NOS Nieuws - Algemeen

Duitsland viert vandaag de Dag van de Duitse eenheid. Die dag herinnert aan het opgaan in 1990 van de toenmalige Duitse Democratische Republiek (DDR) in de Bondsrepubliek Duitsland. Het Duitslandmuseum in Berlijn heeft voor die gelegenheid iets bijzonders aan zijn collectie toegevoegd: een brood met een bijzonder verhaal.

DDR-burger en student informatica Michael Hagedorn kocht het op 26 juni 1990. Ruim een half jaar eerder was de Berlijnse Muur gevallen en de eerste stappen in het proces van eenwording waren al gezet. Op zondag 1 juli 1990 volgde een nieuwe, heel belangrijke stap: vanaf die dag zou ook in Oost-Duitsland de D-mark van de Bondsrepubliek het wettige betaalmiddel worden.

Hagedorn, nu 59, en zijn vrouw vertrouwden het niet. "Ik was er niet zeker van hoe het zou gaan", zegt hij tegen Berliner Kurier. "Want je moest eerst D-marken zien te krijgen, voordat je boodschappen kon gaan doen. Daarvoor moest je eerst in een rij bij een bank gaan staan. Was er daarna in de winkels nog wel brood te krijgen?"

Voor de zekerheid kochten ze daarom een paar dagen eerder een extra brood en legden dat in het vriesvak van hun koel-vriescombinatie.

Meeverhuisd

Achteraf gezien was dat niet nodig geweest. Op maandag 2 juli was overal in de DDR volop brood te koop en dat kon ook met DDR-geld worden betaald. Hagedorn hoefde zijn brood dus niet uit de vriezer te halen.

Daar bleef het liggen, ook als er verhuisd moest worden en ook als er een nieuwe koelkast werd aangeschaft. "Het brood ging altijd mee", aldus Hagedorn. "Het hoorde op een of andere manier bij ons gezin. Het was duidelijk dat niemand er nog van zou eten, maar weggooien was uitgesloten."

Maar wat moest hij er dan mee? Directeur Rückel van het Duitslandmuseum had een oplossing. Hagedorn ontmoette hem dit jaar bij een businessmeeting en vertelde hem over zijn ingevroren DDR-brood. Rückel wilde dat natuurlijk wel hebben, maar Hagedorn moest er nog een paar maanden over denken. Uiteindelijk stemde hij toe.

-22

Het voor zover bekend langst bewaard gebleven DDR-brood, gebakken van tarwe, rogge en zuurdesem, ligt nu in een vitrine op de Leipziger Platz bij 22 graden onder nul.

Op de mobieltjes van museummedewerkers zit een speciale app die elk moment van de dag de temperatuur in de vitrine toont. Als onverhoopt de stroom uitvalt, verstuurt het beveiligingssysteem een waarschuwing per sms, desnoods midden in de nacht, zodat er onmiddellijk iemand naartoe kan gaan.

Dan nog is er tijd genoeg. Er staat ook een speciale koelbox klaar, met de juiste temperatuur, voor als de storing niet direct verholpen kan worden.

Is voormalig SGP-Kamerlid Roelof Bisschop de eerste die vervolging riskeert vanwege overtreding van het handelsverbod op goederen uit illegale nederzettingen in door Israël bezette gebieden?

Bisschop vertelde in een programma van christelijke tv-zender Family7 dat hij daags na ingang van het verbod vorige week bewust twee Israëlische flessen wijn had gekocht. Hij wilde een "statement" maken, legde hij uit, uit ergernis over een kabinetsbesluit waar hij het fundamenteel mee oneens is. Family7 plaatste het interview op YouTube onder de kop "Roelof Bisschop kocht bewust wijn uit Israëlische nederzetting na ingaan handelsverbod".

Op basis van zijn uitspraken doen activisten van de internationale beweging BDS (de afkorting staat voor Boycot, Desinvesteren en Sancties) melding over Bisschop bij de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD). Die dienst kan in actie komen als er signalen zijn dat er regels worden overtreden.

Behalve import- ook aankoopverbod

Het lijkt op het eerste gezicht inderdaad alsof hier sprake is van een overtreding. Nederland voerde op 22 september niet alleen een importverbod in, maar ook een verkoopverbod, een verbod op tussenhandel, een verbod op omzeiling van de regels én een aankoopverbod.

Het staat alleen niet vast dat de twee flessen die Bisschop aanschafte en "enigszins provocerend" op X plaatste, daadwerkelijk afkomstig zijn uit bezette gebieden. Het Israëlische wijnhuis in kwestie, Teperberg, heeft weliswaar wijngaarden op de Westelijke Jordaanoever en staat daarom op een lijst van de Verenigde Naties van bedrijven die actief zijn in nederzettingen.

Maar het geeft op zijn website aan dat deze specifieke wijnen net daarbuiten, in het Israëlische Shfelat Yehuda, worden gemaakt. Satellietbeeld bevestigt dat daar inderdaad wijngaarden liggen. Bisschop zelf zegt desgevraagd niet te weten waar zijn 'Teperberg Vision' exact vandaan komt.

Deze onduidelijkheid is typerend voor de lichte mist die er rond de handhaving van deze boycot hangt, hoewel over de herkomst van wijn meestal meer bekend is dan over bijvoorbeeld dadels, citrusvruchten of olijfolie. De douane, het Openbaar Ministerie en de FIOD waarschuwden in aanloop naar de invoering al dat het "in de praktijk lastig is om de herkomst van goederen te controleren".

