NOS Nieuws - Algemeen

Premier Rutte en Edith Schippers halen hard uit naar PvdA en GroenLinks

2 hours 20 minutes ago

Premier en VVD-partijleider Rutte en VVD-prominent Edith Schippers halen in een gezamenlijk interview in De Telegraaf hard uit naar de Partij van de Arbeid en GroenLinks, die straks in de Eerste Kamer één fractie gaan vormen. In aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen van 15 maart zegt de VVD-premier dat PvdA en GroenLinks "een graai in de portemonnee zullen doen door minstens negen belastingen te verhogen".

De leden van de Provinciale Staten kiezen eind mei de leden van de nieuwe Eerste Kamer. "Als GroenLinks en PvdA de grootste partijen worden, ontwikkelen ze enorm veel zelfvertrouwen en ik vind dat de VVD die beweging nu al moet stoppen", zegt Rutte. "We moeten in Nederland niet terug naar de dagen van Joop den Uyl", verwijzend naar de PvdA-premier die in de jaren 70 leiding gaf aan een links kabinet.

Zaken stabiel houden

De VVD-leider verwacht dat een verkiezingswinst van PvdA en GroenLinks de twee partijen "momentum op weg naar de Tweede Kamerverkiezingen" geeft. Een meerderheid voor de coalitie leidt volgens de premier tot veel rustiger beleid. Overigens zegt hij ook dat hij geen zaken kan doen met JA21, omdat die partij in de onderhandelingen "slechts hun verkiezingsprogramma" voorleest.

"We komen uit drie grote crises: de economische recessie, daarna corona en nu is er oorlog op het continent. Ik denk dat mensen ook willen dat we zaken stabiel houden", zegt Rutte. Hij komt niet met nieuwe plannen om andere problemen in het land aan te pakken.

Herverdeling

VVD-lijsttrekker voor de Eerste Kamer Schippers zegt in de krant dat er meer aandacht moet komen voor het verdienvermogen van Nederland. "Soms verbaas ik me over de onderwerpen van debat, die heel vaak over herverdeling gaan." Op de vraag of ze Rutte op den duur wil opvolgen, herhaalt ze dat er nu geen vacature is en dat de partij over een eventuele opvolging gaat.

De uitspraken van beide VVD'ers zijn opmerkelijk, omdat de huidige coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie niet kan rekenen op een meerderheid in de Eerste Kamer en regelmatig steun zoekt bij bijvoorbeeld GroenLinks en PvdA.

Oranjes aangekomen op Bonaire voor rondreis Caribisch deel Koninkrijk

2 hours 54 minutes ago

Koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Amalia zijn aangekomen op Bonaire, het startpunt van hun rondreis langs het Caribische deel van het Koninkrijk. Het koninklijk gezin werd verwelkomd door Edison Rijna, de gezaghebber van het eiland.

De drie blijven tot maandagochtend op Bonaire, waar ze onder meer de zogeheten slavenhuisjes zullen bezoeken. Daar sliepen tot slaaf gemaakte mensen die op de zoutpannen moesten werken. De kleine huisjes werden in 1850 gebouwd en staan symbool voor de geschiedenis van de slavernij op het eiland.

Aandacht voor slavernijverleden

Na Bonaire reizen Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Amalia achtereenvolgens naar Aruba, Curaçao, Sint-Maarten, Sint-Eustatius en Saba. Op Curaçao bezoeken ze onder andere landhuis Knip, op de voormalige plantage waar verzetsleider Tula in 1795 een grote opstand ontketende.

Ook op Sint-Eustatius staan de Oranjes stil bij het slavernijverleden van het eiland. Eerder had de Rijksvoorlichtingsdienst al bekendgemaakt dat dit thema centraal zou staan bij het koninklijke bezoek aan het Caribische gebied.

De Oranjes kwamen vrijdag rond 16.30 uur lokale tijd aan op het vliegveld van Bonaire. Koning Willem-Alexander, die een vliegbrevet heeft, zat zoals wel vaker in de cockpit als copiloot:

Behalve activiteiten rond het slavernijverleden wacht het koninklijk gezelschap ook bezoeken aan sportinstellingen, culturele organisaties en natuurparken. Hun bezoek aan Sint-Maarten staat vooral in het teken van de wederopbouw van het eiland na de verwoestende orkaan Irma in 2017.

Donderdag 9 februari is de laatste dag van de trip, die onder meer bedoeld is om prinses Amalia te laten kennismaken met het Caribisch gebied. Het is de eerste officiële reis van de kroonprinses.

Staatssecretaris Van Huffelen voor Koninkrijksrelaties en Digitalisering reist met het koninklijk gezelschap mee.

Edith Schippers weg als voorzitter pensioenfonds DSM

3 hours 19 minutes ago

Edith Schippers vertrekt als voorzitter van het pensioenfonds DSM. Ze stelt zich niet verkiesbaar voor een nieuwe termijn, schrijft vakblad PensioenPro.

Schippers zou dit besluit al in het najaar hebben genomen vanwege veranderingen in haar werk. Als ceo van het chemieconcern krijgt ze te maken met de aankomende fusie van DSM met het Zwitserse bedrijf Firmenich.

Daarnaast gaat ze de politiek weer in, als lijsttrekker voor de VVD in de Eerste Kamer. "Dit voorzitterschap vergt veel tijd en energie en ik wil het goed doen", zegt Schippers. Haar termijn als voorzitter van het pensioenfonds loopt in mei van dit jaar af.

Pensioenpot

Vorige week schreef NRC dat Schippers een intern document achterhield, waaruit zou blijken dat het bedrijf zelf verantwoordelijk zou zijn voor een flinke daling van de dekkingsgraad van het pensioenfonds. DSM had volgens de krant geld nodig voor innovaties en dat kwam er onder meer door tijdelijk minder geld in de pensioenpot te steken.

Het bedrijf spreekt van een interne analyse van openbare gegevens. DSM zegt zich niet te herkennen in het beeld dat NRC schetst.

NRC schrijft dat de uitkeringen voor gepensioneerden al vijftien jaar niet of nauwelijks gecorrigeerd voor inflatie zijn door de geldproblemen. Voor veel oud-medewerkers was het vooral pijnlijk dat hun pensioen niet steeg, maar oud-topman Feike Sijbesma een extra storting van ruim 2 miljoen euro in zijn pensioenpot kreeg.

Oud-manager Marius Weehuizen zegt tegen PensioenPro dat het pensioenfonds "bewust en stelselmatig is uitgehold". Het bestuur zou met opzet een verkeerde voorstelling van zaken gegeven hebben. Voor hem is de notitie het bewijs daarvan. Het fonds heeft zelf volgens Weehuizen de dalende rente en vergrijzing als oorzaken gegeven voor de gedaalde dekkingsgraad.

Acht F-35's van vliegbasis Leeuwarden naar Polen

3 hours 44 minutes ago

De eerste F-35's zijn vanaf de vliegbasis Leeuwarden vertrokken naar Polen. De gevechtsvliegtuigen worden daar vanwege de oorlog in Oekraïne ingezet voor de bescherming van het luchtruim van de NAVO.

