NOS Nieuws - Algemeen

Bijna anderhalve maand na het ingaan van het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran is er weinig veranderd aan de situatie in de Golfregio. De Straat van Hormuz is nog altijd geblokkeerd met grote gevolgen voor de wereldeconomie en de onderhandelingen tussen de twee landen zijn niet of nauwelijks opgeschoten. Zo staat het conflict er nu voor.

Sporadische aanvallen

Ondanks het staakt-het-vuren dat op 8 april inging, worden er met enige regelmaat aanvallen gemeld. Zo werden er de afgelopen dagen meerdere drones afgevuurd op de Verenigde Arabische Emiraten. Een daarvan veroorzaakte dit weekend brand bij Barakah, het enige nucleaire complex van de Emiraten. De drones kwamen volgens het ministerie van Defensie uit Irak, wat er zeer waarschijnlijk op wijst dat aan Iran gelieerde milities erachter zitten.

Op zee gebeurt ook het een en ander. De onrustigste periode deze maand was een week of twee geleden. De VS zei toen dat Iran drie Amerikaanse torpedobootjagers had beschoten, waarop Iran stelde dat Amerika zelf eerst twee Iraanse schepen had aangevallen.

Enkele dagen later werd voor de kust van Qatar een bulkschip getroffen door een drone of projectiel. Vorige week werd een Chinees schip dat voor anker lag voor de kust van de VAE gekaapt en naar Iraanse wateren gebracht. Geen van deze gebeurtenissen heeft tot een nieuwe militaire escalatie geleid.

Eigendom van China

Door de oorlog tussen de VS en Iran is de Straat van Hormuz grotendeels afgesloten. Via de belangrijke zeestraat wordt normaal gesproken een kwart van de wereldwijde olievraag en een vijfde van het vloeibare gas vervoerd. Die handel ligt vrijwel stil, wat over de hele wereld heeft geleid tot veel hogere energieprijzen. Door de blokkade liggen er al wekenlang honderden olietankers vast in de Perzische Golf.

Toch lukt het af en toe om schepen door de zeestraat te sturen. Vorige week vonden 54 schepen doorgang, ruim twee keer zo veel als de 25 die er een week eerder doorheen voeren. Dat valt op te maken uit gegevens van de maritieme data-analist Lloyd's List. Het is nog altijd een stuk minder dan de ruim 130 schepen die voor de oorlog dagelijks hun weg wisten te vinden door de zeestraat.

Een deel van de schepen die vorige week door de zeestraat voeren, is eigendom van China. Dat is de enige grote overgebleven afnemer van de zwaar gesanctioneerde Iraanse olie. Vorige week liet Iran weten de regels voor China te versoepelen. Schepen die banden hebben met de VS en Israël kunnen sowieso niet op doorgang rekenen.

Om de situatie in de zeestraat op te lossen, zullen de VS en Iran tot een akkoord moeten komen. De afgelopen weken zijn er meerdere voorstellen heen en weer gestuurd, met behulp van bemiddelaar Pakistan, maar beide kampen willen hun standpunten vooralsnog niet loslaten.

Belangrijkste twistpunt

Eergisteren stuurde Iran zijn jongste voorstel, aldus een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Volgens hem eist Iran het opheffen van de sancties, net als compensatie voor de schade die is geleden in de oorlog.

Ook wil Iran de controle over de Straat van Hormuz behouden, het opheffen van de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens en een einde aan de oorlog op alle fronten, dus ook die in Libanon. Ondanks een verlengd bestand voert Israël daar zeer regelmatig bombardementen uit.

Voor zover bekend zegt Iran niets over het beperken van zijn nucleaire programma, en dat is juist het belangrijkste twistpunt tussen de twee partijen. De VS eist dat Iran stopt met het verrijken van uranium of dat dat op zijn minst voor een langere periode sterk wordt beperkt. Het doel is om te voorkomen dat Iran een kernwapen kan maken. Ook moet de zeestraat weer open van de Amerikanen.

Dreigementen

De berichten over de onderhandelingen gaan hand in hand met dreigende taal over en weer. De Amerikaanse president Trump geeft al wekenlang wisselende signalen. Het ene moment spreekt hij van progressie in de gesprekken, om even later weer te dreigen met nieuwe aanvallen.

Dat gebeurde deze week ook: maandag zei Trump nog vertrouwen te hebben in een goede afloop van de onderhandelingen. Later op de dag zei hij dat hij "een zeer grote aanval" op Iran had goedgekeurd, maar dat hij dat een uur voor aanvang weer had afgeblazen na verzoeken van de leiders van Qatar, Saudi-Arabië en de Emiraten. Die wilden meer tijd om tot een diplomatieke oplossing te komen, bevestigde een woordvoerder van het Qatarese ministerie van Buitenlandse Zaken gisteren.

Iran dreigt met verdere escalatie als de VS opnieuw aanvalt. Teheran heeft de afgelopen weken vaker gezegd te zullen terugslaan door Amerikaanse militaire bases in de Golfregio aan te vallen, zoals het voor het staakt-het-vuren al deed. Maar de Revolutionaire Garde, die in Iran veel macht heeft, doet daar nog een schepje bovenop: "Als de agressie tegen Iran wordt herhaald, zal de oorlog verder reiken dan enkel de regio."

Voor het eerst in acht jaar staan vandaag weer Noord- en Zuid-Koreaanse sportteams tegenover elkaar. De Zuid-Koreaanse vrouwen van voetbalclub Suwon nemen het op tegen het Noord-Koreaanse Naegohyang voor een plek in de finale van de Aziatische Champions League.

De laatste keer dat sporters uit beide landen elkaar troffen was een diplomatiek hoopvol moment, waar jaren later weinig van over is. Toch is het niet verrassend dat Noord-Korea een team stuurt. Er is vrijwel geen teamsport waarin het land internationaal succesvoller is dan in het vrouwenvoetbal, en dat laat Pyongyang graag aan de wereld zien.

Neogohyang speelt in het wit, Suwon in het rood-wit:

De laatste grote inter-Koreaanse sportontmoeting vond plaats op de Olympische Winterspelen van 2018 in Pyeongchang. Dat moment gold als een diplomatiek hoogtepunt in de moderne geschiedenis van de twee Korea's.

Symbool van toenadering

Bijzonder was vooral de aanwezigheid van Kim Yo-jong, de zus van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. Het was de eerste keer sinds de Koreaanse Oorlog dat een lid van de Kim-dynastie Zuid-Korea bezocht. Tijdens de openingsceremonie schudde zij de hand van de toenmalige Zuid-Koreaanse president. Dat beeld ging de wereld over als symbool van toenadering tussen Noord- en Zuid-Korea.

Maar van die toenadering is weinig meer over. Sinds 2023 heeft Noord-Korea officieel afstand genomen van het idee van vreedzame hereniging. Ook inter-Koreaanse betrekkingen hebben wat Pyongyang betreft geen prioriteit meer.

De Zuid-Koreaanse regering probeert ondertussen de spanningen niet verder te laten escaleren. Voorstanders van dialoog spreken daarbij van een beleid van "strategisch uithoudingsvermogen": afwachten, beperkte contacten openhouden en hopen op betere tijden.

Volgens Koreadeskundige Christopher Green, verbonden aan de Universiteit Leiden, is die terughoudendheid ook zichtbaar rond deze wedstrijd. Zo zal de Zuid-Koreaanse minister van Eenwording waarschijnlijk niet aanwezig zijn, omdat dat de wedstrijd een te officieel karakter zou geven, legt Green uit. Wel is er volgens hem geld vrijgemaakt om een gastvrije sfeer rond het duel te creëren, "maar zonder daar te veel nadruk op te leggen".

