NOS Nieuws - Algemeen

De NS is voorzichtig begonnen met hervatting van de dienstregeling na de sabotageactie van vanochtend. Onbekenden legden op meerdere plekken door het land buizen op het spoor, waardoor het treinverkeer ernstig ontregeld raakte. Vooral tussen Utrecht en het noorden en oosten van het land was er overlast.

Halverwege de ochtend had ProRail het spoor op verschillende tracés gecontroleerd en op zeker acht plaatsen materiaal verwijderd. Op de sporen die werden vrijgegeven, kon de NS weer treinen laten rijden.

Wel duurt het nog even voordat er weer volledig volgens het spoorboekje gereden kan worden. Het advies aan reizigers blijft dan ook om de reisplanner te raadplegen.

Tussen Zwolle, Deventer en Amersfoort rijden nog geen treinen en tussen Deventer en Almelo is de dienstregeling nog beperkt. De NS gaat ervan uit dat de verstoringen nog de hele middag zullen aanhouden.

Daders onbekend

Het is nog onbekend wie er achter de actie zit en of die verband houdt met Prinsjesdag vandaag in Den Haag. De verantwoordelijkheid voor de actie is tot nu toe niet opgeëist.

Verschillende actiegroepen die in het verleden op grote schaal overlast voor forenzen veroorzaakten, ontkennen iets met de zaak te maken te hebben. Zo zegt Extinction Rebellion, bekend van de snelwegblokkades, er niet achter te zitten. Ook een woordvoerder van boerenprotestgroep Agractie zegt niets van de actie te weten.

Een woordvoerder van Farmers Defence Force zegt tegen De Telegraaf niet uit te sluiten dat boze boeren verantwoordelijk zijn voor de verstoring. "Dat zou kunnen, ze zijn heel erg boos, maar weten doe ik het niet."

Liveblog over de spoorsabotage:

Volg in ons liveblog de laatste ontwikkelingen.

Wel duurt het nog even voordat er weer volledig volgens het spoorboekje gereden kan worden, het advies aan reizigers blijft dan ook de reisplanner te raadplegen.

Tussen Zwolle, Deventer en Amersfoort rijden nog geen treinen. Tussen Deventer en Almelo is de dienstregeling nog beperkt. De NS gaat ervan uit dat de verstoringen nog de hele middag zullen aanhouden.

Motief onbekend

Het is nog onbekend wie er achter de actie zit en of die verband houdt met Prinsjesdag vandaag in Den Haag. Niemand heeft de actie tot nu toe opgeëist.

Verschillende actiegroepen die in het verleden op grote schaal overlast voor forenzen veroorzaakten, ontkennen iets met de zaak te maken te hebben. Zo zegt Extinction Rebellion, bekend van de snelwegblokkades, er niet achter te zitten. Ook een woordvoerder van boerenprotestgroep Agractie zegt niets van de actie te weten.

Een woordvoerder van Farmers Defence Force zegt tegen De Telegraaf niet uit te sluiten dat bozen boeren verantwoordelijk waren voor de verstoring. "Dat zou kunnen, ze zijn heel erg boos. Maar weten doe ik het niet."

Drie militaire kopstukken die zijn veroordeeld voor de moord op vier Nederlandse journalisten in El Salvador krijgen definitief dertig jaar celstraf. Hun cassatieberoep is verworpen. Dat meldt een nabestaande van een van de journalisten, na een bericht van hun advocaat.

Daarmee komt er na 44 jaar een einde aan de zaak. In maart 1982 werden Koos Koster, Jan Kuiper, Joop Willemsen en Hans ter Laag in El Salvador in een hinderlaag gelokt.

De vier journalisten van de toenmalige omroep IKON waren in het land om verslag te doen van de bloedige burgeroorlog die er sinds 1979 aan de gang was. Die zou tot 1992 duren. Toen ze probeerden om guerrillagebied in te komen, werden ze opgewacht door militairen van het regeringsleger en doodgeschoten.

Definitief afsluiten

De nabestaanden probeerden tientallen jaren om de daders voor de rechter te krijgen. Het proces tegen de verantwoordelijken begon uiteindelijk pas vorig jaar.

Het gaat om de Salvadoraanse oud-minister van Defensie Guillermo Garcia (93), oud-directeur Francisco Antonio Morán (94) van een speciale politiedienst en ex-kolonel Mario Reyes Mena (88), die wordt gezien als de opdrachtgever voor de moorden. Zij werden veroordeeld tot dertig jaar cel, maar vochten hun straf aan. Het hof van cassatie heeft dat beroep nu dus verworpen.

Nabestaande Sonja ter Laag laat aan het ANP weten dat ze "ontzettend opgelucht" is. "We kunnen het nu eindelijk definitief afsluiten."

De VS beschikt over ruimtewapens in een baan om de aarde. Die onthulling deed staatsecretaris Troy Meink voor de Luchtmacht op een lucht- en ruimtevaartcongres in de VS. Het is de eerste keer dat het Amerikaanse leger toegeeft over dergelijke wapens te beschikken, maar veel details gaf Meink niet.

"We blijven ervoor zorgen dat we klaar zijn om de dreigingen die zich ontwikkelen te kunnen beantwoorden. Daarom heeft de VS ruimtewapens die onze troepen kunnen verdedigen tegen vijandelijke acties", was alles wat Meink erover kwijt wilde.

Later gevraagd naar meer opheldering, antwoordde hij dat hij zijn woorden zorgvuldig had gekozen en niets meer zou zeggen. Sinds wanneer de VS over de wapens beschikt, werd in het midden gelaten.

Een woordvoerder van Space Force, de tak van de Amerikaanse strijdkrachten die over de ruimte gaat, vulde wel aan dat het gaat om "defensieve en offensieve" capaciteiten. "De VS waarschuwt al sinds 2007 dat Rusland en China wapens testen en in stelling brengen. Door hun acties is het niet langer de vraag of de ruimte ook onderdeel uitmaakt van het strijdtoneel."

Internationaal taboe

Met de onthulling komt er definitief een einde aan de periode waarin oorlogvoering in de ruimte als internationaal taboe gold. In 1967 spraken de atoommachten af nooit massavernietigingswapens in een baan om de aarde te brengen. Hoewel andere wapens strikt genomen niet verboden waren, werd in ieder geval publiekelijk de wens beleden om geen wapenwedloop in de ruimte te ontketenen.

In deze eeuw namen Rusland en China al stappen die de opmaat vormden naar een nieuw tijdperk van 'star wars'. Zo voerde China testen uit waarbij afgedankte ruimtevaartuigen werden uitgeschakeld en stoorde en onderschepte Rusland vanuit de ruimte communicatiekanalen in de oorlog met Oekraïne.

