NOS Nieuws - Algemeen

Een "significante herstart". Zo noemt de Oekraïense president Zelensky de ingrijpende veranderingen in zijn staf en de Oekraïense regering. Een nieuwe stafchef, allerlei nieuwe ministers en een gedwongen vertrek voor de baas van de inlichtingendienst.

De Oekraïense president voert de grootste herschikking in de leiding van het land door sinds het begin van de grootschalige Russische invasie, bijna vier jaar geleden. Die is volgens hem nodig omdat er "problemen waren die we niet naar het nieuwe jaar mee mogen nemen".

Voor Oekraïners is duidelijk dat hij het grootschalige corruptieschandaal in de energiesector van de afgelopen maanden bedoelt. Dat leidde al tot het vertrek van zijn controversiële stafchef Jermak.

Twee redenen

Zelensky wil laten zien dat hij de zorgen in Oekraïne serieus neemt, zeggen analisten. Bovendien hoopt hij dat de nieuwe aanstellingen verder zullen helpen in de moeilijke staakt-het-vuren-onderhandelingen met de Amerikanen.

"Er was intern en extern veel druk op Zelensky om iets te doen", zegt politicoloog Artem Bronzjoekov van de Oekraïense denktank Politika. "Met het vertrek van Jermak die alles onder zijn controle hield, is er nu ruimte voor een groep mensen met verschillende meningen die effectiever beslissingen kunnen nemen."

Zelensky wil Oekraïne voorbereiden op twee scenario's: het scenario dat diplomatieke druk op Rusland op korte termijn een wapenstilstand oplevert en het scenario dat de oorlog nog lang gaat duren.

Nieuwe stafschef

De belangrijkste wissel is de nieuwe stafchef Kyrylo Boedanov. De 40-jarige veteraan was hiervoor de baas van de Oekraïense militaire inlichtingendienst. Hij werd populair dankzij spectaculaire acties onder zijn leiding tegen Rusland. De afgelopen dagen nam Boedanov al een prominente rol in tijdens de onderhandelingen met Europese bondgenoten over de coalition of the willing in Parijs.

In Oekraïne was vooral verbazing dat Boedanov de positie accepteerde, ook omdat hij gezien wordt als een mogelijke rivaal voor Zelensky in de toekomst. Maar voor de president was het een logische keuze. Niet alleen omdat veel Oekraïners hem vertrouwen, maar ook omdat hij in tegenstelling tot zijn voorganger goede banden heeft met de Amerikanen.

Minister van Defensie

Een andere veelzeggende verandering is de nieuwe minister van Defensie Michajlo Fedorov, een trouwe bondgenoot van Zelensky. Hij diende eerder als minister van Digitale Transformatie. In die rol was hij verantwoordelijk voor het opschalen van de drone-productie.

De 34-jarige Fedorov aasde al langer op zijn nieuwe post. De hoop in Kyiv is dat hij het leger verder kan moderniseren, gezien de snelle veranderingen in de manier van oorlogsvoering en de moeilijke situatie aan het front.

Vasyl Maljoek

Er is ook een verandering die onvrede oproept: het vertrek van de effectieve inlichtingenbaas Vasyl Maljoek. Hij was onder meer verantwoordelijk voor operatie Spinnenweb vorig jaar, toen Oekraïne drones Rusland binnensmokkelde en daarmee een belangrijk deel van de bommenwerpervloot uitschakelde.

Zelensky zei dat Maljoek een andere positie krijgt binnen de diensten, maar de president gaf verder geen uitleg. Dat leidt tot speculaties dat Maljoek gestraft wordt, omdat hij met de SBoe het onderzoek naar het grootschalige corruptieschandaal niet in de kiem wist te smoren. Al denkt politicoloog Bronzjoekov dat de inlichtingenbaas juist opgeofferd wordt omdat zijn inlichtingendienst actie ondernam tegen anti-corruptie-instanties. "Zelensky wil laten zien dat hij stappen zet voor hervormingen", zegt de analist.

Dezelfde mensen

Critici maken zich zorgen dat de 'herstart' niet tot de gewenste hervormingen leidt. Zelensky schuift misschien wel, maar het zijn weer dezelfde mensen uit zijn eigen entourage, ziet Jevhen Mahda van het Institute of World Policy in Kyiv. Hij denkt dan ook niet dat de laatste verschuivingen het vertrouwen onder Oekraïners zal herstellen.

"Zelensky komt niet met nieuwe gezichten, breidt de basis van zijn macht niet verder uit en legt de logica achter de beslissingen niet uit", zegt Mahda. Dat is problematisch voor een president die steeds vaker de kritiek krijgt dat hij de macht te veel naar zich toe trekt. De nieuwe minister-aanstellingen moeten nog door het parlement komen.

De populariteit van de mensen die nu naar voren geschoven zijn, zal Zelensky wel helpen, denkt Bronzjoekov. "Na al deze stappen zal de druk op Zelensky om in te grijpen afnemen. Met een beroemde stafchef en de andere aanstellingen, kan zijn binnenste kring niet meer zo snel van corruptie beticht worden", zegt de politicoloog. "Daarmee verstevigt hij zijn positie en kan hij makkelijker met bondgenoten praten, zeker met de regering-Trump."

Volgens de strooikaart van Rijkswaterstaat is er sinds oktober al zo'n 110 miljoen kilo strooizout gebruikt. Wat zijn de mogelijk schadelijke effecten van al dat zout?

Wegen

Het strooizout heeft vooral gevolgen voor het wegdek. Zo ontstond afgelopen dagen op meerdere wegen schade aan het asfalt. Bij Amsterdam en Alkmaar bijvoorbeeld zaten gaten in het wegdek.

Volgens Rijkswaterstaat komt dat doordat de ijsvorming spanning in het asfalt veroorzaakt. "Water komt via scheurtjes en gaatjes in het asfalt terecht. Dat zet uit bij vorst en veroorzaakt spanning. Hierdoor ontstaan meer scheurtjes, komen steentjes los en ontstaan er gaten in het asfalt", meldt een woordvoerder aan NH Nieuws.

Dat proces vindt opnieuw plaats bij vorst en dooi. "Strooizout verergert die situatie. Dit tast een bestanddeel van asfalt aan en dringt dieper door."

Natuur

Het strooizout dat wordt gebruikt op de wegen heeft ook effect op de bermen. Volgens ecoloog Andre de Baerdemaeker van Bureau Stadsnatuur zie je dat die zouter worden (verzilting) waardoor daar andersoortige planten groeien.

"Het bekendste voorbeeld is het Deens lepelblad, dat is een plant die voorkomt aan de kust", zegt de ecoloog. "Daar is de bodem veel zouter. Maar als je een kaartje opzoekt waar deze plant de afgelopen jaren wordt waargenomen, zie je exact het wegennetwerk ontstaan."

Ook heeft strooizout effect op de gezondheid van wilde dieren, al is dat effect beperkt. "Het kan zijn dat vogels irritatie of gezondheidsklachten krijgen, omdat ze het binnen krijgen", aldus De Baerdemaeker. Maar volgens de ecoloog is honger in deze periode voor vogels een groter probleem dan strooizout. "Winterse omstandigheden zijn sowieso zwaar voor vogels, omdat er door het sneeuwdek weinig voedsel beschikbaar is."

Water

Voor de waterkwaliteit is het strooizout volgens aquatisch ecoloog Lisette de Senerpont Domis een groter probleem. "Wat er gebeurt is dat het zout bijna altijd afspoelt naar slootjes en ander water, waardoor het daar zouter wordt", zegt de ecoloog, werkzaam is bij het Nederlands Instituut voor Ecologie. "Dat betekent dat organismen en algen die daar gevoelig voor zijn het slechter gaan doen of doodgaan."

Dat het water zouter wordt is volgens De Senerpont Domis vooral een probleem in bijvoorbeeld Noord-Amerika of Canada. "Daar wordt over een periode van vier maanden continu gestrooid, dat is bij ons incidenteel", zegt ze.