Het gaat om in totaal acht toestellen die tot maart op de vliegbasis Malbork worden gestationeerd. Twee daarvan staan klaar om binnen enkele minuten vijandige toestellen te onderscheppen. Twee andere toestellen staan als reserve achter de hand.

Met de andere F-35's wordt een oefenprogramma afgewerkt. Er wordt dan samengewerkt met Polen en andere landen in de regio. Het is de tweede keer dat de F-35's van Leeuwarden op uitzending gaan: vorig jaar stonden er vier toestellen in Bulgarije gestationeerd.

De eerste F-35's zijn inmiddels in Polen aangekomen:

Volgens basiscommandant Johan van Deventer is de missie nu anders. "Je ziet dat de oorlog in Oekraïne maar voortduurt en ook een stuk slechter wordt", zegt hij tegen Omrop Fryslân. "We laten nu meer vliegactiviteiten zien en hebben het dubbele aantal vliegtuigen mee. Daar gaan wij meer vliegen. We laten zo zien dat we er met meer toestellen kunnen komen en daar zit een beetje afschrikking in."

De afgelopen tijd is er door de vliegers op de grond in simulatoren en in de lucht veel geoefend op de nieuwe missie. Dat heeft te maken met het andere dreigingsniveau, legt Van Deventer uit.

"Wat nou als er escalatie is, wat nou als er Russische toestellen komen? Meestal is dat heel rustig, dan begeleiden we ze", zegt hij. "Maar daar waar vliegtuigen bij elkaar zijn, is er altijd kans op escalatie. Dat willen we, denk ik, van twee kanten voorkomen. In ieder geval van onze kant."

Vliegbasis dicht voor renovatie

Als de missie klaar is, kunnen de toestellen niet terug naar de vliegbasis Leeuwarden. In februari begint daar een grote renovatie van de start- en landingsbanen.

"Het wordt rustiger", zegt Van Deventer. "In februari en maart kunnen we nog gebruikmaken van de korte baan. Dat zullen we dan misschien eens doen voor het vertrek van een toestel voor groot onderhoud naar de fabriek in Italië of naar Volkel. Maar qua F-35-operaties wordt het heel rustig."

De traumahelikopters kunnen wel gebruik blijven maken van de vliegbasis. Het luchtruim blijft ook open, dat betekent dat er nog steeds geoefend kan worden boven de provincie.

Verdachten opgepakt voor aanslag op Surinaams gerechtsgebouw

4 hours 15 minutes ago

De Surinaamse politie heeft vier verdachten opgepakt voor de aanslag op een gerechtsgebouw in Paramaribo. Dat melden verschillende Surinaamse media.

Het kantongerecht werd twee weken geleden beschoten, en er werden ook granaten gegooid. De explosieven gingen niet af en niemand raakte gewond. De aanslag zou zijn uitgevoerd door twee mannen die op een brommer kwamen aanrijden.

Onderzoek moet uitwijzen wat de rol van de vier mannen was die nu zijn aangehouden. Het motief voor de aanslag is onbekend.

Vicepresident Brunswijk sprak eerder van een aanslag op de rechtsstaat. Volgens de regering ging het om een "daad van intimidatie om het land te destabiliseren".

De minister van Defensie kondigde na de aanslag extra veiligheidsmaatregelen af. Behalve de vergrote zichtbaarheid van politie en leger en de surveillancevoertuigen komt er ook meer controle op wapens. Voorts is het de bedoeling dat 'strategische objecten' beter worden beveiligd.

Op beelden van de aanslag is te zien hoe de daders iets naar het gerechtsgebouw gooien:

'Deal VS en Nederland over beperken export ASML-chipmachines naar China'

4 hours 19 minutes ago

De Verenigde Staten en Nederland hebben een akkoord bereikt over het beperken van de verkoop van ASML-chipmachines aan China, meldt persbureau Bloomberg.

De exacte inhoud van de afspraken over de technologie van het Nederlandse bedrijf blijft geheim vanwege de gevoeligheid van de materie. Het kan nog maanden duren voor er een definitief akkoord ligt.

Vandaag is in Washington overleg geweest tussen de Amerikanen, ambtenaren van de Nederlandse minister Schreinemacher voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en Japan, dat ook chipmachines verkoopt aan China.

Chipmachines

De verkoop van high-tech chipmachines van ASML uit Veldhoven aan China is al jaren een ingewikkelde kwestie. Er wordt gevreesd dat de geavanceerde chips gebruikt worden in Chinees defensiematerieel. De allernieuwste chipmachines mogen nu niet geëxporteerd worden naar China, oudere types wel.

De Verenigde Staten voeren nu de druk extra op om Nederland ervan te overtuigen een omvangrijker exportverbod naar China in te stellen. Daarmee zou ook de verkoop van die oudere machines worden beperkt. De Amerikanen willen de snelle ontwikkeling tegengaan door de Chinezen van moderne technologie, die kan worden gebruikt voor militaire doeleinden.

Bijna twee weken geleden heeft de Amerikaanse president Biden premier Rutte in een gesprek op het Witte Huis gevraagd om meer medewerking van Nederlandse kant aan de aanpak die de Amerikanen voorstaan.

Bang

Rutte zei na afloop dat het verzoek om geen exportvergunning meer af te geven "niet zo zwart-wit was", maar verder ging hij niet op de heikele kwestie in. De Nederlandse overheid is bang dat een omvangrijk exportverbod naar China negatieve gevolgen heeft voor de hele chipindustrie.

Verder levert de verkoop van de gewilde en uiterst kostbare chipmachines voor het succesvolle ASML jaarlijks zo'n 2,7 miljard euro op en dat is goed voor 15 procent van de jaaromzet.

Minister Schreinemacher, verantwoordelijk voor het wel of niet verlenen van een exportvergunning van ASML-technologie, zei vandaag dat Nederland niet precies gaat doen wat de Amerikanen willen. "We tekenen niet bij het kruisje". Het zal nog maanden duren voor er precies duidelijk wordt wat het exportverbod inhoudt.

Tientallen doden door natuurgeweld op Madagaskar

4 hours 33 minutes ago

Een zware tropische storm leidt op het Afrikaanse eiland Madagaskar al een week lang tot slachtoffers, veel overlast en schade. Volgens het nationale rampenbestrijdingscentrum zijn zeker 24 mensen om het leven gekomen. 21 mensen worden nog vermist.

De storm met de naam Cheneso kwam een week geleden aan land en leidde toen vooral tot grote problemen in het noorden. De storm is verder getrokken en leidt nu tot veel regenval in het zuidwesten van het land. Op veel plekken zijn overstromingen.

Volgens de autoriteiten zijn ruim 73.000 mensen door de zware regenval en de daaropvolgende overstromingen getroffen. Duizenden huizen zijn beschadigd geraakt en ook kantoren en scholen hebben schade. Wegen in de richting van de hoofdstad Antananarivo zijn door het water onbegaanbaar geworden.

