NOS Nieuws - Algemeen

De grote natuurbrand in Zuid-Frankrijk naderde de stad Bordeaux de afgelopen dagen tot enkele kilometers. Het vuur zelf bereikte de stad niet, maar Bordeaux en andere plekken in de buurt van de branden hebben wel te maken met veel rook.

Dat is niet zonder gevolgen, zegt longarts Sander de Hosson van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Bij langdurige blootstelling aan rook kan dat tot een toename aan chronische luchtwegklachten leiden. "Niemand, en zeker mensen met luchtwegziekten niet, moeten zich in die lucht begeven, ook bij rook moet je al weggaan als dat kan."

De rook die vrijkomt bij natuurbranden kan irritatie aan de ogen, neus en keel opleveren. "En je kunt gaan hoesten en kortademig worden", somt de Hosson op. "Zeker COPD-patiënten moeten zich daar verre van houden."

Ook bij gezonde mensen

Die klachten kunnen ook al bij gezonde mensen voorkomen, benadrukt De Hosson. "Blootstelling aan fijnstof is voor niemand goed, maar als longarts maak ik me met name zorgen om mensen met onderliggende longziektes, zoals astma en COPD." Bij hen kan de blootstelling aan de fijnstof die vrijkomt hun klachten verergeren en leiden tot longaanvallen of zelfs ziekenhuisopname.

Longartsen behandelen vaak patiënten die in een brandend huis veel rook hebben ingeademd. Dat is in Frankrijk nu bijna niet het geval, vanwege de evacuaties. Vooral de brandweerlieden ademen rook in , ook al beschermen zij zich met mondmaskers.

Bij mensen zonder luchtwegklachten zijn er waarschijnlijk geen gevolgen voor de lange termijn, als zij in Frankrijk of Spanje rook hebben ingeademd, zegt De Hosson. Wel is het belangrijk om dat te voorkomen.

Langdurige blootstelling

Als mensen later met schade in hun longen komen, bijvoorbeeld als ze zijn blootgesteld aan zware industrie, is het vaak niet te herleiden dat het daardoor komt, legt De Hosson uit. Wel is uit onderzoek gebleken dat die blootstelling op de lange termijn tot meer luchtwegklachten leidt.

Hoe kun je longschade beperken in een bosbrandengebied?

Wat kun je doen om longschade te beperken wanneer je in een bosbrandgebied verblijft? Saskia Kloet, manager gezondheid en zorg van het Longfonds, adviseert mensen om zich zo min mogelijk bloot te stellen aan de fijnstof van de rook. Dat doe je zo:

Voor mensen met een longziekte:

Gisteren liet de Franse brandweerfederatie weten dat het nog weken of zelfs maanden kan duren voordat de brand bij Bordeaux is geblust. Dat baart De Hosson zorgen. "Dat verandert het verhaal, dat kan op de lange termijn leiden tot meer luchtwegziektes." Dat geldt ook voor mensen die nu nog geen luchtwegziekte hebben. "Dat weten we al van langdurige blootstelling aan fijnstof van de industrie."

Het is vooral hout dat verbrandt bij natuurbranden, net als bij woningbranden, zegt de longarts. Het fijnstof dat vrijkomt bij bosbranden is schadelijker dan van de industrie, zegt De Hosson. "Dus dit is echt heel vervelend".

Hij verwijst naar een onderzoek uit 2021 waarin werd geconcludeerd dat er bij bosbranden in het zuiden van de Amerikaanse staat Californië meer ziekenhuisopnames vanwege ademhalingsproblemen te zien waren dan bij fijnstof die niet afkomstig was van een natuurbrand.

Goede mondmaskers

Soms is evacuatie niet mogelijk, bijvoorbeeld in Spanje, waar op meerdere plekken een lockdown werd afgekondigd vanwege de natuurbranden. Vluchten kan dan gevaarlijker zijn dan blijven. In zo'n geval raadt De Hosson mensen aan de ramen en deuren gesloten te houden en, net als de brandweer, goede mondmaskers te gebruiken.

Japan is getroffen door een zware aardbeving. Die had een kracht van 7,1 en vond plaats voor de kust van het zuidelijke Japanse eiland Kyushu.

Premier Takaichi zegt dat er gewonden zijn. Op sommige plaatsen is er geen stroom meer en er zijn branden uitgebroken. Takaichi meldt ook schade aan gebouwen en bruggen. Ze waarschuwt voor naschokken.

Treinen zijn stilgezet, vluchten van en naar het aardbevingsgebied zijn geannuleerd. Voor de Ariake-baai aan de westkant van het eiland gold even een tsunami-waarschuwing. Die is inmiddels ingetrokken.

Het Japanse kernenergie-agentschap zegt dat er bij drie kerncentrales in de buurt geen schade is vastgesteld.

In Japan komen aardbevingen veel voor. In 2016 werd de stad Kumamoto, eveneens op Kyushu, kort na elkaar door twee bevingen getroffen, met een kracht van 5,3 en 7,3. Meer dan vijftig mensen kwamen om het leven en 1800 mensen raakten gewond. Duizenden woningen werden vernietigd of raakten beschadigd.

In 2011 werd het noordoosten van Japan door een zware beving getroffen. De kerncentrale van Fukushima raakte toen zwaar beschadigd door een metershoge vloedgolf. Meer dan 18.000 mensen kwamen om. Van meer dan 2500 mensen is nooit meer iets vernomen.

De Amerikaanse delegatie is uit protest tegen Frankrijk weggelopen uit een zitting van de VN-Veiligheidsraad. De Amerikanen accepteren de kritiek van Frankrijk op hun mensenrechtenbeleid niet. De Amerikaanse vertegenwoordiger noemde dat "gepolitiseerd gezever" en "achterbaks theater".

De botsing laat zien hoe gespannen de relatie tussen de VS en Frankrijk op dit moment is, net als die met andere NAVO-bondgenoten. Aanleiding voor de ruzie was de stemming van vrijdag over de verlenging van de ambtstermijn van de VN-chef voor het mensenrechtenbeleid.

Mensenrechtenchef Türk leverde de afgelopen jaren gepeperde kritiek op onder meer het Israëlische optreden in Gaza en de Russische oorlogsvoering in Oekraïne en ook het Amerikaanse immigratiebeleid bij het WK voetbal. 144 landen stemden voor verlenging, 10 landen stemden tegen, waaronder de VS.

'Vrije democratiën de les lezen'

"De VS was vroeger een baken voor de mensenrechten", reageerde de Franse missie bij de VN zaterdag op X. "Tegenwoordig staat het zij aan zij met Noord-Korea, Nicaragua, Mali en Rusland, geïsoleerd."

De reactie van de Amerikanen liet niet lang op zich wachten. "Frankrijk stemde voor iemand die vrije, soevereine democratieën als de VS, het VK en Israël de les leest en aanpapt met de ergste onderdrukkers van deze wereld."

De Amerikaanse delegatie liep weg toen de Franse ambassadeur gisteren het woord kreeg tijdens een zitting van de Veiligheidsraad over Oekraïne. Bij terugkeer zei de vertegenwoordiger van de VS: "Ik moet erop wijzen dat een lid van deze raad morele verontwaardiging simuleert."

En: "We hebben dit land bijgestaan bij elk conflict waarbij zijn vrijheid bedreigd werd." Hij doelde daarbij dus op Frankrijk. "We zullen we niet naar hun politieke gezever luisteren totdat ze afstand nemen van hun neerbuigende en respectloze retoriek en ze zich gedragen op een manier die bij de zetel in deze raad past."