Ruimtevaartexperts zien de opmerkingen van Meink als de Amerikaanse reactie op dat soort dreigingen. Over het algemeen wordt aangenomen dat het niet gaat om een wapen dat doelen op aarde kan aanvallen. Het zou eerder een satelliet zijn die vijandelijke satellieten kan uitschakelen, bijvoorbeeld door ze te verstoren.

ProRail zegt dat ten minste één trein op het sabotagemateriaal is gereden waarmee vanochtend op het spoor een grote storing werd veroorzaakt. "Vanochtend is een trein in aanraking gekomen met materialen op het spoor", zegt een woordvoerder van ProRail tegen de NOS.

Volgens de woordvoerder gebeurde dat bij Steenwijk. "Het heeft niet tot een ongeluk geleid", zegt ze. Er zijn ook geen mensen gewond geraakt.

Liveblog

Volg in ons liveblog de laatste ontwikkelingen.

Op meer trajecten in het land werd materiaal aangetroffen. Volgens de woordvoerder ging het om buizen die aan het spoor waren vastgemaakt. Hierdoor kon het spoorbeveiligingssysteem niet herkennen of een spoor wel of niet door een trein werd gebruikt en gingen alle seinen op rood.

Onduidelijk is op hoeveel plekken het misging. ProRail sprak vanochtend vroeg over zeker twintig locaties, maar was toen nog bezig met een inventarisatie. Inmiddels gaat het om zeker acht plekken in midden en oosten van het land.

Bekijk hieronder op welke plekken de treinenloop in ieder geval verstoord was:

Het leidde tot veel vertragingen door het hele land. Met name de tracés tussen Utrecht en het noorden en oosten van het land werden getroffen, maar die hinder werkte door in de landelijke dienstregeling.

Bewijsmateriaal veiliggesteld

ProRail is momenteel bezig om alle trajecten waar een storing wordt gemeld na te gaan. Prioriteit is daarbij het opstarten van het treinverkeer, maar ook zal bewijsmateriaal moeten worden veiliggesteld voor de politie.

Reizigers wordt aangeraden de online reisplanner te raadplegen. Volgens de NS is het ondanks de overlast relatief rustig op de perrons. Het lijkt erop dat veel veel mensen een alternatief hebben gezocht voor hun treinreis.

Als het spoor ergens is vrijgemaakt, zal de dienstregeling daar weer geleidelijk worden herstart. Hoelang dat gaat duren, kan de woordvoerder niet zeggen.

Het is niet duidelijk wie er achter de sabotageactie zit en of die iets te maken heeft met Prinsjesdag, vandaag in Den Haag. De verantwoordelijkheid voor de sabotage is nog niet opgeëist.

Een helikopter van de Deense luchtmacht is gisteren met twee lichtkogels beschoten door een Russisch fregat. Dat meldt het Deense ministerie van Defensie.

Een van de lichtkogels vloog rakelings langs de helikopter, schrijft het ministerie. De bemanning raakte niet gewond en de helikopter raakte niet beschadigd, zegt minister Jeppe Bruus tegen het Deense persbureau Ritzau.

De helikopter maakte volgens de Deense autoriteiten een routinevlucht om foto's te maken van het Russische schip dat zich in internationale wateren bevond. Lichtkogels worden meestal ingezet om een waarschuwing af te geven, bijvoorbeeld als een schip zinkt.

Russische ambassadeur ontboden

Defensieminister Bruus spreekt van een ernstig incident. Hij ziet de gebeurtenis als een bevestiging "dat de grenzen zijn verlegd wat betreft de bereidheid van de Russische zijde om risico's te nemen". Er zijn volgens Bruus genoeg andere manieren om contact te maken.

De Russische ambassadeur wordt ontboden door het Deense ministerie van Buitenlandse Zaken voor een gesprek. Wanneer dit zal gebeuren, is onduidelijk.

Rijkswaterstaat trekt de oproep om de A2 van Den Bosch naar Utrecht te mijden weer in. Vanochtend ontstond forse vertraging door een ongeval in de buurt van knooppunt Deil. Rijkswaterstaat riep automobilisten op hun reis uit te stellen.

De vertraging was rond 07.30 uur meer dan 1,5 uur. Bij het ongeluk waren meerdere voertuigen betrokken. Het verkeer liep vast, omdat omleiden volgens Rijkswaterstaat niet mogelijk was.

A50

Ook een ongeval op de A50 bij Ravenstein richting Arnhem leidde tot flinke vertraging. De linkerrijstrook was enige tijd dicht. Bij dat ongeval waren drie voertuigen betrokken, schrijft Omroep Brabant.

De Amerikaanse senator Mitch McConnell is voor het eerst in drie maanden weer in de openbaarheid verschenen. De 84-jarige Republikein kwam gisteren in een rolstoel naar het Capitool in Washington om mee te stemmen over een gerechtelijke benoeming. Volgens aanwezige journalisten zag hij er broos uit en haperde zijn stem soms.

McConnell was sinds juni uit de roulatie na een val waarbij hij kort buiten bewustzijn raakte. Daarna liep hij ook nog een longontsteking op. Omdat hij wekenlang niets van zich liet horen, werd er gespeculeerd dat hij niet meer zou kunnen terugkeren.

De geruchten werden gevoed door eerdere gezondheidsproblemen van de senator op leeftijd. Zo verstijfde hij tot twee keer toe tijdens een publieke bijeenkomst. Bij een persconferentie bleef hij bijvoorbeeld lang stil terwijl hij wezenloos voor zich uit staarde.

McConnell beschreef zijn terugkeer in een schriftelijke verklaring als "een lang en frustrerend proces". "Ik ben er nog steeds niet helemaal 100 procent", erkende hij, "maar ik zal mijn best doen aanwezig te zijn bij moeilijke stemmingen waarbij mijn partij me nodig heeft".

Meer politici op leeftijd

McConnell geldt als een bijzonder invloedrijk politicus in de VS. Hij zit al sinds 1984 in het Congres en was jarenlang fractieleider van de Republikeinen in de Senaat. Vorig jaar nam hij afscheid van die functie en dit jaar maakte hij bekend in 2027 met pensioen te gaan.

McConnell is niet de enige Amerikaanse politicus op leeftijd. President Trump is met zijn 80 jaar de oudste president ooit en Democratische leiders als Chuck Schumer (75) en Nancy Pelosi (86) zijn ook al ver voorbij de pensioengerechtigde leeftijd.

