NOS Nieuws - Algemeen

Voor het eerst in een eeuw hebben biologen een nieuwe katachtige ontdekt. Het is een kleine wilde kat die in de Andes leeft. De soort is voor het eerst beschreven in het vaktijdschrift Current Biology.

De Leopardus tilcayo is iets kleiner dan een huiskat en werd ontdekt in het Yungas-woud in Bolivia, een bergachtig gebied waar de bossen vaak in wolken gehuld zijn. Het dier heeft een lichtbruine vacht met onregelmatig gevormde rozetten en ronde oren.

Er leven meerdere soorten tijgerkatten in Bolivia.

Zeldzaam en schuw

"Dat de tilcayo zo lang onopgemerkt is gebleven als nieuwe soort, heeft veel te maken met haar uiterlijk", zegt evolutiebioloog Jonas Lescroart van de Universiteit Antwerpen, een van de leidende onderzoekers, tegen de VRT. "Tijgerkatten uit Centraal en Zuid-Amerika zijn op basis van fysieke kenmerken amper onderling te onderscheiden."

Daarbij is de tilcayo voor onderzoekers lastig te vinden: de kat is zeldzaam, schuw en leeft in ontoegankelijk gebied.

Dat de onderzoekers er toch achter kwamen dat ze een nieuwe soort hadden ontdekt, had te maken met een toevallige gebeurtenis in 2016. Toen werd een gevonden kitten bij een lokaal opvangcentrum voor wilde dieren binnengebracht. Het uiterlijk van deze Tigrino kwam niet overeen met de beschrijvingen van Braziliaanse tijgerkatten, wat de aanleiding werd voor het onderzoek.

Na een routinebloedafname door de dierenarts werd zijn DNA geanalyseerd. Daaruit bleek dat het om een onbekend soort kat ging. Later DNA-onderzoek bij een tweede exemplaar gaf bevestiging. De biologen concludeerden dat de soort zich zo'n 1,4 miljoen jaar geleden heeft afgesplitst van andere tijgerkatten. Dat is lang genoeg om te spreken van een nieuwe soort.

Uiteindelijk leverden de onderzoekers, na het bestuderen van het DNA van 38 verschillende dieren, bewijs voor vijf verschillende soorten tijgerkatten. Vier daarvan werden al langer als aparte soorten beschouwd. De tilcayo komt daar nu bij.

Bedreigd

Intussen gaat het niet goed met de tijgerkatten in Bolivia. De bergbossen staan onder toenemende druk door ontbossing, landbouw, branden en mijnbouw.

De Internationale Unie voor Natuurbehoud (IUCN), die bedreigde soorten bijhoudt op een rode lijst, beschouwt de tijgerkat als een beschermde soort met afnemende populaties. Door het nieuwe onderzoek kan de tilcayo mogelijk ook afzonderlijk een beschermde status krijgen.

"De ontdekking van de tilcayo maakt hopelijk meer middelen vrij voor het behoud van populaties tijgerkatten, die zich vaak in een kwetsbare situatie bevinden", zegt evolutiebioloog Jonas Lescroart. "Tegelijk vestigen we de aandacht op de ongelooflijke natuurwaarde die Bolivia rijk is."

VN-onderzoekers zeggen dat de Verenigde Staten zich met twee aanvallen op Iran waarschijnlijk schuldig hebben gemaakt aan oorlogsmisdaden. Bij een daarvan werd een basisschool getroffen, waarbij 157 mensen omkwamen, veelal kinderen.

De tweede aanval trof een sportcomplex en woningen in de stad Lamerd. Daarbij vielen volgens Iraanse bronnen 22 burgerdoden, onder wie vijf kinderen. Beide aanvallen waren op 28 februari, op de dag dat de VS en Israël hun grootschalige aanval op Iran begonnen.

Het VN-onderzoek concludeert tegelijkertijd dat Iran zich in december en januari schuldig heeft gemaakt aan misdaden tegen de menselijkheid. Protesten tegen het Iraanse regime werden keihard neergeslagen. Vele duizenden mensen werden opgepakt, gemarteld of gedood. Getuigen vertelden de onderzoekers dat er op daken sluipschutters waren gepositioneerd die lukraak op betogers schoten.

Tomahawk

De VS heeft eerder ontkend achter de aanval in Lamerd te zitten. Naar de aanval op de school, in de zuidelijke stad Minab, loopt een onderzoek van het Amerikaanse leger. In maart concludeerde onderzoekscollectief Bellingcat al dat de school hoogstwaarschijnlijk was geraakt door een Amerikaanse raket. Volgens The New York Times was het vrijwel zeker een Amerikaanse Tomahawk-raket.

De school lag net naast een complex van de Islamitische Revolutionaire Garde, de machtige elite-eenheid die vermoedelijk het doelwit was. De VN-onderzoekers schrijven in hun rapport dat de VS "gefaald heeft in zijn verplichting om alles in het werk te stellen om te verifiëren dat het een militair doelwit was". Dit gaat verder dan nalatigheid, luidt de conclusie.

Amerikaanse functionarissen hebben op anonieme basis gezegd dat de aanval waarschijnlijk is goedgekeurd op basis van verouderde informatie. Het schoolgebouw zou oorspronkelijk deel hebben uitgemaakt van het militaire complex, maar de school zat er al sinds 2016. Volgens de onderzoekers van de VN was het evident dat er een school gevestigd was en was die door een muur gescheiden van het gebouw van de garde.

Een voorlopig onderzoek van het Amerikaanse ministerie van Defensie trok eerder de voorlopige conclusie dat de VS waarschijnlijk verantwoordelijk is. President Trump reageerde in juni laconiek: "Niemand heeft dat expres gedaan. Fouten gebeuren, oorlog is vuil."

Executies

De VN-onderzoekers keken dus ook naar repressie van het Iraanse regime. Ze schrijven dat Iraanse burgers die protesteerden "op schokkende wijze en op ongekende schaal" zijn gedood, in alle 31 provincies van Iran.

Volgens de VN zijn zeker 3038 mensen gedood en 25.000 gewond geraakt. Die aantallen, zeggen de onderzoekers, zijn waarschijnlijk in werkelijkheid nog vele malen hoger.