Om daar meer helderheid over te krijgen, zou Israël waar nodig informatie moeten verschaffen over producten. Probleem: dat land is juist scherp gekant tegen de Nederlandse maatregel. Minister van Buitenlandse Zaken Sa'ar maakte zondag bekend dat Nederlandse diplomaten in Ramallah op de bezette Westelijke Jordaanoever om deze reden binnen zeven dagen moesten vertrekken.

Douane controleert steekproefsgewijs

De Nederlandse douane is verantwoordelijk voor de controle van producten van buiten Europa, maar doet dat volgens een woordvoerder "risicogericht en steekproefsgewijs". Bijvoorbeeld als het gaat om de controle van vluchten op Schiphol: lang niet iedere vlucht en iedere reiziger worden onder de loep genomen, daar heeft de douane onvoldoende personeel voor.

Desondanks ontstond ook over deze controles verontwaardiging in Israël. Het ministerie van Buitenlandse Zaken daar kwam met een waarschuwing: burgers die naar Nederland vliegen, zouden "te maken kunnen krijgen met problemen en langdurige, ingrijpende bagagecontroles". De douane ontkent dat dus.

Geen controles binnen Nederland

Een andere beperking van de handhaving is dat producten uit de bezette gebieden wel via de meeste andere EU-landen naar Nederland kunnen komen. Concreet voorbeeld is een witte wijn uit de Golanhoogten die de NOS vond in een Nederlands ogende webshop met een eveneens Nederlands internetadres. Omdat deze webshop in werkelijkheid in Duitsland is gevestigd en dat land producten uit nederzettingen niet boycot, is er weinig tegen te ondernemen. De douane controleert alleen de import van buiten Europa.

Controles van Nederlandse producten in de Nederlandse schappen lijken zelfs geheel te ontbreken. De FIOD benadrukt "geen handhavingsdienst te zijn", maar strafrechtelijke onderzoeken te doen op basis van meldingen en signalen. Die meldingen lijken in de praktijk vooral van organisaties als BDS, The Rights Forum of andere activisten te zullen komen; zelf gaat de dienst geen etiketten in supermarkten controleren.

Maximaal zes jaar gevangenisstraf

Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken laat weten dat het een week na ingang van de sanctiemaatregel nog te vroeg is om iets te zeggen over eventuele binnengekomen meldingen. Dat zal in elk geval gebeuren in de evaluatie die er binnen een jaar komt.

Het is dus mogelijk dat we pas veel later weten of het importverbod tot een vervolging leidt. Bij een veroordeling kan een taakstraf, een geldboete of een gevangenisstraf van maximaal zes jaar worden opgelegd.

In een plaatsje in het zuidoosten van Spanje zijn door een zware wolkbreuk grote overstromingen ontstaan. Volgens de autoriteiten viel er 142 millimeter neerslag per vierkante meter in het 4760 inwoners tellende Madrigueras, bij Albacete.

Een 102-jarige vrouw is overleden. Brandweerlieden vonden het lichaam van de vrouw in haar woning, waar het water tot meer dan een meter hoog was gestegen. Zeker negentig mensen konden worden gered.

Na de hevige regenval dreven auto's door de straten van Madrigueras en werd een grootschalige reddingsoperatie opgestart, meldden de autoriteiten van de regio Castilië-La Mancha.

De overstromingen volgen op de warmste zomer ooit gemeten in Spanje. Alleen al in augustus zouden bijna 2150 mensen zijn overleden door de hitte.

Gisteren viel ook in veel andere delen van het zuidoosten en noordoosten van Spanje zware regen. De Spaanse premier Sánchez heeft gereageerd op het natuurgeweld. "De aanhoudende stortregens van de afgelopen uren hebben in veel delen van ons land ernstige schade aangericht. Afgelopen nacht was bijzonder zwaar in Madrigueras", zei hij.

"We volgen de situatie op de voet. Mijn oprechte medeleven gaat uit naar de nabestaanden van de vrouw die door de overstromingen is omgekomen, en onze volledige steun en solidariteit gaan uit naar de getroffen bewoners. Wees voorzichtig en volg de aanwijzingen van de officiële noodhulpdiensten."

Op de verbindingsweg van knooppunt De Poel in Goes ligt de weg bezaaid met suikerbieten. Een suikerbietenboer verloor hier vanochtend een lading bieten. Vanwege opruimwerkzaamheden is de weg tot 20.00 uur afgesloten.

Het gaat om de A256 vanuit Goes-Noord naar de A58 richting Bergen op Zoom, schrijft Omroep Zeeland. Rond 11.00 uur verloor een bietenboer in de bocht twee ton aan suikerbieten, vertelt een woordvoerder van Rijkswaterstaat.

Wat de oorzaak is, is niet bekend. De vrachtwagen is niet gekanteld. Mogelijk is een klep van de vrachtwagen tijdens het rijden onbedoeld opengegaan.

Rijkswaterstaat ruimt de bieten op. Die verwacht daar tot 20.00 uur mee bezig te zijn. Eerder werd gezegd dat het tot 16.00 uur zou duren, maar het opruimen kost meer tijd dan gedacht.

Tien kunstgrasvelden van verschillende voetbalclubs in Eindhoven zijn er slecht aan toe: de rubberkorrels klonten aan elkaar. Groene brokken blijven aan de noppen onder de schoenen kleven waardoor het veld steeds kaler wordt en de vloeren van de kantine en kleedkamers bezaaid liggen met de klonten.