Meer kracht

Het is de verwachting dat het westen en zuidoosten van Madagaskar ook de komende dagen last blijven houden van het slechte weer. De weerdienst van de Verenigde Naties verwacht dat de tropische storm ook aan kracht zal winnen. Mogelijk wordt Cheneso opgewaardeerd tot een cycloon.

De Britse meteorologische dienst denkt dat er de komende dagen nog veel meer regen valt. Cyclonen komen in het zuiden van Afrika geregeld voor van december tot maart. Wetenschappers zeggen dat deze door de klimaatverandering vaker zullen voorkomen en ook intenser zullen zijn.

Israël: zeker zeven doden bij aanslag synagoge in Jeruzalem

4 hours 58 minutes ago

Bij een aanval in de buurt van een synagoge in Jeruzalem zijn zeker zeven mensen omgekomen, melden de Israëlische politie en het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ook zijn er meerdere gewonden, van wie sommigen er slecht aan toe zijn.

Volgens de Israëlische politie begon de dader rond 20.30 uur lokale tijd te schieten bij een synagoge in de wijk Neve Yaakov, in het noorden van Oost-Jeruzalem. Op vrijdagavond begint voor religieuze joden de sabbat.

De schutter is gedood, meldt de politie. Het gaat om een 21-jarige inwoner van Oost-Jeruzalem die hoogstwaarschijnlijk alleen heeft gehandeld.

Hulpverleners reden af en aan om slachtoffers te helpen:

De militante Palestijnse beweging Hamas zegt dat de aanslag een vergeldingsactie is voor de aanval van het Israëlische leger gisteren op een vluchtelingenkamp in de stad Jenin. Daarbij kwamen negen Palestijnen om het leven, wat de Israëlische actie de dodelijkste in maanden maakte.

Volgens de Israëlische krant Haaretz heeft Hamas de aanslag ook opgeëist, maar de militante beweging heeft daarover geen uitspraken gedaan.

Jenin ligt in het noorden van de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever. Het opvangkamp waar Israël gisteren een aanval uitvoerde, was oorspronkelijk bedoeld voor Palestijnse vluchtelingen. In de loop der jaren is het uitgegroeid tot een permanent woongebied met betonnen huizen.

Een woordvoerder van Hamas zei gisteren al dat de Israëliërs met hun aanval de situatie op de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook opnieuw op scherp hadden gezet.

Israël zelf zei dat de actie bedoeld was om leden van de Palestijnse militante beweging Islamitische Jihad op te pakken. Die organisatie wordt door Israël beschuldigd van het voorbereiden en uitvoeren van terroristische aanslagen op Israëlische burgers en militairen.

Terugdringen fossiele subsidies in Nederland schiet niet op

5 hours 35 minutes ago

De A12 wordt morgen opnieuw bezet door klimaatactivisten van Extinction Rebellion. Doel van de actie is het afdwingen van een stop op subsidies voor fossiele brandstoffen. Nederland geeft nog altijd miljarden euro's uit aan directe of indirecte overheidssteun voor fossiele energie. Maar de bedragen lopen enorm uiteen. En de discussie erover loopt al zeker twintig jaar.

De vraag hoeveel de overheid precies uitgeeft aan het stimuleren van fossiele energiebronnen, is niet eenvoudig te beantwoorden. Volgens Extinction Rebellion gaat het om meer dan 17 miljard euro. Maar volgens het ministerie van Economische Zaken en Klimaat is het veel minder, al is niet duidelijk hoeveel precies. Het ministerie houdt een bedrag van 4,5 miljard euro aan.

Minister Jetten van Klimaat: "Maar ik heb met de staatssecretaris van Financiën afgesproken dat we dit jaar een extra analyse laten uitvoeren om nog eens goed in kaart te brengen wat er in Nederland aan fossiele voordelen is."

De berekening die Extinction Rebellion hanteert is gemaakt door de econoom Alman Metten, oud-Europarlementariër voor de PvdA. Hij vindt de fossiele subsidies verkeerd. "Omdat je in feite de vervuiling bevordert."

Vier keer zoveel

Toen Metten zijn berekening enkele jaren geleden maakte, kwam hij vier keer hoger uit dan de regering, namelijk op 17,3 miljard euro per jaar. "De regering kwam uit op 4,5 miljard euro, plus een aantal categorieën waarvan ze zeiden die niet te kunnen invullen. Wat ik heb gedaan is met openbare gegevens, vooral van het CBS, berekend wat die waren. Ik kon dat dus wel. En iedereen kan dat controleren, want ik heb precies aangegeven hoe ik ertoe gekomen ben."

Het gaat daarbij niet alleen om directe subsidies, maar ook om belastingvoordelen en prijsondersteuning. Een groot deel gaat naar de luchtvaart, de zware industrie, energiecentrales en de landbouw. En hoe meer energie wordt verbruikt, zegt Metten, hoe minder de bedrijven hoeven te betalen. "Het is natuurlijk een absurde situatie dat naarmate je meer gas verbruikt en dus meer vervuilt, je minder belasting hoeft te betalen."

Hij noemt de situatie in Nederland uniek, en dat is ook de reden dat die al zo lang bestaat. "Ik vrees dat de regering bang is om internationaal een beetje te kijk gezet te worden. Want Nederland is echt de top als het gaat om subsidies aan energie-intensieve bedrijven. En op de tweede plaats: je kan het in deze tijd ook niet meer verantwoorden."

Niet nieuw

Berichten over subsidies aan fossiele bedrijven zijn niet nieuw. Al bijna twintig jaar geleden werd de schadelijkheid van subsidies voor het klimaat aangetoond in een studie van de Erasmus Universiteit, na een vraag daartoe van de Tweede Kamer.

Karen Maas van het Erasmus Centre for Sustainability werkte mee aan het onderzoek. "Daar kwam uit dat er veel milieuschadelijke subsidies zijn. Die subsidies zijn bedacht om de economie te stimuleren, maar ze hebben negatieve milieueffecten."

Er werd destijds weinig gedaan met de uitkomsten van het onderzoek, zegt Maas. En dat geldt voor veel meer studies naar hetzelfde onderwerp. De uitkomsten verdwenen, zegt ze. "Vaak in de la, uiteindelijk. Om daar echt beleidsconsequenties op te bouwen, dat gebeurt toch te weinig. Want we weten dit al 20 jaar. We hadden al 20 jaar een klein beetje kunnen draaien aan die knoppen, maar dat is niet gebeurd."

Ze ondertekende recent een brief van 300 economen en andere medewerkers van universiteiten, waarin de regering wordt opgeroepen om snel te stoppen met fossiele subsidies. Dat deed ze "om aan te tonen dat de berekeningen waar het ministerie mee naar buiten komt niet kloppen. En dat er echt zoveel meer geld in omgaat, wat een heel milieuschadelijke situatie is. En wat echt anders moet."

Balans zoeken

Minister Jetten zegt in een reactie dat het kabinet serieus werk maakt van het afbouwen van de fossiele voordelen. Maar, zegt hij, er moet een goede balans worden gezocht: enerzijds "de verduurzaming enorm versnellen en aanjagen en aan de andere kant moeten we ook wel leveringszekerheid en werkgelegenheid in Nederland in het oog houden. Dus van de ene op de andere dag ermee stoppen is niet altijd verstandig, maar een snelle afbouw zal zeker moeten."