Afgelopen augustus overleed de 83-jarige Kay Granger, een Republikeinse Afgevaardigde die na maanden afwezigheid in Washington opgenomen bleek te zijn vanwege alzheimer. Ook toen gingen er stemmen op dat het tijd was voor vitalere politici.

Het is vanaf vandaag voor Chinezen moeilijker om het eigen land in en uit te reizen. Nieuwe regelgeving geeft de overheid ruimere mogelijkheden om de bewegingsvrijheid van mensen te beperken wanneer naar het oordeel van diezelfde overheid "de ontwikkeling van het land" of "de nationale veiligheid" in het geding zijn.

Henry Gao, een prominente Chinese advocaat die in het buitenland verblijft, waarschuwt op X dat met deze wet het recht om China te verlaten "steeds meer verandert in een privilege dat door de staat naar eigen goeddunken wordt verleend". Waar het voor veel buitenlanders steeds makkelijker wordt om China te bezoeken, zitten Chinezen er steeds vaker opgesloten.

De wet past in een bredere Chinese campagne om de eigen technologische ontwikkeling en strategische industrieën te beschermen tegen het buitenland. Waar China zijn ontwikkeling van de afgelopen decennia grotendeels te danken heeft gehad aan openheid voor kapitaal, talent en kennis, lijkt het land nu prioriteit te geven aan absolute controle.

Kennis behouden

Op het eerste gezicht lijkt de nieuwe wet zich te richten op de aanpak van illegale activiteiten. In een toelichting op de website van het ministerie van Justitie staat dat de wereld in toenemende mate onveiliger is geworden en dat bijvoorbeeld fraude en terrorisme moeten worden tegengegaan. Met deze wet kan daar beter tegen worden opgetreden.

Maar de wet gaat om veel meer. De regels zijn er ook op gericht ongewenste uitstroom van kennis en talent te voorkomen. Dit jaar werd om die reden al een overnamedeal van het Chinese AI-bedrijf Manus met het Amerikaanse Meta geblokkeerd. Om verlies van kennis tegen te gaan, verbood Peking de deal.

Ook werd op stel en sprong een manier gezocht om te voorkomen dat de oprichters het land zouden verlaten. Met de nieuwe wet wordt het nemen van dit soort maatregelen in de toekomst een stuk simpeler.

Maar weinig paspoorten

Voor Chinezen was het al niet gemakkelijk om naar het buitenland te reizen. Slechts zo'n 11 procent van de bevolking heeft een paspoort. Hoewel iedereen er een kan aanvragen, krijgen sommige groepen, zoals etnische minderheden, gelovigen, activisten en partijcritici, er zelden één.

Ook voor veel mensen die wel een paspoort hebben, is het gebruik ervan beperkt. Ambtenaren, militairen en medewerkers van veiligheidsdiensten moeten al jaren toestemming vragen om naar het buitenland te reizen. Sinds enkele jaren geldt dat ook voor onder meer leraren, artsen en medewerkers van staatsbedrijven.

Buitenland onvoorspelbaar

Volgens Han Shenlin, professor aan de New York University in Shanghai, laat de toenemende controle op onder meer kapitaal, technologie en talent zien dat Peking uitwisseling met het buitenland steeds meer ziet als potentiële kwetsbaarheid.

"De ironie is dat China's grootste kracht, het vermogen om ideeën uit de buitenwereld op te nemen en op grote schaal toe te passen, een zwakte kan worden wanneer geopolitieke concurrentie deze kanalen minder voorspelbaar maakt". Dat laatste is volgens Han het geval.

Deze toenemende nadruk op het beschermen van eigen industrieën heeft volgens Han ook een keerzijde. "Innovatie is afhankelijk van het vrije verkeer van ideeën, mensen, kapitaal en informatie", zegt hij. "Als wetenschappers, ondernemers en investeerders zich beperkt voelen, heeft dat mogelijk gevolgen voor China's technologische vooruitgang."

Het risico is niet dat China plotseling stopt met innoveren, maar wel dat het minder productief en efficiënt wordt.

Deze beperkingen lijken haaks te staan op Chinese uitspraken om zich meer open te stellen voor het buitenland en op de leidende rol die het land voor zich ziet in de internationale arena. Volgens Han ziet Peking dat anders: "Ze willen nog steeds internationale uitwisseling, maar alleen nog maar op hun voorwaarden."

'Gaat veel te ver'

Critici vinden dat de reikwijdte van de wet veel te ver gaat. Zij stellen dat de wet tekortschiet in de definitie van "nationale veiligheid" en te veel macht geeft aan de immigratiedienst. Ook zijn er zorgen over de juridische positie van burgers.

Volgens de nieuwe wet kunnen de autoriteiten iemand een uitreisverbod opleggen zonder diegene daarover in te lichten. In de praktijk betekent het dat iemand de mogelijkheid om zo'n beslissing aan te vechten, wordt ontnomen.

Het is de derde dinsdag van september: Prinsjesdag. Het minderheidskabinet presenteert de begroting voor volgend jaar en koning Willem-Alexander houdt de troonrede. Ook wordt de strafzaak vervolgd tegen de 23-jarige Chris Jude, die bekend heeft dat hij de 17-jarige Lisa uit Abcoude heeft vermoord.

Eerst het weer: Lokaal wat nevel of mist. Vanochtend eerst wat wolkenvelden. In de middag op veel plaatsen zon, bij 22 tot 28 graden. 's Avonds wordt het overal bewolkt met kans op buien.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De 51-jarige Alfredo Goeloe, die zaterdagavond in Rotterdam overleed kort nadat hij door de politie was aangehouden, reed niet op een gestolen fiets rond. Dat bevestigt een woordvoerder van de politie aan NRC.

Een woordvoerder van het OM zegt tegen de krant dat Goeloe staande werd gehouden en geen identiteitsbewijs kon laten zien. "Vervolgens wilde een van de agenten een identiteitsfouillering doen en toen ging hij ervandoor. Daarna is hij aangehouden, waarbij de man zich heeft verzet. Vervolgens is hij onwel geworden en dus gereanimeerd."

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Schaatsster Jutta Leerdam heeft besloten om komend seizoen niet in actie te komen. De 27-jarige Zuid-Hollandse liet gisteren weten tijdelijk afstand van de sport te nemen, maar benadrukte dat het geen definitief afscheid is.

Onlangs toonde schaatster Femke Kok tijdens een trainingskamp al veel begrip voor de twijfels bij haar grote sprintrivale over diens schaatsloopbaan.

"Ik snap haar helemaal, want zij heeft bereikt wat ze ooit wilde bereiken", zei Kok in gesprek met de NOS. "Ik kan heel goed begrijpen dat ze nu denkt: het is goed zo. Ze heeft daar (in de Verenigde Staten, red.) ook een goed leven."