Maar omdat de waterkwaliteit in Nederland al langer onder druk staat, is strooizout wel iets om rekening mee te houden: "De kwaliteit staat al langer onder druk wegens een cocktail van factoren als klimaatverandering en overbemesting. Daardoor wordt het water al zouter, dus in die zin kan strooizout net dat tikje extra zijn om biologische systemen verder onder druk te zetten."

Huisdieren

Huisdieren met geïrriteerde pootjes komen volgens dierenarts Elwin van Oldenborgh regelmatig voor als gevolg van strooizout. "Daarbij zie ik ook mannetjeshonden die last krijgen van hun scrotum", zegt hij. "Dat is erg gevoelige huid en als ze gaan zitten kan het precies zo op straat komen dat het geïrriteerd raakt."

De dierenarts ziet dat zelfs vaker dan geïrriteerde pootjes. Vergiftiging door het zout komt volgens hem nauwelijks voor, want de huisdieren eten het niet.

"Als je met de hond gaat lopen, zou ik goed opletten dat je gebieden waar gestrooid is wat meer vermijdt", zegt Van Oldenborgh. "En als je daar wel gaat lopen, zorg er dan voor dat je de pootjes insmeert met vaseline en ze goed schoonmaakt als je weer thuis bent." Katten lijken volgens de dierenarts van zichzelf al wat voorzichtiger.

Auto

Moderne auto's zijn volgens de ANWB goed bestand tegen het strooizout. "Auto's waren in de jaren 70 roestgevoelig, maar moderne auto's kunnen prima tegen dat soort invloeden", zegt een woordvoerder. Zo zijn volgens de ANWB de carrosserie en het onderstel van moderne auto's beter bestand tegen corrosie en zijn kabels en stekkertjes goed afgedicht.

Wel adviseert de ANWB om je auto te wassen na een vorstperiode. "Met de sneeuw komt ook zand en ander vuil mee. Zand is een soort schuurmiddel waar alles onder de auto - van remmen tot aan schokbrekers - niet van houdt." De wegenwacht ziet geen extra pech-incidenten wegens het strooizout.

De NAVO is op zoek naar een uitweg uit de crisis die ontstond door de dreigende Amerikaanse uitlatingen tegen bondgenoot Denemarken. Gedacht wordt aan een speciale gezamenlijke Groenlandmissie om Donald Trump tevreden te stellen.

De Amerikaanse president herhaalde deze week dat hij Groenland wil 'hebben'. Daarbij werd militair ingrijpen niet uitgesloten. Premier Frederiksen van Denemarken sprak daarop over het einde van het bondgenootschap als het inderdaad zou komen tot een Amerikaanse militaire actie tegen haar land.

Die gaat er voorlopig niet komen, verwachten NAVO-bronnen. Officieel zwijgt de alliantie in alle talen, maar achter de schermen wordt hard gewerkt aan oplossingen, vertellen ze.

Vanmorgen waren de 32 ambassadeurs van de alliantie bijeen voor hun wekelijkse vergadering. Die verliep op "rustige toon". Denemarken bracht de Groenlandkwestie ter tafel in een "positieve en toekomstgerichte interventie", melden ingewijden aan de NOS. Ook de Amerikaanse NAVO-ambassadeur Whitaker zou een verzoenende toon hebben aangeslagen.

Vrijwel alle landen willen een grotere rol van het bondgenootschap in de Arctische regio, bleek tijdens de bijeenkomst. Meerdere leden opperden een nieuwe NAVO-missie in het gebied. Daardoor zou de verdediging van het Arctisch gebied een sterke impuls moeten krijgen. En vooral: het zou een gemeenschappelijke inspanning worden, inclusief de belangrijkste bondgenoot Amerika, waarmee de ergste spanning in ieder geval tijdelijk uit de lucht zou zijn.

Arctic Sentry

Om zo'n missie van de grond te krijgen, is groen licht van alle 32 bondgenoten nodig. Topman Rutte moet nu eerst achterhalen of Trump in is voor een gezamenlijke NAVO-missie, die de naam 'Arctic Sentry' zou kunnen krijgen. Afgelopen jaren startten al twee soortgelijke missies. 'Baltic Sentry' in de Oostzee en 'Eastern Sentry' aan de NAVO-oostgrens.

Als Trump akkoord zou gaan, kan 'Arctic Sentry' binnen een paar weken van de grond komen, denken diplomaten, en daarmee zou in ieder geval een deel van de schade aan de geloofwaardigheid van het bondgenootschap hersteld kunnen worden, hopen ze.

De militaire alliantie dankt zijn geloofwaardigheid en afschrikkende werking aan de eenheid en solidariteit tussen de bondgenoten. Maar afgelopen dagen was juist de onderlinge verdeeldheid pijnlijk zichtbaar.

'Vreselijk beeld'

"Als de Amerikanen echt een militaire poging zouden doen Groenland van Denemarken af te pakken, zou dat een van de ernstigste interne crises zijn in de NAVO", zegt Peter Apps, auteur van de NAVO-biografie Deterring Armageddon.

"Er zijn meer crises geweest, zoals een kleinschalige oorlog tussen Griekenland en Turkije, allebei lid van het bondgenootschap. Maar de Amerikanen zijn de belangrijkste partner in de alliantie. Als die in gevecht zouden raken met Europese strijdkrachten, al was het maar even, dan zou dat een vreselijk beeld opleveren."

Tegelijk relativeert Apps de situatie. "Het had allemaal een stuk erger kunnen zijn. Eerder leek het alsof Trump helemaal uit de NAVO wilde stappen. En zelfs als het tot een clash over Groenland zou komen, betekent dat niet noodzakelijkerwijs het einde van de NAVO. De alliantie is heel goed in doormodderen".

Olie op het vuur

Anderen maken zich meer zorgen. Zo ziet hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga een NAVO die "trilt op zijn fundamenten". "Als we niet oppassen kan de Groenlandkwestie het einde van de NAVO betekenen", zegt hij, "omdat het als politiek platform een groot probleem heeft."

Ook de Deense premier sprak over het uiteenvallen van de alliantie. Op het hoofdkwartier zijn haar woorden met gemengde gevoelens ontvangen. Vanuit Deens binnenlands perspectief misschien begrijpelijk, klinkt het, maar wel olie op het vuur in de toch al gespannen situatie.

Velen vrezen dat de Amerikaanse president niet meer af te brengen is van zijn voornemen Groenland op een of andere manier in te lijven. Ook op het NAVO-hoofdkwartier bestaan die zorgen. Tijdens de gesprekken in de koffiebar gaat het over weinig anders. Als de VS écht militair geweld gebruikt tegen Denemarken, gaat het bondgenootschap die crisis niet overleven, is de vrees. Toch was in de vergaderzaal vanmorgen absoluut geen crisissfeer, zeggen diplomaten.

Terug in de fles

Volgende week gaat de Deense minister van Buitenlandse Zaken op bezoek bij zijn Amerikaanse collega Rubio. Een datum is nog niet bekend, maar diplomaten hopen op een gesprek waarbij de bondgenoten in een 'goede stemming' aan tafel zitten. Daarna is de geest weer terug in de fles, hopen ze, en gaan plannen voor een militaire interventie in de ijskast.

Of dit vooral wensdenken is, moet blijken. "2026 is nog maar net begonnen, maar het lijkt alsof we alweer een half jaar verder zijn", verzuchten ze.

Twee van de drie jonge Zeeuwse lepelaars die afgelopen zomer zijn gezenderd door Nationaal Park Oosterschelde, hebben het begin van de winter niet overleefd. Een van de vogels werd gegrepen door een vos, de ander door een oehoe. Hoe het met de derde gezenderde lepelaar gaat, is niet duidelijk.

"Ontzettend jammer", reageert Wilco Jacobusse van het nationale park bij Omroep Zeeland. "Vooral omdat ze alle drie een ander overwintergebied hadden gekozen."

"Maar", zo voegt hij daaraan toe: "We hadden er wel rekening mee gehouden: 60 procent van de jongen legt het loodje." Eén lepelaar was in Nederland gebleven, de tweede was in Portugal, de derde in Mauretanië.