De regio Moskou is afgelopen nacht aangevallen met meer dan 390 drones, zegt burgemeester Sergej Sobanin. Volgens hem zijn de meeste uit de lucht geschoten door luchtafweersystemen.

Het Russische staatsmedium RIA Novosti meldt dat in de stad Tsjechov, op 55 kilometer van de hoofdstad, een drone op een woongebouw is neergestort. Daarbij vielen geen gewonden. In omliggende dorpen zijn brokstukken van neergeschoten drones neergekomen, zegt de gouverneur van de regio.

De drones kwamen uit Oekraïne. Volgens de Oekraïense krant Kyiv Independent was één van de doelen van de aanvallen een staalfabriek in Tsjechov. Ook een logistiek magazijn in het dorp Koledino, op 20 kilometer ten zuiden van Moskou, was een doelwit, meldt de krant.

Distributie doelwit

De afgelopen weken valt Oekraïne onder meer distributiecentra aan in Rusland, met name van het bedrijf Wildberries, de grootste online retailer van Rusland. De officiële uitleg vanuit Kyiv is dat daar goederen worden vervoerd en opgeslagen die in de oorlog gebruikt worden.

Volgens militaire kenners probeert de Oekraïense regering hiermee de oorlog zichtbaarder te maken voor de Russische burger.

Ook Rusland voerde aanvallen uit. Er zouden onder meer twee Oekraïense schepen zijn bestookt in de Zwarte Zee en in de haven van Mykolajiv. Volgens het Russisch ministerie van Defensie is een Oekraïens schip aangevallen dat militaire goederen vervoerde. Oekraïne heeft nog niet gereageerd.

In Amsterdam is begonnen met de bouw van een grote tribune voor de Canal Parade van aanstaande zaterdag. Het is de eerste keer dat er zo'n tijdelijke tribune wordt geplaatst langs de route van de botenparade.

Er is plek voor 10.000 toeschouwers, maar zij moeten daarvoor wel een kaartje kopen van 15 tot 275 euro. De organisatie zelf noemt het een tijdelijk stadion en een "unieke, eenmalige ervaring". De tribune verrijst vanwege de WorldPride, die elke paar jaar in een andere grote stad wordt gehouden.

De tribune is 300 meter lang. Omwonenden werden vanochtend vroeg wakker door bouwverkeer en herrie. "Dat hoort erbij. Misschien heb ik er wel voordeel bij. Nu is er een vergunning afgegeven en moet het ook netjes opgeruimd achterblijven", zegt een bewoonster tegen AT5.

Een deel van de tribune:

Enkele toeristen die aan de gracht verblijven, zijn wat minder blij: "We kwamen voor een romantisch weekend, maar om zeven uur begonnen ze al met hameren." Een ander zegt: "Als we dit hadden geweten, hadden we misschien een hotel in een ander deel van de stad geboekt."

Gratis voor omwonenden

Omwonenden kunnen zaterdag gratis naar de parade kijken vanaf de tribune, maar een aantal van hen kijkt liever vanuit het eigen huis: "Ik woon op drie hoog, dus ik kijk gewoon over de tribune heen", zegt een bewoner van de Prinsengracht tegen AT5. Een ander woont vijf hoog: "Eerlijk gezegd heb ik de beste plaats."

Voor de meeste andere bezoekers kost een 'gewone' stoel op de tribune zo'n 35 tot 65 euro. Inwoners van Amsterdam betalen 15 euro. Wie een luxe zitplek wil inclusief drank en eten, betaalt 200 tot 275 euro. Een aantal kaartjes is inmiddels uitverkocht.

De botenparade begint zaterdag om 12.00 uur en is net als voorgaande jaren ook gratis te bekijken vanaf de kade.

In Duitsland worden 410 mensen gezien als islamistische bedreiging. Dat blijkt uit cijfers van de Duitse federale recherchedienst Bundeskriminalamt (BKA), schrijft mediagroep RND.

Daarnaast zijn 65 mensen aangemerkt als extreemrechtse bedreiging en 17 als extreemlinkse bedreiging. Volgens de Duitse federale recherche zijn mensen die als extremistisch worden beschouwd in staat om ernstige geweldsdelicten te plegen, zoals aanslagen.

De dienst benadrukt volgens RND dat de Duitse deelstaten zelf beslissen wie ze als extremist classificeren. Ook zeggen de cijfers volgens de dienst nog niets over het dreigingsniveau.

Eén van de mensen die als bedreiging werd gezien, was Abdul B., de 21-jarige man die volgens de Duitse autoriteiten achter de aanslag van afgelopen zaterdag op de Pride in Berlijn zat. Hij reed met een bestelbus in op een menigte en viel vervolgens mensen aan met een mes. Daarbij werd een Poolse vrouw gedood en raakten 29 anderen gewond.

Verschil tussen islamitisch en islamistisch

De termen islamitisch en islamistisch schelen maar één letter, maar betekenen iets anders. Islamitisch verwijst naar alles wat met de islam als religie te maken heeft, bijvoorbeeld islamitische feestdagen of islamitische architectuur. Als je islamitisch bent, ben je een moslim en geloof je in Allah.

Islamistisch is een politieke stroming die vindt dat de islam niet alleen een geloof moet zijn van mensen, maar ook de basis voor de inrichting van de staat en de samenleving. Niet elke moslim is dus islamistisch.

Binnen het islamisme zijn er weer meerdere stromingen. Zo zijn er hervormers die verandering willen binnen een democratie, maar ook radicalen die de democratie met geweld willen omverwerpen, zoals de leden van groeperingen als IS of al-Qaida.

Na de aanslag sloeg de dader op de vlucht en werd een dag later gedood tijdens een politieoperatie. Volgens de Duitse autoriteiten verkeerde B. in islamistische kringen. Zij beschouwen de aanslag als een islamistische terreurdaad. B. was een bekende van de politie en zat in een deradicaliseringstraject dat hij in vrijheid mocht volgen.

Hardi N. in Nederland

Volgens de inlichtingendienst AIVD zijn er in Nederland zo'n 500 mensen die tot de jihadistische beweging behoren. Zij verspreiden bijvoorbeeld online propaganda, zegt de AIVD. Hoeveel van deze mensen daadwerkelijk bereid zijn om geweld te plegen is niet bekend.

Volgens de Duitse autoriteiten waren er geen aanwijzingen dat Abdul B. een aanslag plande. Hoogleraar Terrorisme en Politiek Geweld Bart Schuurman zegt bij Nieuwsuur dat de zaak laat zien hoe lastig het is om daar achter te komen. Hij noemt ook de zaak van Hardi N. uit Arnhem als voorbeeld.

N. werd in 2020 samen met een groep mannen veroordeeld tot 17 jaar cel voor het voorbereiden van een aanslag in Nederland. Daarbij hadden ze onder meer de Pride in Amsterdam als doelwit.

Volgens Schuurman kon Hardi N., die al een strafblad had en onder toezicht stond van de reclassering, in gesprekken heel innemend en vriendelijk overkomen. "Maar ondertussen was hij toch bezig met het voorbereiden van aanslagen. Als iemand sociaal heel vaardig is, dan kom je daar als reclasseringsmedewerker helaas moeilijk achter", zegt Schuurman.

Toch levert de Nederlandse reclassering volgens Schuurman een belangrijke bijdrage om het aantal recidivisten laag te houden.