Fijne dag!

Door een grote storing is het treinverkeer in grote delen van Nederland ontregeld. Volgens spoorbeheerder ProRail gaat het vermoedelijk om sabotage.

"Op meerdere plekken op het spoor zijn materialen aangetroffen die daar bewust zijn neergelegd", zegt een woordvoerder. "Er lijkt sprake van sabotage." De spoorbeheerder spreekt van een unieke situatie.

Er zijn volgens de woordvoerder buizen aan het spoor vastgemaakt, maar verdere details wil ze niet geven. Of de sabotage verband houdt met Prinsjesdag, vandaag in Den Haag, is onduidelijk.

De storing begon volgens ProRail om 05.30 uur. Op zeker twintig verschillende plekken zijn storingen in het beveiligingssysteem. Daardoor kan niet worden gecontroleerd of er een trein over het spoor rijdt of niet. Veilig reizen is dan onmogelijk en seinen springen op rood.

Ook wegverkeer getroffen

Volgens spoorbeheerder ProRail zijn voornamelijk de trajecten tussen Utrecht en het noorden en het oosten uitgevallen, maar heeft de storing "een landelijke uitstraling".

"Als op zo veel plekken geen treinverkeer mogelijk is, dan heeft dat ook effect op andere plekken", legt een woordvoerder uit. Op sommige trajecten kan wel stapvoets worden gereden.

Ook het wegverkeer kan last hebben van de spoorstoring. Als het veiligheidssysteem al of niet terecht aangeeft dat er een trein aankomt, zullen spoorbomen sluiten. Dat kan betekenen dat overwegen geblokkeerd blijven.

Daders onbekend

Het is nog niet bekend wanneer de storing zal zijn verholpen. "We weten op welke baanvakken de storingen zijn, maar niet de exacte locatie. We moeten dus het hele traject langslopen om het op te sporen en te verhelpen."

Volgens ProRail ligt de prioriteit bij het verhelpen van de storing, maar zal ook worden geprobeerd bewijsmateriaal zo min mogelijk te verstoren. Op de vraag wie er achter de sabotageactie kan zitten, heeft de woordvoerder geen antwoord. "Daar is het nu nog te vroeg voor. En het is ook niet aan ProRail, maar aan de politie."

NS meldt dat het op de perrons relatief rustig is. "Blijkbaar hebben veel mensen de berichtgeving meegekregen." Op Utrecht Centraal rijden veel treinen nog wel volgens de dienstregeling naar grote steden als Rotterdam, Amsterdam en Den Haag. Reizigers die gestrand zijn op weg naar het noorden of oosten laten het gelaten over zich heenkomen.

Het advies voor reizigers is om voor vertrek de reisplanner te raadplegen voor actuele reisinformatie. ProRail meldt dat waar een spoor is vrijgemaakt de dienstregeling zal worden hervat. Wanneer dat zal zijn, is niet duidelijk. Op Utrecht CS wordt gemeld dat het treinverkeer nog tot zeker 12.00 uur last kan hebben van de storing.

Prinsjesdag in het water

Het is niet de eerste keer dat een sabotageactie tijdens een groot evenement chaos veroorzaakt op het spoor: op de dag van de NAVO-top vorig jaar in Den Haag viel de verbinding tussen Schiphol en Amsterdam uit door een brand in een kabelgoot. Ondanks een getuigenoproep is daar nooit iemand voor opgepakt.

Door de storing viel voor reizigers in Apeldoorn een reis naar Prinsjesdag al vroeg in het water, meldt Omroep Gelderland. "We keken op het grote bord en ik dacht: oh oh", zegt Oranje-fan Linda.

Met uren vertraging aankomen, was geen optie: "Dan heb je geen plek meer: alle hekken worden om 10.00 uur gesloten en dan sta je vijfderangs en zie je niets." Ze gaat nu met haar zus Prinsjesdag thuis op tv volgen.

Nadat vorig jaar schrijver en dichter Lieke Marsman al uit de doeken had gedaan dat ze maar weinig verdiende aan haar luisterboek op streamingplatforms, blijkt nu uit onderzoek dat zo'n 42 procent van schrijvers en vertalers helemaal niets krijgt van hun uitgever voor luisterboeken die op commerciële platforms worden aangeboden.

De auteurs en vertalers die via hun uitgevers wel een vergoeding krijgen, zeggen vaak dat die bedragen "zeer laag zijn en dat zij daar zelf van schrikken", staat in een onderzoek waaraan bijna 700 auteurs van de Auteursbond en stichting Lira deelnamen.

Daarbij kunnen de auteurs de exacte inkomsten vaak niet specificeren omdat ze vaak niet per streamingdienst betaald worden, maar een soort algemene vergoeding ontvangen voor alle luisterplatforms.

Gemiddeld 39 cent

Bij vergoedingen van luisterboeken die digitaal zijn uitgeleend via de online Bibliotheek zijn wel cijfers. De KB nationale bibliotheek zegt dat bij de online bibliotheek vooraf duidelijk is wat schrijvers verdienen aan een geluisterd boek. De inkomsten daaruit zijn hoger dan bij commerciële platforms, maar ook die zijn vaak laag. Gemiddeld bedroeg de vergoeding per uitlening 39 cent.

Dat schrijvers maar weinig betaald krijgen is opmerkelijk, want streamingdiensten voor e-boeken en luisterboeken hebben de wind in de zeilen. De omzet van de markt groeide vorig jaar met een derde en naar schatting is de Nederlandse markt goed voor zo'n 50 miljoen euro.

'Totaal niet transparant'

De inmiddels overleden Marsman kwam de geringe betaling op het spoor toen bekend werd dat ze van luisterplatform Fluister de prijs had gekregen voor het beste luisterboek van 2025. Marsman, andere schrijvers en ook de Auteursbond waren verbolgen over de iets meer dan 8,5 cent die zij kreeg per uitgeluisterd boek.

Niet alleen verdienen auteurs en vertalers weinig aan boeken op luisterplatforms, ook is dus vaak onbekend waar hun werk wordt aangeboden, en wat dat dan oplevert. De meeste schrijvers geven aan dat ze op hun royalty-afrekening wel een bedrag bij 'luisterabonnementen' of 'streamingplatforms' zien, maar waar die inkomsten vandaan komen, is vaak onduidelijk. Een van hen noemt het "totaal niet transparant".

Al met al blijkt uit het onderzoek dat het slecht gesteld is met de inkomsten uit luisterboeken op streamingdiensten. Een woordvoerder van de Auteursbond denkt niet dat de uitgeverijen auteurs uitknijpen, maar zet wel haar vraagtekens bij het verdienmodel van de commerciële luisterplatforms. Ze vindt dat uitgeverijen transparanter moeten zijn over de afspraken die zij maken met streamingdiensten.