Nationaal Park Oosterschelde maakte afgelopen zomer een happening van het omhangen van de GPS-zenders. Leerlingen van basisscholen uit Zierikzee, Oosterland en Bergen op Zoom mochten namen bedenken voor de drie lepelaars. Een jury van boswachters en vogelkenners koos voor Isa, Jonas en Sven.

Hoogspanningskabels

De zenders waren vooral bedoeld om te achterhalen wat er beter kan met de lepelaar. "Het gaat goed met de lepelaarpopulatie in Nederland, maar er zijn nog knelpunten", aldus het park. "Zo zijn er, ook in de Zeeuwse Delta, geregeld slachtoffers door botsingen met hoogspanningskabels. Ook windturbines vormen een gevaar." Met de zenders wilde het park achterhalen hoe vaak lepelaars "deze obstakels" passeren en of er maatregelen moeten worden genomen.

Het project leverde aanvankelijk verrassende resultaten op. Zo bleef lepelaar Jonas bij het Veerse Meer hangen toen het kouder werd. Dat is opvallend, want normaal trekken lepelaars naar Zuid-Europa en West-Afrika om daar te overwinteren.

Het Nationaal Park was benieuwd hoe - en of - Jonas de Nederlandse winter door zou komen. Maar hij heeft het dus niet gered, Het was niet de kou die hem fataal werd, maar een vos. Uit zijn zenderdata blijkt dat hij kort voor zijn dood eind december nog redelijk fit en actief was.

Op z'n kop

"Kort voor zijn dood liep hij nog langs de oever van het Veerse Meer", aldus het park op Facebook. "Aan de hand van de zenderdata konden we zien dat hij daar een half uur later op zijn kop lag. Terwijl hij daar lag, veranderde zijn positie nog. We denken daarom dat er op dat moment al een vos met hem bezig was."

Ook lepelaar Sven viel ten prooi aan een roofdier, maar dan in Portugal. Experts van het park vermoeden dat hij door een oehoe is gegrepen, omdat hij 's morgens vroeg in het donker is opgepakt en naar een boomgaard is verplaatst.

Hoe het met lepelaar nummer drie gaat, is nog even de vraag. Isa overwintert in Mauritanië, dat staat vast. Maar wat er met haar gebeurt, is de vraag.

"Daar is slecht GPS-bereik. Maar dat is normaal heb ik begrepen", zegt Wilco Jacobusse. "Dus daar hoeven we niet bezorgd over te zijn." De onderzoekers hopen het signaal weer op te pikken als Isa in februari of maart weer naar de Zeeuwse delta terugkeert.

Het aantal bedrijven dat een aanvraag doet voor looncompensatie loopt verder op, meldt uitkeringsinstantie UWV. Sinds het begin van de sneeuwval zijn er ruim 85.000 meldingen binnengekomen, waarvan er ruim 75.000 door de instantie zijn toegekend. 2800 werkgevers hebben een aanvraag gedaan.

Dat is een flinke stijging ten opzichte van andere jaren, zegt woordvoerder bij het UWV, Max Schouten. "Tijdens de winter en zomerperiode komen er altijd wel meldingen binnen maar de laatste keer dat dit er zoveel waren was bij de hevige overstromingen in Limburg in 2021", zegt hij. En dit was heel regionaal, terwijl er nu vanuit het hele land aanvragen binnenkomen van bedrijven die hinder ervaren door de weersoverlast.

Werk verhinderd

Het UWV heeft aanvragen gekregen vanuit meer dan 30 sectoren, met als koploper de telecommunicatie. Telecombedrijven leggen bijvoorbeeld glasvezelkabels aan of beheren zendmasten, maar kunnen dat met dit weer vaak niet doen.

De overheid zelf heeft ook veel aanvragen ingediend. Het gaat dan voornamelijk om gemeenten die parken of andere openbare groenvoorzieningen moeten onderhouden. Vanuit de bouwsector zijn er ook veel aanvragen ingediend. De meeste dakdekkers, stukadoors, stratenmakers en schilders kunnen met deze sneeuw hun werk niet uitvoeren.

Directeur bij dakdekkersbedrijf BOKO, Rob Bootsman, besloot maandag na het nieuwjaarsontbijt dat het te risicovol is om het dak te betreden en diende bij het UWV aanvragen in voor zijn personeel. De directeur probeert zijn achterstanden volgende week weer in te halen. Maar als het meer gaat regenen en dooien leidt dat tot scheuren in oude daken waardoor lekkages kunnen ontstaan. "Daardoor zal volgende week wel behoorlijk druk worden voor ons", aldus Bootsman.

Het UWV is terughoudend met een verwachting over het aantal aanvragen, maar kijkt ook realistisch naar de komende weersverwachting. "We zien dat er weer een nieuw sneeuwfront wordt verwacht met code oranje, dus ik verwacht voor deze week zeker niet dat het aantal aanvragen zal afnemen", aldus woordvoerder Schouten.

Onwerkbaar weer

De regeling voor 'onwerkbaar weer' valt onder de Werkloosheidswet (de WW) en bestaat sinds 2020. Werkgevers kunnen deze aanvragen als hun werknemers niet kunnen werken door slechte weersomstandigheden. Werkgevers moeten voor elke werknemer elke dag opnieuw een aanvraag indienen als er niet gewerkt kan worden wegens het weer. Hier zitten wel voorwaarden aan verbonden.

De aanvraag kan in het geval van vorst, ijzel of sneeuwval meteen worden ingediend, maar wordt pas na twee wachtdagen toegekend. Tijdens deze wachtdagen wordt het loon wel nog volledig door de werkgever betaald. Bij de derde dag vergoedt het UWV driekwart van het loon van een werknemer.

Een werkgever kan de uitkering alleen aanvragen als dit opgenomen is in de cao. Daarnaast is het belangrijk dat de aanvraag voor 10.00 uur diezelfde ochtend is ingediend, anders kan het UWV deze niet toekennen. Voor de tienduizend meldingen die niet zijn toegekend geldt allemaal dat ze niet op tijd waren ingediend, zegt Schouten.

Kostenpost

Het is vanzelfsprekend een kostenpost voor de uitkeringsinstantie, bevestigt Schouten. Maar elk jaar wordt hiervoor een schatting gemaakt en rekening gehouden met verschillende scenario's. Omdat deze weersomstandigheden zeldzaam zijn in Nederland kun je in dit geval geen getal plakken op hoeveel het zal gaan kosten.

Voor het dakdekkersbedrijf scheelt de regeling wel. Deze week heeft Bootsman bijna geen omzet. Hij heeft 130 mensen in vaste dienst en nog eens 70 mensen als flexibele kracht. "We hebben al gezegd dat de meesten in ieder geval tot vrijdag thuis blijven, en dat tikt wel aan."

Ook voor de uitkeringsinstantie zal dit bedrag dus blijven oplopen. De uitkeringen worden gegeven zolang het onwerkbare weer voortduurt. Dit geldt wel alleen voor de periode 1 november tot en met 31 maart. Als het onwerkbare weer langer dan twee maanden zou duren, wordt de uitkering lager: 70 procent van het loon van de werknemer wordt dan vergoed in plaats van de 75 procent de eerste twee maanden.

Duizenden vluchten geschrapt, gebrekkige communicatie, ontijsvloeistof die opraakt en tot overmaat van ramp een stroomstoring. Schiphol heeft een paar pittige dagen achter de rug en krijgt morgen mogelijk weer een zware dag. Reizigers zijn - op z'n zachtst gezegd - niet blij.

Op de sneeuw die er de afgelopen dagen viel, was Schiphol niet voorbereid. Vijf dagen achter elkaar werden honderden vluchten geschrapt. Het leidde tot chaotische taferelen in de vertrekhallen van de luchthaven, vluchten waren urenlang vertraagd of gingen helemaal niet door.