Toch werden de Noord-Koreaanse speelsters afgelopen weekend enthousiast onthaald. Activisten stonden zondag op de luchthaven in Zuid-Korea klaar met spandoeken om het team welkom te heten. Ook Zuid-Koreaanse voetballiefhebbers lopen massaal uit: de wedstrijd was binnen een dag uitverkocht.

Omdat het om clubteams gaat en niet om nationale elftallen, zullen er volgens de regels van de Aziatische voetbalbond geen volksliederen of politieke symbolen worden gebruikt. Daaronder valt ook de Koreaanse herenigingsvlag.

Stimuleren van patriottisme

In de beginjaren van de Noord-Koreaanse staat werd sport vooral gezien als iets functioneels. Mensen moesten sporten omdat dat goed was voor hun gezondheid, en gezonde burgers betekenden betere arbeiders en soldaten. Internationale wedstrijden vonden destijds vooral plaats tegen andere socialistische landen en werden gebruikt om de banden binnen het communistische blok te versterken.

Dat veranderde onder Kim Jong-il, de vader van de huidige leider. Hij was een groot sportliefhebber en zag sportief succes ook als middel tot staatsvorming: het stimuleren van patriottisme en loyaliteit aan de partij. Daarom investeerde Noord-Korea gericht in sporten waarin het land internationaal kon uitblinken.

Noord-Korea's voetbalsucces

Onder Kim Jong-un begon Noord-Korea grootschaliger en systematischer te investeren in voetbal. Er kwam meer aandacht voor jeugdopleidingen, infrastructuur en buitenlandse trainers. Dat leverde vooral bij het vrouwenvoetbal resultaat op.

Het nationale vrouwenteam won meerdere gouden medailles op de Aziatische Spelen en Noord-Korea is regerend wereldkampioen onder 17 en onder 20 bij de vrouwen. Bovendien heeft het Noord-Koreaanse vrouwenteam zich twee keer zo vaak geplaatst voor een WK als het mannenteam.

Waar de populariteit van voetbal vandaan komt, is moeilijk vast te stellen. Mogelijk speelt het wereldkampioenschap van 1966 een rol, toen Noord-Korea verrassend goed presteerde. Ook kan de persoonlijke interesse van Kim Jong-un in voetbal meespelen. Volgens Noord-Koreaanse sportkenners bezoekt hij vaker voetbalwedstrijden dan andere sportevenementen.

Hoe dan ook, het internationale prestige van het Noord-Koreaanse vrouwenvoetbal is voor Pyongyang reden genoeg om het team naar Zuid-Korea te laten reizen. Op grote diplomatieke impact hoeven we niet te rekenen, "maar als de wedstrijd vreedzaam verloopt, kan dat later misschien toch een klein positief effect hebben", aldus Green.

Finaleplaats voor Naegohyang

De wedstrijd is inmiddels gespeeld en geëindigd in een 1-2 overwinning voor de uitspelende ploeg, het Noord-Koraanse Naegohyang. Door de zege staat het elftal in de finale, waar het Tokyo Verdy Beleza uit Japan treft.

De Duitse politie heeft een echtpaar uit München gearresteerd omdat de twee mogelijk voor China hebben gespioneerd. Het koppel zou zich onder meer hebben voorgedaan als tolk om wetenschappers van Duitse universiteiten naar China te lokken. De politie onderzocht de woningen en werkplekken van de verdachten in München.

De twee, geïdentificeerd door het Duitse Openbaar Ministerie als Xuejun C. en Hua S., zijn beiden Duitse staatsburgers.

Volgens het OM zocht het koppel contact met wetenschappers van meerdere Duitse universiteiten en onderzoeksinstituten die zich bezighouden met onderwerpen als lucht- en ruimtevaarttechniek, informatica en AI.

"De verdachten deden zich soms voor als tolken of werknemers van een autofabrikant", zegt het Duitse OM. Het echtpaar zou ook wetenschappers naar China gelokt hebben om betaalde lezingen te geven aan inwoners van China. "In werkelijkheid werden deze lezingen echter gegeven aan werknemers van staatsbedrijven in de wapenindustrie."

Op meerdere plekken in Duitsland worden personen die als potentiële getuigen kunnen dienen ondervraagd. De verdachten verschijnen vandaag voor de onderzoeksrechter, die onder meer de lengte van het voorarrest bepaalt.

De voormalige Cubaanse president Raúl Castro is aangeklaagd in de Verenigde Staten, meldt persbureau Reuters op basis van een hoge functionaris binnen de regering-Trump.

Volgens Reuters heeft de aanklacht volgens een anonieme ingewijde waarschijnlijk te maken met een incident uit 1996, waarbij Cubaanse straaljagers twee vliegtuigen neerhaalden. De vliegtuigen werden bestuurd door Cubaanse ballingenpiloten uit Miami. Alle vier de inzittenden kwamen om het leven. Castro was destijds minister van Defensie.

De 94-jarige Raúl Castro was president van Cuba van 2008 tot 2018. Hij is de jongere broer van de Cubaanse leider Fidel Castro, die in 2016 overleed.

De Cubaanse regering betoog destijds dat de aanval in 1996 een legitieme reactie was op de vliegtuigen die het Cubaanse luchtruim binnendrongen. Fidel Castro zei dat het Cubaanse leger had gehandeld op basis van "standaardbevelen"; het neerhalen van vliegtuigen die het Cubaanse luchtruim binnenkwamen. Hij zei dat Raúl Castro geen specifiek bevel had gegeven om de vliegtuigen neer te schieten.

De VS veroordeelden de aanval destijds en legden sancties op, maar vervolgden geen van beide broers Castro. Cuba heeft nog niet gereageerd op de aanklacht.

'Geen schurkenstaat tolereren'

De afgelopen tijd voert de Amerikaanse regering de druk op Cuba op. President Trump hintte op een machtswisseling in het land, waar sinds de revolutie van 1959 communisten de macht hebben.

"Amerika zal geen schurkenstaat tolereren die vijandige buitenlandse militaire, inlichtingen- en terreuroperaties huisvest op slechts 145 kilometer van het Amerikaanse vasteland", zei de Amerikaanse president eerder vandaag in een verklaring.

Trump vindt de communistische regering van Cuba corrupt en dreigde in maart dat Cuba "de volgende" is na Venezuela. Begin januari werd de Venezolaanse dictator Maduro gevangengenomen door de VS. Hij staat in New York terecht.

De Amerikaanse president zei in maart ook dat hij het "een eer zou vinden om Cuba in te nemen". Hij zegt dat hij met het eiland kan doen wat hij wil. De VS blokkeert sinds januari olieleveringen aan Cuba, dat door brandstoftekorten grote problemen heeft.

De man die vorig jaar juni in Pakistan de bekende influencer Sana Yousaf (17) doodschoot in haar ouderlijk huis is veroordeeld tot de doodstraf. De rechtbank in Islamabad kwam gisteren tot deze uitspraak.

De moord leidde tot veel opschudding. De vader van het slachtoffer noemt de veroordeling "een les voor alle criminelen in de samenleving." "Als criminelen zo'n daad begaan, kunnen ze deze straf verwachten", zei hij. Yousaf was in Pakistan een beroemdheid vanwege haar foto's en video's op sociale media.