Complexer dreigingsbeeld

Schuurman: "We weten in het algemeen dat ongeveer 50 procent van de mensen die in de gevangenis hebben gezeten, binnen twee jaar na vrijlating weer in contact komen met justitie. Als de Reclassering langs is geweest, dan is dat ongeveer 30 procent." Volgens de hoogleraar geldt dat dus ook voor de deradicaliseringsprogramma's.

Al die honderden mensen volgen is volgens Schuurman onmogelijk. Dat moet gedaan worden op basis van een risicoschatting, stelt hij. "En dan ga je kijken om welke van die individuen maak je het meeste zorgen en daar kun je middelen op inzetten."

Bovendien zijn er de afgelopen jaren volgens Schuurman extremistische dreigingen bij gekomen, zoals anti-overheid, nihilistisch extremisme en Russische dreigingen. Daardoor is het dreigingsbeeld complexer geworden, zegt hij.

"Je kunt je staf wel uitbreiden, maar gaat dat snel genoeg om overal adequaat op te kunnen reageren? Dat is een probleem wat we niet alleen in Nederland hebben, maar zeker ook in andere Europese landen."

De politie in Noord-Holland weet na jaren wie de twee mannen zijn van wie in 2023 lichaamsdelen aanspoelden op Texel. Het gaat om mannen van 20 en 27 jaar, oorspronkelijk uit Afghanistan. Dat bevestigt de politie aan de regionale omroep NH.

Een strandjutter deed de lugubere vondst in oktober 2023. Hij ontdekte onderbenen met kleding. Een paar kilometer verderop lag een schoen met een voet erin. De politie vermoedde al snel dat het om lichaamsdelen van bootvluchtelingen ging.

In een broekzak van een van hen zat een telefoon met een Franse simkaart. Op Noord-Hollandse stranden werden rond die tijd vaker persoonlijke spullen gevonden van migranten, zoals rugzakken. Die bleken afkomstig van mensen die het Kanaal tussen Frankrijk en Groot-Brittannië overstaken.

De resten van de twee mannen zijn op Texel begraven in een anoniem graf.

Rode Kruis

De politie probeerde te achterhalen van wie de lichaamsdelen waren, maar vond geen DNA-match in internationale databases. Ook kwam het DNA niet overeen met mensen die in Nederland als vermist waren opgegeven.

Hulporganisaties rondom het Kanaal wezen de politie op twee vermiste mannen uit Afghanistan. Hulpverleners van het Rode Kruis verzamelden vervolgens in Afghanistan DNA van familieleden. Dat leidde vorige maand tot een match.

De nabestaanden zijn direct ingelicht. "Elke dag was er rouw en verdriet", zegt een familielid van één van de omgekomen Afghanen tegen NH. "Nu we dit weten en zekerheid hebben, is er verdriet en opluchting tegelijk."

Uniek onderzoek

De politie noemt het onderzoek van de rechercheurs in Noord-Holland uniek. "De boodschap is niet goed, maar we zijn blij en trots dat we achterblijvers duidelijkheid kunnen geven", aldus politiewoordvoerder Erwin Sintenie. "We weten wat het doet met mensen als onduidelijk is wat het lot van hun geliefde is. Zo'n zoektocht kan oneindig duren. We zijn blij dat we dat deze mensen hebben kunnen besparen en zekerheid kunnen bieden."

Hoe de mannen zijn overleden en hoe hun lichaamsdelen op Texel zijn beland, is geen onderdeel van het onderzoek, aldus Sintenie. "Wij richten ons alleen op de overblijfselen die op het strand zijn gevonden."

Philips heeft de afgelopen maanden een financiële meevaller gekregen. Het bedrijf kreeg 186 miljoen euro van de Amerikaanse overheid terug vanwege onterecht betaalde importheffingen. Dat deelt Philips bij de bekendmaking van de nieuwste kwartaalcijfers.

Vorig jaar voerde de Verenigde Staten importheffingen in op producten uit tientallen landen, maar in februari oordeelde de hoogste rechter in de VS dat die heffingen ongeldig waren. Bedrijven die de heffingen hadden betaald of schade hadden ondervonden, konden een claim indienen bij de Amerikaanse overheid.

"We zijn de procedure gestart zodra het kon en daarom zijn we ook een van de eerste die het geld hebben teruggekregen", zegt Philips-topman Roy Jakobs. Het grootste deel van de som is al overgemaakt. Heel veel meer geld van de Amerikaanse overheid verwacht het bedrijf niet.

Ook al werden deze specifieke heffingen ongeldig verklaard, toch voerde de VS nieuwe heffingen in. Vorige week kondigde het land die aan. De kans dat de nieuwe heffingen ongeldig worden verklaard, is klein. Volgens Jakobs horen de heffingen bij de nieuwe realiteit.

Meer omzet, minder orders

Voor Philips betekende de teruggave dus een meevaller dit kwartaal. De omzet steeg met 4 procent vergeleken met dezelfde periode vorig jaar naar 4,4 miljard euro. Onderaan de streep boekte Philips een winst van 386 miljoen euro.

Toch nam het aantal orders iets af. Volgens het bedrijf was er in China minder vraag naar Philips-apparatuur. Dat komt deels door de economische situatie in het land, maar ook doordat China maatregelen heeft genomen om minder medische apparatuur uit het buitenland te hoeven kopen.

Ook het aantal bestellingen vanuit de VS bleef iets achter. Toen de beurs vanochtend opende, kreeg Philips daardoor een flinke tik. Het aandeel daalde met zo'n 10 procent.

Winstverwachting bijgesteld

De vraag naar Philips-producten nam in Europa wel fors toe. Ook verwacht Philips dat het aantal bestellingen vanuit de VS in de tweede helft van dit jaar fors zal toenemen. De winstverwachting voor komend jaar is dan ook naar boven bijgesteld.

De cijfers van afgelopen kwartaal werden gisteravond door een administratieve fout al gepubliceerd. Het was de bedoeling dat de cijfers pas vanochtend bekend werden. Door de fout werd de handel in Philips-aandelen in de Verenigde Staten gisteravond eventjes stilgelegd.

Deze week pakt podcast De Dag de koffers met leuke gasten. Wat lezen, luisteren of kijken zij om inspiratie op te doen voor de rest van het jaar? Welke boeken, podcasts en series gaan de koffer in om op te laden? Vandaag pakken we de koffers met advocaat Christian Flokstra.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

De tips van Christian op een rij:

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek & Rosanne Sies

Het kabinet levert niet de inspanningen die de rechter in een klimaatzaak over Bonaire heeft geëist en ligt ook niet op koers om aan zijn verplichtingen in die zaak te voldoen. Dat blijkt uit vragen van de NOS. Juristen reageren verbouwereerd en spreken van nalatigheid. In een rechtsstaat kan het kabinet zo niet met een uitspraak van de rechter omgaan, vinden ze.

Op 28 januari oordeelde de rechter dat Nederland meer moet doen om de inwoners van Bonaire te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Onderdeel van dat vonnis is dat de rechter het redelijk noemt dat het kabinet uiterlijk een half jaar na de uitspraak, vandaag, inzage moet geven in de hoeveelheid broeikasgassen die Nederland nog denkt te kunnen uitstoten zonder de klimaatdoelen van Parijs te overschrijden.

In Parijs is in 2015 afgesproken dat we de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden Celsius willen houden, het liefst niet meer dan 1,5 graad. Om dat te bereiken is aan ieder land een beperkte hoeveelheid broeikasgassen toegewezen die nog uitgestoten kan worden.