Sinds begin dit jaar zijn in Iran zeker 58 mensen geëxecuteerd omdat ze een gevaar zouden hebben gevormd voor de staatsveiligheid. Voor nog eens zeventig Iraniërs dreigt hetzelfde lot, onder wie zeker vijf vrouwen en drie jongens.

Het VN-team sprak voor het onderzoek met 73 mensen, binnen en buiten Iran. Daarnaast bestudeerde het documenten, satellietbeelden, foto- en videomateriaal en informatie van organisaties en experts. Tal van verzoeken om informatie aan de Iran en de VS bleven onbeantwoord, schrijven ze.

De onderzoekers sluiten af met een oproep aan de VS en Iran om de vijandelijkheden te staken. Ze wijzen erop dat de Iraanse bevolking het grootste slachtoffer is, ingeklemd tussen de zware repressie van het Iraanse regime en het gewapende conflict tussen de VS, Israël en Iran.

Tientallen pro-Palestijnse demonstranten zijn op de Dam in Amsterdam aangehouden. Ze waren ondanks een verbod op een pro-Israël demonstratie afgekomen.

Volgens persbureau ANP stonden zo'n dertig pro-Palestijnse demonstranten bij het Nationaal Monument. Ook stond een groep op de Damstraat. De politie heeft ze met een stadsbus weggebracht.

Honderden mensen waren met bussen uit andere delen van het land naar Amsterdam gekomen om hun solidariteit met Israël te tonen. De demonstratie begon rond 19.00 uur en duurde zo'n twee uur. Er was veel politie aanwezig in het centrum.

Tijdens de pro-Israël-demonstratie werd ook een grote Palestijnse vlag vanaf een balkon aan de Dam neergelaten. Ook werden er flyers gestrooid. De meeste pro-Palestijnse demonstranten bleven gedurende de avond op afstand, meldt het ANP.

Alternatieve locatie

De Amsterdam Palestina Coalitie wilde op de Dam een tegendemonstratie organiseren, maar burgemeester Halsema stond die uit veiligheidsoverwegingen niet toe.

De Oude Turfmarkt, zo'n 500 meter verderop, werd aangewezen als alternatieve locatie voor de pro-Palestijnse demonstratie. De groep was het daarmee oneens en spande een spoedrechtszaak aan, maar kreeg van de rechter ongelijk.

Correctie van de redactie

In een eerdere versie van dit artikel stond dat het SGP-Kamerlid Stoffer op de pro-Israël-manifestatie sprak. Deze was echter bij de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer. SGP-Kamerlid Van Dijk sprak wel op de Dam.

In de Duitse stad Wuppertal heeft een man geprobeerd brand te stichten bij een synagoge. Hij zou aan het begin van de middag een brandbare vloeistof bij een zij-ingang uit hebben gegoten en vervolgens aangestoken.

Medewerkers van de synagoge wisten het vuur snel te doven, meldt de politie. De schade is daardoor beperkt gebleven. Het incident valt enkele dagen voor de belangrijke joodse feestdag Jom Kippoer.

Tagesschau meldt dat het joodse gebedshuis vrijwel 24 uur per dag wordt bewaakt door de politie en dat de man daarom snel opgepakt kon worden. Hij zou 37 zijn en een Afghaanse achtergrond hebben. Volgens het blad Bild had hij bij zijn aanhouding nog een zakje met vloeistof bij zich, het zou gaan om urine.

De synagoge werd in juli 2014 al eens getroffen door een molotov-cocktail. Destijds werden drie Palestijnse jongeren opgepakt, twee van hen werden tot een celstraf veroordeeld. Ze verklaarden dat ze met de aanslag aandacht wilden vragen voor Gaza. Israël en Hamas vochten in dat jaar een relatief korte oorlog uit die zeven weken duurde.

De joodse gemeenschap in Wuppertal heeft geschokt gereageerd op de brandstichting van vanmiddag. Voorzitter Josef Schuster van de Centrale Raad van de Joden in Duitsland verbaast zich publiekelijk over "de kalmte waarmee de dader deze aanslag op klaarlichte dag" pleegde.

Schuster doet een beroep op de autoriteiten om ervoor te zorgen dat de joodse gemeenschap Jom Kippoer in veiligheid kan vieren.

Nog steeds is niet duidelijk hoe het verder moet met de plannen van het kabinet. Op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen kon premier Jetten daar opnieuw geen uitsluitsel over geven. Hij mikt op "brede steun", herhaalde hij, maar van wie en hoe dan, vertelde hij er niet bij. "Om nu vandaag de keuze te maken, vinden wij echt tekortdoen aan het land."

De oppositiepartijen waar het om gaat voelden zich op hun beurt tekortgedaan. "U moet kiezen welke route u nu gaat lopen", zei Pro-leider Klaver. "Welke kant kiest u - breed gaat niet lukken - wat wordt het?", zei JA21-leider Eerdmans.

Maar die vraag bleef onbeantwoord. Dus houdt het kabinet alle opties open. Komt er één grote deal over alles? En gaat dat dan 'over rechts' of 'over links'? Of worden het juist allemaal losse afspraken over de vijftien begrotingen van de ministeries?

'Totaaldeal passé'

Kiezen is ingewikkeld voor dit kabinet. Het is al vanaf de start van de minderheidscoalitie met 66 zetels duidelijk dat D66 en CDA meer zien in 'over links' gaan met Pro, terwijl de VVD meer neigt naar 'over rechts' met JA21 en SGP.

Gisteren leek JA21-leider Eerdmans voor deze Miljoenennota een uitweg te bieden, toen hij onverwachts de deur opende voor deelakkoorden. "Ik vrees dat een totaaldeal passé is", zei hij in het debat. Met deelakkoorden zouden JA21 en SGP bijvoorbeeld de asielplannen kunnen steunen en Pro de klimaatplannen.

Een acceptabel idee voor de VVD, maar coalitiepartners D66 en CDA koersen liever op een deal over alle plannen in een keer. Overigens heeft Pro laten weten geen heil te zien in deelakkoorden, omdat het daarmee indirect ook kabinetsplannen mogelijk zou maken waar het niet achter staat.

Jetten deed er vandaag geen uitspraak over, tot frustratie van een deel van de Kamer. "Wat de premier hier staat te doen is zijn coalitie bij elkaar houden. En deze kabinetsploeg", zei Klaver. "U bent tot op het bot verdeeld."