De nu 23-jarige Umar Hayat was enkele dagen voor de moord naar Islamabad gereisd omdat hij Yousaf wilde feliciteren met haar 17e verjaardag. Ze had op haar socialemediakanalen veel aandacht besteed aan haar geboortedag: op 29 mei zagen op TikTok meer dan een miljoen mensen hoe zij onder een boog van ballonnen haar roze verjaardagstaart aansneed. Op Instagram vierde zij haar verjaardag lachend met honderdduizenden volgers.

Pistool mee

Al Jazeera schrijft dat Hayat heeft verklaard dat hij en Yousaf in de dagen voor haar verjaardag met elkaar contact hadden en afspraken elkaar te ontmoeten. Dat ging volgens Hayat om onduidelijke redenen niet door. Hij nam haar dat kwalijk: Yousaf ontweek hem doelbewust, geloofde hij.

Toen zij op 2 juni opnieuw weigerde om met hem af te spreken, nam hij een pistool mee naar haar ouderlijk huis. Nadat zij niet naar buiten wilde komen, brak hij in. Eenmaal binnen schoot hij haar na een woordenwisseling dood. De moeder en tante van Yousaf waren getuige van de moord.

Hierna ontstond grote ophef in Pakistan: volgens mensenrechtenorganisaties past de moord in breder patroon van geweld tegen vrouwen. De politie opende een klopjacht op de dader. Nog geen 20 uur na de moord werd hij opgepakt in Faisalabad, een stad op ongeveer 320 km ten zuiden van Islamabad.

Tegenover de politie verklaarde Hayat dat hij een obsessie voor Yousaf had ontwikkeld. De rechtbank heeft hem ook bevolen om zo'n 7750 euro schadevergoeding aan de familie van influencer te betalen.

Duizenden in dodencel

Volgens een rapport van de in Pakistan gevestigde ngo Justice Project Pakistan (JPP) zaten er in 2024 in het land ruim 6000 gevangenen in een dodencel. De doodstraf is echter sinds 2019 niet meer uitgevoerd.

Correspondent Zuid-Azië Devi Boerema:

"Deze uitspraak moet een duidelijke boodschap afgeven dat geweld tegen vrouwen in Pakistan niet getolereerd wordt. Mensenrechtenorganisaties schatten dat in het land jaarlijks zo'n duizend vrouwen vermoord worden omdat ze vrouw zijn, en die aantallen nemen toe. Steeds vaker spelen sociale media daar een rol in.

Op platformen zoals Instagram en TikTok hebben vrouwen een plek om hun eigen geluid te laten horen. Dat is vooral voor degenen die binnen hun eigen familie tegen conservatieve normen en waarden aanlopen een uitlaatklep. Maar het botst soms ook als de vrouwen veel volgers krijgen en een groter publiek bereiken.

Mannen hebben ook veel vaker toegang tot internet via een mobiele telefoon dan vrouwen. Pakistan is een van de landen waar het verschil tussen mannen en vrouwen die een eigen telefoon bezitten het grootst is. Veel Pakistaanse vrouwen die actief zijn op de online platformen zeggen dat ze vaak haatreacties krijgen van mannen."

Minister Boekholt-O'Sullivan van Wonen wil voorkomen dat de renovatie van het Binnenhof nog duurder wordt en nog langer gaat duren. Maar zekerheid kan ze niet geven, zo bleek in een debat over de renovatie van het historische complex in de binnenstad van Den Haag. "Ik ga mijn uiterste best doen", zei ze.

Het is het zoveelste debat over de uit de hand gelopen renovatie van het politieke centrum van Nederland. Vijf van de acht aanwezige politieke partijen vroegen de minister om "meer grip" op de opknapbeurt.

"De grip is volledig kwijt", constateert PVV-Kamerlid Mooiman. VVD'er Nobel benadrukte dat het om een "terugkerend onderwerp" gaat. Het CDA vroeg om een "actieve kostenbeheersing" en BBB wilde een toezegging dat "er geen enkele wijziging" meer komt.

Nauwelijks verbazing of woede

De aanleiding voor het debat is de 15de voortgangsrapportage uit april, waarin staat dat de kostenteller inmiddels op 2,79 miljard euro staat en dat de gebruikers in de zomer van 2031 weer terug moeten kunnen. Verbazing of woede over die gestegen kosten en de vertraging is er eigenlijk nauwelijks. De vraag is wat er verder gebeurt. "Is het maximum nu bereikt?", vroeg SGP-Kamerlid Flach zich af.

In 2015 besloot de politiek om het historische complex te renoveren volgens de goedkoopste en snelste variant: alle Binnenhofgebruikers moesten voor 5,5 jaar naar tijdelijke huisvesting elders in de stad. Het idee was om rond 2026 terug te zijn, en dat het kon voor 475 miljoen euro. Maar 2026 werd 2028, dat werd "later" en nu staat dus het voorjaar van 2031 in de boeken.

De renovatie is veel duurder geworden om allerlei redenen. Het complex bestaat uit veel verschillende bouwstijlen vanaf de zestiende eeuw en achter de façade bleken asbest, houtrot, schimmel, vervuilde grond, lekkages en nog meer ellende te schuilen. Boekholt-O'Sullivan zegt dat de omvang van het project eigenlijk pas duidelijk werd nadat alle gebruikers vertrokken waren. "Op het moment dat we het opentrokken, zagen we pas hoe groot de opgave was."

Gespecialiseerde bouwvakkers bleken duurder en de Tweede Kamer stelde nog allerlei aanvullende duurzaamheidseisen. Ook waren extra veiligheidseisen aanvankelijk over het hoofd gezien, waardoor de aanleg van ICT-opslag buiten het beveiligde Binnenhof een slecht idee bleek. Die opslag komt nu voor de Ridderzaal in een extra betonnen bak.

Uitstellen van onderhoud

De toon van de negen bij het debat aanwezige partijen was mild. "We moeten ook zelf in de spiegel kijken, we hebben te weinig gedaan aan onderhoud", verwoordde Kamerlid Clemminck van JA21 de medeverantwoordelijkheid van de Kamer voor het uit de hand gelopen renovatieproject. "Het is nogal een prijzige opgave", constateerde D66-Kamerlid Van Asten. "Maar we zijn in Nederland heel goed in het uitstellen van onderhoud: kijk naar onze wegen, dijken en bruggen."

Veel Kamerleden hebben ook een rondleiding gehad van het Rijksvastgoedbedrijf en zijn overtuigd geraakt van de noodzaak van het dure werk, zoals de restauratie van allerlei historische plafondschilderingen. "Acht eeuwen historie wordt klaargemaakt voor acht eeuwen toekomst", aldus CDA-Kamerlid Steen.

Ongelofelijk veel geld

Minister Boekholt-O'Sullivan is het vooral eens met de zorgen en opmerkingen uit de Kamer. Ook zij vindt het bedrag van bijna 2,7 miljard euro "ongelofelijk veel geld". Ze belooft de kosten en vertraging in de hand te houden door bijvoorbeeld meer realistische prijsafspraken te maken en geen aanvullende eisen meer te stellen. "Extra aanpassingen kunnen alleen maar als het niet anders kan", en die discipline vraagt ze ook van Kamerleden.

Verder beloofde de minister die over het Rijksvastgoed gaat Kamerleden om over nieuwe tegenslagen een aparte brief te sturen en die niet pas in een voortgangsrapportage te melden. "U wordt dan niet meer onaangenaam verrast."

De rechtbank in Rotterdam heeft de vader van de voortvluchtige drugscrimineel Jos Leijdekkers woensdag vrijgesproken van het witwassen van twee horloges. Het Openbaar Ministerie had twee weken terug zeven maanden cel geëist tegen hem.