Dat Nederland geen inzage geeft in die ruimte, kan grote gevolgen hebben, want de rechter oordeelde ook dat het kabinet vandaag over een jaar met nieuwe juridisch bindende klimaatdoelen moet komen. Om dat te kunnen doen, moet duidelijk zijn hoeveel van die 'uitstootruimte' het kabinet nog denkt te hebben.

'Niet serieus'

Minister van Veldhoven (D66) van Klimaat en Groene Groei heeft niet voor de camera van de NOS gereageerd. Haar ministerie liet later schriftelijk weten dat het kabinet op Prinsjesdag met meer informatie komt over hoe er invulling wordt gegeven aan de uitvoering van het Bonaire-vonnis. Dat is ruim voorbij de termijn van een half jaar die de rechter redelijk noemt en er is bovendien geen garantie dat er dan meer duidelijkheid is over die emissieruimte.

Het kabinet zegt wel voorbereidingen te treffen om voor 28 juli volgend jaar bindende emissiereductiedoelen voor de gehele economie op te nemen in de nationale regelgeving. Daarbij wil het kabinet ook inzicht geven in de resterende emissieruimte voor Nederland.

"Ik maak me wel oprecht zorgen als ze een half jaar na het vonnis nog niet eens kunnen communiceren van welke ruimte ze uitgaan", zegt klimaatjurist Tim Bleeker van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij vindt het daarom ook moeilijk voorstelbaar dat er over een jaar een uitgewerkt pakket ligt. "Een blamage voor Nederland."

Het is een gebrek aan "constitutionele hoffelijkheid", vindt klimaatjurist Laura Burgers van de Universiteit van Amsterdam. In een rechtsstaat, en van een kabinet dat die rechtsstaat zegt te verdedigen, mag je een serieuzere omgang met een rechterlijke uitspraak verwachten, vindt zij. Er bestaan bovendien internationale regels die stellen dat de Staat de emissieruimte bekend moet maken, benadrukken beide juristen.

Geen advies gevraagd

Jurist Burgers wijst erop dat de Staat tegenover de rechter heeft aangegeven dat de onderliggende gegevens voor de inschatting van de uitstootruimte al beschikbaar zijn. "Ze hadden aangevoerd dat ze die informatie al hadden. Daarom zei de rechtbank ook: 'maak het dan maar binnen een half jaar publiek'. Waarom zou je er dan nog een paar maanden mee wachten?"

Zowel Bleeker als Burgers werd in mei door de Tweede Kamer uitgenodigd voor een technische briefing over het Bonaire-vonnis. Daar gaf de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) aan dat de raad een rol kan spelen bij het bepalen van de uitstootruimte. Navraag door de NOS leert dat het ministerie nooit zo'n verzoek heeft ingediend.

Ook het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), een logische partij om advies aan te vragen bij het maken van zo'n berekening, blijkt niet te zijn benaderd door het ministerie. "Die ruimte niet inzichtelijk maken, is gewoon nalatig", zegt Burgers beslist. Bleeker: "We leven in een land waarin iedereen zich aan regels moet houden, maar op het gebied van milieu en klimaat lijkt de overheid het daar zelf niet zo nauw mee te nemen."

Zorgelijke tendens

"De tendens is dat het steeds minder vanzelfsprekend wordt dat de Staat rechterlijke vonnissen nakomt", ziet ook docent-onderzoeker staats- en bestuursrecht Tycho Scholten van de VU in Amsterdam. "Het is een patroon. Je zag het ook bij stikstof. Toen zei de rechter al 'normaal gaan we ervan uit dat de staat zich houdt aan vonnissen, maar daar kunnen we niet meer vanuit gaan, dus we gaan nu een dwangsom opleggen'. Dat is zorgelijk."

Afgelopen april ging de Staat in hoger beroep tegen het Bonaire-vonnis en er werd ook een procedure gestart om de verplichting om direct te handelen op te schorten, maar dat ontslaat het kabinet niet van maatregelen, benadrukken de juristen die de NOS over deze zaak sprak. Het vonnis is volgens de rechter "uitvoerbaar bij voorraad". Dat betekent dat het ongeacht hoger beroep of bezwaar direct nageleefd dient te worden.

Goedemorgen! Vandaag verschijnen voor het eerst twee mannen voor de rechter die in april een man in een rolstoel in brand zouden hebben gestoken. En vanavond is er in Amsterdam een herdenking naar aanleiding van de aanslag in Berlijn.

Eerst het weer: er is veel ruimte voor de zon en blijft het overal droog. Bij een overwegend zuidwestelijke wind wordt warme lucht aangevoerd. Het kwik stijgt naar 24 graden in het noordwesten tot 30 graden in Limburg.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het leger van Sudan heeft een belangrijke snelweg heroverd, melden bronnen aan persbureau AFP. Die weg verbindt de hoofdstad Khartoem met Al-Obeid, een stad die wordt belegerd door de paramilitaire groepering Rapid Support Forces (RSF).

De Verenigde Naties waarschuwen al weken dat er in Al-Obeid een catastrofe dreigt, vergelijkbaar met het bloedbad van Al-Fasher vorig jaar door RSF-militanten.

Door de herovering van de 400 kilometer lange snelweg Al-Sadarat kan het Sudanese leger makkelijker troepen, wapens, voedsel en andere benodigdheden aanvoeren. Ook lijkt een grootschalige aanval door de RSF op de hoofdstad van de deelstaat Noord-Kordofan voorlopig afgewend.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Bij de grote bosbranden in de buurt van Bordeaux helpen rugbyers de brandweer met het blussen. In Le Temple, 30 kilometer ten westen van Bordeaux, doen de sporters er alles aan om de brand zo ver mogelijk van de stad weg te houden.

Fijne dinsdag!

Een vuurstorm noemde een Franse brandweerman het en de gouverneur van het departement Gironde noemde het "een ongelofelijk en ongezien fenomeen". Tijdens de enorme bosbranden in de buurt van de Franse stad Bordeaux ontstond een pyrocumulonimbus: wolken die ontstaan door een bosbrand.

Een pyrocumulonimbus is in Europa vrij nieuw. Het fenomeen leidt ertoe dat bosbranden moeilijker te bestrijden zijn.

Wat is een pyrocumulonimbus-wolk?

Pyrocumulonimbuswolken zijn wolken die ontstaan door extreme hitte van een bosbrand. Veel mensen noemen het dan ook een vuurwolk.

Doordat de bosbranden in de buurt van Bordeaux zo groot en krachtig zijn, stijgen samen met de rook ook enorme hoeveelheden energie en warmte op. Hierbij is de lucht op de grond heet en droog.

Wanneer de warmte van de bosbranden hoog genoeg is en de lucht bovenin koel en vochtig, koelt de rook af. Het vocht condenseert en vormt een wolk. De wolken kunnen blikseminslagen veroorzaken, die gepaard gaan met veel wind. Regen valt zelden uit de wolk.

In feite creëren bosbranden bij een pyrocumulonimbus dus hun eigen weer.

Wat maakt zo'n wolk zo gevaarlijk?

Doordat de wolken veel wind met zich meebrengen, kunnen de branden op de grond nog meer worden aangewakkerd. De wind is ook nog eens heel onvoorspelbaar. Ook kan de bliksem de grond raken, wat, net als in het zuidwesten van Frankrijk, weer tot nieuwe bosbranden kan leiden.