Martijn David van de branchevereniging van uitgeverijen legt uit dat de streamingdiensten anders werken dan fysieke boekhandels. "Aan een boek dat je in de winkel hebt gekocht en dat op je nachtkastje ligt, verdient de schrijver een vast percentage, zo rond de 2 euro", zegt hij. "Bij streamingdiensten gaat dat niet zo. Die betalen bijvoorbeeld per aantal minuten of uren dat er naar het boek is geluisterd."

Zo staat dat ook in het modelcontract voor auteurs en vertalers, waarin is opgenomen dat auteurs 25 procent van de netto-opbrengst krijgen.

'Black box'

Maar het blijft de vraag hoe een streamingdienst tot de bedragen komt die uiteindelijk worden uitgekeerd aan de uitgeverijen en vervolgens aan de schrijvers, erkent ook David. Hij kondigt een onderzoek aan naar de inkomsten voor schrijvers en vertalers via de streamingdiensten.

Een van de schrijvers die deelnamen aan het onderzoek zegt de wereld van de luisterboeken nogal schimmig te vinden. Een ander spreekt van "een black box".

Streamingdiensten willen er weinig over kwijt. Zo zei Luisterplatform Fluister, onderdeel van DPG, in januari tegen de NOS dat de vergoedingen die uitgeverijen krijgen marktconform zijn, maar wilde niet kwijt hoe die tot stand komen. En ook Kobo+ "wil inhoudelijk niets delen" over de tarieven en daaruit voortvloeiende inkomsten.

Bestsellerauteur Lex Paleaux ziet ook dat de winsten van luisterboeken niet terechtkomen bij schrijvers en uitgeverijen. Hij denkt dat die vooral bij de grote luisterplatforms zoals bijvoorbeeld Storytel, Spotify en Bookbeat belanden.

Ook hij vindt dat de inkomsten uit streamingdiensten zich niet verhouden tot die van zijn 'fysieke boeken'. Toch vindt hij luisterplatforms wel een waardevolle toevoeging aan de markt. Volgens hem zijn ze als het ware een reclame-uiting waardoor mensen die normaal gesproken niet in aanraking komen met boeken, dat nu wel doen. "Het is een manier om ze te laten kennismaken met je werk", zegt Paleaux.

De auteur vindt bovendien dat schrijvers zelf ook hun verantwoordelijkheid moeten nemen en scherp moeten zijn als ze een contract met een uitgeverij ondertekenen. "Daar staat ook in wat er met hun boek op luisterplatforms gebeurt. Als ze dan besluiten dat ze hun boek daar niet willen omdat de inkomsten te laag zijn, moeten ze het contract aanpassen of niet ondertekenen", vindt hij.

Een roedel Afrikaanse wilde honden heeft een reis van 4000 kilometer afgelegd door Zambia. Dat is volgens wetenschappers de grootste afstand die ooit is afgelegd door een Afrikaans landdier dat op zoek was naar een partner, meldt BBC.

De wetenschappers volgden drie broers waarbij een GPS-tracker was geplaatst. Zij zigzagden door het land en vermeden drukke plekken. Dat dit nodig was, bleek uit de resultaten van andere wilde honden die werden gevolgd: zij belandden in illegale vallen en stierven. Er was ook een groep van drie zussen die ver kwam, maar hun tocht stopte nadat een van hen was gestorven in een val.

De meeste Afrikaanse wilde honden paren niet met de roedels waarin zij worden geboren en verlaten rond hun tweede of derde levensjaar hun nest om op zoek te gaan naar een partner.

Sterker verbonden

Hemelsbreed legden de broers in acht maanden zo'n 420 kilometer af, maar doordat ze door het landschap zigzagden, kwamen ze uiteindelijk tot 4000 kilometer. Het onderzoek werd gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Ecology.

Volgens de onderzoekers laat de route van de dieren zien dat de populaties wilde honden in het oosten en zuiden van Afrika mogelijk sterker met elkaar verbonden zijn dan natuurbeschermers dachten. De hoofdauteur van het artikel, de Amerikaanse ecologieonderzoeker Scott Creel, stelt dat het onderzoek hoopvol stemt en dat het de noodzaak aangeeft van groene stroken die natuurgebieden met elkaar verbinden.

De regering van de Amerikaanse president Trump mag van het Amerikaanse Hooggerechtshof geen strengere regels invoeren voor stemmen per post. De rechters weigerden een uitspraak van een lagere rechtbank op te schorten.

Een rechter in Boston had de strengere regels in augustus en september al geblokkeerd. Trump ging vervolgens naar een hogere rechter, maar nog voordat die zich over de zaak kon buigen, stapte hij naar het Hooggerechtshof. Het Hof stelde in een korte toelichting dat het zeer onwaarschijnlijk is dat de inhoudelijke bezwaren van de lagere rechtbank in een andere rechtbank van tafel worden geveegd.

Streep door plannen

De Amerikaanse regering hoopte dat via het Hooggerechtshof de strengere regels voor stemmen per post alsnog vóór de tussentijdse verkiezingen, de zogenoemde midterms, begin november zouden worden ingevoerd. Met deze uitspraak van het Hof is daar een streep door gezet. Het betekent dat staten kunnen doorgaan met het versturen van stembiljetten aan kiezers volgens de huidige normen.

Met de nieuwe regels hadden staten onder meer van tevoren kieslijsten moeten delen met de federale overheid. Als een staat daaraan niet zou meewerken, zou postdienst USPS kunnen weigeren om stembiljetten te bezorgen.

Critici beschuldigden Trump ervan dat hij met zijn plannen voor strengere regels het stemmen per post wilde bemoeilijken en daarmee de Democratische Partij wilde benadelen. Onderzoek van MIT laat zien dat tijdens de verkiezingen van 2024 meer Democratische (37 procent) dan Republikeinse kiezers (24 procent) hun stem per post verstuurden.

De rijtour van de koning en de koningin met de koets, de Troonrede, de presentatie van het koffertje met de Miljoenennota: traditiegetrouw gaan we het ook deze Prinsjesdag allemaal zien. Toch is het bepaald geen doorsnee Prinsjesdag en dat komt natuurlijk doordat we een minderheidskabinet hebben.

De aanloop naar deze dag kan al onrustig, zo niet chaotisch, worden genoemd met het getouwtrek om de begroting. Het minderheidskabinet moet met oppositiepartijen meerderheden vinden voor die begroting maar bleek intern ook verdeeld, vooral over de vermogensrendementsheffing (box 3) en de sociale zekerheid.