De horloges werden gevonden bij een doorzoeking van zijn huis in Rotterdam in januari 2023. Ook werd toen contant geld aangetroffen. Het betrof luxe horloges van de merken Audemars Piguet en Patek Philippe. Voor het witwassen van het eerste horloge had de officier van justitie vrijspraak gevraagd wegens gebrek aan bewijs.

Het in beslag genomen Patek Phillipe-horloge heeft volgens een taxateur een waarde van 110.000 euro. Het horloge zou een met drugsgeld gekocht cadeau zijn van de voortvluchtige Jos aan zijn vader. Daarom klaagde het OM de vader aan voor witwassen, schrijft Omroep Brabant.

De politie en het OM vonden chatberichten die erop wezen dat Leijdekkers het horloge voor Kerstmis aan zijn vader gaf. Hij zou de horloges hebben gekocht bij een diamantair uit Antwerpen.

Twijfel over bewijs

De vader (71) heeft verklaard dat de Audemars Piguet van zijn vrouw is. Hij zou het horloge hebben geruild tegen twee Rolexen bij een handelaar in Dubai. Daar zou ook de Patek Philippe hebben geruild tegen een Rolex en twee diamanten.

Volgens de rechtbank is de herkomst van de horloges niet vast komen te staan. "En bij twijfel volgt nu eenmaal vrijspraak", zei de voorzitter. De vader krijgt het horloge terug.

De moeder en zus van Leijdekkers, ook wel bekend als Bolle Jos, staan later terecht voor witwassen. De aanklacht tegen hen is veel omvangrijker en gaat over een duur appartement in Dubai, prijzige juwelen, tassen en luxe auto's. De behandeling van hun zaak werd twee weken geleden uitgesteld omdat de moeder van Leijdekkers geen advocaat had. Haar advocaat wilde niet met haar verder.

Broer aangehouden

Jos Leijdekkers (34) staat sinds mei 2022 op de Nationale Opsporingslijst. Hij is in Nederland veroordeeld tot 24 jaar cel voor drugstransporten en een moordopdracht. Ook in België is hij veroordeeld tot tientallen jaren gevangenisstraf in drugszaken. Gisteren kwam daar nog eens acht jaar cel bij.

Voor de gouden tip die leidt tot zijn aanhouding is door het OM een beloning van 200.000 euro uitgeloofd. Volgens verschillende bronnen verblijft Leijdekkers nog altijd in Sierra Leone. Vorig jaar doken er een video op die erop lijkt te wijzen dat hij zich beweegt in de entourage van de president van het West-Afrikaanse land.

Zondag werd bekend dat zijn oudere broer opnieuw in Turkije is aangehouden. Die wordt in Nederland verdacht van het witwassen van crimineel geld. Er is gevraagd om zijn uitlevering, maar het is niet bekend of en wanneer die zal plaatsvinden.

In Hengelo zijn gisternacht en afgelopen nacht stations vernield, meldt spoorbeheerder ProRail. Er is veel glasschade. Ook zijn onder meer informatieborden beschoten.

De eerste vernielingen vonden plaats in de nacht van 18 op 19 mei, op twee stations: Hengelo Gezondheidspark en Hengelo-Oost. Daar werden glazen wanden van wachtruimtes ingeslagen. Op foto's is te zien dat de schade groot is.

Op station Hengelo-Oost vonden gisterenavond opnieuw vernielingen plaats. ProRail meldt dat een kaartautomaat van Arriva, een informatiebord en een incheckpaaltje zijn beschoten. Het is niet duidelijk met wat voor soort wapen is geschoten.

Volgens ProRail loopt de schade in de tienduizenden euro's. "Dit is wel even wat anders dan een kwajongensactie", zegt Nathalie Richters, directeur stations van ProRail. "Dit grootschalige geweld tegen onze spullen en dat van de vervoerders heeft een gigantische impact."

Getuigen

Richters zegt dat de vernielingen niet onbestraft mogen blijven. ProRail zegt in contact te staan met de politie en hoopt dat eventuele getuigen zich melden bij de politie. De politie heeft nog geen verdachten op het oog.

"Onze stations horen een plek te zijn waar iedereen zich welkom en veilig voelt", zegt Richters. "Bovendien komen de herstelkosten voor rekening van ons allemaal, als samenleving. Daarom roep ik iedereen op om niet weg te kijken en melding te maken als u iets verdachts ziet. Dit helpt om de daders op te sporen."

Delfzijl

Eerder dit jaar werden vernielingen aangericht op station Delfzijl-West. ProRail meldt dat de schade van die vernielingen wordt geschat op honderdduizend euro.

Vakbond FNV kondigt stakingen aan in het openbaar vervoer op woensdag 24 juni. Werknemers in het trein-, bus-, tram- en metrovervoer beginnen op die dag pas om 8 uur 's ochtends met werken. Voor die tijd rijdt er geen openbaar vervoer.

FNV wil betere arbeidsvoorwaarden afdwingen bij het kabinet. Het is niet voldoende gelukt om er met het kabinet uit te komen, stelt de vakbond.

FNV en andere vakbonden zijn kritisch op plannen van het kabinet. Dat wil ondanks eerdere afspraken onder meer de AOW-leeftijd verhogen en de werkloosheidsuitkering (WW) verkorten van twee naar één jaar.

Teruggedraaid

Een deel van de kabinetsplannen is inmiddels teruggedraaid. Vorige maand trok het kabinet een bezuiniging in op hulp bij de bijstandsuitkering. In plaats daarvan stelde minister Aartsen (Werk en Participatie) voor om het kindgebonden budget vanaf volgend jaar voor meer gezinnen te versoberen.

Ook de verhoging van de AOW-leeftijd is nog niet definitief. Eind februari besloot het kabinet om die voorgenomen verhoging nog niet vast te leggen in de wet en eerst in overleg met onder meer de vakbonden op zoek te gaan naar alternatieven.

Verkeershinder

Het gevolg van de aangekondigde staking is dat mensen 's ochtends vroeg niet of moeilijker naar hun werk kunnen. "Wij begrijpen goed dat reizigers last hebben van deze actie en dat vinden wij heel vervelend", zegt Edwin Kuiper van FNV Vervoer. "Maar het kabinet weigert te luisteren naar de zorgen van werkenden. Onze leden zien geen andere mogelijkheid meer dan staken."

De vakbond bereidt ook stakingen in andere sectoren voor. Zo kondigde de havensector eerder al aan na mei te gaan staken. Ook sluit het toekomstige acties in het ov niet uit, waarbij de stakingen langer kunnen duren.

De stakingen in het ov kunnen nog worden teruggetrokken. Daarvoor geeft de vakbond het kabinet tot 25 mei de tijd. Het kabinet moet dan de plannen om de AOW-leeftijd te verhogen laten varen, stelt FNV.

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) reageert niet direct op de stakingen, maar laat weten "ergens komende weken" met een nieuw plan te komen. "Wij werken op dit moment aan een voorstel waarmee de bonden weer aan tafel kunnen komen."

Opnieuw komt een extreem gewelddadige zaak van kindermishandeling naar buiten. In Stadskanaal worden twee moeders verdacht van het langdurig mishandelen, opsluiten en vernederen van hun kinderen.

Volgens klinisch psycholoog Leony Coppens gaat het om een vorm van kindermishandeling waar in Nederland te weinig kennis over is. In de Verenigde Staten wordt gesproken van child torture, kindermarteling. "Het is belangrijk dat we onderscheid maken tussen deze vorm van kindermishandeling en andere vormen", aldus Coppens. Het gaat over systematisch en doelbewust geweld tegen kinderen, "waar vaak een sadistisch aspect aan zit".