In de zomer van 2021 veroorzaakte één brand in de Canadese staat British Columbia meer dan 700.000 bliksemflitsen, evenveel als de staat normaal gesproken in een jaar heeft.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA noemt de wolk "een vuurspuwende draak onder de wolken". In 2019 vlogen onderzoekers van NASA met een vliegtuig door de wolk om die beter te begrijpen. Zo werd onder meer de chemische samenstelling onderzocht en de impact op de luchtkwaliteit en het klimaat.

Nog steeds wordt er onderzoek gedaan naar pyrocumulonimbuswolken. Wetenschappers hopen zo een methode te ontwikkelen waarmee ze kunnen voorspellen wanneer de wolken ontstaan. Dat kan brandweerlieden helpen met het blussen ervan.

Hoe zeldzaam is dit fenomeen?

De pyrocumulonimbuswolken zijn zeer zeldzaam, zeker in Europa. Vooral omdat er een grote, krachtige brand voor nodig is. De Franse brandweer zegt nooit eerder zo'n wolk in Frankrijk te hebben geregistreerd. In 2017 werd tijdens zware bosbranden in Portugal, waarbij 60 doden vielen, een vuurwolk gesignaleerd.

In Australië en de Verenigde Staten is het wel vaker voorgekomen. Het gebeurt dan alleen bij de hevigste bosbranden. Onder meer tijdens de grote bosbranden in de Amerikaanse staat Californië werden de afgelopen jaren meerdere vuurwolken gesignaleerd.

Deskundigen verwachten dat pyrocumulonimbuswolken in de toekomst vaker zullen voorkomen. Niet alleen hoge temperaturen spelen daar een rol in, ook veranderingen in de atmosfeer en de weersveranderingen aan de grond kunnen ertoe leiden dat dit soort wolken makkelijker ontstaan.

Is er een verband met klimaatverandering?

Een direct verband met klimaatverandering zien deskundigen niet. Wel krijgen we door klimaatverandering vaker langere en drogere periodes met hogere temperaturen. Dat maakt de kans op (hevige) bosbranden groter en daarmee ook de kans op een pyrocumulonimbus.

Liveblog

Lees het laatste nieuws over de grote bosbranden in Europa in ons liveblog.

In Zandvoort is een bezoeker van een Pride-evenement gisteren geslagen en uitgescholden. Vlak na de belaging hielden agenten een minderjarige verdachte aan, meldt NH Nieuws. De politie noemt het aannemelijk dat de geaardheid van het slachtoffer de aanleiding was voor de mishandeling.

De mishandeling vond overdag plaats op de Grote Krocht in Zandvoort. Daar vond gisteren de laatste dag van het jaarlijkse Pride on the Beach-festival plaats.

De politie kon met behulp van camerabeelden de minderjarige verdachte herkennen en aanhouden. Hoe oud de verdachte is en wat er precies is gebeurd, heeft de politie tot dusver niet laten weten. Het slachtoffer hoefde na de mishandeling niet naar het ziekenhuis te worden gebracht.

Gisteren bleek al dat tientallen mensen melding hadden gemaakt van discriminatie bij de start van de WorldPride in Amsterdam afgelopen weekend. De lhbti+-organisatie Report It Always krijgt normaal enkele meldingen per dag, maar zag dit weekend meer dan zeventig meldingen binnenkomen. Die kwamen vooral van mensen die op weg naar huis waren van het festival Milkshake en bezoekers van de Pride Walk.

Het leger van Sudan heeft een belangrijke snelweg heroverd, melden bronnen aan persbureau AFP. Die weg verbindt de hoofdstad Khartoem met Al-Obeid, een stad die wordt belegerd door de paramilitaire groepering Rapid Support Forces (RSF).

De Verenigde Naties waarschuwen al weken dat er in Al-Obeid een catastrofe dreigt, vergelijkbaar met het bloedbad van Al-Fasher vorig jaar, dat werd aangesticht door RSF-militanten.

Door de herovering van de 400 kilometer lange snelweg Al-Sadarat kan het Sudanese leger makkelijker troepen, wapens, voedsel en andere benodigdheden vervoeren. Ook lijkt een grootschalige aanval door de RSF op de hoofdstad van de deelstaat Noord-Kordofan voorlopig afgewend.

Hoop op verlichting

Aan het innemen van de snelweg ging een dagenlang offensief vooraf. Het resultaat daarvan is dat het regeringsleger de RSF-troepen ten westen van de snelweg heeft weten terug te dringen.

Als vermoedelijke reactie op de operatie van het regeringsleger heeft de RSF droneaanvallen uitgevoerd op Al-Obeid. Daarbij zijn voor zover bekend geen slachtoffers gevallen. De leider van de RSF, Mohamed Hamdan Dagalo, zei in een videoboodschap aan zijn militanten dat ze zich niet moeten inhouden in de strijd tegen het regeringsleger. "Vanaf vandaag heb ik de teugels niet meer in handen, ik heb ze aan jullie overgedragen", sprak hij.

Sinds het begin van de oorlog tussen de Sudanese regering en de RSF in april 2023 zit Al-Obeid al in het spervuur. De stad telt zo'n half miljoen mensen. Volgens de VN zijn er zo veel mensen naartoe gevlucht dat het inwonertal is verdubbeld. Er komt amper voedsel de stad binnen. Door aanvallen van de RSF op wijken, wegen en kritieke infrastructuur is de humanitaire crisis daar verërgerd.

Bovendien had de RSF de stad de afgelopen maanden langs het noorden, westen en zuiden omsingeld, waardoor alleen nog de oostelijke bevoorradingsroute overbleef. Ook die probeerden de militanten af te sluiten.

De Verenigde Naties probeerdes dan ook de afgelopen weken de aandacht van de internationale gemeenschap op Al-Obeid te vestigen, omdat ze een herhaling van de gruwelijkheden van Al-Fasher vreesden. Daar werden vorig jaar alleen al in drie dagen tijd naar schatting zeker 6000 mensen gedood. RSF-militanten trokken moordend, verkrachtend en plunderend door de stad en hadden het gemunt op niet-Arabische inwoners. Vermoed wordt dat er in totaal misschien wel tienduizenden burgerdoden zijn gevallen.

Bij die slachtpartij heeft RSF zich volgens Amnesty International schuldig gemaakt aan etnische zuivering en oorlogmisdaden. Een groep mensenrechtenexperts concludeerde dit jaar dat het geweld van de RSF "tekenen van genocide" vertoonde.

Bekijk hier meer over de moordpartijen gepleegd door de RSF in Al-Fasher:

De politie in de Amerikaanse stad Seattle vermoedt dat drie mensen betrokken waren bij de schietpartij op een foodfestival van zondag. Bij die schietpartij werden drie mensen gedood en raakten vier anderen gewond, onder wie een jongen van 2 jaar. Er zou sprake zijn geweest van bendegeweld.

Aanvankelijk zei de politie ervan uit te gaan dat twee verdachten op elkaar hadden geschoten op het culinaire evenement Bite of Seattle. Nu blijkt uit rechtbankdocumenten dat er nog een derde verdachte is.

Een van de verdachten zit vast: een jongen van 15 jaar. Hij moest vandaag voor de rechter verschijnen. Een andere, een jongen van 19 jaar, is vermoedelijk ter plekke doodgeschoten. Naar een derde "onbekende persoon" wordt nog gezocht.