Zweden willen NAVO-lidmaatschap, maar geen inmenging Erdogan

7 hours 1 minute ago

Wat voor Finland en Zweden een snelle toetreding tot de NAVO had moeten zijn, is in korte tijd volledig ontspoord. Terwijl Turkije zijn eisenlijst blijft aanvullen en de uitlevering eist van mensen die het land beschuldigt van terreur, groeit in Zweden het ongemak. En dat leidt tot verschillende protestacties.

Na het ophangen van een Erdogan-paspop en het verbranden van een koran in Stockholm, lijkt toetreding tot het militair bondgenootschap voor Zweden in ieder geval tot aan de Turkse verkiezingen in mei een illusie. Alle NAVO-lidstaten, inclusief Turkije, moeten namelijk akkoord gaan.

De Zweedse regering veroordeelde de acties, maar onder de Zweedse bevolking schuurt die pragmatische houding tegenover Turkije: "Het kan toch niet zo zijn dat Erdogan zijn visie over vrijheid van meningsuiting aan de Zweden oplegt", aldus hoofdredactrice Helena Giertta van het Zweedse vakblad De Journalist.

Erdogan-cartoon

Het blad heeft ervaring met het publiceren van kritische spotprenten, zoals de cartoons van Charlie Hebdo (2015) en de 'Mohammed-spotprent' van de Zweedse kunstenaar Lars Vilks (2007), die in 2015 aan een terreuraanslag ontsnapte.

Deze week publiceerde De Journalist ook de winnende cartoon van de wedstrijd die het linkse tijdschrift Flamman eerder had uitgeschreven, voor de beste satirische tekening van Erdogan. De winnende spotprent is een parafrase op het beroemde schilderij Saturnus verslindt zijn zoon, van de Spaanse schilder Goya. Alleen is de Griekse god vervangen door de Turkse president, die in plaats van zijn zoon een Koerdische strijder verslindt, die zich aan Erdogans snor probeert vast te houden.

De redactie van De Journalist was het er snel over eens dat de winnende spotprent ook in het vakblad thuishoort. De veiligheidsmaatregelen in het gebouw van het blad zijn wel aangescherpt. Giertta is eerder bedreigd en met de huidige Erdogan-cartoon kwamen er nog wat voorzorgsmaatregelen bij. Giertta: "Je hebt al gemerkt: het is best moeilijk om binnen te komen."

Boos

Dat de Zweedse regering zich verzoenend blijft opstellen naar Erdogan, leidt ook op straat tot frustratie. "De Zweedse regering heeft een laffe houding", zegt de 59-jarige Annika Forsmark. "Ik wil dat Zweden lid wordt van de NAVO, maar dit gaat veel te ver. Turkije heeft al ja gezegd tegen Zweden en komt achteraf met bezwaren."

Forsmark vindt het verbranden van een koran afgelopen weekend door de Zweeds-Deense rechtsextremist Rasmus Paludan weerzinwekkend, maar ze vindt niet dat Turkije een verbod kan afdwingen. "Erdogan is tegen ons belerend over democratie. Dat maakt mensen hier echt boos."

Forsmark vertrouwt erop dat het uiteindelijk wel goedkomt met het Zweedse NAVO-lidmaatschap, na de Turkse verkiezingen in mei: "En zo niet, dan kunnen we daar in Zweden toch niets aan doen."

Gouden tijden voor satire

Om de ergernis een plek te geven, wordt de Turkse president in Zweden met regelmaat bespot. Iets wat gevoelig ligt voor Erdogan, die eerder een diplomatiek conflict uitvocht over satire in Duitsland en Frankrijk waarvan hij het mikpunt was.

Het betekent gouden tijden voor satireprogramma's in Zweden. Het tv-programma Svenska Nyheter, oftewel Zweeds Nieuws, maakte eind vorig jaar een hele uitzending met de titel 'Veto-Turk'.

De Nordstream-gaspijplijnen in de Oostzee waren net opgeblazen en Svenska Nyheter toonde een foto van Erdogan in een rode zwembroek. De gasbellen in Nordstream werden veroorzaakt door de Turkse president die te veel kebab had gegeten, aldus de uitleg van de presentator. Waarna een Koerdisch-Zweedse komediant het overnam en een foto toonde van de Turkse president in ondergoed op handen en voeten, waarbij de vergelijking met een Sultan-bed van Ikea werd gemaakt.

'Spectaculaire acties'

Ook het Zweedse Rojava-comité, een netwerk dat actievoert voor Koerdische strijders in Syrië en Turkije, plant nieuwe protestacties. Het netwerk organiseerde het protest met de Erdogan-paspop die voor het stadhuis in Stockholm op z'n kop aan een lantaarnpaal werd opgehangen.

"Een geslaagde actie", aldus Tomas Pettersson, een 43-jarige geschiedkundige en vrachtwagenchauffeur, die de webshop van het Rojava-comité beheert. "We plannen nieuwe spectaculaire acties."

Met de nieuwe Zweedse terreurwet, die na jarenlange voorbereiding binnenkort wordt aangenomen, wordt steun aan terreurorganisaties in de vorm van geldinzameling verboden. De Koerdische PKK geldt in Zweden, net als elders, als terreurbeweging.

Dat heeft gevolgen voor de verkoop van merchandise die Tomas Pettersson beheert, zoals PKK-vlaggen en T-shirts. De bankrekening van de webshop wordt volgende week door de autoriteiten gesloten. Pettersson denkt dat hij inmiddels wel bekend is bij de Zweedse veiligheidsdienst: "Anders zouden ze hun werk niet goed doen."

Interim-hoofdredacteur Quest weg na kritiek op pseudo-wetenschappelijke uitspraken

7 hours 3 minutes ago

Lyn Kuyper stapt op als interim-hoofdredacteur bij het wetenschappelijke tijdschrift Quest. Dat heeft Uitgever Hearst Netherlands op zijn website laten weten. De afgelopen tijd was er ophef was ontstaan over uitspraken van Kuyper.

In artikelen van onder meer de Volkskrant, Villamedia en GeenStijl beweerden mensen die met haar hebben samengewerkt dat ze in complottheorieën gelooft. Zo gelooft ze volgens Villamedia niet dat de coronapandemie zich heeft voorgedaan en heeft ze tegen een collega gezegd dat je "niet dood kunt gaan" aan corona. Ook suggereerde ze dat werknemers er zelf voor kozen om ziek te worden.

Verder schreef ze op een Instagram-account over de pseudowetenschappelijke 'BMR-methode' waarmee je je lichaam en geest zou kunnen 'resetten', en betoogde ze dat rijst sneller gaat schimmelen als je er onaardig tegen doet. Oud-redactieleden van Quest stelden dat dat niet past bij het wetenschappelijke karakter van Quest.

