urgentie bij burgers beperkt is als het gaat om drinkwatertekorten. Het verhogen van de prijs kan helpen om dat bewustzijn te vergroten. Daarnaast kan het een prikkel zijn om minder drinkwater te gebruiken.

Omdat het water in Nederland goedkoop is, vraagt de Rli zich af in hoeverre een prijsverhoging effect zal hebben. Bovendien raken hogere prijzen mensen met een laag inkomen relatief het hardst.

Onderzocht zou moeten worden of een extra hoog tarief voor excessief gebruik in combinatie met het enkel betalen voor water naar gebruik effect heeft. Op dit moment betalen huishoudens naast een variabel bedrag voor het gebruik een vast bedrag voor de aansluiting.

Bij de opnieuw gehouden gemeenteraadsverkiezingen in Gorinchem zijn weinig verschillen ten opzichte van de gemeenteraadsverkiezingen van maart. Dat blijkt uit de voorlopige uitslag.

Opnieuw komt Democraten Gorinchem als winnaar uit de bus met zeven zetels, gevolgd door Stadsbelang Gorinchem met vier zetels. Ten opzichte van de verkiezingen in maart verliest D66 één zetel (van drie naar twee zetels) en wint CDA één zetel (van één naar twee).

De opkomst was nu iets lager dan vorige maand: 47 procent van de kiezers kwam opdagen. Vorige maand was dat 51 procent. Volgens burgemeester Melissant zijn er geen meldingen van onregelmatigheden geweest bij de herverkiezingen. "En ik hoop dat dat zo blijft", zegt ze tegen de NOS.

Volmacht

Direct na de verkiezingen van 18 maart waren er berichten over fraude. Mensen zouden in de aanloop naar de verkiezingen onder druk zijn gezet om een volmacht af te geven. Vooral binnen de Turkse gemeenschap gebeurde dat, bleek uit een reconstructie van NRC.

D66-fractievoorzitter Tom van der Meijden stelt in een reactie aan persbureau ANP dat het kwijtraken van de zetel "wel een klein beetje pijn doet". In de reconstructie van NRC werd ook een kandidaat van D66 in verband gebracht met mogelijk ronselen van volmachten. Of die verdenkingen van invloed zijn geweest op de nieuwe uitslag, vindt Van der Meijden lastig in te schatten. "Ik denk dat we dat nooit zullen weten, maar wellicht heeft het een rol gespeeld."

Pride Amsterdam is genomineerd voor de immateriële erfgoedlijst van Unesco. Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft dat bekendgemaakt.

"We zijn hier al heel lang mee bezig", reageert Pride-directeur Lucien Spee bij stadsomroep AT5. "De kans om genomineerd te worden, doet zich eigenlijk maar één keer in de vier jaar voor. Eindelijk liggen alle kaarten nu goed."

Aan plaatsing op de Unesco-lijst van immaterieel erfgoed gaat een hele procedure vooraf. De minister nomineert Pride Amsterdam. Maar in feite doet ze niet anders dan het advies van de Raad van Cultuur overnemen. "De keuze viel op Pride Amsterdam", is te lezen in het advies van de raad. "Omdat Nederland internationaal bekendstaat als voorloper op het gebied van gendergelijkheid, queer-emancipatie en seksuele vrijheid."

Nominatiedossier

Op de immateriële erfgoedlijst van Unesco staat 'levende cultuur' van een land zoals tradities, ambachten en feesten. Onder meer de Belgische biercultuur staat op de lijst, het zingen van opera in Italië en de Jamaicaanse muziekstroming reggae. Uit Nederland staat er onder meer het ambacht van de molenaar in en het zomercarnaval in Rotterdam.

Of Pride daadwerkelijk als immaterieel erfgoed wordt erkend, weten we pas over dik twee jaar. Pride moet nu eerst een zogenoemd nominatiedossier opstellen. Dat dossier moet worden goedgekeurd door de hele ministerraad in Den Haag, waarna het uiterlijk 31 maart volgend jaar op de deurmat van Unesco belandt.

Naar verwachting neemt Unesco dan eind 2028 een besluit.

Vrij uitkomen

Officieel wordt Pride Amsterdam genomineerd, maar directeur Spee hoopt dat het evenement Pride - zonder de toevoeging Amsterdam dus - op de werelderfgoedlijst komt. Daarmee zouden ook de Pride-feesten in landen waar mensen niet vrij kunnen uitkomen voor hun seksuele voorkeur of genderidentiteit erbij horen.

"Ja, het is voor ons als Pride Amsterdam leuk, en we waren ooit een beacon of hope, maar we willen dat ook graag voor andere landen bereiken", aldus Spee. De Raad van Cultuur is het daarmee eens en adviseert de naam van de inzending te veranderen naar Pride: "Zo kan Nederland een leidende rol spelen en kunnen andere landen later aansluiten."

Het jaarlijkse evenement Pride Amsterdam, vooral bekend om de Canal Parade, staat al sinds 2019 op de nationale erfgoedlijst.