De politie vermoedt dat leden van twee bendes op elkaar zijn gaan schieten. Meer informatie over het motief is niet gecommuniceerd.

Drukbezocht festival

De doden zijn twee mannen van 19 en 44 en een vrouw van 56. Twee van hen overleden op het foodfestival, de ander stierf in het ziekenhuis. Op de plek van de schietpartij werden twee geweren gevonden.

Zondag was de laatste dag van het jaarlijkse driedaagse festival, dat wordt gehouden in de buurt van de Space Needle, een toeristische trekpleister van Seattle. Het festival bestaat al tientallen jaren en trekt naar eigen zeggen elk jaar zo'n 350.000 bezoekers.

Het schip de Otella ligt klaar voor vertrek aan de Waalkade van Nijmegen. De 140 passagiers druppelen een voor een binnen voor de start van hun vakantie. Eindbestemming: Straatsburg. Althans, dat was de bedoeling. Door de lage waterstand gaan ze de eindbestemming waarschijnlijk niet halen.

"We moeten dag voor dag bekijken hoe ver we kunnen komen", vertelt kapitein Teun Sijbrands van SijFa Cruises. De Otella heeft een diepgang van 1,45 meter. "Daarmee kunnen we tot Koblenz varen. Dat is nog geen Straatsburg. Daarvoor hebben we meer regen nodig, maar dat zit er nog niet aan te komen. Dus dat is voor ons best een groot probleem."

Voor de organisatoren van riviercruises zijn het spannende tijden. De waterstanden houden ze de komende dagen van minuut tot minuut bij want bij een verder zakkend waterpeil moeten ze de hele route weer omgooien. "De Rijn wordt steeds moeilijker, maar ook de Donau is een behoorlijke uitdaging", zegt Maurice Eltink van Feenstra Riviercruises.

Het bedrijf moest de afgelopen weken de routes aanpassen. "We hebben een reis naar Bazel moeten omzetten. We gaan nu naar Trier", vertelt Eltink.

Aanmeren in Arnhem

Ook bij Nationale Vereniging de Zonnebloem houden ze de situatie nauwlettend in de gaten. De Zonnebloem organiseert reizen voor mensen met een lichamelijke beperking. De rondvaarten in Nederland kunnen nog doorgaan. "Maar we kunnen voorlopig niet naar Duitsland. In september staat onze eerste reis die kant op weer gepland. Of dat gaat, is nog even spannend", vertelt een woordvoerder.

Het schip van de Zonnebloem meert aan in Arnhem. In 2022 lukte dat vanwege de lage waterstand niet. Toen werden er rondjes over het IJsselmeer gevaren. Voor de komende weken is de verwachting dat Arnhem nog bereikbaar is. "En als dat toch niet gaat, meren we op een andere plek aan. Voor de gasten maakt dat niet veel uit, ze kijken erg uit naar hun vakantie."

Planning omgooien?

Naast de Otella, die vandaag vanuit Nijmegen vertrok, heeft SijFa Cruises nog een schip stil liggen in de Donau. "Dat ligt daar tot in ieder geval half augustus. Een ander schip daar kan nog een stukje varen", vertelt Sijbrands.

Het liefste wil de kapitein de route niet omgooien want dan krijgen de gasten niet de reis die ze gekocht hebben. "We volgen het programma zo lang mogelijk want als de mensen niet krijgen wat in de folders beschreven staat, hebben ze recht op geldteruggave", vertelt Sijbrands. "En dat kost best veel geld."

Het laagwater is dit jaar uitzonderlijk vroeg. "Vaak is het in september of oktober. Juli is extreem vroeg in het jaar. Dat hebben we nog nooit gehad", aldus Sijbrands. De Rijn bij Lobith voert momenteel ongeveer 745 kuub water per seconde af. Dat is rond deze tijd normaal ruim 1900 kuub.

Door klimaatverandering kan droogte vaker voorkomen. Voor Sijbrands is dat reden om de jaarplanning nog eens tegen het licht te houden. "De mensen willen allemaal in de zomer op vakantie. In november liggen we stil. We kijken of we die periode kunnen verplaatsen, maar het is ook zoeken naar wat de klant wil."

ChangXin Memory Technologies (CXMT), de grootste Chinese chipmaker, maakt furore op de Chinese beurs. Vanochtend maakte het een bijzonder beursdebuut. In korte tijd steeg de waarde van het aandeel met bijna 500 procent. Dankzij de beursgang is het bedrijf op dit moment omgerekend zo'n 427 miljard euro waard.

"Deze beursgang van CXMT is wel echt spectaculair", zegt beleggingsexpert Corné van Zeijl. "Elon Musk had dit zeker ook gewild voor de beursgang van SpaceX." Dankzij de beursgang werd het bedrijf in één klap het grootste bedrijf van het Chinese vasteland, exclusief Hongkong.

Het succes van de Chinese chipmaker heeft meerdere redenen. Allereerst is er enorme vraag naar het soort geheugenchips dat CXMT maakt. Deze DRAM-geheugenchips worden gebruikt voor laptops, telefoons en ook datacenters. Op dit moment is het aantal spelers dat deze chips op grote schaal maakt nog op één hand te tellen.

Nu nog kleine speler

"Samsung en SK Hynix zijn beide Zuid-Koreaanse bedrijven. Er is ook nog een Amerikaanse partij, Micron Technology. Dit is de eerste Chinese speler die de markt betreedt", zegt Daniel Citroen, sectorspecialist technologie bij ING. De Chinese chipmaker is vergeleken met de andere drie bedrijven nog altijd een stuk kleiner.

Volgens Ellie Wang, analist bij TrendForce, is CXMT in de toekomst mogelijk een serieuze concurrent voor de huidige grote spelers. "De beursgang zou de investeringen van CXMT in capaciteit en technologie op de lange termijn moeten ondersteunen. CXMT heeft zijn capaciteit uitgebreid en meer Chinese smartphonefabrikanten binnengehaald als klant, waardoor het bedrijf een steeds geloofwaardigere uitdager wordt op de reguliere DRAM-markt. Nu klanten vanwege het tekort op zoek zijn naar extra leveranciers, zou CXMT nog meer kansen moeten krijgen."

De beursgang van CXMT heeft voor Nederlandse beleggers weinig effect. Op dit moment is het alleen voor Chinese beleggers mogelijk om in het bedrijf te investeren. De technologiebeurs STAR Market is het Chinese antwoord op de Amerikaanse Nasdaq, maar is niet toegankelijk voor buitenlandse beleggers.

STAR Market

De STAR Market werd in 2019 opgericht om geld op te halen voor innovatieve technologiebedrijven uit sectoren waarin China zich graag wil ontwikkelen. Hieronder vallen onder meer kunstmatige intelligentie (AI), biotechnologie en chips.

Voor veel bedrijven in dit soort hoogtechnologische sectoren is het moeilijk om financiering te krijgen, omdat er vaak jarenlange grote investeringen voor onderzoek en ontwikkeling nodig zijn voordat ze winstgevend worden.

Of een bedrijf zich wel of niet kan registreren op deze beurs hangt in tegenstelling tot vele andere beurzen niet af van de financiële geschiedenis waarop de winstgevendheid van het bedrijf getoetst kan worden. In plaats daarvan wordt er gekeken welke doorbraken er mogelijk in het verschiet liggen en of deze passen bij de ontwikkelingsplannen van de Chinese overheid.