De vertragingen ontstonden onder meer door het ontijzen. Vliegtuigen moeten helemaal ijsvrij zijn voordat ze mogen opstijgen. Op Schiphol is er maar één plek waar dat kan. Daar kunnen ze maximaal acht vliegtuigen per uur schoonmaken, terwijl op Schiphol tijdens piekuren normaal 120 vliegtuigen vertrekken.

Op de vraag of Schiphol zich beter had kunnen voorbereiden is geen klip-en-klaar antwoord, blijkt uit gesprekken met luchtvaartdeskundigen.

Luchtvaarteconoom Walter Manshanden keek met verbazing naar de situatie. "De leiding van Schiphol en KLM lijken zich compleet te hebben laten verrassen", vertelt hij. "Er komt sneeuw aan, je weet wat er gaat gebeuren, en dan moet je capaciteit klaar hebben."

Dat de hele situatie op Schiphol zo chaotisch is geworden, komt mede doordat Schiphol een veelgebruikte luchthaven voor het overstappen is. "Als er file ontstaat, bijvoorbeeld doordat er te weinig capaciteit is om te ontijzen, loopt het hele systeem vast", legt Manshanden uit.

"Onze prioriteit is dat alle achtergebleven reizigers zo snel mogelijk op reis kunnen", zegt een woordvoerder van de luchthaven. Op de vraag hoelang het nog gaat duren voor de achterstand is ingehaald, kan Schiphol nog geen antwoord geven.

Veldbedjes

De vraag is of de beelden van drukte overstapreizigers ertoe aanzetten Schiphol voortaan te mijden: "Die hebben vaak keuze waar ze de overstap maken", zegt luchtvaarteconoom Floris de Haan van de Erasmus Universiteit.

KLM, de grootste luchtvaartmaatschappij op Schiphol, zal ook een flinke financiële dreun kunnen krijgen door het winterweer. "Dit kost bakken met geld, vergelijkbaar met een vulkaanuitbarsting of staking", zegt De Haan. "KLM moet nu gaan zorgen dat bagage op de juiste plek komt." Dat kost veel geld terwijl de marges in de luchtvaart al laag zijn.

Hoewel er nu met man en macht aan wordt gewerkt om de achterstanden in te halen, schat Schiphol in dat de winterse week de luchthaven miljoenen gaat kosten.

Luchtvaartmaatschappijen proberen de prijzen zo veel mogelijk te drukken. "Ik ken weinig markten die concurrerender zijn dan de luchtvaart", zegt Manshanden. Daardoor zien de maatschappijen een kleine tegenslag al snel terug in de cijfers.

De problemen op Schiphol hadden voor een groot gedeelte voorkomen kunnen worden, maar dan had er meer geïnvesteerd moeten worden in meer materieel, zoals sneeuwschuivers en ontijsapparaten. "Het is een afweging tussen kosten en baten", vertelt luchtvaareconoom Rogier van Lieshout van onderzoeksbureau Bening. "Je kunt wel een enorme vloot sneeuwschuivers aanschaffen, maar als je die maar heel af en toe nodig hebt, is dat bedrijfseconomisch niet te verdedigen."

Keuzes verdedigbaar

Als Schiphol de investeringen doet, kost dat meer geld en de kosten zullen ze weer verhalen op de tarieven voor de luchtvaartmaatschappijen.

Vanwege die hoge kosten komt er in de toekomst waarschijnlijk geen verandering in bij Schiphol: "Hoe vervelend het ook is, de keuzes zijn wel verdedigbaar. Je hoeft niet te investeren in iets wat zelden voorkomt, maar dat leidt nu wel tot reputatieschade", stelt De Haan.

Een 20-jarige man uit Venlo is dinsdag aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij de dood van zijn vijf maanden oude baby.

Het kindje overleed in december onder verdachte omstandigheden, meldt de politie.

De man is de enige verdachte. Hij wordt vrijdag voorgeleid aan de rechter-commissaris. De politie deelt verder geen informatie vanwege het lopende onderzoek.

Het Syrische leger voert luchtaanvallen uit op Aleppo. Eerder vandaag had het leger inwoners van de stad in het noordwesten van het land opgeroepen te evacueren.

Het leger deelde daarbij een kaart waarop zeven gebieden waren gemarkeerd waar het leger luchtaanvallen zou uitvoeren in de strijd met de door Koerden gedomineerde strijdgroep SDF.

Tienduizenden hebben de stad inmiddels verlaten, melden lokale autoriteiten. Zo'n vierduizend mensen hebben hun toevlucht gezocht in schuilplekken in Aleppo, meldt persbureau AP op basis van een lokale functionaris.

Het is de derde dag dat er gevochten wordt tussen de Syrische regeringstroepen en daaraan gelieerde milities en Koerdische strijders. Beide partijen verwijten elkaar verantwoordelijk te zijn voor de geweldsuitbarsting.

Volgens de SDF zijn er zeker acht burgers omgekomen bij de aanvallen. Tientallen zouden gewond zijn geraakt.

Moeizame onderhandelingen

Vorig jaar maart werd aangekondigd dat er voor het eind van het jaar een eenheidsakkoord zou zijn. Daarin zou worden afgesproken dat het gebied zowel administratief als militair zou komen onder het gezag van de regering in Damascus.

De onderhandelingen hierover verlopen echter moeizaam. Veel Koerden in het noordoosten van het land wantrouwen de nieuwe machthebbers in Damascus. Ze willen dat de rechten en erkenning voor Koerden in de nieuwe grondwet worden opgenomen.

Internationale onrust

Turkije liet vandaag weten de Syrische regering te willen helpen bij de strijd tegen de Koerdische strijders. "De veiligheid van Syrië is onze veiligheid", stelt het Turkse ministerie van Defensie in een verklaring.

Turkije houdt sinds 2016 gedeelten in het noorden van Syrië bezet.

Ook het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken liet weten de situatie "nauwlettend in de gaten te houden" en riep beide zijden op terughoudend te zijn.

Amerikaanse aanwezigheid

De VS heeft altijd nauwe banden onderhouden met de SDF en is nog altijd militair aanwezig in het land. De Amerikanen ondersteunden de groepen die vochten tegen terreurbeweging IS. Vorig jaar begon de VS met het terugtrekken van militairen.

Na de val van het regime van Assad, haalde de regering-Trump ook de banden aan met de Syrische regering.

Tot vorig jaar stond er nog een premie van tien miljoen Amerikaanse dollar op het hoofd van de nieuwe Syrische leider Ahmed al-Sharaa.

Inmiddels is dat verleden tijd. De Syrische president bracht in november zelfs een bezoek aan het Witte Huis. Hij was de eerste Syrische president die daar werd ontvangen.

Rusland heeft de Franse onderzoeker Laurent Vinatier vrijgelaten in het kader van een gevangenenruil. Hij werd vorig jaar door een Russische rechtbank veroordeeld tot een celstraf van drie jaar, omdat hij zich niet had geregistreerd als "buitenlandse agent". Hij is geruild tegen de Russische basketballer Daniil Kasatkin.

Vandaag is Vinatier (49) aangekomen in Frankrijk, schrijft president Macron op X. Eerder maakten Russische media al melding van de vrijlating van de Fransman.

Op Russische beelden is een in het zwart geklede, lachende Vinatier te zien. Hij wordt vanuit de gevangenis vervoerd naar een vliegveld, waar hij aankomt bij een vliegtuig waar tegelijkertijd de Russische basketballer Kasatkin (26) uitstapt.

Kasatkin werd vorig jaar in Frankrijk gearresteerd, op verzoek van de Verenigde Staten. De Rus zou lid zijn geweest van een hackersnetwerk en ransomware hebben gebruikt tegen Amerikaanse bedrijven en instellingen. Hij ontkende.

Vorige maand kondigde het Kremlin al aan dat Frankrijk een aanbod had gedaan dat moest leiden tot de vrijlating van Vinatier. "Onze landgenoot Laurent Vinatier is vrij en terug in Frankrijk", reageert Macron. "Ik deel de opluchting van zijn familie en dierbaren. Mijn dank gaat uit naar onze diplomaten voor hun inzet."