Clubs maken zich zorgen. "De demping van het veld neemt af", is volgens Omroep Brabant een veelgehoorde klacht.

Het gaat om velden met de TPE-infill-kunststofkorrel. De korrels zijn nodig voor de demping en veerkracht van het veld. TPE-infill wordt gezien als een veiliger en milieuvriendelijker alternatief voor het meer gangbare SBR dat gemaakt is van versnipperde autobanden. Naar schatting zijn er in Nederland 125 tot 200 kunstgrasvoetbalvelden met TPE-infill.

Kruiwagen vol klonten

In Eindhoven hebben tien velden samenklontingsproblemen. "Dit probleem speelt al jaren", zegt Anna-Marie Spekken van de Eindhovense voetbalclub RPC. "Maar met het warme weer van deze zomer is het gigantisch geworden." Door de droogte en de hitte is het proces volgens haar in een stroomversnelling geraakt. De laatste tijd heeft de club ook bij regen en lagere temperaturen last van de verkleving.

Spekken vertelt dat de klonten iedere avond bij elkaar worden geveegd. "We hebben een halve vuilniszak per dag vol, een kruiwagen per week."

Bij sportvereniging Woenselse Boys zeggen ze er ook flink last van te hebben. "Het hele park ligt vol infill, behalve waar het hoort te liggen, namelijk op het hoofdveld", zegt Gerard van Leerdam. "Het ligt in de kantine, de kleedkamers en op de paden."

Ook bij voetbalvereniging Nieuw Woensel weten ze geen raad met het probleem. Het geeft zorgen. "Onze hoofdtrainer is bang dat de velden snel kapotgaan", licht Bas Wijnands toe. "Ook wordt het veld harder, waardoor spelers eerder blessures krijgen doordat de veerkracht eruit is."

Velden sluiten

In Deventer waren eind augustus soortgelijke problemen bij vijf kunstgrasvelden. De gemeente sloot de velden wegens het risico op uitglijden en letsel bij spelers. Na een grondige schoonmaak mocht er weer gevoetbald worden.

Gemeente Eindhoven laat de velden onderzoeken en wil zorgvuldig in kaart brengen welke maatregelen er kunnen worden genomen. Die kunnen nog wel eens kostbaar zijn, vreest de gemeente.

Naar verwachting komen de resultaten van het onderzoek binnen een paar weken. Ondertussen mogen de trainingen en wedstrijden op de velden doorgaan.

Het Ethiopische regeringsleger zet zijn opmars tegen de rebellen in de noordelijke regio Tigray voort. Dinsdag namen de regeringstroepen de stad Alamata in, bronnen van persbureau Reuters zeggen dat het leger sinds vandaag het vliegveld van Mek'ele weer in handen heeft. Dat ligt 10 kilometer ten oosten van de stad.

Volgens persbureau AFP zijn in Mek'ele ook geen rebellen meer te zien. Een inwoner zegt bang te zijn voor plunderingen, omdat er niemand meer is om de veiligheid op straat te waarborgen. "De wetteloosheid kan om zich heen gaan grijpen", zegt een inwoner. "Ik vrees voor mijn leven. Ik wil dat recht en orde zo snel mogelijk worden hersteld."

De regio Tigray was tussen 2020 en 2022 het toneel van een bloedige burgeroorlog tussen het Volksbevrijdingsfront TPLF en andere gewapende groepen aan de ene kant en het leger en bevriende milities aan de andere. Daarbij vielen volgens schattingen van de Afrikaanse Unie 600.000 doden.

De aanleiding voor het geweld waren hervormingen die de nieuwe Ethiopische premier Abiy wilde doorvoeren. De voormalige machthebbers van het TPLF voerden vanuit Tigray het verzet aan. In november 2022 staakte de strijd, na bemiddeling van de Afrikaanse Unie.

Na een paar onrustige maanden laaide de strijd vorige week in alle hevigheid op. Gesteund door zes andere groepen begon de TPLF "een defensieve oorlog", met de bedoeling de regering van premier Abiy ten val te brengen.

Gevreesd wordt dat landen in de regio daarbij betrokken raken. Ethiopië beschuldigt Eritrea, Sudan en Egypte van het steunen van de rebellen, wat door die landen wordt ontkend.

Bij een schietpartij in Amsterdam is een 34-jarige inwoner van de stad om het leven gekomen. De man werd rond 02.30 uur vannacht neergeschoten in de buurt van bar Sao Paulo, iets ten noordwesten van het Vondelpark. Hulpverleners hebben nog geprobeerd hem te reanimeren.

De schutter is vlak na de daad weggerend in de richting van het Vondelpark. Hij heeft mogelijk een tatoeage op zijn rechterhand, laat de politie weten op basis van getuigenverklaringen.

De omgeving van de bar aan de Amstelveenseweg was urenlang afgezet voor sporenonderzoek. De politie roept getuigen op om zich te melden.

In Gaza zijn door een Israëlische luchtaanval vannacht zeker vijf Palestijnen gedood. Het gaat om een aanval op een appartementengebouw in Gaza-Stad, zeggen de gezondheidsautoriteiten in het gebied. Het Israëlische leger heeft vooralsnog niet laten weten waarom het de aanval uitvoerde.

"We lagen te slapen toen we opeens aanhoudende aanvallen en een explosie hoorden", zegt een ooggetuige tegen het Britse persbureau Reuters. "De kinderen schrokken wakker en begonnen te rennen en te gillen."