Redactie vertrokken

Vanwege een reorganisatie bij het blad is vrijwel de hele redactie vertrokken. Die reorganisatie had te maken met dalende oplagecijfers en was niet het gevolg van onenigheid over de aanstelling van Kuyper, benadrukte een van de oud-redactieleden in de Volkskrant.

Hearst Netherlands noemt de controverse niet in het persbericht over Kuypers' vertrek. "Hoewel we haar graag onze gezamenlijke plannen voor het merk zagen uitvoeren, respecteren we haar besluit", schrijft de uitgever. Ze zal bij Hearst Netherlands blijven werken aan "verschillende projecten".

Quest gaat op zoek naar een vervanger. In de tussentijd geeft managing editor Maartje de Gruyter leiding aan de redactie.

Meer energiearmoede, maar compensatiemaatregelen hebben erger voorkomen

7 hours 35 minutes ago

De energiecrisis heeft in 2022 geleid tot meer en grotere energiearme huishoudens. Onderzoeksorganisatie TNO heeft becijferd dat 602.000 huishoudens kampen met energiearmoede, dat zijn er 90.000 meer dan in 2020. Het aantal komt neer op 1 op 13 huishoudens in Nederland.

Dankzij de financiële compensatiemaatregelen van de overheid is energiearmoede bij zo'n 400.000 huishoudens voorkomen, concludeert TNO in de analyse Energiearmoede in Nederland 2022.

In 2022 was naar schatting een op de drie energiearme huishoudens met een zeer slechte woning een gezin met kinderen, dat was in 2020 nog een op de vijf. Peter Mulder, onderzoeker bij TNO: "De energieprijzen zijn met factor 5 gestegen. Dat is zo hoog dat de compensatie het niet kan bijbenen. Toch heeft het wel geholpen."

Allerlei financiële compensatiemaatregelen, zoals de energietoeslag, lagere energiebelasting en btw en de extra algemene korting van 190 euro in november en december, hebben de stijging van energiearmoede flink geremd. Zonder die steun zouden er dus 400.000 huishoudens extra in energiearmoede beland zijn en zou het totale aantal energiearme huishoudens landelijk uitkomen op ruim een miljoen, ofwel 1 op de 8 huishoudens.

De meeste energiearme huishoudens wonen in Noordoost-Groningen en Zuid-Limburg, en in bepaalde wijken van steden als Rotterdam, Den Haag, Arnhem, Almelo en Enschede.

Ook aan de rand van het land is veel energiearmoede en onderzoeker Mulder verklaart dat uit het feit dat in die regio's veel grotere huizen staan. "Die zijn natuurlijk duurder om te verwarmen. Daarnaast zijn daar relatief veel huishoudens met een laag inkomen en slecht geïsoleerde woningen."

TNO heeft ook de gemiddelde energierekening voor huishoudens opgemaakt, door uit gaan van een gemiddelde jaarprijs. Pieken en dalen worden daardoor afgevlakt.

Energiebesparing, het zuiniger aan doen met verwarming en verlichting door de cv wat lager te zetten en korter te douchen, heeft maar bescheiden bijgedragen aan het voorkomen van energiearmoede, voor naar schatting ruim 40.000 huishoudens.

Slecht geïsoleerde woningen

De sterkste toename in energiearmoede is te vinden bij de groep huishoudens met de slechtste en minst verduurzaamde woningen. Naar schatting twee derde van alle energiearme huishoudens, zo'n 415.000 huishoudens, woont beroerd en stookt zich drie slagen in de rondte. Verduurzaming is voor de meesten van hen niet weggelegd, omdat ze het geld niet hebben of als huurder geen zeggenschap hebben over de woning.

Van de energiearme huishoudens woont 68 procent in een huurwoning van een woningcorporatie, bijna 20 procent huurt van een particulier en ongeveer 12 procent heeft een koopwoning. Het grote aandeel van corporatiewoningen bij energiearme huishoudens is verklaarbaar, omdat corporaties vooral sociale huurwoningen hebben voor lagere inkomens.

Onderzoeker Mulder heeft daarover nog aanbevelingen voor het kabinet. "Leg de focus van verduurzamen op de allerslechtste woningen, die met label F en G. Denk dan vooral aan isolatie, want maatregelen als zonnepanelen en warmtepompen hebben minder zin als de warmte het huis uit vliegt. Daarin is ook een hoofdrol voor de woningcorporaties. Nu de verhuurderheffing vanuit de overheid is afgeschaft hebben zij meer budget voor verduurzaming."

CDA-Kamerlid Raymond Knops gaat lobbyclub defensie-industrie leiden

7 hours 40 minutes ago

CDA-Kamerlid Raymond Knops heeft een nieuwe baan en verlaat de Tweede Kamer. Hij wordt bestuursvoorzitter van de Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV), een lobby-organisatie voor de defensie-industrie die ooit is opgericht door verschillende ministeries.

"Ik keer na al die jaren terug naar de wereld van defensie en veiligheid", zegt Knops, die een officiersopleiding volgde aan de Koninklijke Militaire Academie. Hij had verschillende militaire functies en werd in 2004 als reservist uitgezonden naar Irak.

Bij de formatie van het kabinet Rutte-III werd hij lang genoemd als minister van Defensie, maar uiteindelijk werd hij staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Na de verkiezingen van 2021 kwam hij weer in de Tweede Kamer.

Justitie eist ook in hoger beroep levenslang tegen verdachten moord Wiersum

7 hours 42 minutes ago

Het Openbaar Ministerie eist in het hoger beroep over de moord op Derk Wiersum opnieuw een levenslange gevangenisstraf tegen de twee verdachten in de zaak. Volgens justitie was de moord een "aanslag op de rechtsstaat" en is levenslang daarom de enig passende straf.

In oktober 2021 kregen Giërmo B. en Moreno B. een celstraf van 30 jaar opgelegd voor de moord op de advocaat. Het OM, dat ook toen levenslang had geëist, ging in hoger beroep tegen die uitspraak. Ook de advocaten van de verdachten tekenden hoger beroep aan.

Rennen door de gang

Het beroep werd vandaag behandeld door het Amsterdamse gerechtshof, in de extra beveiligde rechtbank op Schiphol. Net als bij de eerste behandeling van de zaak ontkenden de twee verdachten dat zij de moord op Wiersum hebben uitgevoerd.

Om dat aan te tonen, moest een van beide verdachten onder meer enkele tientallen meters door de gang van de rechtbank rennen. Zijn advocaten wilden daarmee demonstreren dat Moreno B. heel anders loopt dan de schutter, die volgens getuigen "een bijzonder loopje" had. De advocaten van B. zeiden vandaag in de rechtbank dat hun cliënt zonder forceren "een strak, atletisch loopje" had laten zien.

Voorbereiding en uitvoering

Justitie noemde de verklaringen van de verdachten echter ongeloofwaardig. In de afgelopen jaren kan er van alles zijn veranderd, aldus het OM. Voor justitie staat vast dat de 34-jarige Moreno B. en de 39-jarige Giërmo B. de moord hebben uitgevoerd.