Pro-leider Klaver vindt het niks:

Ook andere partijen willen weten waar ze aan toe zijn. "Het kabinet heeft alle vrijheid om te kiezen om over links te gaan, of over rechts, wat mijn voorkeur zou hebben", zei SGP-leider Stoffer. Hij benadrukte dat de tijd dringt, omdat in november het belastingplan af moet zijn, met daarin de fiscale maatregelen voor volgend jaar.

JA21-leider Eerdmans legde de vinger op de zere plek. Het belastingplan dat er nu ligt is "niet genoeg voor links of voor rechts", zei hij. "Wij zijn bereid te praten, maar niet als op voorhand onduidelijk is welke route er wordt gekozen."

Brad Pitt

Maar nu gaat er toch echt geen duidelijkheid komen. Premier Jetten hield vol dat hij het "niet netjes" vindt om partijen al uit te sluiten. Hij kondigde aan dat het kabinet vanavond nog de uitnodigingen zal versturen aan Pro, 50Plus, Volt, ChristenUnie, SGP, JA21 en de BBB voor verdere gesprekken.

En daar zou dan snel een akkoord uit kunnen rollen, wat hem betreft. "Als het binnen een week lukt, zou dat fantastisch zijn."

Klaver was niet onder de indruk. "Als ik op Brad Pitt zou lijken, zou dat ook fantastisch zijn", reageerde de Pro-leider, die de uitnodiging voor een gesprek overigens niet afsloeg. Net zo min als de andere uitgenodigde partijen.

Aan het eind van de avond ontstond er nog enige opwinding toen BBB de door de PVV ingediende motie van wantrouwen steunde. Zou BBB hiermee de route over rechts onmogelijk maken? Want BBB is in de Tweede Kamer niet nodig voor steun, maar wel in de Eerste Kamer.

Maar BBB-leider Vermeer zei later tegen de pers dat hij wel wil blijven praten. Hij heeft de motie van wantrouwen gesteund om duidelijk te maken dat de stikstofplannen van tafel moeten. "Tuurlijk gaan we op een uitnodiging in", aldus Vermeer. "Dit is vooral een helder signaal dat het echt niet kan."

Jetten denkt dat de motie van wantrouwen betekent dat BBB niet meer wil meedoen aan vervolggesprekken. Vrijdag gaat hij de uitnodigingen sturen en dan zal duidelijk worden of de BBB er ook een ontvangt.

Een man is overleden nadat hij vanmiddag in een hoogspanningsmast in het Limburgse Beek was geklommen. De politie probeerde hem naar beneden te krijgen, maar juist toen leden van een hulpdienst hem wilden weghalen, sprong hij.

Rond 15.30 uur kwamen de eerste meldingen over de man binnen, schrijft L1 Nieuws. Het is onduidelijk hoe lang hij er toen al zat. Hij zat bijna helemaal bovenin, op zo'n 38 meter hoogte.

Onderhandelaars van de politie probeerden hem naar beneden te krijgen. Hulpdiensten waren ter plaatse, waaronder een traumahelikopter en de Duitse brandweer.

Na de sprong probeerden hulpverleners de man nog tevergeefs te reanimeren, zo laat een politiewoordvoerder weten.

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De familie van de man die zaterdag na zijn aanhouding overleed in Rotterdam heeft aangifte gedaan tegen de politie. Dat zegt advocaat Gerald Roethof die de familie van Alfredo Goeloe bijstaat, tegen de NOS.

Roethof heeft namens de oudste dochter van Goeloe aangifte gedaan. De familie zegt dat er sprake is van doodslag en vindt het onderzoek van de Rijksrecherche te beperkt. De Rijksrecherche onderzoekt alleen of agenten zich hebben gehouden aan de geweldsinstructie, zegt Roethof.

"Maar de familie zegt dat het om veel meer gaat dan de geweldsinstructie. Wij vinden dat hier sprake is van doodslag, in ieder geval van zware mishandeling met dodelijk gevolg", zegt Roethof. De familie wil dat daarvoor vervolging wordt ingesteld.

Teleurgesteld

Roethof kondigde deze week bij het tv-programma Pauw en de Wit aan dat de familie aangifte ging doen. De nabestaanden van Goeloe zijn volgens de advocaat teleurgesteld in de politie en verontwaardigd over wat er is gebeurd.

Volgens de advocaat hadden de agenten beter moeten weten. "Zij moeten weten dat als je iemand op deze manier aanpakt, die kan komen te overlijden. En als dat gebeurt, dan moet daar wat de familie betreft een hele duidelijke vervolging plaatsvinden."

Aanhouding gefilmd

Alfredo Goeloe werd zaterdagavond staande gehouden aan de Vaarnerkamp nadat de politie een melding had gekregen over een gestolen fatbike. De 51-jarige Rotterdammer kon zich niet legitimeren waarna hij werd gearresteerd.

Tijdens zijn arrestatie zou Goeloe zich hebben verzet, waarna hij onwel werd. De aanhouding van Goeloe werd gefilmd en op sociale media gedeeld. Daarop is te zien hoe hij door agenten tegen de grond wordt gedrukt.

Ook is te horen hoe Goeloe meerdere keren om hulp schreeuwt en roept dat hij suikerziekte heeft. Volgens belangenorganisatie Controle Alt Delete, die de familie bijstaat, was Goeloe op weg naar huis om medicijnen te halen voor zijn diabetes.

De fatbike waarop Goeloe reed, was niet de gestolen fiets waar de politie naar zocht, meldde de politie dinsdag. Het OM wil vanwege het onderzoek van de Rijksrecherche niet inhoudelijk reageren.

Amsterdamse taxichauffeurs zijn ontevreden over de volgens hen te hoge en wisselende commissies van bedrijven als Uber en Bolt. Daarom begonnen ze deze zomer hun eigen taxi-app NLCabs. Inmiddels is de app ruim 38.000 gedownload.

Het idee voor NLCabs kwam van de taxichauffeurs Mostapha Ahidar en Ivo van Leeuwen. "We merkten dat chauffeurs om ons heen steeds meer moeite hadden om rond te komen. Sommige collega's werkten dag en nacht en hadden nog steeds moeite met het onderhouden van hun gezin."