Op de valreep kwam het kabinet met een begroting. Veel daarvan lekte al uit. Waar het kabinet over "handreikingen" aan de oppositie sprak, lieten veel van die partijen vrijwel direct weten het niet genoeg te vinden.

Oppositiepartijen vinden dat het kabinet nog steeds geen keuzes maakt en dat wel zou moeten doen. Het kabinet blijft intussen zeggen dat breed draagvlak bij een minderheidskabinet van belang is. Vraag is vandaag vooral of er nog extra handreikingen en maatregelen komen die een meerderheid dichterbij kunnen brengen.

Wat tot nu toe bekend werd uit de (uitgelekte) plannen

Het is niet ondenkbaar dat de Troonrede vandaag in het teken staat van het zoeken naar verbinding en het overbruggen van verschillen, in wereldwijd onrustige tijden. Daar zullen weinig partijen in de Kamer het mee oneens zijn.

Voor een aantal plannen is ook wel een meerderheid te vinden: dat bleek eerder al bij de stikstofplannen van het kabinet en de asielmaatregelen bij het migratiepact.

Ook de 1,5 miljard euro voor het zoveel mogelijk op peil houden van de koopkracht zullen de meeste partijen wel willen steunen. De onenigheid ontstaat bij de vraag waar het van betaald wordt. Datzelfde geldt voor de miljardeninvesteringen in defensie, waar ook de meeste partijen achter staan, maar de vraag is hoe ze gefinancierd moeten worden.

De twee grootste oppositiepartijen, Pro en de PVV, zien niets in de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Pro-leider Klaver heeft steeds gezegd dat hij het afbouwen van uitkeringen voor werklozen en zieken niet gaat meemaken.

Met het schrappen van een aantal van die bezuinigingen leek het kabinet een beweging te maken. Maar Klaver sprak van een "slecht politiek compromis" waarbij de miljonairs er "nog steeds miljarden bij krijgen".

Zondag zei Klaver dat met Pro wel valt te praten over hervorming van de arbeidsongeschiktheidsverzekering WIA, maar dat eerst de bezuinigingen daarop van tafel moeten.

Wilders vond het pakket "totaal niet waar dit land op zit te wachten".

JA21-leider Eerdmans zag wel kleine positieve punten die zijn partij had ingebracht, maar die werden volgens hem "volledig tenietgedaan door de lastenverzwaringen".

Spannende dagen

Al met al wordt het een spannende Prinsjesdag en volgen woensdag en donderdag spannende Algemene Politieke Beschouwingen. Met waarschijnlijk harde taal, politieke clashes en opnieuw getrouwtrek.

Of daarbij in één keer duidelijk wordt welke plannen een meerderheid krijgen is maar de vraag. Het kan ook dat het per begroting gaat worden 'uitgevochten' en het nog weken, zo niet maanden, spannend blijft.

Tegelijk zitten maar weinig partijen op verkiezingen en nieuwe chaos te wachten, en dat weten de drie coalitiepartijen van het minderheidskabinet ook.

Prinsjesdag bij de NOS

De Amerikaanse actrice Jean Smart heeft geschiedenis geschreven bij de Emmy Awards die vannacht werden uitgereikt. De 75-jarige actrice is de eerste vrouw die een Emmy krijgt voor alle vijf de opeenvolgende seizoenen van een televisieserie.

Smart speelt in de comedyserie Hacks de rol van de oudere komiek Deborah Vance, die gedwongen door haar agent gaat samenwerken met een jonge schrijfster. De HBO-comedy telt vijf seizoenen. Eind mei kwam de serie ten einde. In totaal was het al de achtste Emmy voor Smart.

De 75-jarige actrice hintte tijdens haar bedankje op haar leeftijd:

Ze won eerder al in 2000 en in 2001 voor haar gastrol in de serie Frasier. En in 2008 won ze de prestigieuze prijs voor haar bijrol in de serie Samantha Who?

Meer records

Met haar acht Emmy's gaat Smart samen met Julia Louis-Dreyfus en Cloris Leachman aan kop wat betreft meeste Emmy's voor een actrice in de geschiedenis. Kort na de winst van Smart, voegde ook Allison Janney zich in dit rijtje. Zij won voor haar rol in The Diplomat een Emmy voor beste vrouwelijke bijrol in een dramaserie.

En er waren nog meer records. Comedyserie Widow's Bay won veertien onderscheidingen. De serie brak daarmee het record voor een comedyserie dat vorig jaar door The Studio was gevestigd met dertien prijzen.

De Welshe acteur Matthew Rhys schreef geschiedenis met die serie. Hij won als eerste acteur twee Emmy's voor beste hoofdrol in één jaar. Dat is mogelijk doordat de tv-prijs onderscheid maakt tussen dramaseries en komedies/musicals.

Voor Wales

Rhys won eerst voor de Netflix-dramaserie The Beast In Me de prijs voor beste hoofdrol in een miniserie. Later op de avond mocht hij opnieuw naar het podium om de prijs voor beste hoofdrol in de horrorkomedie Widow's Bay.

Hij droeg zijn winst op aan zijn landgenoten in Wales. "Aan de geweldige en goede mensen van Wales, wij zijn een kleine, maar machtige natie." Vervolgens bedankte hij ze in hun eigen taal.

Dit jaar kreeg ziekenhuisdramaserie The Pitt de meeste nominaties. De dramaserie werd 25 keer genomineerd en won uiteindelijk vijf Emmy's. Net als vorig jaar won hoofdrolspeler Noah Wyle de prijs voor beste acteur in een dramaserie. De serie kreeg ook voor het tweede jaar op rij de prijs voor beste dramaserie.

Late Show

De geschrapte Late Show van Stephen Colbert ging ook naar huis met een prijs. De talkshowpresentator gebruikte zijn dankwoord om een lans te breken voor zijn ontslagen personeel: "Als je me grappig vond vanavond: mijn voormalige schrijvers hebben het geschreven".

De Emmy's zijn de belangrijkste Amerikaanse prijzen voor televisieseries.

Een olietanker in de Straat van Hormuz is in brand gevlogen na een botsing op mijnen in de Straat van Hormuz, beweert de Iraanse Revolutionaire Garde. Het Iraanse staatsmedium IRIB zegt dat het gaat om de olietanker El Gaia. De VS stelt dat het schip daar niet voer en dat het bij de kust van Oman werd aangevallen.

Het Iraanse staatsmedium meldt niet wanneer het schip op de mijnen zou zijn gevaren. El Gaia vaart onder Panamese vlag. De laatst ontvangen positie was op 5 september, toen het schip bij de haven van Sohar in Oman lag, is te zien op VesselFinder. Sohar ligt op zo'n 200 kilometer van de Straat van Hormuz.