Minder afhankelijk van het buitenland

In de praktijk richten veel van deze bedrijven zich op het ontwikkelen van technologieën waarvoor China nu nog afhankelijk is van het buitenland, iets waar Peking vanaf wil. In de afgelopen jaren gingen tal van chipbedrijven CXMT al voor op de beurs van Shanghai, zoals China's chipgigant SMIC. Dat bedrijf haalde destijds ruim 6,5 miljard euro op, en gold jarenlang als de grootste beursgang uit de STAR Market-geschiedenis.

Volgens Citroen zijn voor Europa lessen te trekken uit het succes van CXMT. "China is er in korte tijd in geslaagd een vierde macht te worden in de productie van die geheugenchips. Voor Europa zou dit weer een wake-upcall moeten zijn om echt meer in onze chipindustrie te investeren."

Ook zorgen in China

Voorafgaand aan de beursgang van CXMT waren er ook zorgen. Handelaren, academici en vertegenwoordigers van andere bedrijven waren bang dat CXMT het moeilijker zou maken voor andere Chinese bedrijven om kapitaal op te halen. Na een reeks overleggen met betrokken partijen beloofde de Chinese Commissie voor Effectenregulering de stabiliteit van de markt te versterken. Waarvoor gevreesd werd, gebeurde vandaag niet. De CSI 300 Index, de belangrijkste graadmeter van de driehonderd grootste bedrijven op de beurzen in Shanghai en Shenzhen, steeg vandaag met ruim 1 procent.

Tot kort voor de aanslag in Berlijn werd Abdul B. in de gaten gehouden door veiligheidsdiensten, schrijven Duitse media. De politie had onder meer een camera opgehangen voor de ingang van zijn woning. Zaterdagavond werd gefilmd hoe B. zijn huis verliet. Ongeveer een uur later werd de aanslag gepleegd.

Op het Pride-evenement in de Duitse hoofdstad werd een Poolse vrouw gedood, 29 mensen raakten gewond. B. wordt verantwoordelijk gehouden voor wat de autoriteiten beschouwen als een islamistische terreurdaad. Na een klopjacht werd B. gisteravond doodgeschoten door agenten.

De surveillanceoperatie in de aanloop naar de aanslag is onthuld door de krant Süddeutsche Zeitung en omroepen NDR en WDR. Agenten hielden B. sinds zijn vrijlating halverwege mei in de gaten. De 21-jarige was veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf voor het voorbereiden van een terreurdaad. Hij was vrijgelaten op voorwaarde dat hij een deradicaliseringstraject zou volgen.

Surveillance werd afgeschaald

Het monitoren van B. werd tien dagen na zijn vrijlating afgeschaald, omdat er volgens de agenten geen aanwijzingen waren dat de 21-jarige een aanslag plande. Dit besluit zou mede zijn ingegeven door de beperkte middelen die de dienst heeft.

Enkele dagen daarna oordeelde een antiterrorismeteam dat B. wel degelijk een gevaar vormde, aldus de Duitse media. Hij viel volgens experts in de categorie 'rood', oftewel: er zou een hoog risico zijn dat hij een aanslag ging plegen. Maar omdat de surveillerende agenten tot een andere conclusie waren gekomen, werden er geen extra maatregelen getroffen.

Camerabeelden elke 24 uur bekeken

Het monitoren van de telefoon van B. en zijn activiteiten op internet gingen wel door. Daarnaast werden de camerabeelden van zijn woning elke 24 uur bekeken. Uit de publicatie wordt niet duidelijk of agenten zaterdagavond hebben gezien dat B. zijn huis verliet, of dat ze deze beelden later hebben bekeken.

Op basis van camerabeelden was begin juli een huiszoeking gedaan bij B.. Agenten hadden toen gezien dat hij een verdacht object bij zich droeg dat leek op een pistool. Het bleek uiteindelijk een speelgoedwapen te zijn.

Duitslandcorrespondent Chiem Balduk:

"Van links tot rechts klinkt er verbazing dat Abdul B. op vrije voeten was. Die verontwaardiging zal door deze publicatie alleen maar groter worden. De meningen verschillen over wat er moet gebeuren. CDU/CSU roept op tot hogere straffen, terwijl coalitiegenoot SPD dat te simpel gezegd vindt en vooral wijst op uitvoeringsfouten bij politie en justitie. De radicaal-rechtse partij AfD wijst naar immigratie, de politievakbond pleit voor meer bevoegdheden.

Deze aanslag valt midden in de campagne voor deelstaatverkiezingen in Berlijn. Net zoals de campagne voor de Bondsdagverkiezingen in 2025 werd gekleurd door een mesaanval door een asielzoeker en de campagne voor deelstaatverkiezingen in 2024 door een aanslag in Solingen.

Uit onderzoek van de Goethe-Universiteit is gebleken dat de AfD daardoor meer stemmen won. Dat maakt het een lastige situatie voor politieke partijen: enerzijds willen ze de problemen serieus benoemen, maar ze willen ook voorkomen dat de AfD daarvan profiteert."

Waarom B. de aanslag zou hebben gepleegd is nog onduidelijk. Wel is bekend dat hij in zijn jonge jaren radicaliseerde. Hij probeerde zich aan te sluiten bij de terroristische organisatie Islamitische Staat.

In juli 2025 werd B. gearresteerd in Libanon en in voorarrest geplaatst. Een militaire rechtbank veroordeelde hem tot drie maanden gevangenisstraf voor onder meer het aanzetten tot religieuze en sektarische conflicten.

De in Duitsland geboren man keerde na zijn vrijlating terug naar Berlijn, waar hij op de luchthaven werd gearresteerd. Het Duitse OM eiste drie jaar cel voor het voorbereiden van "een ernstige geweldsdaad".

B. werd uiteindelijk veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van een jaar en tien maanden. Het OM ging hiertegen in beroep en dat mocht de 21-jarige in vrijheid afwachten.

Bewoners van de Brabantse dorpen Engelen en Bokhoven zijn geschrokken van de scheldwoorden en anti-azc-teksten die afgelopen weekend op meerdere woningen en voertuigen zijn geklad. Het gaat onder meer om woningen van mensen die voorstander zijn van de komst van een opvanglocatie voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv'ers).

Een van de panden die beklad werden, is het huis van Rob en Ingrid. Ze waren niet thuis toen het gebeurde. "Dit is heel eng", zegt Rob tegen Omroep Brabant.

Het stel woont sinds een jaar in het huis. "We zijn niet per se voorstander van de opvang. We snappen goed dat mensen zich veel zorgen maken. Daarom willen ook wij gewoon informatie en met iedereen in gesprek over mogelijke gevolgen, risico's en oplossingen. Zonder boosheid of ruzie."

Ingrid had precies daarvoor een oproep gedaan in het dorpsblad. "Door die open houding worden we nu aan de kant van de echte voorstanders gezet en gaat onze naam rond bij extreme tegenstanders", zegt Rob. "Wij willen er gewoon over kunnen praten, maar dat wordt heel Engelen door intimidatie en bedreigingen onmogelijk gemaakt."

Opvang van vijftig jongeren

De gemeente Den Bosch wil vijftig jongens en meisjes van 15 tot 18 jaar oud opvangen op een bedrijventerrein op de grens van Engelen en Den Bosch. Toen de plannen in april bekend werden ontstond hevig verzet. Er waren meerdere felle protesten en in mei ging een explosief af bij de beoogde locatie. De mobiele eenheid moest meermaals ingrijpen.