Vooral de commissies die taxiplatforms vragen, waren volgens hen een probleem. Volgens Ahidar en Van Leeuwen werd bij Uber vroeger ongeveer 20 tot 25 procent van een rit ingehouden, maar kan dat tegenwoordig al oplopen tot 50 procent.

Reactie Uber

Uber heeft kort gereageerd op de kritiek van de chauffeurs over de commissie die ze moeten afdragen:

"Het overgrote deel van de ritprijs gaat altijd naar de chauffeur", antwoordt het bedrijf desgevraagd. "Het percentage van de ritprijs dat Uber ontvangt, is daarbij relatief stabiel gebleven."

De prijzen van Uber zijn dynamisch. Door ingbouwde AI-systemen wordt berekend hoeveel iemand bereid is te betalen voor een rit. Dat kan per tijdstip verschillen. Aan de chauffeurskant werkt dat hetzelfde, vertelt Van Leeuwen: "Ze kijken naar het verleden van de chauffeur en berekenen met welk bedrag de chauffeur tevreden is." Hij voelt zich daardoor buitenspel gezet.

Van Leeuwen is drie jaar taxichauffeur. Hij vond het frustrerend hoeveel geld hij na een rit moest afdragen aan de platforms. "Als chauffeur doe je al het werk. Je rijdt, je betaalt de auto, je haalt de klant op, laadt de koffers in en als je dan ziet dat je de helft van je verdiensten moet afdragen, roept dat frustratie op."

Voorbeelden van de commissie die chauffeurs soms moeten afdragen:

Ahidar en Van Leeuwen peilden in een Whatsapp-groep van chauffeurs of collega's een nieuwe app zagen zitten. "Tientallen chauffeurs wilden zelfs investeren in ons platform, zo konden we snel aan de slag", vertelt Ahidar.

Inmiddels is hij de directeur van het bedrijf. De app is sinds juni in de lucht. "De teller van het aantal chauffeurs die zich bij de app hebben aangemeld staat op drieduizend", vertelt Van Leeuwen.

Per rit dragen chauffeurs een vaste commissie van 3 procent af aan NLCabs, maar dat percentage moet misschien omhoog. "We merken dat we het financieel met ons bedrijf net niet volledig redden."

Mogelijk verhogen de oprichters van het platform de commissie naar 4 of 5 procent. "Maar we willen het percentage zo laag mogelijk houden. Samen met de boekhouder zijn we aan het berekenen hoe we ons bedrijf financieel gezond kunnen maken", vertelt Ahidar.

Nieuwe aanvragen van chauffeurs

Volgens hem komen dagelijks aanvragen binnen van chauffeurs die zich bij het platform willen aanmelden. Dat duurt even want het bedrijf wil de gegevens van de chauffeurs goed checken.

Uber maakt gebruik van ingebouwde veiligheidsfuncties. De chauffeurs worden gescreend en je kunt als klant gebruik maken van GPS-tracking. Zo kun je je locatie live delen met vrienden of familie via de app. Van Leeuwen vertelt dat NLCabs die functies ook gebruikt.

"Je kunt je rit delen met familie of vrienden en op dat moment kan diegene jouw rit volgen zonder de app geïnstalleerd te hebben. Dus die techniek is niet alleen voorbehouden aan de grote bedrijven."

Op dit moment is de app alleen te gebruiken in Amsterdam. Om die reden maken de meeste chauffeurs ook nog gebruik van andere taxi-platforms zoals Uber en Bolt, vertelt Van Leeuwen.

Maar Van Leeuwen en Ahidar hebben ook landelijke ambities. "We zien dat chauffeurs zich vanuit het hele land aanmelden bij ons. Dus ons doel is om ons platform in de toekomst ook naar andere steden uit te breiden."

Bloedbank Sanquin test vanaf morgen in negen provincies alle bloeddonaties op besmetting met het westnijlvirus. De aanleiding is dat iemand in Nederland door het virus is overleden, nadat het slachtoffer bloed had gekregen van een donor van Sanquin die door een muggensteek het virus had opgelopen.

Of het virus de oorzaak van het overlijden is, of een kwetsbare gezondheid, is niet duidelijk.

Sanquin beschouwt negen Nederlandse provincies als westnijlvirus-risicogebied. De provincies Groningen, Friesland en Drenthe horen daar niet bij. Uit die provincies zijn nog geen infecties met het virus gemeld.

Toch wordt ook daar gecontroleerd. Daarvoor wordt het bloed van meerdere donoren bij elkaar gedaan. Als dan toch een besmetting aan het licht komt, wordt het donorbloed van al die donoren geblokkeerd.

Riscogebieden

Sanquin test donorbloed standaard op gevaarlijke virussen, zoals het hepatitis- en hiv-virussen. Donoren die in zuidelijke landen als Italië, Spanje of nog zuidelijker zijn geweest, werden al standaard op het westnijlvirus getest.

In 2020 en 2021 werden donoren die niet in zuidelijke landen waren geweest ook op het virus getest. Sanquin is er in 2021 mee gestopt, omdat er geen besmettingen werden gevonden.

Sanquin test sinds dit jaar steekproefsgewijs in het kader van wetenschappelijk onderzoek. Begin vorige maand kwam een besmetting van een bloedproduct aan het licht dat al voor de transfusie was gebruikt.

De Europese Commissie presenteerde vandaag een plan voor een wet waardoor kinderen maar beperkt toegang krijgen tot sociale media. Daarmee wil Brussel kinderen beschermen tegen de schadelijke effecten van online platforms zoals Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat en X. Wat is er bekend over het wetsvoorstel?

Wat wil de Europese Commissie?

Dat kinderen pas op 15-jarige leeftijd volledige toegang hebben tot sociale media. Jongere kinderen zouden helemaal niet meer op diensten zoals Instagram of TikTok mogen, vindt de Europese Commissie. Pas vanaf 13 jaar mogen kinderen een account hebben, als het aan de wetmakers van de Europese Unie ligt.

Dat account is dan niet van kinderen zelf, maar van hun ouders of verzorgers. Daarmee kunnen zij hun kind online laten op bijvoorbeeld Facebook of TikTok, maar die toegang is wel beperkt. Zo zijn de microfoon en camera standaard uitgeschakeld, waardoor kinderen niet zomaar foto's, video's of geluidsopnamen kunnen maken. Alleen de ouder kan die instellingen aanpassen.