Ook hebben de twee volgens justitie een belangrijke rol gespeeld in de voorbereiding, bijvoorbeeld door herhaaldelijk te posten in de buurt van het huis van Wiersum. In de gestolen auto die ze daarvoor gebruikten, is na de moord hun dna aangetroffen, evenals bloedsporen met het dna van Wiersum.

Marengo-proces

De 44-jarige Wiersum werd op 18 september 2019 voor zijn huis in Amsterdam doodgeschoten. Hij was als advocaat betrokken bij de grote liquidatiezaak Marengo, waarin hij kroongetuige Nabil B. bijstond. Het Marengo-proces draait om de criminele organisatie van Ridouan Taghi.

De gewelddadige dood van Wiersum, die bekendstond als een integere advocaat, had veel impact. Tientallen mensen moesten na de moord worden beveiligd en sommige advocaten vroegen zich af of het nog wel verantwoord was om een kroongetuige als Nabil B. bij te staan. Een jaar voor de moord op Wiersum was ook al de broer van de kroongetuige vermoord.

Dinsdag verder

Het OM had zo'n anderhalf jaar geleden ook al levenslang geëist tegen de twee verdachten. De rechtbank ging daar echter niet in mee, onder meer omdat de twee nooit eerder waren veroordeeld voor levensdelicten als moord en doodslag. Wel hadden de verdachten een fors strafblad voor geweldsmisdrijven en verboden wapenbezit.

De zaak in hoger beroep gaat dinsdag verder.

Belastingkantoor Alkmaar in beeld om asielopvang Ter Apel te ontlasten

7 hours 51 minutes ago

Een voormalig belastingkantoor in Alkmaar is in beeld om de derde 'centrale ontvangstlocatie' voor asielzoekers te worden in Nederland, naast de locaties in Ter Apel en Budel. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) heeft de gemeente deze maand gevraagd om die locatie te mogen gebruiken en Alkmaar is daar positief over.

In totaal is er in de centrale ontvangstlocatie in Alkmaar ruimte voor zo'n 250 asielzoekers. Zij zitten daar ongeveer een week en gaan dan naar andere opvangplekken voor het verdere verloop van de asielprocedure. Ter Apel blijft wel de eerste aanmeldplek voor asielzoekers.

Twee andere delen van het belastingkantoor zijn bij de gemeente in beeld voor het verblijf van statushouders en andere doelgroepen. "De huidige opvangcrisis duurt voort", zegt wethouder Voordewind (Asiel). "Het terugkerende tekort aan opvangplekken leidt tot schrijnende en inhumane toestanden. Dat moeten we niet willen. We kiezen voor een gastvrije en open houding bij de Robonsbosweg."

'Nood is hoog'

Volgens een woordvoerder van staatssecretaris Van der Burg (Asiel) moet er uiteindelijk nog een vierde locatie komen, naast Ter Apel, Budel en nu dus Alkmaar.

"Het is positief dat deze locatie in beeld is, want de nood is hoog. Dit is een van de langdurige locaties die we nodig hebben om de procedures te versnellen", zegt de woordvoerder.

De gemeenteraad van Alkmaar moet nog instemmen met het plan en ook wordt omwonenden gevraagd om hun mening, zo meldt de gemeente. Wethouder Voordewind verwacht dat de locatie na de zomer open zou kunnen.

'Maatschappelijke ontwrichting'

Afgelopen zomer sliepen honderden asielzoekers op het grasveld voor het landelijke aanmeldcentrum in het Groningse Ter Apel. Het asielsysteem liep compleet vast, grotendeels door een groot tekort aan opvanglocaties.

NRC meldde vanochtend op basis van interne overheidsstukken dat er door het tekort aan opvangplekken opnieuw grote problemen dreigen, tot aan 'maatschappelijke ontwrichting' aan toe. Staatssecretaris Van der Burg zei niet te schrikken van dat artikel. Nieuwsuur meldde dinsdag dat er een tekort dreigt van 38.000 opvangplaatsen, als er geen oplossingen komen.

OPCW: Assad achter gifgasaanval Douma die 43 levens eiste

8 hours 13 minutes ago

Het Syrische leger zit achter de aanval met gifgas op de voorstad Douma, vlakbij Damascus, in 2018. Dat heeft de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) bekendgemaakt na jaren onderzoek. Bij de aanval met het giftige chloorgas vielen 43 doden, vooral burgers.

Tot nu toe was er nog onduidelijkheid over de toedracht, ook omdat Syrië de OPCW-onderzoekers niet toeliet tot de plek van de aanval. De regering van president Assad heeft eerder de indruk proberen te wekken dat de aanval in scene was gezet door rebellen, die Douma op dat moment in handen hadden. Daarbij zouden de rebellen doden vanaf andere plekken naar Douma hebben verplaatst, om Assad de schuld te kunnen geven van een niet-bestaande aanval. Deskundigen noemden die uitleg direct al bijzonder onwaarschijnlijk.

Twee gele containers op woongebouwen

Op basis van tientallen gesprekken met getuigen en onderzoek van urine- en bloedwaarden van overlevenden concludeert de OPCW ook dat de uitleg van Assad niet kan kloppen. De aanval is uitgevoerd door de Syrische luchtmacht, zeggen de onderzoekers: tenminste één Mig-helikopter van de Syrische elite-eenheid 'Tijgermacht' heeft twee gele containers met chloorgas op appartementengebouwen in Douma gegooid. Daarbij vielen ten minste 43 doden en tientallen gewonden.

De OPCW houdt formeel een slag om de arm door te zeggen dat het "een redelijke grond heeft om aan te nemen" dat Assad achter de aanval zit, maar stelt dat er in de praktijk geen twijfel meer is. "Het is nu aan de internationale gemeenschap om actie te ondernemen", zegt OPCW-topman Fernando Arias in een toelichting. "Het gebruik van chemische wapens is onacceptabel en een overtreding van de internationale rechtsorde."

Rusland blokkeert vervolging

Syrië heeft altijd ontkend achter gifgas-aanvallen te zitten, ook al heeft de OPCW al vaker geconcludeerd dat het land die heeft uitgevoerd: eerder vielen er gewonden bij aanvallen met sarin en chloorgas op gebied in handen van rebellen in Al-Lataminah (2017) en Saraqeb (2018). Het land is hier nog niet voor vervolgd: in de VN-Veiligheidsraad houdt Rusland alle pogingen tegen om een onderzoek te laten openen door het Internationaal Strafhof. Net als de OPCW is die organisatie gevestigd in Den Haag.

De burgeroorlog Syrië duurt al ruim een decennium, en heeft tot nu toe honderdduizenden levens geëist. Ongeveer de helft van de bevolking (23 miljoen mensen) is op de vlucht geslagen, in het binnenland of naar het buitenland.

Rabobank als eerste grote bank naar 0,5 procent rente

8 hours 38 minutes ago

Als eerste grote bank verhoogt de Rabobank de spaarrente van 0,25 naar 0,5 procent. Dit doet de bank (op 16 februari) voor alle soorten spaarrekeningen. De verwachting is dat andere grote banken zullen volgen. Bij eerdere verhogingen was dit ook het geval.