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Evelien maakte het als kind mee. Ze werd opgesloten, moest uren in de kou naakt op het dak staan en kreeg soms dagenlang geen eten. "Iedereen zat lekker te eten aan tafel. Dan mocht ik niet mee-eten en moest ik toekijken".

In de podcast vertellen Leony Coppens en ervaringsdeskundige Evelien waarom zij meer aandacht vragen voor deze vorm van mishandeling. Welke patronen zien zij terug in kindermishandelingszaken zoals in Stadskanaal? Waarom blijft deze vorm van geweld vaak lang onzichtbaar? En wat doet dit geweld met een kind?

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Bart Tuinman
Redactie: Rosanne Sies
Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Nederland en een aantal andere, overwegend Europese landen uiten zware kritiek op Israël vanwege de behandeling van opvarenden van de activistenvloot die richting Gaza voer. Premier Jetten noemt op sociale media de behandeling "mensonterend". Hij heeft de Israëlische president Herzog erop aangesproken. "Dit gaat alle perken te buiten", aldus Jetten.

De extreemrechtse Israëlische minister van Veiligheid Itamar Ben-Gvir plaatste op X een video van zijn bezoek aan de activisten die door Israël begin deze week van hun boten zijn afgehaald.

Op de beelden is te zien hoe een vrouw met haar handen vastgebonden ruw tegen de grond wordt gewerkt, nadat ze "Free free Palestine" heeft geroepen. Vervolgens is Ben-Gvir lachend te zien en zwaait hij met een Israëlische vlag.

'Welkom in Israël'

Ook is te zien hoe tientallen activisten gedwongen zijn om te knielen, met hun gezicht tegen de grond, en hoe de handen van een deel van hen op de rug zijn vastgebonden. Op de achtergrond is de Hatikwa te horen, het Israëlische volkslied. In het bijschrift van de video van Ben-Gvir staat: "Zo verwelkomen we aanhangers van terrorisme. Welkom in Israël".

Op de beelden is te zien hoe opvarenden tegen de grond worden gewerkt door het Israëlische leger:

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Berendsen noemt de behandeling en het gedrag van Ben-Gvir "volstrekt ontoelaatbaar". Hij heeft dat aan zijn Israëlische ambtsgenoot Sa'ar laten weten. Berendsen heeft de Israëlische ambassadeur in ons land ontboden voor uitleg. Ook Italië en Frankrijk hebben dat gedaan.

Net als een deel van de Tweede Kamer verwacht de minister excuses van de Israëlische regering.

Onder de gearresteerde opvarenden zijn zes Nederlanders. "Ze dienen fatsoenlijk behandeld te worden. Op basis van deze beelden hebben we daar grote zorgen over", aldus Berendsen. Israël moet wat hem betreft er voluit aan meewerken dat ze zo snel mogelijk veilig kunnen terugkeren naar Nederland.

Netanyahu neemt afstand

De Israëlische premier Netanyahu zegt in een verklaring dat de handelingen van zijn minister "niet stroken met de normen en waarden van Israël". De premier blijft wel achter het besluit staan om de activisten tegen te houden en van de boten te halen. "Ik heb opdracht gegeven om de provocateurs zo snel mogelijk te deporteren."

Naast Ben-Gvir heeft overigens ook de Israëlische minister van Transport Miri Regev een video op sociale media geplaatst van haar aanwezigheid bij de vastgehouden opvarenden. "Dit gebeurt er met terrorisme-aanhangers die zijn gekomen om de blokkade van Gaza te doorbreken", zegt ze op X.

Italië eist excuses

De Italiaanse regering eist uitleg van Israël en noemt de video van Ben-Gvir onacceptabel. De Italiaanse premier Meloni en de minister van Buitenlandse Zaken Tajani willen excuses voor de slechte behandeling van de opvarenden.

"Het is ontoelaatbaar dat deze activisten, onder wie veel Italiaanse burgers, worden onderworpen aan deze behandeling die de menselijke waardigheid schendt", reageert Meloni woedend op sociale media. Ze eist de vrijlating van de Italiaanse opvarenden.

Ook Canada, Portugal, Spanje en Ierland veroordelen Israëls handelen. De Ierse minister van Buitenlandse Zaken zegt dat de activisten op illegale wijze zijn aangehouden.

Boten geënterd

De vloot van de Global Sumud Flotilla was met hulpgoederen onderweg naar Gaza maar werd in internationale wateren maandag bij Cyprus tegengehouden. De boten werden door het Israëlische leger geënterd.

Gisteren zei de Flotilla-organisatie dat het onduidelijk was waar de 428 activisten zich bevonden.

Volgens het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft Israël bevestigd dat de activisten naar de haven van de zuidelijke stad Ashdod worden gebracht. Eerder zei een moeder van een van de Nederlandse opvarenden dat al. Onder de opvarenden zijn zes Nederlanders, onder wie BNNVARA-journalist Gijs Sanders.

Het podium in de Johan Cruijff Arena waar Harry Styles nog acht keer optreedt wordt aangepast, naar aanleiding van vele klachten online van fans over slecht zicht. Dat schrijft een vertegenwoordiger van de tour in een verklaring, en bevestigt concertorganisator Mojo aan de NOS.

Vanaf vrijdag zijn de "voorste bruggen" van het podium aangepast, meldt de vertegenwoordiging van de tour in een bericht op sociale media. De aanpassingen gelden vooralsnog voor de concerten in Amsterdam vanaf vrijdag, en voor de shows in Londen. Voor de overige locaties wordt nog gewerkt aan aanpassingen die voldoen aan de veiligheidsvoorschriften.

Voor de show van vanavond zijn andere, tijdelijke aanpassingen gedaan om het zicht op het podium te verbeteren.

Het 32-jarige Britse popfenomeen trapte afgelopen weekend zijn tiendaagse marathonreeks af in de Arena, waar elke avond tienduizenden fans op afkomen. Op sociale media regent het klachten van fans met staanplaatsen dat zij maar weinig konden zien van de show door het hoge podium en loopbruggen.

Styles' podium in de Arena is opgebouwd uit verschillende catwalks in de vorm van een kruiskozijn waar de artiest overheen loopt. Op video's op social media is te zien dat fans in vakken tussen de catwalks staan. In het midden van het vierkant kruisen twee loopbruggen elkaar.

"Ik zag alleen maar een brug", schrijft een fan op TikTok. "Mijn enige probleem was hoe hoog het podium was, vanaf de voorkant was het echt moeilijk te zien", schrijft een ander, die 350 euro had betaald voor een vipticket.

Met een vipticket kom je vooraan te staan en krijg je vervroegd toegang tot het concert. Ook krijg je een tas met Harry Styles-merchandise. Met name bij die dure tickets lijkt het zicht tegen te vallen.

"Waarom heeft een vipticket verminderd zicht? We kunnen helemaal niets zien van het hoofdpodium. Dit is een totale scam en misleidende reclame", schrijft een bezoeker op X.

Het team van Styles reageert op de kritiek. Dat schrijft dat het ontwerp van de vloer juist bedoeld was om fans de mogelijkheid te geven de show vanuit verschillende hoeken te beleven, in plaats van beperkt te blijven tot één vaste kijkhoek.

De voormalige One Direction-zanger staat voor zijn Together, Together-tour nog acht keer in de Arena. Daarna reist hij door naar Londen, waar hij twaalf keer optreedt in het Wembley Stadium. Zo'n marathonreeks op één plek heet een concert residency: de artiest blijft op één plek, terwijl fans moeten reizen.