Ook het huis van Hettie en haar man in Bokhoven werd beklad. De deurbel was groen gespoten en de posters van Vluchtelingenwerk, die aan hun ramen hingen, waren met rode stift doorgekrast. "Woede, frustratie en angst", antwoordt Hettie op de vraag wat er door haar heen ging toen ze dat zag.

Voor haar en haar man zijn de vluchtelingen in Engelen welkom. "We zien de zorgen, en die moeten we ook serieus nemen. Maar wat er nu gebeurt in de gemeenschap, met geweld en dit soort vandalisme, daar staan wij volstrekt niet achter."

Niet alleen voorstanders van de opvang zijn gedupeerd. In Bokhoven werd ook de donkerblauwe auto van bewoonster Ietje bespoten met groene verf. "Een heel rare confrontatie", noemt ze dat. "Mijn buurman heeft wel een poster hangen", zegt ze. Daarop staat: 'Gastvrij Engelen, iedereen welkom'. Daar is Ietje op zich niet op tegen, zegt ze: "Ik spreek me niet op die manier uit, maar ik vind het prima dat hij dat heeft hangen." Al zou ze inmiddels liever zien dat hij het affiche weghaalt.

Extra surveillance

Een andere buurtbewoner voelt zich sinds de bekladdingen onprettig op straat. "Het doet me pijn dat dit in ons dorp gebeurt. Er is al genoeg rotzooi in de wereld. Blijf gewoon met elkaar praten en blijf van elkaars spullen af."

Vandaag liet de gemeente Den Bosch, waar Engelen en Bokhoven onder vallen, weten dat er de komende tijd extra gesurveilleerd gaat worden in de dorpen. Hoe die surveillance er precies uit gaat zien, kan een woordvoerder nog niet zeggen.

'Geen plaats in de samenleving'

In de gemeenteraad van Den Bosch hebben elf van de dertien partijen de bekladdingen veroordeeld in een gezamenlijk statement: "Wij veroordelen het vandalisme dat in Engelen heeft plaatsgevonden. Het intimideren van inwoners heeft geen plaats in onze democratische samenleving", aldus de partijen.

De overige twee partijen in de raad, PVV en Forum voor Democratie, hebben het statement niet ondertekend. Beide hebben niet gereageerd op vragen van Omroep Brabant over waarom ze dat niet hebben gedaan.

Het kolonistengeweld breidt zich uit naar de gebieden waar de Palestijnse Autoriteit het gezag heeft op de Westelijke Jordaanoever. Dat stelt onder meer de Israëlische mensenrechtenorganisatie B'Tselem vast. Ook de Verenigde Naties concludeerden eerder dit jaar dat er sprake is van een uitbreiding van "nederzettingenactiviteit" naar gebieden onder Palestijns bestuur.

Met de Oslo-akkoorden uit de jaren 90 werd de bezette Westelijke Jordaanoever opgedeeld in drie gebieden. Gebied A wordt volledig bestuurd door de Palestijnse Autoriteit. In gebied B gaat de Palestijnse Autoriteit over het dagelijks bestuur en Israël over de veiligheid en in gebied C heeft Israël de volledige controle.

De verdeling was bedoeld als tijdelijke regeling, in afwachting van een definitief vredesakkoord. Alleen kwam dat akkoord er nooit.

De meeste kolonisten wonen in het gebied waar Israël de volledige controle heeft (gebied C), dat met zo'n 60 procent het grootste deel van de Westoever omvat. Daar vinden ook de meeste aanvallen plaats, maar het kolonistengeweld bereikt ook gebied B en zelfs gebied A.

"Grote delen van gebied C zijn inmiddels etnisch gezuiverd", vertelt Shai Parnes. Hij werkt voor B'Tselem. "Veel van het land daar is niet meer toegankelijk voor Palestijnen. Nu gaat Israël naar het volgende hoofdstuk. Het 'succes', zoals zij het noemen, proberen ze nu toe te passen in gebied B, de meer stedelijke gebieden van de Westelijke Jordaanoever."

Volgens hem is het einddoel van Israël duidelijk: "Ze willen de Palestijnse samenleving afbreken en een einde maken aan het recht op zelfbeschikking."

Aanvallen

"De kolonisten voeren hier overal aanvallen uit, bijna dagelijks", vertelt Awad Samra. Hij woont in Turmus Ayya, dat grotendeels in gebied B ligt. "Ze proberen de Oslo-akkoorden van tafel te vegen. Alles wat Palestijns is, willen ze uitwissen."

Een groep kolonisten heeft vorige week brand gesticht in het dorp. Het land naast de woning van zijn broer ging in vlammen op. Samra vertelt dat het Israëlische leger en de politie op de brand afkwamen, maar niet ingrepen. Volgens Samra beschermt het leger de kolonisten.

Ook Parnes van B'Tselem zegt dat dit soort aanvallen vaak met medewerking van het Israëlische leger plaatsvinden.

Dodelijke slachtoffers

Samra vreest dat de aanvallen snel kunnen escaleren en waarschuwt voor dodelijke slachtoffers. In de steden en dorpen rondom Turmus Ayya zijn de afgelopen tijd al vaker doden gevallen bij aanvallen. Volgens de VN-organisatie OCHA zijn er dit jaar 76 Palestijnen gedood op de Westelijke Jordaanoever, onder wie zeker 13 door kolonisten.

Afgelopen weekend werden in de buurt van Nablus vier Palestijnen en twee Israëliërs gedood. De plek waar de aanval plaatsvond ligt in gebied A, waar de Palestijnse Autoriteit het volledige gezag heeft.

De Palestijnse dorpsbewoners vertellen dat gewapende kolonisten hun dorp aanvielen en het vuur openden. Israël zegt dat een Palestijnse inwoner eerst een kolonist doodschoot.

Bewuste provocatie

Een dag na de brand op het land in Turmus Ayya kwam één van de kolonisten terug naar het dorp. Niet veel later reed er een golfkarretje het gebied binnen waar nog eens drie kolonisten in zaten.

"Ze komen hier elke dag in dat golfkarretje", vertelt Samra terwijl hij naar een aantal straten verderop wijst. "Ze rijden daar tussen de woningen door en gaan dan de berg op. Het is provoceren, in de hoop dat één van de inwoners de confrontatie met ze aangaat."

De inwoners in Turmus Ayya voelen dat ze er alleen voorstaan. Ze hebben daarom inmiddels ramen dichtgetimmerd met planken en prikkeldraad rondom hun woningen gehangen. "Kijk dan", roept Samra terwijl hij het prikkeldraad vastpakt. "Het voelt alsof ik in een gevangenis woon."

Weinig vervolging

Premier Netanyahu heeft kolonistengeweld tegen Palestijnen de afgelopen jaren meerdere keren veroordeeld, maar hij stelt doorgaans dat het gaat om een kleine groep extremistische jongeren. Zo zei hij eerder deze maand in een interview met de Amerikaanse zender CNN dat het gaat om zo'n 100 tot 150 "jeugddelinquenten" van buiten de Westelijke Jordaanoever.

Mensenrechtenorganisaties bestrijden dat beeld en spreken van een breder patroon. Ook wijzen ze op de gebrekkige vervolging van geweld van Israëlische burgers tegen Palestijnen. Volgens mensenrechtenorganisatie Yesh Din eindigde bijna 94 procent van de door de organisatie gevolgde onderzoeken tussen 2005 en 2025 zonder aanklacht. In 3 procent van de gevallen kwam het tot een gedeeltelijke of volledige veroordeling.