Spionage

Vinatier is een Franse onderzoeker die zich namens een in Zwitserland gevestigde ngo bezighield met conflictoplossing. In oktober 2024 werd hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van drie jaar voor het overtreden van de omstreden buitenlandse-agentenwet. Hij was in juni van dat jaar al opgepakt. Frankrijk sprak destijds van "provocatie".

In augustus van dit jaar meldde het Russische staatspersbureau TASS nog dat Vinatier ook was aangeklaagd voor spionage, waarvoor hij een celstraf tot twintig jaar had kunnen krijgen.

Het wereldberoemde schilderij Meisje met de parel van Johannes Vermeer verhuist tijdelijk van het Mauritshuis in Den Haag naar Japan. Dat gebeurt vanwege een geplande verbouwing, waardoor het museum in augustus en september is gesloten. In die periode is het werk te zien in Osaka.

Voor veel Japanners is dat goed nieuws, want dan hoeven ze niet zo'n eind te reizen om hun favoriete schilderij te zien. "Wij ontvangen elk jaar duizenden Japanse toeristen die dol zijn op Vermeers Meisje met de parel", zegt directeur Martine Goselink bij Omroep West.

Het Mauritshuis sluit van maandag 24 augustus tot en met zondag 20 september de deuren voor publiek. Omdat het schilderij uit 1665 dan toch niet in Den Haag te zien is, is besloten het tijdelijk uit te lenen. Dat gebeurt alleen bij hoge uitzondering, benadrukt Goselink.

Het wordt in die periode getoond in het Nakanoshima Museum of Art in Osaka. De presentatie wordt georganiseerd én betaald door Asahi Shimbun, de op één na grootste krant van Japan. Het Mauritshuis werkt al jarenlang samen met deze partner.

Geld naar verbouwing

De financiële bijdrage van Asahi Shimbun wordt door het Mauritshuis ingezet voor de verbouwing. Ook gaat het geld naar de inrichting en exploitatie van het pand dat het Mauritshuis heeft aangekocht aan de Korte Vijverberg. Daar opent in 2028 een nieuw Mauritshuis Educatie Centrum.

Directeur Gosselink noemt de reis bijzonder. "Voor het Mauritshuis is deze reis een unieke kans om het schilderij, misschien wel voor de allerlaatste keer, met het Japanse publiek te delen", zegt ze.

Toch is het niet de eerste keer dat het Meisje met de parel op reis gaat. Tijdens de verbouwing van het Mauritshuis tussen 2012 en 2014 maakte het schilderij een wereldtournee.

2,2 miljoen bezoekers

Die leverde toen geld op voor de renovatie van het museum. In die jaren zagen 2,2 miljoen bezoekers het werk in onder meer Japan en de Verenigde Staten.

In 2023 werd het schilderij ook acht weken uitgeleend aan het Rijksmuseum in Amsterdam voor de grote Vermeer-tentoonstelling.

De politie heeft twee jongens van 16 en 17 jaar uit Schiedam aangehouden voor de dood van een 60-jarige Schiedammer die maandag bij een metrostation om het leven kwam. Volgens de politie is er mogelijk ruzie ontstaan na het gooien van sneeuwballen en zijn er klappen uitgedeeld.

Op basis van camerabeelden zijn de twee jongens herkend. De 16-jarige verdachte kwam vandaag aangifte doen op het politiebureau, waarvan wil de politie niet zeggen. "We doen nooit uitspraken over aangiften of waarom iemand aangifte doet, dus dat doen we nu ook niet", vertelt een politiewoordvoerder.

De andere verdachte, de jongen van 17, werd volgens de politie kort daarna aangehouden in zijn woning. De jongens worden verhoord.

De 60-jarige man uit Schiedam overleed maandag na een mishandeling. Hij zou mensen hebben aangesproken die bij metrostation Nieuwland sneeuwballen gooiden naar voorbijrijdende auto's. Er ontstond een vechtpartij.

Reanimatie

De politie kwam in eerste instantie af op een melding van een reanimatie. Een van de eerste personen die de man aantroffen, was toevallig een EHBO'er, meldt Rijnmond. Hij haalde snel een AED uit zijn flat en probeerde de man te redden. Dat mocht niet baten.

Van omstanders begreep de politie al snel dat er meer aan de hand was en dat de man was neergeslagen. "Op basis van getuigenverklaringen hebben we maandag twee personen aangehouden, maar die bleken het niet te zijn", vertelt een politiewoordvoerder. Die twee zijn een dag later vrijgelaten.

Wel kon de politie dankzij de verklaringen van getuigen en camerabeelden een "scherp tijdspad" van de gebeurtenissen maken, legt de woordvoerder uit. "Aan de hand daarvan hebben we de verdachten die we nu hebben aangehouden, teruggezien op beelden."

"Dogma is de vijand van progressie, u kent het misschien wel." Het zijn de woorden van de nieuwe rector van de universiteit van Gent, Petra De Sutter, in haar inauguratiespeech uit september. Ze refereert in haar speech aan Einstein: "Deze woorden - 'dogma is de vijand van progressie' - sprak Einstein uit in zijn toespraak aan de Sorbonne in 1929."

Wat blijkt: Einstein deed een dergelijke uitspraak nooit. Het citaat is gecreëerd met kunstmatige intelligentie, bevestigt de rector na berichtgeving van onderzoeksjournalisten van Apache.

Behalve het vermeende citaat van Einstein gebruikte ze ook nep-citaten uit "de rectorale rede" van de Joodse Duits-Amerikaanse filosoof Hans Jonas, een toespraak die hij in 1979 hield aan de universiteit van München. Daarnaast gebruikte De Sutter stukken uit een essay van psycholoog Paul Verhaege. Ook de citaten van hem bleken na onderzoek fout.

"Ik betreur dat ik in deze val ben gelopen, ik kan dit niet ongedaan maken. Dit is een goede les en zal het debat rond AI verder aanzwengelen", reageert de rector tegenover VRT. De Sutter is een bekende Belg. Voordat ze rector werd bij de universiteit, was ze lid van het Europees Parlement en vicepremier.

Speech Einstein bestaat niet, Jonas was nooit rector

Einstein gaf in 1929 aan de universiteit van Sorbonne een technische lezing over een van zijn theorieën. Online is slechts één citaat van Einstein te vinden uit die periode. Dat komt uit een dankwoord na de uitreiking van een eredoctoraat, maar de woorden van De Sutter kwamen daar niet in voor.

Hans Jonas, wiens 'rectorspeech' werd gebruikt, was nooit rector aan de universiteit van München. Een citaat halen uit zijn rectorale rede is daarom onmogelijk. Jonas maakte zich hard voor de ecologische beweging in Duitsland, en was daarom volgens Apache wellicht interessant voor De Sutter, als lid van de politieke partij Groen.

Verkiezingsprogramma

In België worden rectoren gekozen. In het verkiezingsprogramma van De Sutter, in de campagne om het rectoraat, stond juist een waarschuwing voor het gebruik van AI. Ze stelt dat de output van AI "niet blind mag worden vertrouwd" en dat door AI-gegenereerde teksten "niet altijd makkelijk te onderscheiden zijn van originele werken".

De speech werd in oktober al aangepast, na vragen van studenten van universiteit van Gent. Dat gebeurde subtiel: citaten werden niet meer als letterlijke citaten gepresenteerd. De video van de inauguratiespeech kon niet meer worden aangepast en staat nog online.

Inmiddels is de toespraak van De Sutter nogmaals aangepast, na vragen van nieuwsmedium Apache. De citaten van Einstein en Jonas zijn eruit gehaald. Ook staat er een disclaimer bij.

Terwijl gisteren in een groot deel van het land code oranje gold, is het vandaag een stuk rustiger. Er valt vrijwel geen neerslag en alleen sneeuwresten veroorzaken plaatselijk nog gladheid. Vanavond gaat het regenen.

Tegen middernacht bereikt de neerslag de lijn Den Helder-Enschede en gaat ten noorden daarvan over in sneeuw.

Vanaf middernacht geldt code oranje voor de provincies Friesland, Groningen en Drenthe en de Waddeneilanden.