"Wij zijn moslim en daar woonden onze christelijke broeders en zusters", vervolgt hij. "Ze hadden niks met de strijd te maken. Het waren vreedzame mensen en iedereen hield van ze. Nu bergen we hun lichamen; een moeder en een dochter."

Eerdere aanvallen

Afgelopen dagen heeft Israël meerdere aanvallen uitgevoerd op Gaza. Woensdag werden er ook al drie Palestijnen gedood bij een Israëlische aanval. Het leger van Israël zei toen dat de aanval was gericht op een Hamas-militant die aanvallen op het leger voorbereidde.

Op diezelfde dag viel Israël ook een auto aan in het noorden van Gaza, waarbij zeker vier mensen werden gedood en veertien mensen gewond raakten. In de zuidelijke stad Khan Younis werd een aanval uitgevoerd nabij een moskee. Een lokale journalist, Mohammad Al-Najar, werd gedood.

Afgelopen dinsdag heeft Israël een Hamas-strijder gedood die betrokken was bij de aanvallen op Israël van 7 oktober 2023. Dat bevestigen Israëlische en Palestijnse autoriteiten. Bij de aanvallen van bijna drie jaar geleden werden ongeveer 1200 Israëliërs gedood.

De Hamas-strijder die dinsdag werd gedood was het hoofd van de gewapende tak van de organisatie in het noorden van Gaza. Volgens de Israëlische regering probeerde hij nieuwe leden te ronselen en bereidde hij plannen voor een aanval voor.

74.000 Palestijnen dood

Israël heeft meer dan de helft van Gaza bezet. Een 'gele lijn', gemarkeerd met geel geverfde betonblokken, geeft aan waar Palestijnen wel en niet mogen komen. Israël verplaatst markeringen steeds meer naar de kust, soms met honderden meters tegelijk. Als Palestijnen in de buurt van de grens komen riskeren ze doodgeschoten te worden door het Israëlische leger.

Sinds de Hamas-aanval op 7 oktober 2023 zijn in Gaza in totaal meer dan 74.000 Palestijnen door Israël gedood, onder wie veel kinderen. Ook vielen in die periode 175.000 gewonden.

Bijna een jaar geleden kwamen Israël en Hamas een wapenstilstand overeen. Sindsdien heeft Israël zeker 1400 Palestijnen gedood. Volgens Israël doodden Palestijnse militanten in dezelfde tijd vier Israëlische soldaten.

Televisieprogramma Het Familiediner van de Evangelische Omroep stopt. Dat bevestigt de omroep. Vanochtend verscheen er een video op sociale media waarin presentator Bert van Leeuwen zegt dat er nog één seizoen komt en mensen zich daarvoor nog kunnen aanmelden.

Het televisieprogramma probeert familieleden die al jaren ruzie hebben weer met elkaar aan tafel te krijgen om zo de banden te herstellen. Het Familiediner begon in 2000. Van Leeuwen is sinds 2003 het gezicht van het programma, daarvoor was Margje Fikse de presentator. Het programma wordt uitgezonden op NPO 1.

"Het is gewoon tijd om ruimte te maken voor nieuwe concepten na al die jaren", laat omroep EO desgevraagd weten. De Evangelische Omroep laat in het midden of het stoppen van het programma te maken heeft met bezuinigingen bij de publieke omroep.

Bezuinigingen

Eerder werd duidelijk dat de EO door bezuinigingen op de publieke omroep tv-programma's schrapt. De omroep zal niet langer series zoals De Joodse Raad of De Vuurwerkramp maken. En van treinprogramma Rail Away verschijnen na dit jaar geen nieuwe afleveringen meer.

Ook andere omroepen stoppen met programma's vanwege de bezuinigingen. Zo stopt omroep BNNVARA onder meer met Kassa, First Dates en 3 op reis. Bij KRO-NCRV stopt BinnensteBuiten, een lifestyleprogramma. Bij AVROTROS verdwijnen onder meer comedyprogramma Draadstaal en de politieserie Flikken Rotterdam. Bij de VPRO is Zomergasten gestopt.

Paddentrapjes in straatputten, kleine vijvertjes bij scholen en verlaagde stoepranden moeten helpen de sterfte onder padden terug te dringen. Twaalf gemeenten gaan hier volgend jaar mee aan de slag, waaronder de gemeente Zwolle.

In Nederland is het aantal padden de afgelopen 18 jaar met ruim 40 procent afgenomen. Naar schatting verdwijnen jaarlijks honderdduizenden amfibieën in straatputten en rioleringen. Ze sterven er vaak een langzame dood.

Vooral tijdens de voorjaarstrek zijn wegen, stoepranden en straatkolken gevaarlijke obstakels. Eenmaal in de goot hebben de dieren de springkracht niet om eruit te komen. Ze worden vaak doodgereden, drogen uit of belanden in de put.

Paddenplan

De gemeente Zwolle herkent de paddenproblematiek en zegt jaarlijks meldingen te krijgen van doodgereden padden. Ze heeft al langer de wens om de padden te redden en nam ook al eerder maatregelen, schrijft RTV Oost.

Zo plaatste de gemeente twee jaar geleden 122 paddentrapjes in putten. Padden die in een put terechtkomen, kunnen hierdoor de put weer uitklimmen. Volgens kennis- en natuurbeschermingsorganisatie Ravon redt elke paddentrap jaarlijks gemiddeld minimaal vijf amfibieën, en vaak ook andere dieren, van de dood.