Marinetraffic, een andere website waarop schepen te volgen zijn, toont het schip voor het laatst op 8 september op de radar, terwijl het iets noordelijker lag.

'In brand gevlogen'

Het schip zou na de explosie van de mijn volledig in brand zijn gevlogen. De Revolutionaire Garde had al eerder gewaarschuwd tegen het gebruik van de zuidelijke route van de Straat van Hormuz omdat daar mijnen zouden liggen. Hoeveel schepen daadwerkelijk door de straat varen, is lastig te verifiëren, maar volgens Iran komen alleen schepen erdoor die de noordelijke route bevaren en daarvoor Iran betalen.

Het Amerikaanse leger bestrijdt het Iraanse bericht. Volgens hen werd het schip vorige maand door een Iraanse raket geraakt en kon het toen niet meer varen. "Dit weekend viel Iran de tanker opnieuw aan met een drone, terwijl het schip voor de kust van Oman lag. De tanker wordt momenteel door een regionale partner weggesleept."

Iran claimt dat het de volledige controle heeft over de Straat, terwijl de Verenigde Staten juist stellen dat de gehele Straat mijnvrij is gemaakt en dat de internationale scheepvaart vrij kan doorvaren.

De 51-jarige Alfredo Goeloe, die zaterdagavond in Rotterdam overleed kort nadat hij door de politie was aangehouden, reed niet rond op de gestolen fiets waarnaar de politie op zoek was. Dat zegt een woordvoerder van de politie vanochtend tegen de NOS.

De politie was in de buurt aan het controleren na een melding over diefstal van een fatbike, maar Goeloe's fiets was niet het gestolen voertuig dat de politie zocht, zegt de woordvoerder.

Eerder meldde NRC dat Goeloe niet rondreed op een gestolen fiets. Of de fiets waarop hij reed wel of niet gestolen was, moet blijken uit verder onderzoek, zegt de politiewoordvoerder nu.

Tot nu toe wilde ook het Openbaar Ministerie tegenover de NOS geen mededelingen doen over de zaak, maar tegen NRC zegt een woordvoerder van het OM dat hij staande werd gehouden en geen identiteitsbewijs kon laten zien. "Vervolgens wilde een van de agenten een identiteitsfouillering doen en toen ging hij ervan door. Daarna is hij aangehouden waarbij de man zich heeft verzet. Vervolgens is hij onwel geworden en dus gereanimeerd."

Onderzoek

Op geverifieerde beelden van 45 seconden van de aanhouding is te zien dat Goeloe zich probeert los te wurmen en dat hij om hulp roept, terwijl agenten hem tegen de grond drukken. De Rijksrecherche doet nog onderzoek naar het incident. De opnames stoppen voordat te zien is dat de 51-jarige man onwel wordt.

De nabestaanden van Goeloe worden bijgestaan door de belangenorganisatie Controle Alt Delete, die zich inzet om etnisch profileren tegen te gaan. Volgens deze organisatie was Goeloe naar huis gegaan om medicijnen te halen. "Hij had diabetes", zegt Jaïr Schalkwijk van Controle Alt Delete. Op beelden van de aanhouding is te horen dat Goeloe zelf ook roept dat hij suikerziekte heeft.

Aangifte

Advocaat Gerald Roethof die de familie van de overleden man bijstaat, zei gisteravond in Pauw en de Wit dat de familie aangifte zal doen.

Gisteravond werd een stille tocht gehouden voor de man. Die verliep aanvankelijk rustig, maar na afloop ontstond er toch onrust en trokken mensen op naar het politiebureau Zuidplein. Het gebouw werd onder meer bekogeld en er werd een vuurtje gesticht. Er werd één arrestatie verricht.

Vertragingen zijn er een dag na een aanval op een trein bij de grens tussen Polen en Oekraïne nog steeds. Evelina zit met een vriendin op een bankje op het perron van Chelm, de eerste stop in Polen, zo'n 25 kilometer van de grens. Ze is uit Kyiv onderweg naar haar zoon die in het buurland studeert en bijna jarig is. Maar hun trein kwam bijna drie uur te laat waardoor ze haar verbinding miste.

Zondag kwamen twee Russische kamikazedrones terecht vlak bij de grens met Polen. Een raakte de locomotief van een Oekraïense passagierstrein, de tweede een tankstation, waardoor een vrachtwagen uitbrandde.

Er waren geen gewonden, maar deze doelbewuste aanval zo dicht bij de grens zien ze in Oekraïne en Polen als een duidelijk signaal. "Het is een waarschuwing voor alle Europese landen", concludeert Evelina. "Dat ze Oekraïne niet moeten helpen."

Via Polen komt de meeste militaire steun en andere hulp Oekraïne binnen. Al langer leiden de onmisbare westerse leveranties tot irritatie in Moskou. Eerder werd in Polen een spoor gesaboteerd en kwamen in Polen Russische drones en raketten naar beneden.

Anderhalve maand geleden kwam een geavanceerde Russische kruisraket terecht midden in een veld in Polen. De Poolse autoriteiten concludeerden dat dit waarschijnlijk geen afzwaaier was, maar een doelgerichte actie om Polen bang te maken.

'Poetin kan je niet vertrouwen'

De oorlog komt steeds dichterbij. Meerdere keren per week moeten gevechtsvliegtuigen van Polen en zijn NAVO-bondgenoten opstijgen vanwege Russische aanvallen op het westen van Oekraïne. In de Poolse grensregio klinkt regelmatig het luchtalarm.

Dat gebeurde ook zondag. In Chelm ging vroeg in de ochtend het luchtalarm af en werden inwoners per sms gewaarschuwd. Een Poolse man van 85 die de voetgangersbrug van het station overloopt, concludeert dat de situatie zeker gevaarlijk is. "Poetin kan je niet vertrouwen", zegt hij. "Hij is een beest. We moeten mobiliseren en ons bewapenen."

Dat bewapenen doet Polen al langer. Het land aan de oostflank van de NAVO loopt in Europa voorop met investeringen in de defensie. Maar tegelijk is er veel discussie over hoe Warschau verder moet reageren op deze steeds verder gaande acties van Rusland.

De Poolse premier Tusk waarschuwt al langer voor volgende escalaties en zelfs mogelijk een direct gewapend conflict met Rusland. "Recente ontwikkelingen laten zien dat de worst-case scenario's mogelijk zijn", reageerde hij na de aanval op de grens.