Harde oostenwind en veel sneeuw

In het noorden gaat het langere tijd sneeuwen, waarbij de scheidslijn tussen regen en sneeuw scherp is. In de kop van Noord-Holland is het waarschijnlijk net te zacht om vaste sneeuw te laten vallen en zal een veel kleiner sneeuwdek ontstaan.

Op andere plaatsen in het sneeuwgebied valt makkelijk 5 tot 10 centimeter sneeuw en is 15 centimeter of meer ook aannemelijk. Dit gaat samen met erg veel wind; een krachtige tot harde oostenwind, kracht 5 tot 7.

Dit kan leiden tot de vorming van sneeuwduinen en mogelijk sneeuwjacht (sneeuw met windkracht 6-7 of meer). Ook zal het zicht erg slecht zijn. Overigens wordt het in het zuiden en later ook in het midden van het land tijdelijk droog.

In Schoorl, in Noord-Holland, was er gisteren veel sneeuwpret:

Morgenochtend gaat het in het midden en zuiden weer vaker regenen. De sneeuw in het noorden wordt tijdelijk wat minder actief. In het overgangsgebied van regen naar sneeuw is korte tijd en heel lokaal ook ijzel niet helemaal uitgesloten. Dat zal dan ergens in de drie noordelijke provincies optreden. De oostenwind blijft daar met kracht 5 tot 7 waaien, terwijl in het zuiden rond de kern van het lagedrukgebied amper wind staat.

's Middags regent het verspreid over het land, waarbij het noorden sneeuw houdt en de regen op andere plaatsen ook vaker als natte sneeuw gaat vallen. De temperatuur begint dan ook langzaam te dalen. In het zuiden zakte het kwik van 4 graden richting de nul. In het noorden is de temperatuur amper boven nul geweest en gaat het alweer vriezen.

Morgenavond sneeuwt het op steeds meer plekken. Ook in het zuiden, zodat daar wel een laagje van 1 tot 3 centimeter kan ontstaan. In het noorden staat de teller lokaal op meer dan 15 centimeter.

Winterse weer houdt stand

In de nacht van vrijdag op zaterdag wordt het van het noorden uit langzaam droog, maar het duurt tot in de loop van de middag voordat ook het zuidoosten vrij is van sneeuwval. De intensiteit is niet meer zo hoog, maar vooral in het zuidoosten kan er toch weer 3 tot 5 centimeter vallen.

Verder stroomt zeer koude lucht het land in. In de nacht naar zaterdag vriest het in het noorden plaatselijk al matig, elders vriest het uiteindelijk licht. Overdag komt het kwik op de meeste plaatsen niet meer boven nul.

In de nacht naar zondag is het droog en bij opklaringen vriest het matig tot streng, met minima tussen -7 en -12. Zondag is dan een prachtige maar heel koude winterdag, maandag kan er weer winterse neerslag vallen.

Ze zwemmen in de IJssel en steken snelwegen over: wolven kunnen zich goed bewegen door het Nederlandse landschap. Dat toont het eerste resultaat van een zenderonderzoek van de Wageningen Universiteit op de Hoge Veluwe. In oktober kregen een wolf en vier herten een zender om, om de interactie tussen beide in kaart te brengen.

Uit data van de wolvenzender blijkt dat het roofdier een indrukwekkende afstand van 2528,5 kilometer door Nederland aflegde in drie maanden tijd. Hij trok door vier provincies en door het leefgebied van negen verschillende roedels. Het dier verkent met een gemiddelde van ongeveer 30 kilometer per dag verschillende gebieden in ons land.

De wolf vertrok na het zenderen op 16 oktober in Het Nationale Park De Hoge Veluwe vrijwel direct en maakte in twee weken tijd een tocht door Overijssel en Drenthe. Daarna keerde hij terug naar de Veluwe. "Van eind oktober tot begin december hield de wolf zich vooral op in de Zuidoost-Veluwe (Veluwezoom) en het Kroondomein Het Loo", zegt WUR-onderzoeker Frank van Langevelde.

Op 6 december trok de wolf naar de Utrechtse Heuvelrug en daar verblijft hij nog altijd regelmatig. "Dit is opmerkelijk, omdat de wolf daarvoor steeds kort in bepaalde gebieden verbleef", aldus de onderzoekers. Maar het is nog te vroeg om te kunnen zeggen dat de wolf zich definitief zal vestigen in het leefgebied van de roedel op de Utrechtse Heuvelrug.

"De gezenderde wolf laat zien hoe goed wolven zich kunnen bewegen in het Nederlandse landschap. Het roofdier zwom de IJssel over - zowel heen als terug. Daarnaast stak de wolf onder meer ook meerdere snelwegen over, altijd 's nachts", aldus Van Langevelde.

Onderzoekers van de Wageningen Universiteit willen in kaart brengen hoe de wolf, zijn prooi en mensen met elkaar interacteren en door de natuur bewegen. Dat doen zij in het Nationale Park De Hoge Veluwe.

De universiteit was voornamelijk nieuwsgierig. "Voor zover wij weten is dit onderzoek nog niet eerder uitgevoerd in Europa", vertelde een woordvoeder van de universiteit aan Omroep Gelderland. "In de samenleving wordt veel over wolven gepraat. Op basis van aannames wordt beleid gemaakt. Wij vinden: meten is weten." Ook bezoekers van het park mochten vrijwillig meedoen.

In oktober werd de eerste wolf in Nederland gezenderd:

Uit de gegevens van de zender blijkt dat de wolf voornamelijk 's avonds en 's nachts actief is. Overdag schuilt hij in dichte bossen en soms in de buurt van wandelpaden. "Dit gedrag kan aantonen hoe wolven proberen te navigeren in een door mensen gedomineerd landschap. Maar daar zijn meer data, onderzoek en tijd voor nodig", aldus Van Langevelde.

Tot nu toe zijn er sinds oktober vorig jaar één wolf en vier herten gezenderd. Ruim 400 mensen namen vrijwillig een zendertje mee tijdens hun wandeling door het park. In totaal moeten vijf wolven, tien reeën, tien wilde zwijnen en tien edelherten een zendertje krijgen.

Het zenderen liep vertraging op, onder meer omdat een hinde enkele dagen na het krijgen van een zender plots doodging. "We schrokken ons rot. Het zenderen werd toen gelijk stilgelegd en er werd onderzoek gedaan naar de oorzaak", zegt Jakob Leidekker, hoofd bedrijfsvoering van De Hoge Veluwe.

Uit onderzoek bleek dat de hinde was doodgegaan aan onderliggend lijden. "Bacteriologische bloedvergiftiging en longontsteking bleken de boosdoener", schrijven de onderzoekers. Na deze ontdekking is dit gemeld bij de juiste instanties en kon het zenderen worden hervat.

Over de interactie tussen de wolf, zijn prooidier en de mens is nu nog te weinig informatie beschikbaar.

De vriendin van de overleden Carlo Heuvelman heeft met vijf jonge mannen die veroordeeld werden voor openlijke geweldpleging in de Mallorcazaak geschikt, schrijven de advocaten van beide partijen in een persbericht.

De vijf hebben inmiddels betaald. De hoogte van het bedrag is niet bekendgemaakt. "Voor alle partijen is het prettig dat de rechtszaak daarmee feitelijk tot een einde is gekomen", aldus het persbericht.

Heuvelman kwam in de zomer van 2021 om het leven op Mallorca na extreem uitgaansgeweld. Hij werd bij het uitgaan in de nacht van 13 op 14 juli zwaar mishandeld in de badplaats El Arenal. Hij werd geschopt en geslagen, raakte in coma en overleed vier dagen later in het ziekenhuis.

Tijdens die nacht was een Hilversumse groep van negen vrienden betrokken bij drie verschillende incidenten op Mallorca, waarbij geweld werd gepleegd tegen in totaal tien jonge mannen. Drie van de mannen, Mees T., Hein B. en hoofdverdachte Sanil B., stonden specifiek terecht voor doodslag op Heuvelman, maar werden hiervan in maart 2024 vrijgesproken.