In 2027 doet Zwolle met de elf andere gemeenten mee aan het project Pad uit de Put. Samen met natuurorganisaties stellen zij een op maat gemaakt paddenplan op. Daarbij brengen ze ook verbeterpunten in kaart en kijken ze naar padvriendelijke maatregelen bij nieuwbouw, herinrichting en rioleringsprojecten.

De gemeenten krijgen ook advies om het leefgebied van padden, kikkers en salamanders te verbeteren. "Omdat de stad groot is, is het lastig om daar zonder goede informatie gericht mee te beginnen", laat de gemeente Zwolle weten.

Pad uit de put

Pad uit de Put is een initiatief van Ravon, IVN Natuureducatie en de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap. De helft van de kosten die de gemeenten maken voor de maatregelen die de paddensterfte moeten voorkomen, worden gefinancierd uit het project.

De gemeenten Maastricht, Wageningen en Nijmegen zijn al eerder begonnen aan een paddenplan en werkten die ideeën deels al uit.

Een man in de Amerikaanse staat Texas heeft ruim 128.000 dollar gevonden op een geldautomaat, omgerekend ruim 114.000 euro. Het geld zat in een tas. Ook lag er een kleinere tas bij met negentien betaalcheques.

De man van 37 is kapper in Lewisville, een stad in de buurt van Dallas. Toen hij het geld had gevonden, zag hij op de tas de naam van een kiprestaurant staan. Hij ging ernaartoe, omdat hij dacht dat het geld wel eens van het fastfoodrestaurant zou kunnen zijn. Een manager daar vertelde dat dat niet het geval was.

Uiteindelijk belde de man het alarmnummer in de VS en pakte de politie de zaak op. De politie vond een briefje in de tas waar het bedrag op stond dat in de tas zou moeten zitten: 128.514 dollar. Na twee keer tellen, bleek dat elke dollar erin zat.

De eigenaar blijkt een Amerikaanse bank te zijn. Iemand die onderhoud had gedaan aan de geldautomaat was, toen de klus eenmaal was geklaard, vergeten de tas met geld mee te nemen. Het geld is inmiddels teruggegeven aan de bank.

Vindersloon

De politie in Lewisville zegt heel blij te zijn dat de man ervoor heeft gekozen het geld netjes in te leveren. Agenten hebben wel eens portemonnees of identiteitsbewijzen gekregen die ergens rondslingerden, maar dit was nieuw voor ze. Het was daarnaast ook ongewoon dat zo'n zaak niets te maken heeft met crimineel geld, zegt de politie tegen CBS News.

De eerlijke vinder heeft aan Amerikaanse media laten weten dat hij anoniem wil blijven. Het is niet bekend of hij een vindersloon heeft gekregen van de bank of het bedrijf dat het onderhoud aan geldautomaten verzorgt.

Het Britse Openbaar Ministerie heeft twee Iraniërs van 35 en 36 jaar in staat van beschuldiging gesteld voor het voorbereiden van een aanslag op een synagoge in Manchester. Die zou op 20 september hebben moeten plaatsvinden, de dag dat Jom Kipoer begon, de belangrijkste feestdag in het jodendom.

De beschuldiging is gebaseerd op informatie van de contraterrorisme-afdeling van de politie. De twee zouden op zoek zijn geweest naar onderdelen, gereedschap en een instructievideo om een bom te maken. Ook zochten ze naar locaties waar die bom had moeten afgaan.

Een van de mannen woont in Manchester, de ander in Liverpool. Naar nu bekend is geworden zijn ze op 20 september in een noordelijke wijk van Manchester gearresteerd. Ze zouden in contact hebben gestaan met iemand in het buitenland, mogelijk iemand uit Iran.

Bedreigingen Iran

"Het is geen geheim dat ons land ernstige dreigementen heeft ontvangen van het Iraanse regime", zegt minister van Binnenlandse Zaken Mahmood. "Ze hebben onze joodse gemeenschappen als doelwit en proberen door bondgenoten of criminelen critici het zwijgen op te leggen, zodat de eigen betrokkenheid verborgen blijft."

De twee verdachte Iraniërs zijn in 2020 en 2023 per boot in het Verenigd Koninkrijk aangekomen. Eén kreeg politiek asiel, over de aanvraag van de ander is nog geen beslissing genomen.

Gisteren een jaar geleden pleegde een man een aanslag op een synagoge in dezelfde stad. Daar kwamen drie mensen bij om, onder wie de dader. Ook raakten er drie mensen gewond.

Fairford

De twee Iraniërs worden vandaag voorgeleid bij een rechtbank in Londen. De politie ziet geen verband met de arrestatie van vijf mannen bij de Britse luchtmachtbasis Fairford vorige week.

De vijf worden verdacht van het voorbereiden van een terreuraanslag. Ook daar vermoeden de autoriteiten dat Iran erachter zat. Iran wijst dat van de hand en beschuldigt de Britten van het "voeden" van anti-Iran-propaganda.

Op de Britse luchtmachtbasis Fairford staan sinds maart Amerikaanse bommenwerpers. De VS gebruikte de vliegtuigen om samen met Israël aanvallen uit te voeren op Iran. De Islamitische Revolutionaire Garde van Iran liet in juli weten dat elke basis die bij die aanvallen betrokken is als legitiem doel wordt beschouwd. Desondanks ontkent het land betrokken te zijn bij het incident bij de basis.

De copiloot die deze week de gezagvoerder van een vlucht tussen Dubai en Tel Aviv aanviel, zou dat hebben gedaan met een bijl. Het Openbaar Ministerie van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) spreekt over een terroristische aanslag.