Ook mogen kinderen er maar maximaal één uur per dag spenderen. Of zelfs minder, als de ouder dat te veel vindt. Ook mag de ouder bepalen wie de volgers of vrienden van het account zijn. Vanaf 15 jaar kunnen kinderen een eigen account aanmaken.

De regels gaan gelden voor onder meer Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok en X. Ook videodiensten zoals YouTube krijgen strengere regels. WhatsApp valt buiten deze wet.

Hoe gaan de sociale media de leeftijd controleren?

De sociale media zijn verantwoordelijk voor het controleren van de de leeftijd van accounteigenaren. Ze mogen dat van de Commissie niet doen met een eigen systeem, maar moeten gebruikmaken van andere systemen.

De bedrijven zouden dat kunnen doen via leeftijdsapps. De Europese Commissie wil dat in elk land minstens één app beschikbaar komt waarmee je kunt aantonen dat je een bepaalde leeftijd hebt, zonder verder informatie te delen.

Maar de Europese Commissie denkt ook aan andere manieren. Bijvoorbeeld dat organisaties of instanties die betrouwbaar kunnen zeggen hoe oud iemand is, dat op een digitale manier kunnen doorgeven aan het sociale medium. Denk aan een bank, de huisarts of de school. Het idee is dat een ouder daar een digitale verklaring krijgt. Die kan gebruikt worden om het kindaccount te maken.

Het is op dit moment nog onduidelijk welke mogelijkheden er komen en hoe die in de praktijk gaat uitpakken.

Kunnen kinderen die controle omzeilen?

Ja, en daar houdt de Europese Commissie ook rekening mee. Maar, zeggen ze: het gaat erom dat we anders naar sociale media kijken en dat we er anders mee omgaan. Met deze regels wil de Commissie veel strenger zijn tegen bedrijven achter Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat en X.

Moeten de socialemediabedrijven nog meer doen?

Ja, vindt de Europese Commissie. In het plan voor de wet staat dat de bedrijven het ontwerp van hun platforms moeten aanpassen. Een aantal functies wordt verboden, zoals het oneindig door kunnen scrollen om steeds weer nieuwe foto's, berichten of video's te zien. Ook moeten de bedrijven maatregelen nemen waardoor sociale media onder schooltijd of 's nachts minder of niet meer gebruikt worden.

Ook moeten onder meer Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok en X voortaan aantonen dat zij hun platform veilig hebben vormgegeven. Ze moeten opschrijven op welke manier ze daarvoor hebben gezorgd. Als de Europese Commissie daar ontevreden over is, kunnen aanpassingen worden geëist.

Wanneer gaan de regels in?

Dat gaat nog maanden duren. De Europese Commissie heeft nu bedacht hoe de wet eruit zou moeten zien. Maar het Europees Parlement, waarin politici uit allerlei landen zitten, moet nog akkoord gaan. Ook alle 27 landen van de Europese Unie moeten het ermee eens zijn. Waarschijnlijk zullen zij nog vragen hebben over hoe de wet in de praktijk gaat uitpakken.

CCIA Europe, een organisatie van grote techbedrijven waarvan onder meer Meta (Facebook en Instagram) en Google (YouTube) lid zijn, zegt ook dat het onduidelijk is hoe de bedrijven de leeftijdscontrole en instellingen voor ouders er in de praktijk uit moeten zien. De organisatie wijst er bijvoorbeeld op dat socialemediabedrijven met deze regels moeten controleren of ouder en kind echt familie van elkaar zijn.

Als het Europees Parlement en de 27 lidstaten akkoord zijn over de definitieve tekst van de wet, kunnen de regels van kracht worden. Vermoedelijk gebeurt dat op zijn vroegst eind 2027 of in 2028. Op dat moment moeten de bedrijven controleren welke accounts van kinderen onder de 15 zijn, en die uitschakelen.

De politie in Zuid-Afrika heeft vandaag ten oosten van Johannesburg een negende lichaam van een vermoorde vrouw gevonden. Er zijn zorgen dat er een seriemoordenaar actief is.

Half juli werd de eerste vrouw gevonden ten oosten van Johannesburg, niet ver van het internationale vliegveld. In augustus en september zijn sindsdien in hetzelfde gebied nog eens acht vermoorde vrouwen gevonden.

"We kunnen niet op deze manier lichamen blijven oprapen", verklaarde de nummer twee van de nationale politie, Tebello Mosikili. Drie van de vermoorde vrouwen zijn zwart, van de andere slachtoffers is de huidskleur niet bekend.

De Zuid-Afrikaanse politie spreekt over 'zorgwekkende overeenkomsten' tussen de sterfgevallen. De meeste vrouwen zijn in de dertig en werden halfnaakt en met zichtbare kneuzingen aangetroffen. Er is ook sprake van sporen van seksueel geweld. En dan zijn er de locaties, die niet ver van elkaar liggen.

Hardloopster

Er is een speciaal rechercheteam op de zaak gezet om te onderzoeken of er verband is tussen de moorden. Vooralsnog is niet vastgesteld dat het om dezelfde dader of groep daders gaat, benadrukt de politie.

Van de meeste vrouwen is geen naam vrijgegeven. Eén slachtoffer geeft de zaak wel een gezicht: de 38-jarige Elizabeth Moselakgomo. Zij was een fanatieke hardloopster die op 9 september haar gebruikelijke rondje liep in de buurt van Rhodesfield, maar niet thuiskwam. Haar achtjarige dochter sloeg alarm. Het lichaam van de hardloopster werd enkele dagen later gevonden in haar wijk, achter een hotel.

De vondst veroorzaakte een shock in de hardloopgemeenschap. De politie waarschuwt vrouwen extra alert te zijn. Zo worden ze opgeroepen niet alleen te wandelen of hard te lopen en in groepjes de straat op te gaan.

Vrouwen die in het gebied wonen geven aan dat ze zich nergens meer veilig voelen. Ze vertellen aan lokale media dat ze zelfs angst ervaren in hun eigen auto, in de sportschool of tijdens een korte wandeling naar een winkel die amper 200 meter verderop ligt. Ook is er woede omdat ze het gevoel hebben binnen te moeten blijven, terwijl geweld tegen vrouwen onvoldoende wordt aangepakt.