Om de komst van een nieuwe bootverbinding tussen Groningen en Noorwegen mogelijk te maken, wordt een deel van de Eemshaven ingepolderd. Het nieuwe havendeel krijgt aanlegkades voor schepen, een parkeerterrein en faciliteiten voor het afhandelen van passagiers. De vaart zal naar verwachting in 2028 beginnen.

Tussen 2022 en 2023 was er een verbinding tussen Eemshaven en het Noorse Kristiansand. In maart 2023 werd besloten de afvaart tijdelijk te verplaatsen naar het Duitse Emden vanwege problemen met het aanmeren in de Eemshaven. Uiteindelijk ging veeraanbieder Holland Norway Lines in september van dat jaar failliet en stopte de verbinding definitief.

Bij de havenmonding naar de Eems, op de kop van de Westpier van de Beatrixhaven, komt een nieuw haventerrein van ongeveer tien voetbalvelden groot, schrijft RTV Noord.

In de plannen staan twee aanlegkades die geschikt zijn voor veerboten, maar ook voor andere schepen. De kades krijgen op de kopse kant roll-on-roll-off-faciliteiten voor het inschepen van auto's en vrachtwagens.

'Mooie ontwikkeling'

Op het haventerrein komt een passagiersterminal met douanefaciliteiten, opstelpunten voor autoverkeer en een groot parkeerterrein. Het noordelijke gedeelte van de nieuwe haven is bestemd voor andere logistieke activiteiten.

De inpoldering en bouw is begroot op 75 miljoen euro. Havenbeheerder Groningen Seaports heeft een bijdrage van 36 miljoen euro gevraagd uit de pot van Nij Begun (nieuw begin). De pot met overheidsgeld, waaruit jaarlijks vele miljoenen kunnen worden besteed, is in het leven geroepen als compensatie voor de aardbevingsschade in Groningen en Drenthe.

Vanuit de provincie zijn nog geen financiële toezeggingen gedaan voor het project. Wel heeft het bestuur uitgesproken zich hard te willen maken voor de nieuwe veerverbinding. Het resterende bedrag wil Groningen Seaports bij de bank lenen.

"Het is een mooie ontwikkeling", zegt directeur Bart Jan Hoevers van Groningen Seaports. "We zetten met het hele bedrijf en de regio de schouders eronder om hier een succes van te maken."

Als alles volgens planning loopt, kan veerbedrijf Njordic Ferry Lines de veerverbinding in het eerste kwartaal van 2028 opstarten.

Mogelijk meer verbindingen

Mocht de verbinding met het Noorse vaste land een succes worden, wil de Eemshaven zich in de toekomst geleidelijk doorontwikkelen als veerhaven.

"Het is zeker onze langetermijnambitie", zegt Hoevers. "Maar laten we het stap voor stap doen. De eerdere ferry naar Noorwegen is failliet gegaan. We proberen het nu op een goede manier, door het met eigen kades serieus op te zetten."

De directeur benadrukt dat "bij succes" er in de toekomst genoeg tijdslots overblijven voor andere veerdiensten. Engeland, Schotland en Ierland zouden dan toekomstige bestemmingen kunnen worden.

Het duurt te lang voordat asielzoekers worden gescreend op terrorisme. De Immigratie- en Naturalisatiedienst zou dat eigenlijk binnen twee weken moeten doen, maar volgens de Algemene Rekenkamer duurt het gemiddeld twee jaar.

Sinds 2016 moeten alle asielzoekers en nareizigers worden gescreend. Eventuele signalen moeten binnen twee weken worden doorgegeven aan de opsporings- en inlichtingendiensten. Volgens de Rekenkamer zijn er te weinig mensen aangenomen om de screening te doen.

Daar komt bij dat asielzoekers lang moeten wachten op de beoordeling van hun asielaanvragen. Gemiddeld duurt dat 67 weken (ongeveer 17 maanden), terwijl in de oorspronkelijke wet staat dat dit 6 maanden zou moeten duren.

'Zorgelijke constatering'

"Wij vinden dat een zorgelijke constatering", zegt Pieter Duisenberg, president bij de Algemene Rekenkamer. "Toch wil ik niet meteen paniek zaaien, want er zijn veel meer signalen die binnenkomen."

Hij doelt daarbij op andere manieren waarop asielzoekers worden gecheckt op mogelijke terrorismedreiging, bijvoorbeeld als zij zich voor het eerst identificeren. Ook het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) geeft signalen door als medewerkers denken dat een asielzoeker of nareiziger gevaarlijk kan zijn.

'Aansturing moet beter'

Toch is volgens de Rekenkamer de screening van de IND er niet voor niets. "De aansturing van de minister moet beter", vindt Duisenberg. "Dat zien we op heel veel fronten als het gaat om de uitvoering van de veiligheidsstrategie van Nederland."

Minister Van den Brink noemt in een reactie de screening "van groot belang" en laat weten met verbeteringen bezig te zijn. Met de invoering van het Europese Asiel- en Migratiepact op 12 juni is het de bedoeling dat asielzoekers sowieso eerder worden gescreend.

Gehaktdag: verantwoording afleggen

Elk jaar maakt de Rekenkamer op de derde woensdag in mei bekend waar ministeries grote steken laten vallen. Deze dag wordt officieel Verantwoordingsdag genoemd, maar in de landelijke politiek wordt ook wel gesproken van 'Gehaktdag'.

Minister Van Weel krijgt van de Algemene Rekenkamer bijvoorbeeld ook een tik op de vingers, omdat de afhandeling van rechtszaken maar niet sneller gaat.

Op Verantwoordingsdag publiceren alle ministeries ook hun jaarverslagen, waarin ze uitleggen wat ze afgelopen jaar hebben gedaan en waar ze het geld aan hebben uitgegeven. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat het aantal ambtenaren verder is gegroeid, terwijl het kabinet eigenlijk daarop fors wil bezuinigen.

Door Russische aanvallen zijn vannacht twee mensen gedood in de Oekraïense stad Dnipro, melden autoriteiten in de regio. Zeker twaalf mensen raakten gewond en woningen, auto's en een voedseldepot zijn vernield.

In de oostelijke regio Soemy vielen zes gewonden. Volgens de burgemeester van de stad Konotop, op zo'n 70 kilometer van de grens met Rusland, werden de gewonden door een gebrek aan ambulances met privéauto's naar het ziekenhuis gebracht. Ook raakte een museum in de stad beschadigd.

Voor de vierde dag op rij meldde de Oekraïense gasleverancier Naftogaz aanvallen op de energievoorziening in de noordelijke regio Tsjernihiv. In de zuidelijke havenstad Odesa werd een gebouw volledig verwoest door de aanvallen. Over doden en gewonden is niets bekend.

Dinsdag herdacht een groep mensen twee jonge Oekraïense zussen die omkwamen bij een Russische raketaanval:

De aanvallen door Rusland en Oekraïne zijn de afgelopen tijd flink toegenomen. Uit een nieuw overzicht van de VN blijkt dat in april zeker 238 Oekraïense burgers werden gedood, het hoogste aantal sinds juli vorig jaar. De meeste doden vielen vorige maand ver van de frontlinie in steden als Cherson en Odesa.

Ook Oekraïne weet steeds vaker doelen diep in Rusland te raken. Zondag werden ruim duizend drones op Rusland afgestuurd. Daarbij vielen drie doden, honderden gewonden en werd een olieraffinaderij geraakt.