In de cockpit kunnen piloten een noodbijl gebruiken om uit het vliegtuig te komen na een crash. Eerder werd al over een zo'n bijl gespeculeerd, omdat piloten zelf in principe geen wapens kunnen meenemen. Zij worden net als passagiers uitgebreid gecheckt.

De naam van de copiloot is Hammam al-Hammami, schrijft persbureau Reuters. Eerder werd al bekend dat het ging om een man met de Omaanse nationaliteit. Hij werkte eerder bij Oman Air als copiloot, maar werd geschorst toen hij was betrapt op het bezit van extremistisch materiaal.

Afspraken met Israël

Hoe hij aan de slag kon als copiloot bij Flydubai, is nog niet duidelijk. Het strafrechtelijk onderzoek, onder leiding van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), is nog in volle gang. Daaruit moet naar voren komen wat de beweegredenen van de man waren. Hij wordt daarvoor verhoord.

Israël vraagt zich af hoe de Omaanse copiloot überhaupt in de cockpit terecht is gekomen. Het land heeft afspraken met luchtvaartmaatschappijen om geen piloten toe te laten uit landen waarmee Israël geen diplomatieke banden heeft; Oman is zo'n land.

Volgens de Israëlische premier Netanyahu is de copiloot een geradicaliseerde moslim die zou zijn geïndoctrineerd door islamistisch gedachtegoed. De premier trok een vergelijking met de aanslagen van 11 september 2001, waarbij twee gekaapte vliegtuigen in de torens van het World Trade Center in New York vlogen en bijna 3000 doden vielen.

Gezagvoerder doet verhaal

Bij de aanval woensdag op vlucht FZ1073 tussen Dubai (in de VAE) en Israël werd de gezagvoerder meerdere keren door zijn collega gestoken. Aan boord zaten zeker 182 mensen, onder wie veel Israëliërs; volgens Israël probeerde de copiloot het vliegtuig te laten neerstorten. Uit data blijkt dat het vliegtuig in korte tijd zo'n 4200 meter is gedaald.

Toen de bebloede piloot de deur van de cockpit opende, wisten passagiers de aanvaller te overmeesteren. Twee piloten die als burger meevlogen, namen de controle over het vliegtuig van Flydubai over en wisten het toestel veilig aan de grond te krijgen in Saudi-Arabië. De piloot uit India, die gisteren zijn verhaal deed in gesprek met premier Modi, overleefde de aanval.

In het gesprek met de premier zegt piloot Machchhar vastbesloten te zijn geweest om te voorkomen dat anderen zouden sterven:

De personenauto op diesel is steeds minder te zien op de Nederlandse wegen. Al jarenlang daalt het aantal diesels dat in Nederland rondrijdt. Nieuwe worden er amper nog verkocht en ook naar tweedehandsauto's is nu nog maar weinig vraag door de hoge dieselprijs.

"Die markt is echt geïmplodeerd", zegt Niels Oude Luttikhuis, eigenaar van ikwilvanmijnautoaf.nl. Dat bedrijf bemiddelt tussen consumenten die hun auto willen verkopen en autobedrijven die auto's opkopen.

Dure diesel

De lage vraag naar dieselauto's komt vooral doordat diesel de laatste tijd vaak duurder is dan benzine. Sinds de Verenigde Staten en Israël eind februari een oorlog begonnen tegen Iran is de dieselprijs omhooggeschoten.

De adviesprijs van diesel is nu zo'n 2,77 euro per liter, voor benzine is dat 2,71. Voor de oorlog was de adviesprijs van diesel zo'n 2,03 euro en die van benzine 2,26. En een voordeel van een dieselauto was voorheen nou juist dat je goedkoper uit was als je veel kilometers maakte.

Tien jaar geleden reden er nog bijna 1,4 miljoen diesels rond in Nederland. Nu zijn dat er nog zo'n 560.000, blijkt uit cijfers van autobranchevereniging Bovag.

"Door de recordhoge dieselprijs is het totaal niet meer interessant om diesel te rijden", zegt Oude Luttikhuis. "Er is een dieseloverschot, je komt er moeilijk vanaf. Het aanbod is er wel, ze worden bij ons aangemeld. Maar de vraag is heel laag."

Ook de Bovag zegt dat het financieel steeds minder interessant is om in een diesel te rijden. En dat merken dealers. "Het aantal dagen dat gebruikte diesels daar te koop staan, neemt toe. Ze raken ze minder makkelijk kwijt", zegt een woordvoerder.

Ook neemt de restwaarde de laatste jaren snel af volgens de branchevereniging. "In de afgelopen tien jaar is die gehalveerd, van 31 naar 15 procent voor een diesel van vijf jaar oud." Een Volkswagen Golf-diesel die in 2021 nieuw voor 34.500 euro is gekocht is nu, met 200.000 km op de teller, nog zo'n 5200 euro waard.

Sloop en export

Echt oude diesels, van zo'n 20 jaar, gaan volgens bemiddelaar Oude Luttikhuis voornamelijk nog naar de sloop. En er worden ook nog diesels geëxporteerd. "Maar die export gaat nu ook niet meer zover als vroeger. Toen gingen er veel richting Oekraïne. Vanwege de oorlog is dat nu minder. En alle oude auto's konden naar Polen, ook dat is nu minder."

Volgens hem gaan diesels van Toyota vaak nog wel naar Afrikaanse landen, waar het merk populair is. De afgelopen vijf jaar werden er in totaal bijna 600.000 gebruikte diesels geëxporteerd naar het buitenland, becijferde de Bovag.