Uiteindelijk werden het drietal en vier andere jongemannen wel veroordeeld voor het plegen van openlijk geweld. Zij kregen daarvoor gevangenisstraffen en taakstraffen. De verdachten uit Hilversum hebben altijd gezwegen over wie er schuldig was aan de fatale mishandeling.

Schadevergoeding en smartengeld

De vriendin van Heuvelman kreeg bij de uitspraak in maart 2024 een schadevergoeding van 218.057 euro toegewezen. De ouders van Heuvelman kregen smartengeld. Vijf van de zeven veroordeelden gingen tegen deze uitspraak in cassatie, omdat volgens hun advocaat de juridische basis ontbrak.

De Hoge Raad stelde hen in het gelijk en bepaalde in juli vorig jaar dat het schadebedrag niet goed was gemotiveerd en dat het gerechtshof opnieuw over de schadevergoeding van de vriendin van Heuvelman moest beslissen.

Die zaak zou aanvankelijk op 29 januari voorkomen, maar is nu een formaliteit, omdat er geen vordering meer is. Beide partijen zullen niet bij de zitting aanwezig zijn schrijven de advocaten in het statement.

Wetenschappers hebben in een grot in Marokko fossielen van een mensachtige gevonden, die nieuwe inzichten geven in het ontstaan van de moderne mens. De fossielen, geschat op zo'n 773.000 jaar oud, lijken afkomstig van een van de laatste mensensoorten voordat de homo sapiens, oftewel de moderne mens, ontstond.

De vondsten werden gedaan in een onder wetenschappers bekend grottenstelsel bij de stad Casablanca, waar al meerdere resten en gereedschappen van oermensen zijn gevonden. Het gaat om kaakdelen van twee volwassenen en een kind, tanden en een aantal ruggenwervels.

De onderzoekers analyseerden de fossielen met onder meer CT-scans. De vorm en kenmerken van de kaken tonen gelijkenissen met die van oudere mensachtigen, zoals homo erectus, terwijl de tanden juist typerend zijn voor latere soorten als neanderthalers, denisoviërs en ook dus homo sapiens.

De soort is daarom waarschijnlijk een van de laatste gedeelde voorouders van die latere mensachtigen, zegt hoofdonderzoeker Jean-Jacques Hublin, verbonden aan het Max Planck Instituut en het Collège de France.

Of het ook echt de laatste is, of dat de moderne mens ook in deze regio is ontstaan, durft hij niet te zeggen. De paleo-antropoloog legt tegenover de Amerikaanse nieuwszender CNN uit dat dergelijke fossielen extreem zeldzaam zijn. Het is volgens hem vooral toeval dat de fossielen door specifieke geologische omstandigheden in de grot bewaard zijn gebleven.

"Er zijn veel fossielen van mensachtigen gevonden in Afrika tot ongeveer een miljoen jaar geleden, en daarna is er een sprong naar zo'n 500.000 jaar geleden. Van de tussenperiode hebben we bijna niets", zegt hij.

'Afrikaanse oorsprong'

Onder meer door het gebrek aan fossielen is de evolutie van de moderne mens, en ook waar die precies ontstond, al decennia voer voor discussie. Zo zijn er claims voor een Euraziatische oorsprong, gebaseerd op onder meer vondsten in Noord-Spanje.

Maar volgens de wetenschappers die de fossielen in Marokko onderzochten voor hun studie, gisteren gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature, wijzen de resultaten op een "diepe, Afrikaanse oorsprong van onze soort", aldus Hublin op de site van het Max Planck Instituut.

Vorig jaar zijn 945 Syriërs met financiële steun van de Nederlandse overheid vrijwillig vertrokken naar hun geboorteland. Ook liggen er nog 660 aanvragen van Syrische asielzoekers die terug willen en gebruik willen maken van een verhoogde financiële bijdrage van het ministerie van Asiel en Migratie.

In december 2024 viel het regime van president Assad. In de jaren daarvoor ontvluchtten zo'n 6 miljoen Syriërs vanwege de burgeroorlog hun land. Naar schatting wonen zo'n 150.000 van hen in Nederland.

Volwassene

Om de vrijwillige terugkeer van Syriërs te stimuleren, verhoogde het demissionaire kabinet vorig jaar de terugkeerbonus naar 5000 euro per volwassene en 2500 euro per minderjarig gezinslid. Het was daarvoor respectievelijk 2800 euro voor een volwassene en 1650 euro voor een minderjarig kind.

In hoeverre het hogere bedrag bijdraagt aan vrijwillige terugkeer is niet uit de cijfers van de Dienst Terugkeer en Vertrek op te maken. Het bedrag werd ook maar voor nog geen twee maanden verhoogd. Sinds 1 januari kunnen Syriërs in Nederland weer rekenen op het oude bedrag.

'Mooi'

De demissionaire ministers van Asiel en Migratie (Keijzer en Van Weel) reageren via X verheugd op de terugkeer van de asielzoekers. "Mooi om te zien dat we deze mensen konden ondersteunen bij hun terugkeer."

De regels voor het aanvragen van een asielvergunning zijn in juni aangescherpt voor Syriërs, omdat het kabinet vindt dat het land voor meer inwoners veilig is.

Honderdduizenden Oekraïners zitten zonder water- en energievoorziening na nachtelijke luchtaanvallen vanuit Rusland, meldt de Oekraïense regering. In de regio Dnipropetrovsk zitten vanochtend zo'n 800.000 mensen zonder stroom en water. In de nabijgelegen regio Zaporizja is de energievoorziening wel weer hersteld, zegt het Oekraïense ministerie van Energievoorziening.

De gouverneur van die laatste regio, Ivan Fedorov, zei dat Zaporizja "in jaren niet meer zo'n blackout had meegemaakt, maar gelukkig is er door bestuurders snel op gereageerd. Het was een lastige nacht voor de regio, maar het licht zal altijd winnen".

Ook acht mijnen in Dnipropetrovsk zijn door luchtaanvallen zonder stroom komen te zitten. De mijnwerkers konden wel tijdig geëvacueerd worden, zegt het ministerie van Energie.

Koudefront in aantocht

Beide getroffen regio's liggen in de buurt van de frontlinie in de oorlog tussen Oekraïne en Rusland, die al bijna vier jaar duurt. Hoe Rusland de aanvallen uitvoerde, is niet bekend. Doorgaans gebruikt het land een combinatie van drones en langeafstandsraketten.

Het Russische ministerie van Defensie zegt dat het 's nachts aanvallen heeft uitgevoerd op "energie- en haveninfrastructuur van het Oekraïense leger", zonder daarvoor bewijs te leveren.

De Oekraïense president Zelensky reageert via sociale media woedend op de Russische aanvallen. "Er is totaal geen militaire reden om zulke aanvallen uit te voeren op de energievoorziening, waardoor gewone mensen zonder warmte en stroom komen te zitten in de winter."

Internationale reactie

Rusland richt zich al jaren op de energievoorziening in Oekraïne. Iets na kerst werd de hoofdstad Kyiv al zwaar getroffen door Russische aanvallen, waardoor meer dan een miljoen mensen zonder verwarming kwamen te zitten. Het land verwacht later deze week een intens koudefront, waardoor zulke aanvallen extra hard aankomen.

Zelensky dringt aan op een internationale reactie. "Het is belangrijk dat onze partners over de hele wereld reageren op deze opzettelijke kwelling van ons volk door Rusland." En ze moeten zeker niet hun militaire steun verminderen omdat er wordt onderhandeld over het beëindigen van de oorlog, waarschuwt de Oekraïense president.

Triodos Bank schrapt de komende drie jaar 250 tot 270 banen om de kosten te drukken. Dit zou 25 tot 30 miljoen euro moeten besparen voor het einde van 2028.

Medewerkers zijn al op de hoogte gesteld van de aangekondigde bezuinigingen, maar de bank kan nog niet zeggen welke medewerkers hun baan verliezen. "Dit wisselt namelijk tussen afdelingen, maar ook binnen de lagen in een team, van managers tot beginnende functies", aldus een woordvoerder.