Drone boven Litouwen

In de Litouwse hoofdstad Vilnius zijn mensen vanochtend opgeroepen om naar de schuilkelder te gaan. Het vlieg- en treinverkeer werd stilgelegd vanwege een drone die het luchtruim binnenkwam. Leerkrachten en medewerkers in de kinderopvang kregen de opdracht om kinderen naar schuilplaatsen te brengen.

Ook ministers en parlementariërs zochten dekking in schuilkelders bij het parlementsgebouw. De Litouwse minister van Defensie zei vanuit een schuilplaats dat het leger bezig was om de dreiging te bestrijden. Dat lukte niet, meldde de minister van Binnenlandse Zaken later. Hij laat onderzoeken wat er misging.

Na bijna een uur werd de waarschuwing ingetrokken. Het is onduidelijk of de drone in Litouwen is neergekomen of naar een buurland is gevlogen. Ook is niet duidelijk waar de drone vandaan kwam.

Schuld van Rusland

Het is niet voor het eerst dat er een incident is in het luchtruim van de Baltische staten. Gisteren schoot een NAVO-gevechtsvliegtuig een vermoedelijk Oekraïense drone neer boven Estland. De afgelopen twee maanden vlogen Oekraïense drones ook al Finland en Letland binnen.

Volgens het Kremlin hebben NAVO-landen hun luchtruim opengesteld voor Oekraïense drones. NAVO-chef Mark Rutte noemde die beschuldigingen vanochtend "belachelijk". Hij zei dat het door roekeloze en grootschalige Russische aanvallen soms gebeurt dat er Oekraïense drones boven de Baltische staten vliegen.

Volgens Litouwen worden Oekraïense drones soms opzettelijk door Rusland naar het Baltische luchtruim geleid. Ook Estland en Letland geven Moskou de schuld van de drone-incidenten en zeggen dat Kyiv het recht heeft om Russische militaire doelen aan te vallen.

Eerste miljarden

Oekraïne krijgt binnenkort het eerste deel van een lening van 90 miljard dollar uit de Europese Unie. Het gaat om een bedrag van ruim 3 miljard euro. De lening werd lang tegengehouden door toenmalig premier Orbán van Hongarije, maar die blokkade werd vorige maand opgeheven.

De directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO waarschuwt dat het risico op verdere verspreiding van de ebola-uitbraak in de Democratische Republiek Congo en Uganda op nationaal en regionaal niveau hoog is. Wereldwijd blijft het risico volgens de organisatie voorlopig laag.

WHO-topman Tedros Adhanom Ghebreyesus verklaarde dat inmiddels 51 besmettingen met ebola zijn bevestigd in de Congolese provincies Ituri en Noord-Kivu. Ook Uganda heeft inmiddels nieuwe besmettingen gemeld aan de VN-gezondheidsorganisatie. Volgens Tedros zijn in de hoofdstad Kampala twee gevallen bevestigd.

Daarbij benadrukte hij dat de werkelijke omvang van de epidemie waarschijnlijk aanzienlijk groter is. Naast de bevestigde besmettingen zijn er volgens de WHO in totaal bijna 600 vermoedelijke gevallen en 139 verdachte sterfgevallen geregistreerd. De organisatie verwacht dat deze aantallen de komende periode verder oplopen.

De WHO bestempelde de nieuwe ebola-uitbraak dit weekend als internationale noodsituatie. De maatregel werd genomen omdat het gaat om een uitbraak van de zeldzame Bundibugyo-variant van het virus. Voor deze variant bestaan nog geen goedgekeurde vaccins of medicijnen.

Vier vragen over ebola

Wat is ebola? Wat zijn de symptomen en waarom verspreidt deze variant zich zo snel? Lees hier meer over de ebola-uitbraak.

De Democratische Republiek Congo verwacht binnenkort leveringen uit de Verenigde Staten en Groot-Brittannië van een experimenteel vaccin tegen verschillende soorten ebola. Het vaccin is ontwikkeld door onderzoekers van de Oxford-universiteit, meldde een lokale viroloog gisteren.

Het bestrijden van de ebola-uitbraak in het oosten van Congo wordt bemoeilijkt door de late ontdekking van het virus, grote verplaatsingen van inwoners en de al bestaande humanitaire crisis in de regio. Daarnaast bevinden delen van Oost-Congo zich onder controle van gewapende rebellen, waardoor hulpverlening moeilijk verloopt.

De Congolese overheid meldde dat de eerste patiënt op 24 april overleed in de stad Bunia. De besmetting werd echter pas weken later officieel bevestigd. Het lichaam werd vervolgens overgebracht naar Mongbwalu, een dichtbevolkt mijngebied.

Volgens de lokale autoriteiten heeft die vertraging de uitbraak verder aangewakkerd. In Bunia blijven openbare plekken als scholen en kerken voorlopig open, meldt persbureau AP. Wel dragen sommige inwoners mondkapjes op straat. Volgens bewoners zijn mondmaskers inmiddels schaars geworden en zijn prijzen van ontsmettingsmiddelen fors gestegen.

Tekort isolatieplekken

Hulporganisatie Doctors Without Borders meldde dat ziekenhuizen in de regio kampen met een ernstig tekort aan isolatieplekken voor vermoedelijke ebolapatiënten. Volgens noodhulpcoördinator Trish Newport zaten alle benaderde zorginstellingen vol. De bestrijding van het virus wordt ook gehinderd door een gebrek aan openbare handwaspunten.

De spoorlijn tussen Goes en Vlissingen mag gebruikt worden voor een proef met een nieuw beveiligingssysteem, heeft de rechter in Den Haag geoordeeld. Zeeuwse scholen hadden een rechtszaak aangespannen tegen de Staat, omdat de overlast van de proef voor scholieren en studenten te groot zou zijn.

Door het oefenproject rijden er drie tot vier maanden geen treinen tussen Goes en Vlissingen, een belangrijke verbinding voor scholieren en studenten om in Zeeland op school te komen. Ook na deze periode verwacht ProRail nog negen maanden overlast en verstoringen van het treinverkeer. Het project gaat in 2029 van start.

De rechter oordeelt dat de overlast van de proef niet zwaarder weegt dan de voordelen. Binnen de Europese Unie is afgesproken dat voor 2050 overal een nieuw beveiligingssysteem in werking moet zijn, het zogenoemde European Rail Traffic Management System (ERTMS). Dat vergt veel voorbereiding en moet daarom uitvoerig getest worden.

De Stichting Scholierenvervoer Zeeland (SSZ) vindt de keuze voor de Zeeuwse spoorlijn onrechtmatig. Er wordt vervangend busvervoer geregeld voor de gedupeerden, maar dit leidt tot aanzienlijk meer reistijd. Hierdoor vreest de SSZ dat studenten uit zullen uitwijken naar scholen in Brabant of Zuid-Holland. Ook is de scholenorganisatie bang dat onderwijsinstellingen meer moeite zullen hebben met het aantrekken van nieuw personeel.

De SSZ heeft een enquête gehouden onder studenten van de Hogeschool Zeeland, die zou aantonen dat de afsluiting van het spoor inderdaad gevolgen heeft voor de studiekeuze van studenten en hun aanwezigheid tijdens lessen of toetsen.

De rechter vindt dit onvoldoende onderbouwd, mede omdat de enquête alleen onder studenten van een onderwijsinstelling is gehouden. Ook weegt mee dat het spoor enkele maanden afgesloten wordt, terwijl een studie meerdere jaren duurt.