Nationale ramp

Geweld tegen vrouwen en femicide zijn al jaren een groot probleem in Zuid-Afrika. Dagelijks worden er ongeveer vijftien vrouwen vermoord. Daarmee horen de femicidecijfers in Zuid-Afrika tot de hoogste ter wereld.

Uit een Zuid-Afrikaans onderzoek uit 2022 blijkt dat meer dan een derde van de volwassen vrouwen ooit te maken heeft gehad met fysiek en/of seksueel geweld.

President Cyril Ramaphosa verklaarde gendergerelateerd geweld en femicide vorig jaar tot een nationale crisis. Kort daarna werd het formeel als een nationale ramp geclassificeerd. Daarmee moest de bestrijding beter worden gecoördineerd en moesten meer middelen en aandacht worden vrijgemaakt.

'Genoeg is genoeg'

In juni zei Ramaphosa dat het kabinet een actieplan had goedgekeurd. De nadruk zou moeten komen te liggen op preventie, zoals programma's rond positieve mannelijkheid voor jongens en jonge mannen. Daarnaast wordt ingezet op betere ondersteuning van slachtoffers en betere samenwerking tussen politie, justitie, gezondheidszorg en sociale diensten.

In Kempton Park zeggen bewoners en activisten dat zij daar weinig van merken. Tijdens een protest vandaag eisten inwoners per direct meer politie op straat om vrouwen en kinderen in de buurt te beschermen.

Ook de Zuid-Afrikaanse Commissie voor Gendergelijkheid dringt aan op onmiddellijke maatregelen. De commissie wil onder meer kijken naar straatverlichting, cameratoezicht en veiligere looproutes. Want zoals de demonstranten vandaag scandeerden: 'Genoeg is genoeg.'

In Duitsland is opnieuw iemand aan malaria overleden. Het is de derde malariadode in korte tijd. In juli en augustus bezweken twee medewerkers van de luchthaven in Frankfurt aan de ziekte.

Eerder deze week werd bij twee personen, ook in Frankfurt, malaria vastgesteld. Een van hen is nu overleden. Beide personen werkten niet op de luchthaven en waren ook niet in een land geweest waar de ziekte normaal voorkomt.

De overleden persoon woonde wel in de buurt van de internationale luchthaven, in de wijk Schwanheim.

Met vliegtuig meegekomen

Malaria is niet van mens op mens overdraagbaar, maar wordt door muggen verspreid. In juli en augustus raakten zes medewerkers van de luchthaven besmet met de ziekte. De twee nieuwe gevallen zijn volgens de plaatselijke gezondheidsdienst geïnfecteerd door een mug die in een vliegtuig was meegekomen naar Frankfurt.

Het gaat in alle gevallen om malaria tropica, de gevaarlijkste variant.

Sinds begin deze week zijn er bij de gezondheidsdienst geen verdere malariagevallen gemeld. De dienst heeft artsen geadviseerd om bij patiënten met koorts ook rekening te houden met een malariabesmetting, ook als ze niet naar een malariagebied zijn geweest. Dat geldt met name voor mensen op of in de omgeving van de luchthaven.

Bewoners in de buurt van het vliegveld hebben het advies gekregen om bij klachten medisch advies in te winnen en daarbij te vermelden dat zij dicht bij de luchthaven wonen.

De malariabesmettingen staan los van het eveneens door muggen veroorzaakte westnijlvirus, dat in Nederland deze week een vierde leven heeft geëist.

De 19-jarige man die begin deze week werd aangehouden op verdenking van een aanranding in Den Hoorn wordt ook verdacht van een reeks andere incidenten. Volgens het Openbaar Ministerie heeft hij een bekentenis afgelegd over vijf incidenten in de omgeving van Delft. Ook zou DNA zijn gevonden van de verdachte.

De afgelopen maanden werden meerdere vrouwen rond de Delftse Hout mishandeld en aangerand. Op 10 juli werd een vrouw met geweld van haar fiets geduwd en aangerand. Nog geen week later werd een vrouw mishandeld.

Begin deze maand, op 2 september, werden 's nachts in Delft twee vrouwen kort na elkaar mishandeld. Daarop ging de politie extra surveilleren.

Signalement

Het recentste incident was afgelopen zaterdag bij het dorp Den Hoorn, dat vastligt aan Delft. Een vrouw werd volgens het OM van haar fiets geslagen en aangerand. Maandag werd de verdachte van 19 voor dit incident aangehouden, op basis van het signalement dat was gegeven. Toen al zei de politie dat het signalement deels overeenkwam met de dader van de eerdere mishandelingen en aanrandingen.

Bij de incidenten in juli is DNA veiliggesteld en dat komt volgens het OM overeen met dat van de verdachte. Justitie zegt dat er geen aanwijzingen zijn dat er nog iemand betrokken was bij de vijf zaken.

De verdachte is vandaag voorgeleid. Hij blijft voorlopig vastzitten, bepaalde de rechter-commissaris.

De incidenten leidden tot onrust in Delft. Burgemeester Pechtold adviseerde mensen afgelopen weekend om voorlopig niet alleen te fietsen.

Ierland doet ook bij de aankomende editie niet mee aan het Eurovisie Songfestival. Ook zal het land het evenement niet uitzenden. Dat heeft de Ierse publieke omroep RTÉ bekendgemaakt.

De Ieren noemen als reden de situatie in Gaza, zonder overigens Israël te noemen. In een verklaring zegt de omroep: "RTÉ vindt dat deelname van Ierland niet kan worden gerechtvaardigd, gezien het schokkende en voortdurende verlies aan mensenlevens in Gaza en de humanitaire crisis daar, die nog altijd het leven van veel burgers in gevaar brengt."

Daarnaast zegt de Ierse publieke omroep dat ze het niet eens zijn met het feit dat journalisten niet onafhankelijk verslag kunnen doen van de situatie in Gaza.

Nederland

Ierland blijft hiermee bij het standpunt van dit jaar. Ook toen boycotte het land het Songfestival vanwege de deelname van Israël. Onder meer Nederland deed om die reden evenmin mee.

Het is nog niet bekend of Nederland komend jaar wel een artiest afvaardigt en of de liedjeswedstrijd hier wordt uitgezonden. Omroep AVROTROS heeft zich in elk geval teruggetrokken vanwege de situatie in Gaza. Bovendien zegt de omroep zich zorgen te maken over het "gebrek aan neutraliteit van het festival" en de persvrijheid.