Wegenbelasting

Voor diesels betaal je in Nederland meestal meer wegenbelasting dan voor een vergelijkbare benzineauto. Dat is onder meer doordat ze zwaarder zijn, met name door een zwaardere motor. Voor bepaalde diesels betaal je sinds 2020 een extra fijnstoftoeslag voor de wegenbelasting, omdat ze vervuilend zijn.

Ook hebben allerlei steden een milieuzone waar je met een oudere dieselauto niet meer in mag. Ook door die maatregelen wordt een diesel steeds minder aantrekkelijk. "Ik reed onlangs achter een oude BMW-diesel, die stonk ook echt", zegt Oude Luttikhuis. "Maar dat was twintig jaar geleden nog normaal."

Uitstervend ras

Hij denkt ook wel dat het een goede ontwikkeling is dat de diesel langzaam verdwijnt. "Als de dieselprijs weer normaliseert, dan heb je nog best wel mensen die ze blijven rijden. Er zijn wel mensen fan, maar het is wel een uitstervend ras."

Met al die ontwikkelingen zou je misschien denken dat er inmiddels veel minder diesel getankt wordt dan benzine. Maar dat is niet zo. Het dieselverbruik daalt wel gestaag, maar nog tot 2023 werd er meer diesel getankt dan benzine.

Dat komt omdat het overgrote deel van de vrachtwagens, bussen en bestelbussen in Nederland nog wel op diesel rijdt. En dat zijn ook nog eens grootverbruikers: grote voertuigen die vaak veel rondrijden.

Tankstations zijn hun dieselpomp dan ook niet aan het wegdoen. "Ik heb nog niet gehoord van tankstations die geen diesel meer aanbieden", zegt een woordvoerder van Drive, de brancheorganisatie van onafhankelijke tankstations.

Goedemorgen! Vandaag rijden er geen treinen van of naar Amsterdam Centraal vanwege werkzaamheden op het station en mensen in Letland gaan naar de stembus.

Eerst het weer: nadat op sommige plekken de nevel en mist is weggetrokken, breekt vandaag de zon door. Het wordt tussen de 19 en 21 graden; er staat weinig wind.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De copiloot die woensdag zijn gezagvoerder aanviel in een vliegtuig van Flydubai werd eerder geschorst bij vliegmaatschappij Oman Air. De man werd destijds als een risico voor de veiligheid gezien omdat er extremistisch materiaal bij hem was aangetroffen. Dat zeggen bronnen tegen het Amerikaanse nieuwsmedium ABC News.

Deze bronnen zijn hoge functionarissen van inlichtingendiensten en de rechtshandhaving, meldt ABC. Zij zeggen dat de man in 2024 werd betrapt op het bezit van extremistisch materiaal, toen hij als copiloot in opleiding werkte voor Oman Air. Volgens de bronnen mocht hij na de schorsing wel in een administratieve functie blijven werken bij de luchtvaartmaatschappij.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

De Nederlandse rockband Tröckener Kecks keert na 25 jaar terug op het podium. Vanaf het voorjaar van 2027 trekt de Amsterdamse band langs vijftien poppodia door het land.

De groep zal nummers spelen zoals Nu of nooit, Een dag, zo mooi en De jacht is mooier dan de vangst. Zanger Rick de Leeuw zag een comeback lange tijd zelf niet aankomen, zegt hij tegen de NOS:

Fijne zaterdag!

Rusland heeft vannacht opnieuw een belangrijke brug in Kyiv aangevallen die het westen en oosten van de Oekraïense hoofdstad verbindt, gebouwd over de rivier de Dnipro.

Vanmorgen deelde burgemeester Klitsjko van Kyiv op Telegram dat er door de aanval geen verkeer over de Noordbrug meer mogelijk is. "Het verkeer op de brug is momenteel van de linker- naar de rechteroever geblokkeerd", schrijft hij.

Afgelopen dagen heeft Rusland meerdere aanvallen uitgevoerd op een andere brug in Kyiv, de Zuidbrug. Met drones probeert Rusland de infrastructuur van de Oekraïense hoofdstad te beschadigen.

Volgens een luchtvaartexpert die The Kyiv Independent sprak, is het onwaarschijnlijk dat de droneaanvallen zijn bedoeld om de brug te verwoesten. "Dat is praktisch onmogelijk. Zelfs met een grote explosieve lading om stalen bruggen te vernietigen, is dat een uitdaging", zegt de luchtvaartexpert.

Leven bemoeilijken

Volgens de expert probeert Rusland vooral druk te zetten op inwoners van de stad door het dagelijks leven moeilijker te maken. De aanvallen zorgen onder meer voor files in de stad.

Veel mensen in Kyiv wonen aan de oostkant van de rivier, maar moeten voor hun werk een brug over. In het westen van de stad zitten de meeste overheidsgebouwen en bedrijven.

Rusland heeft de afgelopen weken de aanvallen op Kyiv opgevoerd. In september werd de stad bijna twee keer zo vaak aangevallen als een maand eerder, schrijft Nieuwsuur.

Vooral het centrum van de stad wordt door Rusland aangevallen met drones en raketten, met ook dodelijke slachtoffers tot gevolg. Door de aanvallen komen veel huizen met de winter in zicht zonder gas of elektriciteit te zitten. Ook weet Rusland plekken met grote symbolische waarde te raken, zoals het historisch kloostercomplex en de boekenmarkt in de stad.