De premier roept de Polen op om het hoofd koel te houden want paniek speelt juist Rusland in de kaart - maar tegelijk moeten mensen zich wel schrap zetten voor nieuwe escalaties.

En die zullen komen, verwacht de premier. Daarom kondigde Tusk een verhoogde staat van paraatheid af.

Steeds meer een dreiging

Niet iedereen is ervan overtuigd dat Rusland de schuldige is. Op de voetgangersbrug kijkt een Poolse chauffeur naar de Oekraïense passagiers die wachten op hun trein. Hij gelooft niet dat het Russische drones waren. Rusland zou geen baat hebben bij zo'n actie. "Misschien hebben de Oekraïners ze zelf afgevuurd, om Polen de oorlog in te trekken", zegt hij wantrouwig. Ook al heeft hij daar geen bewijs voor.

Maar de meeste Polen twijfelen er niet aan dat dit een volgende escalatie is van Rusland. De 21-jarige Karol komt met een arm om zijn vriendin het station uitlopen. Toen het luchtalarm afging in Chelm, voelde hij eerst "een soort stress", maar daarna las hij dat het ging om een aanval aan de grens.

Volgens de student aan de filmacademie laat het juist zien dat Oekraïne meer geholpen moet worden. "De EU moet gezamenlijk resoluut hiertegen optreden", zegt Karol. "Want het begint steeds meer een dreiging te worden. Niet alleen voor Polen, maar ook voor de EU."

De drie inzittenden die om het leven zijn gekomen bij een crash van een vliegtuigje net over de grens bij Roermond waren drie Nederlanders. Dat meldt het ministerie van Buitenlandse Zaken aan de NOS.

Het vliegtuigje was gisteren om 10.25 uur opgestegen vanuit een klein vliegveld in Hilversum en verdween om 11.18 uur van de radar in de buurt van de Duitse plaats Erkelenz.

De overleden inzittenden waren twee mannen van 57 en 58 jaar en een vrouw van 23 jaar. De 58-jarige man en de vrouw kwamen uit Amsterdam, de 57-jarige man uit Súdwest-Fryslân.

Het is nog onduidelijk waarom het vliegtuigje neerstortte. Twee luchtvaartonderzoekers van de Onderzoeksraad voor Veiligheid doen onderzoek op de plek van het gecrashte vliegtuigje. Het staat wel al vast dat het toestel niet van plan was te landen in Erkelenz, waar een vliegveld is voor kleine vliegtuigen.

De Duitse luchtverkeersleiding meldde dat de piloot contact had opgenomen met de vluchtinformatiedienst vanwege slecht weer voordat de Cessna hoogte verloor en in een veld neerstortte.

Het vliegtuig stond geregistreerd bij de Vliegschool Hilversum. Die heeft alle vluchten stilgelegd totdat de oorzaak van het incident bekend is, meldt het vliegveld in een verklaring. "Met grote bezorgdheid delen wij mee dat op maandagochtend 14 september 2026 een ongeval heeft plaatsgevonden in Duitsland met een van onze vliegtuigen, een Cessna 172. Omstandigheden rondom het incident zijn op dit moment nog onduidelijk", meldt de school op de eigen website.

Zowel de Chinese president Xi als de Amerikaanse president Trump doet de oproep van de topmannen van Amerikaanse AI-bedrijven om de ontwikkeling van de sector te vertragen af als bangmakerij.

De topmannen achter grote westerse AI-bedrijven stelden zaterdag dat de sector te snel groeit om de veiligheid te kunnen waarborgen. Zo zouden AI-agents uit zichzelf cyberaanvallen kunnen uitvoeren, schreef Anthropic-topman Dario Amodei, de ontwikkelaar van Claude, in een essay.

De leiders van ChatGPT, Grok en Gemini schaarden zich achter de oproep.

Amodei stelde ook dat een "Chinese voorsprong op AI een groot gevaar zou vormen voor de Verenigde Staten en de wereld" en pleitte voor beperkingen op de verkoop van geavanceerde AI-chips en apparatuur uit de VS aan China.

President Trump reageerde vandaag dat er al "enorme bevoegdheden op het gebied van strafrecht en regelgeving" zijn. "Er is een ziekelijk complot gaande tegen AI en datacenters, en de enige die daar blij mee is, is China. Wie de strijd om AI wint, wint alles!", schreef hij op zijn platform Truth Social.

Een woordvoerder voor de Chinese president Xi zei tegen verslaggevers dat "verhalen over dreiging, confrontatie en kwaadwillige concurrentie slechts dienen om het proces van wereldwijde AI-regulering te verstoren en in niemands belang zijn".

China waarschuwt wel voor balans

De Chinese autoriteiten stellen wel dat er "een balans tussen ontwikkeling en veiligheid" moet komen. Maar in plaats van vertraging pleitte Chen Yixin, de Chinese minister van Staatsveiligheid, voor nationale wetgeving en ethische richtlijnen om "de belangen van de bevolking en de nationale veiligheid te waarborgen".

Ook riep de minister op tot internationale samenwerking.

De Amerikaanse minister van Financiën en de Chinese vicepremier He Lifeng proberen elkaar voorafgaand aan de top tussen de twee landen volgende week te ontmoeten. He leidt in China de instantie die toezicht houdt op de economische planning van het land, en daaronder valt ook de ontwikkeling van AI.

Naar verwachting zullen Trump en Xi onder meer over AI spreken tijdens de geplande ontmoeting op 24 september.

Veiligheidsdreiging of concurrentiemoord?

De discussie over veiligheid van AI laaide afgelopen tijd op, nadat meerdere voormalige medewerkers van OpenAI (ChatGPT) en Anthropic (Claude) waarschuwden voor mogelijke dreigingen. Een medewerker van Anthropic stelde zelfs dat AI de mensheid zou kunnen uitroeien.

Niet iedereen gelooft in de oprechte bezorgdheid van de AI-topmannen. Zo denken sommigen dat Anthropic en OpenAI angst zaaien zodat er meer regulatie komt door de Amerikaanse regering. Dat zou er in de praktijk op neer kunnen komen dat kleinere bedrijven niet meer met de AI-reuzen kunnen concurreren, omdat ze niet aan de eisen kunnen voldoen.

Zo zei Jensen Huang, topman van AI-chipfabrikant Nvidia, dat de bedrijven zorgen over veiligheid opbliezen omdat ze van plan waren nieuwe cybersecurityproducten te introduceren.

"Wat is een betere manier om vraag te creëren dan door een probleem te scheppen?" zei Huang tijdens een technologieconferentie in San Francisco vorige week. "Wie wil er nu niet dat de markt in een staat van hysterie raakt over zijn product en dat mensen ervoor in de rij staan tot om de hoek?"