Kleinere banken zijn al sneller met hun renteverhogingen. Bunq hanteert bijvoorbeeld al een spaarrente van 1,31 procent.

In juni had de Rabobank nog een negatieve rente van -0,5 procent voor spaargeld boven een ton. Sindsdien verhoogt de bank, net als veel andere banken, de rente stapsgewijs. De laatste renteverhoging van de bank was afgelopen december.

De spaarrente die banken hanteren hangt samen met de depositorente van de Europese Centrale Bank (ECB). In juli verhoogde de ECB die voor het eerst in 11 jaar. In september ging die rente opnieuw omhoog, met de grootste stap ooit. De hogere rente moet leiden tot een lagere inflatie, en is merkbaar in tarieven voor spaarproducten en hypotheken.

Ziekenhuis Isala Meppel sluit tijdelijk spoedeisende hulp in de nacht

8 hours 43 minutes ago

Het Isala ziekenhuis in Meppel sluit de komende twee maanden 's nachts de deuren van de spoedeisende hulp. De reden is een tijdelijk tekort aan arts-assistenten, waardoor het niet lukt om de hulppost open te houden.

De arts-assistenten zijn basisartsen die op de spoedeisende hulp werkzaam zijn. "We zien helaas dat het aantal beschikbare arts-assistenten landelijk op dit moment laag is, waardoor we te maken hebben met een tekort aan dokters", meldt het ziekenhuis. "Wij hebben er daarom voor gekozen in de nacht, als er weinig patiënten zijn, de spoedzorg anders in te richten."

De spoedeisende hulp is de komende twee maanden dagelijks geopend van 08.00 tot 21.00 uur. Daarna wordt mensen geadviseerd om in spoedeisende gevallen naar een ander ziekenhuis te gaan, zoals het Isala in Zwolle. Vanuit Meppel is dat met de auto ongeveer twintig minuten rijden.

Landelijk tekort aan arts-assistenten

Het ziekenhuis hoopt in april weer volledig open te kunnen. "We hadden deze aanpassing van de openingstijden voor willen zijn, maar dat is helaas niet gelukt", zegt een woordvoerder van het ziekenhuis tegen RTV Drenthe. "We moeten ons ervan bewust zijn dat arts-assistenten landelijk minder beschikbaar zijn voor ziekenhuizen."

Volgens de woordvoerder kiezen arts-assistenten minder snel voor het werken in het ziekenhuis. "Kleine ziekenhuizen worden daarnaast niet altijd uitdagend genoeg gevonden", stelt de woordvoerder. "Maar ook werkdruk en verhouding werk en privé spelen bij jonge dokters een belangrijke rol."

Het ziekenhuis gaat er dus van uit dat de maatregel van tijdelijke aard is. "We werken er hard aan om de spoedzorg in Meppel zo snel mogelijk ook 's nachts weer aan te kunnen bieden."

Zes onbekende kinderen aangetroffen in Oostenrijkse wijnkelder

8 hours 52 minutes ago

In het noordoosten van Oostenrijk zijn in een wijnkelder zes niet bij de burgerlijke stand geregistreerde kinderen aangetroffen. Ze leefden daar met een 54-jarige man en een 40-jarige vrouw. Ook die stonden niet geregistreerd. Aangenomen wordt dat zij de ouders zijn, maar zeker is dat niet. Volgens de politie is de man mogelijk een Systemkritiker; iemand uit rechts-radicale hoek die het staatsgezag afwijst, zoals de Reichsbürger in Duitsland.

Het dorp Hadres ligt ten noorden van Wenen in een streek die vanwege de wijnproductie het Weinviertel wordt genoemd. Inwoners maakten de laatste tijd bezwaar tegen het feit dat een hun onbekende man in een wijnkelder aan de Kellergasse mocht wonen, een straat waaraan de wijnkelders staan. Daarnaast ergerden inwoners zich aan camera's die daar hingen.

"Ook hoorden inwoners vanuit een kelder af ten toe kinderstemmen, maar zodra ze dichterbij kwamen werd het stil", zei de locoburgemeester tegen de Oostenrijke publieke omroep ORF.

Pepperspray

De autoriteiten gingen daarom gistermorgen op onderzoek uit. De man liet ze er niet in en viel ambtenaren aan met pepperspray, waarop zij de politie alarmeerden. Ondertussen barricadeerde de man de ingang. Nadat de politie was binnengedrongen, zagen ze dat er meer mensen binnen waren.

De kinderen zijn tussen de zeven maanden en vijf jaar oud. Ze zaten volgens de politie niet opgesloten en maakten geen verwaarloosde indruk. Aangenomen wordt dat de man en de vrouw de ouders zijn. Zelf hebben ze verklaard dat de kinderen in Engeland zijn geboren.

De kinderen zijn ter controle naar het ziekenhuis gebracht en onder toezicht van jeugdzorg geplaatst. Die onderzoekt of de kinderen naar de ouders terug mogen.

Intelligente indruk

In de kelder zijn verder vuurwapens gevonden. De man is aangehouden, maar gisteravond weer vrijgelaten omdat volgens het Openbaar Ministerie het welzijn van de kinderen niet in gevaar is geweest. Hoelang het stel en de kinderen al in de kelder woonden, is niet bekend.

De locoburgemeester zei ook dat de man plannen had om tien wijnkelders van de gemeente te kopen, voor elk kind een. De man zou een "normale" en "zeer intelligente" indruk hebben gemaakt. Hij groeide elders in Oostenrijk op en zou de laatste tien jaar in Duitsland en Engeland hebben gewoond.

Miljoenen chips Nederlandse fabrikanten belanden in Rusland ondanks sancties

9 hours 5 minutes ago

Microchips gemaakt door Nederlandse bedrijven komen ondanks zware sancties nog altijd in Rusland terecht. Het gaat om vele miljoenen stuks sinds het begin van de invasie in Oekraïne tot en met december.

De export loopt via tussenhandelaren. Enkele honderden leveringen zijn gegaan naar drie Russische ondernemingen die gelinkt zijn aan defensiebedrijven. 'Nederlandse' chips zijn ook gevonden in Russische wapens.

De gezamenlijke onderzoeksredactie van de NOS en Nieuwsuur kreeg toegang tot handelsgegevens, sprak met betrokken bedrijven, overheidsinstanties, experts en onderzoekers, en kreeg inzage in vertrouwelijke documenten. Het onderzoek geeft voor het eerst inzicht in de schaal waarop microchips van Nederlandse producenten in Rusland belanden.

Er is een duidelijk patroon zichtbaar van een kleine groep Chinese bedrijven die Nederlandse chips weet te bemachtigen en die maand in maand uit naar Rusland exporteert. Een van die bedrijven staat op de sanctielijst van de VS vanwege leveringen aan de Russische defensie-industrie. Ondanks de steeds strengere sancties is de afgelopen maanden geen daling van de export zichtbaar.