De vraag is of een andere omroep bereid is het Songfestival uit te zenden. Die beslissing ligt bij de NPO, de koepel van omroepen. Juist deze week liet de NPO weten meer tijd nodig te hebben.

Andere landen

Ierland is vooralsnog het enige land dat zich helemaal terugtrekt. De afgelopen editie van het Songfestival bleven ook Spanje, IJsland en Slovenië thuis. Die landen hebben nog niet bekendgemaakt of ze volgend jaar wel weer meedoen.

De komende editie van het Eurovisie Songfestival wordt georganiseerd door Bulgarije, de winnaar van dit jaar. De finale is op 15 mei in de Bulgaarse stad Burgas.

Unilever heeft verzorgingsmerk Zwitsal verkocht aan Royal Sanders, bekend van merken als het Melkmeisje, Van Gils en Odorex. Hoeveel geld ervoor is betaald, is niet bekendgemaakt.

De stap past binnen een reeks van afsplitsingen waar Unilever mee bezig is. Sinds 2017 zijn veel levensmiddelenmerken in de verkoop gegaan, waaronder de Vegetarische Slager, Unox, Conimex en Becel. Ook ijsmerken als Magnum en Ben & Jerry's werden van de hand gedaan.

Gele flessen

Unilever focust zich de laatste tijd voornamelijk op huishoudelijke en persoonlijke verzorgingsproducten, zoals Andrelon, Axe en Robijn. Toch gaan nu ook de iconische gele flessen van Zwitsal niet meer onder Unilever vallen. Volgens het bedrijf past dat in de ambitie "om een eenvoudiger en sterker gefocust bedrijf" te worden.

Het Nederlandse Royal Sanders, met het hoofdkantoor in het Brabantse Vlijmen, richt zich volledig op persoonlijke verzorging. Naast het Melkmeisje, Van Gils en Odorex vallen ook zeepmerk Sanicur, scheermerk Fresh Up en haarproductverkoper ProSet onder het concern.

De overname van Zwitsal moet begin volgend jaar afgerond zijn.

Een sauna- en wellnessbedrijf in Hierden, bij Harderwijk, heeft een vrouw die een boerkini droeg ten onrechte weggestuurd. Toezichthouder College voor de Rechten van de Mens oordeelt dat er sprake was van discriminatie op grond van godsdienst en geslacht.

De vrouw bracht in juni vorig jaar een bezoek aan de Zwaluwhoeve. Het was die dag een badkledingdag, een dag waarop de huisregels het dragen van een badpak of zwembroek toestaan. Kleding die het hele lichaam bedekt mag van de regels niet.

De vrouw is een moslima en droeg die dag een boerkini: een lichaamsbedekkend zwempak van badkledingstof, bestaande uit een hoofddoek, een shirt met lange mouwen en een lange broek. Na een verblijf van ongeveer vier uur zei een medewerker dat de vrouw moest vertrekken.

Gezondheid, veiligheid en hygiëne

De vrouw stapte naar de toezichthouder omdat door de kledingvoorschriften van het bedrijf vooral islamitische vrouwen de toegang geweigerd zou worden. Het bedrijf verweerde zich met de stelling dat de kledingvoorschriften nodig zijn voor de gezondheid, veiligheid en hygiëne van de bezoekers.

Het college vindt dat het bedrijf dat onvoldoende heeft onderbouwd. Zo zou uit onderzoek zijn gebleken dat er geen verschil is in hygiëne tussen verschillende soorten badkleding.

Oordelen van het College voor de Rechten van de Mens zijn niet bindend. In de praktijk leidt een oordeel waarin discriminatie is vastgesteld in ruim 80 procent van de gevallen tot maatregelen, zoals excuses van een werkgever of aanpassing van beleid, zegt het college.

Het bedrijf heeft nog niet op de uitspraak gereageerd.

Canada en de Europese Unie willen een nauwere relatie. Het land zou zelfs "associatie-lid" moeten worden van de EU, zei commissievoorzitter Ursula von der Leyen gisteren. Dat is een nieuwe vorm van lidmaatschap.

En vandaag sprak de Canadese premier Mark Carney vol passie over een diepere band met Europa. Maar de Amerikaanse president Trump noemt het vijandige bewegingen, hij dreigt met nog meer handelstarieven en zelfs een handelsstop met Europa.

Luister hier naar de podcast:

Directeur van de Atlantische Commissie Anna van Zoest vertelt in podcast De Dag wat Canada en Europa aan elkaar kunnen hebben. Er hangt "liefde in de lucht", nu zowel de EU als Canada de afstand tot de VS voelt groeien. Carney sprak begin dit jaar al in Davos over zijn wereldbeeld voor de toekomst. Volgens hem moeten middelgrote machten elkaar opzoeken. Hoe ziet zo'n nieuwe samenwerking eruit?

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Een deel van het Poolse luchtruim is vanochtend gesloten geweest vanwege Russische aanvallen op het westen van Oekraïne. Ook twee Poolse vliegvelden in het oosten van het land werden uit voorzorg gesloten en het luchtalarm klonk. Het land stuurde straaljagers de lucht in.

Inmiddels zijn de maatregelen ingetrokken. Het Poolse ministerie van Defensie laat weten dat er geen drones in het Poolse luchtruim zijn gezien.

Aan het einde van de ochtend klonken er explosies niet ver van de grens. Daarbij is geen schade ontstaan aan de grensinfrastructuur, zo lijkt het.

Oekraïne ligt al sinds vannacht onder Russisch vuur. Hoofdstad Kyiv en een aangrenzende regio lijken het voornaamste doelwit. Meer dan honderd raketten en drones zijn volgens het land afgevuurd door Rusland. Oekraïne zegt dat daarbij tot nu toe negentien mensen gewond zijn geraakt, onder wie twee kinderen.

Lichamen uitwisselen

In en rondom de hoofdstad is volgens president Zelensky op 33 plekken schade ontstaan door inslagen van Russische raketten en drones.

Tegelijkertijd viel zijn land doelen aan in Rusland. Daarbij is volgens Zelensky een olieraffinaderij in Jaroslavl geraakt en een militair vliegveld in Rostov.