De duurzame bank kondigde in september aan de activiteiten in Duitsland stop te zetten. Hierdoor vervallen naar verwachting 65 banen voor het einde van 2027. Deze banen zijn meegenomen in de berekening, dus het resterende banenverlies zal bij andere kantoren zijn, waaronder het hoofdkantoor in Nederland.

De woordvoerder verwacht dat er in het eerste jaar netto minder banen zullen verdwijnen omdat er ook veel in andere initiatieven wordt geïnvesteerd, zoals bedrijfsleningen, wat weer banen op zou moeten leveren.

Kostenbesparing

Klanten kiezen bewust voor Triodos, ook omdat ze duurzaamheid belangrijk vinden, zegt de bank. Om dat te kunnen blijven garanderen, worden maatregelen genomen voor de komende drie jaar. Ook wil de bank beter aansluiten bij technologische ontwikkelingen rond kunstmatige intelligentie. "Het zou kunnen dat AI die banen voor een deel gaat vervangen", zegt de woordvoerder.

Het gaat niet alleen om kunstmatige intelligentie, maar ook om algemene technologische verbeteringen, zoals bijvoorbeeld een nieuw HR-systeem. Dit leidt tot een andere manier van werken, wat banenverlies tot gevolg kan hebben, aldus de woordvoerder.

Vorig jaar was uitzonderlijk gezien de hoge kosten voor juridische zaken. Klanten die gedupeerd waren door certificaten van de bank, stapten naar de rechter. De bank zette 101 miljoen euro opzij om certificaathouders te compenseren waardoor de winst over de eerste zes maanden van 2025 halveerde. Triodos trad vorig jaar ook toe tot de Amsterdamse beurs, mede om de verkoop van de certificaten weer vlot te trekken.

Ontslagrondes

Het besluit volgt op aangekondigde ontslagrondes bij andere Nederlandse banken. ABN Amro kondigde eind vorig jaar aan 5200 banen te schrappen tot 2028. Een week daarvoor zei ASN Bank ongeveer een kwart van het aantal banen te moeten opheffen. En bij ING zouden er tot eind 2026 950 banen verdwijnen, mede door de vervanging van functies door AI.

"Ik wilde echt nog één oefening doen, toen opeens twee medewerkers schreeuwden dat we direct naar buiten moesten", zei een bezoeker van sportcomplex Hal 22 in Utrecht gisteravond. Vlak daarna klonk er gekraak en stortte het dak in, een fenomeen dat we vaker zien bij periodes met forse sneeuwval.

Het dak van de hal in het uiterste westen van de stad bezweek vermoedelijk vanwege het dikke pak sneeuw dat erbovenop lag. Op meer plekken ging het mis, ook zonder slachtoffers: bij een transportbedrijf in Zaltbommel, bij een winkel in Oosterwolde en bij een kassencomplex in Waspik. Ook deukte het bollendak bij Utrecht Centraal in.

Vaker problemen met sneeuw op daken

Daken en pakken sneeuw kunnen een moeizaam huwelijk zijn, blijkt vaker bij periodes met forse sneeuwval. Dat terwijl er strenge rekenregels zijn waar gebouwen aan moeten voldoen.

"Daarin wordt rekening gehouden met allerlei vormen van belasting, waaronder sneeuw, wind en regen", zegt Bob Gieskens, directeur van de Vereniging Nederlandse Constructeurs. "Heel eenvoudig: op het moment dat de belasting te groot wordt voor wat het gebouw kan dragen, dan kan het instorten."

Om meer incidenten te voorkomen, zijn op diverse plekken in het land voorzorgsmaatregelen getroffen. IKEA-filialen in Groningen en Utrecht zijn dicht vanwege de vele sneeuw op het dak. Die in Delft was dicht, maar gaat vandaag weer open. Verder zijn onder andere een bouwmarkt in Tilburg en sporthallen in Tilburg en Waalwijk gesloten.

Daarnaast wordt het dak van schaatshal Thialf vandaag schoongeveegd:

De oorzaak van zo'n instorting kan verschillen. Zo kan er bijvoorbeeld meer sneeuw op het dak liggen dan waarmee gerekend is vóór de bouw. Maar er kan ook iets mis zijn met de constructie.

"Gebouwen moeten niet alleen goed ontworpen en gebouwd worden. Ze moeten ook goed beheerd en onderhouden worden", zegt Gieskens. "Als daar in het verleden iets is misgegaan, kan het natuurlijk zijn dat de belasting waarmee gerekend is uiteindelijk hoger is dan de werkelijke belasting die het gebouw aankan."

Wat er precies is misgegaan bij Hal 22 in Utrecht is onduidelijk. Het gebouw draagt sinds 2022 de naam Hal 22, maar daarvoor zat er ook al een sportcentrum in. Het is onduidelijk of bij de verbouwing ook naar de constructie is gekeken. Eigenaar Perry Overeem zegt tegen RTV Utrecht een vermoeden te hebben van de oorzaak, maar het onderzoek te willen afwachten.

Zo zag het gebouw er gisteravond uit, nadat het dak was ingestort:

Een plat dak van een gebouw in Nederland moet volgens de rekenregels doorgaans minstens 35 centimeter sneeuw aan kunnen, aldus Gieskens. Maar dat gaat dan enkel om verse sneeuw.

"Door wind, door ophoping, maar ook door het proces van bevriezen, ontdooien en dan weer nieuwe sneeuw kan er sprake zijn van een grotere belasting", zegt de directeur van de constructeursvereniging. "In de bouwnormen zijn er overigens ook best wel wat veiligheidsmarges ingebouwd. Vandaar dat een halve meter sneeuw normaal gesproken geen probleem moet zijn."

Het gewicht van de sneeuw kan ertoe leiden dat er een kuil ontstaat, doordat het dak doorbuigt. Als de sneeuw dan smelt, kunnen er poelen water in die kuilen ontstaan, waardoor de druk op het dak toeneemt. Goede afwatering helpt om die situatie te voorkomen.

Presentator Weer Peter Kuipers Munneke:

"Hoewel sneeuw licht is, weegt een heel pak sneeuw toch behoorlijk wat. Een kuub verse sneeuw weegt ongeveer 150 kilo. Als er op een aanbouw of serre van 10 vierkante meter 20 centimeter sneeuw ligt, weegt dat 300 kilo. Op een dak van een grote loods of hal loopt dat gewicht heel snel op. Het dak van de ingestorte sporthal in Utrecht was bijvoorbeeld ongeveer 2800 vierkante meter groot. Daar lag naar schatting ongeveer 100.000 kilo sneeuw op.

Afhankelijk van je platte dak en de afwatering kan zich de komende dagen veel regen en smeltwater ophopen in de sneeuw, die werkt als een spons. Daardoor wordt de sneeuw nog een heel stuk zwaarder, misschien wel drie keer zo zwaar. Het zou mij dan ook niet verbazen als we dit weekend nog meer ingezakte daken gaan zien.

Als het veilig kan, kunnen mensen overwegen om glazen serres en lichte overkappingen sneeuwvrij te maken voordat het vanavond op veel plaatsen in het zuiden en midden van het land begint te regenen. In het noorden komt er de komende twee dagen ook nog 5 tot 15 cm sneeuw bij, dat is op een serre of plat dak opnieuw een paar honderd kilo erbij."

Volgens Gieskens is het sowieso slim om preventieve maatregelen te treffen, zoals vandaag en de afgelopen dagen dus al is gebeurd op diverse plekken in het land. "En als er extreme omstandigheden dreigen, dan is het heel verstandig om als eigenaar van een pand er expertise bij te halen."

Een constructeur kan dan onderzoek doen naar de situatie. "Je kunt niet alles zien, zeker niet als de sneeuw er al ligt. Maar je kunt het in ieder geval wel zien als er bijvoorbeeld vervormingen optreden. En een constructeur kan ook beoordelen of de hoeveelheid sneeuw op het dak, ook afhankelijk van bijvoorbeeld ophoping, een risico oplevert. Dat zou ik iedereen aanraden."