Russische drones bestoken al de hele week belangrijke bruggen in de Oekraïense stad Kyiv:

Moet het zwaaien met bijvoorbeeld een IS- of Hamas-vlag bij demonstraties strafbaar worden? Of met een Prinsenvlag? Of het online steun betuigen aan terreuraanslagen?

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid vindt van wel, en na jaren van discussie ligt er nu een wetsvoorstel over het strafbaar stellen van de verheerlijking van terrorisme. Maar in het Verenigd Koninkrijk, waar dit al langer bij wet is geregeld, hebben de autoriteiten de handen vol aan deze wet. Nu al zijn er op basis van de wet duizenden demonstranten opgepakt.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Wie bepaalt de definitie van een terroristische organisatie? En tast de wet het demonstratierecht aan?

Nieuwsuur-journalist Nina Jansen volgde Nederlandse demonstranten die in Engeland gingen demonstreren en daar onmiddellijk in aanraking kwamen met de soms vage grenzen tussen wat mag en niet mag.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: IJsbrand Terpstra

Vandaag rijden er helemaal geen treinen van of naar Amsterdam Centraal vanwege werkzaamheden op het station. Morgen en maandag rijden er minder treinen.

ProRail onderhoudt en vernieuwt deze dagen onderdelen, zoals perrons, trappen en liften. Dat werk vindt plaats op of vlak naast het spoor, waardoor treinverkeer vandaag niet mogelijk is.

Metro pakken

Amsterdam Centraal is nu al een van de meest drukbezochte stations in Nederland met dagelijks zo'n 200.000 reizigers. De verwachting is dat dat aantal verder zal stijgen naar 275.000 mensen per dag.

NS adviseert reizigers om vandaag de metro te pakken, of 's nachts een NS-bus. Maandag moeten reizigers tussen Amsterdam Centraal, Amsterdam Muiderpoort en Utrecht Centraal rekening houden met drukte, vooral tijdens de spits.

In de Australische stad Newcastle, ten noorden van Sydney, is een auto gecrasht in een menigte rugbyfans. Daarbij zijn tien mensen gewond geraakt, meldt de lokale politie.

Alle gewonden zijn naar het ziekenhuis gebracht. Twee van hen verkeren in kritieke toestand: een meisje van 5 jaar en een 67-jarige man. Onder de acht gewonden in stabiele toestand zijn ook twee meisjes van 2 en 5 jaar.

De 18-jarige bestuurder van de auto is aangehouden. De politie heeft geen aanwijzingen voor opzet en gaat uit van een tragisch ongeval na roekeloos rijgedrag, meldt The Sydney Morning Herald.

De menigte schreeuwde naar de bestuurder toen hij in een politieauto werd geduwd, schrijft het Australische nieuwsmedium ABC News. Twee andere inzittenden van de auto moesten worden ontzet toen aanwezige fans zich tegen hen begonnen te keren.

Mogelijk controle verloren

In Newcastle stonden duizenden mensen langs de weg om het plaatselijke rugbyteam toe te juichen. Komende zondag staat het team in de finale van de landelijke rugbycompetitie.

Hoe het voertuig in de menigte belandde, is nog niet duidelijk. Een lokaal parlementslid, Dan Repacholi, schrijft op Facebook dat de auto een zogenoemde 'burnout' maakte. Bij deze manoeuvre drukt de bestuurder het gas- en rempedaal gelijktijdig in, waardoor de achterwielen gaan spinnen. De bestuurder zou hierbij de macht over het stuur hebben verloren.

Australische media melden dat de politie bekend was met de 18-jarige. De man, die net zijn rijbewijs had, is gearresteerd en naar het ziekenhuis gebracht voor verplichte drug- en alcoholtests. De verwachting is dat hij wordt aangeklaagd voor het ongeluk, zegt minister Catley (Politie en Contraterrorisme).

De ijsbanen in Deventer en Tilburg kunnen voorlopig niet open vanwege technische problemen. IJsbaan De Scheg in Deventer heeft te kampen met een kapot koelsysteem. Op de website staat dat "het defect helaas niet meer gerepareerd kan worden", waardoor er nog niet kan worden begonnen met het maken van ijs.

Bij veel Nederlandse ijsbanen begint het schaatsseizoen in oktober. Voor de baan in Deventer stond de opening gepland op 10 oktober, maar dat gaat niet lukken. "We begrijpen dat dit een grote teleurstelling is voor iedereen die uitkijkt naar de start van het ijsbaanseizoen", schrijft de organisatie.

De problemen met het koelsysteem werden afgelopen week geconstateerd. De ijsbaan onderzoekt nu of er technische mogelijkheden zijn om alsnog open te gaan. Begin komende week verwacht de baan daar meer duidelijkheid over te hebben.

Over twee weken staat bij de Deventer ijsbaan de Holland Cup 1 gepland, onderdeel van een serie wedstrijden waarmee startbewijzen voor de Nederlandse kampioenschappen te verdienen zijn. Het is onduidelijk of deze wedstrijd door de technische problemen in gevaar komt.

Wachten op ijs in Tilburg

Ook op de Ireen Wüst IJsbaan in Tilburg kan voorlopig niet geschaatst worden. De installatie die ijs maakt, is uitgevallen. Daardoor is het ijs gesmolten en kan de baan nog niet open.

Het is nog onduidelijk hoe de installatie kon uitvallen en hoe groot het probleem is. Wanneer de ijsbaan wel open kan, is niet bekend. Vandaag zouden de eerste schaatsers op de baan hebben gestaan.