De twee landen hebben ook lichamen uitgewisseld van omgekomen militairen en burgers. Oekraïne kreeg 252 lichamen overgedragen door Rusland. Die zullen worden onderzocht zodat ze kunnen worden geïdentificeerd. Oekraïne gaf de resten van 23 omgekomen personen terug.

Duitse wind- en zonne-energiebedrijven staan er niet goed voor. Na jaren van snelle groei, komen steeds meer bedrijven die zich bezighouden met groene energie in de problemen. Dat meldt persbureau Bloomberg.

Deze maand vroeg een van Europa's grootste beheerders van zonneparken faillissement aan. Het Duitse Enerparc bezit zo'n 500 zonneparken, maar kwam met een schuld te zitten van ongeveer 3 miljard euro. Eerder vroeg ook het windenergiebedrijf Sowitec Group faillissement aan.

Andere Duitse bedrijven moeten ook ingrijpen. Onder meer Baywa en Abo Energy zijn begonnen met reorganiseren. Beide bedrijven zijn ook actief in Nederland.

Omslag

De problemen laten een omslag in de sector voor hernieuwbare energie zien, schrijft Bloomberg. Afgelopen jaren kregen bedrijven steun van de Duitse overheid, maar die subsidies worden afgebouwd. Duitse banken waarschuwen dat groene-energiebedrijven daardoor in de knel kunnen komen.

Net als in Nederland, kampen bedrijven in Duitsland met de druk op het stroomnet. Vooral als de zon flink schijnt, leveren zonnepanelen veel stroom op. Soms zoveel, dat het elektriciteitsnet het niet aankan. Om mensen en bedrijven ertoe te bewegen om stroom af te nemen, daalt de prijs.

"Voor afnemers van elektriciteit is dat gunstig, omdat ze minder hoeven te betalen", zegt hoogleraar klimaateconomie Sandra Phlippen van de Rijksuniversiteit Groningen. "Maar een aanbieder van stroom, zoals een zonnepaneelbeheerder, verdient dan juist minder of geen geld."

Chinese panelen

Ook zonnepanelen uit China stellen Europese zonne-energiebedrijven voor een uitdaging. Bedrijven in China kunnen zonnepanelen veel goedkoper produceren dan in Europa. "Als je een zonnepaneelbedrijf in Europa bent is dat zwaar, maar als je een boer bent met een groot dak, dan ben je met Chinese panelen een stuk goedkoper uit", zegt Phlippen.

Een oplossing voor de groene-energiebedrijven is ingewikkeld. De markt beschermen tegen Chinese gesubsidieerde producten is een risico, omdat de Duitse fabrikanten voor allerlei bouwonderdelen juist afhankelijk zijn van China.

Goedkoop lenen

Wat ook speelt, is dat bedrijven voorheen goedkoop konden lenen, vertelt hoogleraar Phlippen. "De rente is afgelopen jaren gestegen en daardoor is geld lenen duurder geworden", vertelt ze.

Vooral groene bedrijven profiteren van een lage rente, omdat ze daardoor goedkoop grote investeringen kunnen doen. "Als een zonnepark eenmaal staat en de stroomkabels zijn aangesloten, dan kan het zonnepark gewoon leveren", zegt de hoogleraar. "Fossiele-energiebedrijven hebben hun grootste investeringen al gedaan en hoeven dus minder te lenen."

Canada juicht het idee toe om het eerste buitengewoon lid van de Europese Unie te worden. Dat zei premier Carney in het Europees Parlement. Hij zei erbij dat het niet de bedoeling is om een nieuw verbond op te richten om te rivaliseren met de bestaande machtsblokken in de wereld.

De plannen voor vergaande samenwerking zijn onder meer een reactie op de handelstarieven die de VS aan Canada en Europese landen heeft opgelegd. Ook heeft de Amerikaanse president Trump herhaaldelijk gezegd dat Canada de 51ste staat van Amerika moet worden. Carney noemde de VS overigens niet bij naam in zijn toespraak in Straatsburg.

Europese Commissie-voorzitter Von der Leyen kwam gisteren met het voorstel om Canada het eerste "associatielid" van de EU te maken. Trump heeft dat plan afgedaan als "lachwekkend" en heeft gedreigd met nieuwe maatregelen.

Minder kwetsbaar

"Canada en de EU zijn sterk, maar samen zijn ze nog sterker", zei Carney in Straatsburg. "We zijn niet van plan om anderen te domineren. Integendeel, we willen veerkrachtig zijn, zodat anderen onze vrije markt niet kunnen controleren, onze soevereiniteit aantasten, onze territoriale integriteit bedreigen of onze vrijheid, democratie of rechtsstaat ondermijnen."

Als voorbeelden van de samenwerking noemde Carney handel, defensie, cruciale grondstoffen, kunstmatige intelligentie, energie, de ruimte, onderzoek en financiële diensten. Daardoor moeten Canada en de EU minder kwetsbaar worden voor economische en geopolitieke druk.

EU-correspondent Kysia Hekster:

"Carney zet duidelijk een grootschalig tegenoffensief in tegen de Amerikaanse aanval op de onafhankelijkheid van landen, de internationale rechtsorde en de wereldhandel. Hij noemde Trump of Amerika niet één keer, maar sprak over 'stormen die onze samenleving op hun grondvesten doen schudden'.

Hij legt de nadruk op de lange verbondenheid tussen zijn land en Europa en vergelijkt die met de wortels van bomen in een bos die zo'n storm alleen samen kunnen weerstaan. De hele toespraak is een duidelijke oproep aan de EU: we moeten zo snel mogelijk op alle terreinen onze krachten bundelen om onze onafhankelijkheid en onze vrijheid te kunnen behouden.

Het is afwachten hoe Trump naar deze toespraak kijkt, hij dreigde vannacht al met het stopzetten van alle handel met de EU."

Carney kon rekenen op een warm welkom in het Europees Parlement. Veel Europarlementariërs wilden hem de hand schudden en sommige maakten een selfie met hem. Na zijn toespraak kreeg hij een staande ovatie.

Het buitengewoon lidmaatschap betekent dat Canada geen volwaardig lid wordt van de EU, maar er wel zeer nauw bij wordt betrokken. Er moet nog worden uitgewerkt hoe dat vorm krijgt.

Eind volgende maand ontvangt Carney een aantal EU-leiders in Montreal, waar verder gesproken zal worden over de invulling van de nieuwe relatievorm.