Relatief weinig overlast

Het spoor in Zeeland is in 2024 gekozen als proefkonijn omdat daar relatief weinig mensen last zouden hebben van de gevolgen, op het traject reizen dagelijks zo'n 3000 mensen. Eerst zou de test gedaan worden op de spoorlijn tussen Lelystad en Zwolle, maar dat zou de dienstregeling in de rest van het land te veel beïnvloeden. Bovendien kan voor dusdanig grote aantallen reizigers geen vervangend vervoer geregeld worden.

De keuze voor de Zeeuwse spoorlijn pakt nadelig uit voor de mensen die hier gebruik van maken, maar dat betekent niet dat de staatssecretaris de keuze niet had mogen maken, oordeelt de rechter.

Minister Van den Brink (Asiel en Migratie) vindt het "echt teleurstellend" dat gemeenten te weinig doen aan de noodopvang van asielzoekers. Hij heeft twee maanden geleden al een oproep gedaan om mee te werken, maar dat heeft "helaas onvoldoende resultaat" gehad, zegt hij.

Van den Brink reageert op het nieuws dat het te druk is in het aanmeldcentrum in Ter Apel, waardoor nu alleen de meest kwetsbare mensen nog worden toegelaten. Het gaat dan bijvoorbeeld om vrouwen met kinderen. Alleenstaande mannen moeten buiten het terrein van Ter Apel blijven.

"Zij zullen dan ergens anders moeten blijven en misschien later terugkomen", zei de minister. Waar die mensen dan moeten overnachten, weet de minister nog niet. In 2022 sliepen honderden mensen op het gras buiten bij het aanmeldcentrum.

'Dilemma voor het COA'

Van den Brink spreekt over een dilemma voor het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), dat een wettelijke taak heeft om mensen op te vangen. Maar afgesproken is dat er maximaal 2000 mensen in Ter Apel mogen verblijven. Dat aantal was nu meer dan 2300, waardoor de veiligheid binnen niet meer gegarandeerd kan worden.

Dat betekent volgens Van den Brink "dat er een paar honderd plekken tekort zijn op de korte termijn en een paar duizend op de lange termijn". Hij zal "volop in gesprek blijven gaan met gemeenten" om die plekken alsnog te regelen. "We zullen natuurlijk de komende dagen blijven zoeken naar oplossingen."

Hij zal ook vragen of gemeenten willen helpen om de duizenden statushouders die nog in azc's verblijven te huisvesten. Het gaat dan om mensen die een vergunning hebben om in Nederland te blijven, maar die niet weg kunnen uit de opvang omdat ze geen onderdak hebben.

'Onvoldoende medewerking'

Op de vraag wat de oplossing is, verwijst de minister naar zijn oproep van twee maanden geleden om solidair te zijn en mee te werken aan de spreidingswet. Hij is teleurgesteld dat daar te weinig gehoor aan is gegeven. "Je ziet natuurlijk dat er wel degelijk ook gemeenten zijn die naar voren zijn gestapt", zegt de minister die over een eerlijke verdeling van asielzoekers over het land gaat. "Maar het is onvoldoende."

Volgens Van den Brink zijn op dit moment alle opties in beeld om mensen snel noodopvang te kunnen bieden. "Het gaat dan ook om onder meer leegstaande panden, militaire kazernes en sporthallen. We zijn in gesprek, maar ik ga niets melden als het nog niet rond is."

Het was de afgelopen weken onrustig in een aantal gemeenten die opvanglocaties wilden regelen. Onder meer in IJsselstein en Loosdrecht liepen protesten uit de hand. Naar aanleiding daarvan was er eerder deze week spoedoverleg tussen het kabinet en de gemeenten.

Voor de grote brand in een loods in een dierenpark in het Friese Feanwâlden is het sein brand meester gegeven. Dat meldt de veiligheidsregio Fryslân. De brandweer is nog aan het nablussen. De loods is verloren gegaan.

Bij het blussen kreeg de brandweer hulp van omliggende boeren. Om genoeg water te krijgen moest water van grotere afstanden worden gehaald. Boeren hebben geholpen de blusslangen bij open water te krijgen, schrijft Omrop Fryslân.

De brand in dierenpark SanjesZoo brak rond 10.15 uur uit. In de loods stonden kippen, duiven, cavia's, fazanten en savannahkatten, waarvan slechts een aantal gered kon worden. De laatste twee diersoorten konden vrij uit de loods ontsnappen. Het is nog niet duidelijk hoeveel dieren zijn gedood bij de brand.

Meerdere schoolreisjes

Buiten de loods liepen wallaby's, schapen, stokstaartjes, pony's en geiten rond. Die dieren zijn voor zover dat mogelijk was uit de rook gehouden, meldt de veiligheidsregio.

Op het moment dat de brand uitbrak, waren er meerdere schoolreisjes bij SanjesSafari, een speel- en dierenpark waar SanjesZoo deel van uitmaakt. De kinderen zijn met bussen weggehaald van de plaats van de brand. Volgens de veiligheidsregio zijn de kinderen niet in gevaar geweest.

SanjesSafari is een populaire speelplaats waar kinderen binnen en buiten kunnen spelen. In de dierentuin zijn onder meer kamelen, neusberen en dwergpapegaaien te bekijken.

Dieren renden in paniek weg:

Voor het gebied rond de dierentuin werd een NL-Alert gestuurd om mensen te waarschuwen voor de rook. Een nabijgelegen tuincentrum en kinderopvang sloten de deuren in verband met de brand.

Hoewel opeenvolgende kabinetten willen bezuinigen op de overheid, is vorig jaar het aantal rijksambtenaren opnieuw gestegen. Een plan voor de lange termijn ontbreekt, waarschuwt de Algemene Rekenkamer.

Het aantal ambtenaren bij het rijk groeit al jaren op rij, sinds 2021 zijn er bijna 30.000 bij gekomen. In totaal werken er nu ruim 168.000 mensen. Het overgrote deel doet dat voor uitvoeringsorganisaties, zoals het UWV.

Het kabinet-Schoof wilde het aantal rijksambtenaren "substantieel terugbrengen" en de uitgaven met ruim 20 procent verlagen. De eerste, voorzichtige bezuiniging van vorig jaar is door ministeries nu nog incidenteel gedekt. Maar vanaf 2029 moeten zij structureel bijna 1 miljard per jaar gaan besparen.

Het kabinet-Jetten heeft daar voor komende jaren nog een extra bezuiniging bovenop aangekondigd. Volgens het coalitieakkoord moet er vanaf 2029 nog eens 1,4 miljard euro bespaard worden op een "minder omvangrijk ambtenarenapparaat".

Dweilen met de kraan open

Het ministerie van Binnenlandse Zaken geeft in het jaarverslag toe dat het onduidelijk is of dit gaat lukken. Want de overheid krijgt er juist veel taken bij komende jaren, bijvoorbeeld op het gebied van defensie.

Ook de Algemene Rekenkamer zet vraagtekens bij het streven, ook omdat ministeries niet scherp hebben hoeveel personeel nodig is om nieuwe plannen uit te voeren. "Een kleinere rijksdienst krijgen is dan dweilen met de kraan open", zegt Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer.

Minder externe mensen ingehuurd

Opsteker voor het kabinet is dat het voor het eerst in jaren is gelukt om de externe inhuur omlaag te brengen. De overheid heeft daar zo'n 13 procent aan uitgegeven, wel nog altijd meer dan de norm van 10 procent.

Die externe mensen hebben volgens de ministeries specialistische ICT-kennis die moeilijk te vinden is. Zij zijn bijvoorbeeld nodig voor de schadeafhandeling in Groningen en de hersteloperatie van de Toeslagenaffaire.