In pantserhouwitser en gevechtshelikopter

De Nederlandse chips die naar Rusland gaan, zijn vooral afkomstig van grote chipproducenten als NXP uit Eindhoven en Nexperia uit Nijmegen. Het NOS/Nieuwsuur-onderzoek toont aan dat er recent microchips van NXP zijn aangetroffen op het slagveld in Oekraïne.

Ze werden onder meer gevonden in een uit elkaar gehaalde Russische pantserhouwitser, een kruisraket en een gevechtshelikopter:

Bij eerder onderzoek werden in Russische drones al chips van NXP en Nexperia aangetroffen, in een Iraanse kamikazedrone zat een NXP-chip. Al deze wapens worden door Moskou ingezet om Oekraïense militairen én burgers te doden.

Woordvoerders benadrukken dat de bedrijven zich aan de sanctieregels houden en geen zaken doen met Rusland. Ook hun afnemers mogen geen chips aan Rusland verkopen. Ze zeggen machteloos te staan als chips, waarvan NXP en Nexperia er wereldwijd jaarlijks vele miljarden produceren, toch via parallelhandel in Rusland terechtkomen.

'Huiswerk doen'

De producenten zijn wettelijk verplicht 'hun huiswerk' te doen om te voorkomen dat hun chips aan Rusland worden verkocht. De Nederlandse producenten zeggen dat ook te doen. Experts wijzen erop dat deze zogeheten due diligence weliswaar richtlijnen geeft, maar dat er in de EU-richtlijnen geen enkele wettelijke verplichting staat.

Hoe het dezelfde malafide tussenhandelaren toch steeds lukt om chips te kopen, daar zeggen de twee multinationals geen antwoord op te hebben. Afnemers van NXP worden "krachtig" doorgelicht, laat het bedrijf in een reactie weten. De onderneming beweert verder te gaan dan de wettelijke verplichtingen bij sanctienaleving. Onduidelijk is wat dat precies betekent, en of het bedrijf optreedt tegen de groep Chinese tussenhandelaren.

Nexperia hamert erop dat zijn exportcontroleteam de nieuwste software gebruikt "om onze distributie te bewaken". Als een distributeur de sancties heeft overtreden, wordt het contract stopgezet. Of dit afgelopen jaar is gebeurd, wil het bedrijf niet zeggen. Onder de streep kan doorverkoop aan derden "niet altijd door ons gecontroleerd, noch voorkomen worden".

Grote zorgen

De schimmige tussenhandel in microchips gebeurt, voor zover de overheid kan zien, zonder toestemming en zonder medeweten van Nederlandse producenten, meldt het het ministerie van Buitenlandse Zaken in een reactie. "Nederland maakt zich er grote zorgen over en zoekt samen met de Europese Unie en andere EU-landen naar effectieve manieren om dit te voorkomen en de tussenhandel aan te pakken."

Overigens komt een nog veel grotere stroom aan microchips, gemaakt door bedrijven buiten Nederland, terecht bij Russische importeurs. Alleen al over de maand november gaat het om minstens 2 miljoen chips verspreid over tientallen concerns. Ter vergelijking: uit fabrieken van NXP en Nexperia ging het in dezelfde periode om ruim 60.000 chips: zo'n 6 procent van het totaal.

Experts gaan ervan uit dat de Russische importstroom nog steeds gaande is en er zijn geen aanwijzingen dat het is gestopt. Maar van januari zijn nog geen handelsdata beschikbaar.

Van de recente aanvoer aan chips valt niet te zeggen welk aandeel in Russisch oorlogstuig belandt, en hoeveel er bijvoorbeeld in wasmachines, telefoons of andere consumentenproducten terechtkomen. Feit is wel dat Moskou zulke chips hard nodig heeft voor onderhoud, reparatie en productie van wapens.

"Een reeks Nederlandse componenten is cruciaal voor de Russische oorlogsmachine", zegt James Byrne, directeur van het Open-Source Intelligence and Analysis Research-team van de Britse denktank RUSI. "Deze chips worden regelmatig gevonden in bijna alle type legerdrones van Rusland en andere precisiewapens, zoals kruisraketten." In 10 van de 27 Russische wapensystemen die RUSI op verzoek van Oekraïne onderzocht, werden NXP-chips gevonden, meldde het instituut al afgelopen zomer.

Sanctie-omzeiling

De EU-sancties tegen Rusland worden massaal omzeild. Bijvoorbeeld door kleine bedrijven die chips via pakketpost naar Rusland verschepen. Ook zijn er veelal Aziatische handelaren die Nederlandse chips verwerven en, ongehinderd door sancties, de producten tegen hoge winstmarges doorverkopen aan Rusland.

Zo is de grootste tussenhandelaar in Nederlandse chips, volgens de data waarover NOS en Nieuwsuur beschikken, het in China gevestigde Sinno Electronics. Maar in tegenstelling tot Washington heeft Brussel nog geen strafmaatregelen ingesteld tegen Sinno. De onderneming is om een reactie gevraagd, maar heeft niet gereageerd.

Op de vraag waarom deze, of überhaupt geen tussenhandelaren inzake chips naar Rusland, op de EU-sanctielijst zijn gezet, zegt Buitenlandse Zaken: "Nederland doet geen uitlatingen over concrete voorstellen voor nieuwe sancties, om zo het verrassingseffect en daarmee de effectiviteit van maatregelen niet te ondermijnen." Er is ook consensus binnen de lidstaten nodig om een bedrijf te sanctioneren, wordt er aanvullend gezegd.

Door de grote rol van met name Chinese exporteurs is controle nauwelijks effectief. Peking heeft geen sancties opgelegd tegen Moskou en handel in chips vanuit China is dus nog gewoon mogelijk. Het onderzoek van NOS/Nieuwsuur toont dan ook aan dat er de afgelopen periode zeer beperkt kon worden ingegrepen.

Het gaat vanuit het Openbaar Ministerie vooralsnog om één strafrechtelijke vervolging. De Douane laat weten dat er vele tienduizenden controles zijn uitgevoerd. Dat heeft op het gebied van microchips uiteindelijk slechts geleid tot het tegenhouden van éen vrachtlading met een waarde van 300.000 euro.

'Bedrijven kunnen meer doen'

"Tot op heden zien we dat vervolging van sanctie-overtredingen vooral tot 'heterdaadjes' beperkt blijft", zegt sanctierechtadvocaat Yvo Amar. Hij schat dat er in vijftien jaar tijd slechts tien veroordelingen zijn geweest, waarbij ingewikkelde handelsconstructies via derde landen buiten schot bleven. Volgens Amar wordt er nu "serieus werk" van gemaakt, maar blijft het moeilijk en zeer tijdrovend voor justitie om ook meer complexe zaken voor de rechter te krijgen.

"Ik denk wel dat bedrijven nog altijd meer kunnen doen dan ze op dit moment doen", vervolgt Amar. Zo kunnen chipmakers contractueel vastleggen dat een importeur in bijvoorbeeld China gecontroleerd kan worden waar een chip uiteindelijk voor is gebruikt, of is doorverhandeld.

Checked
1 hour 5 minutes ago
NOS Nieuws - Algemeen
NOS Nieuws
Subscribe to NOS Nieuws - Algemeen feed