NOS Nieuws - Algemeen

Bij een ezelopvang in Baarle-Nassau is een veulentje gedood. Het twee weken oude veulen werd zwaar toegetakeld in de wei gevonden. Volgens de eigenaresse is het ezeltje doodgeschoten.

Stichting Het Ezelpaleis sloeg alarm nadat het veulentje gisteravond niet meer in de wei stond. Er werd meermaals tevergeefs naar het dier gezocht.

"We hebben tot half twee vannacht alles afgezocht, maar we hebben niks kunnen vinden", zei eigenaar Marlhene Mouws eerder vandaag tegen Omroep Brabant. Ze maakte zich grote zorgen en vermoedde dat het veulentje was gestolen.

Toegetakeld

Ook vanochtend is er nog naar de ezel gezocht, maar het veulentje bleek aanvankelijk nergens te bekennen. Uiteindelijk vond Mouws de ezelsveulen levenloos in de wei. "Ik zag haar ineens liggen toen ik twee nieuwe donateurs een rondleiding gaf", zegt ze tegen Omroep Brabant.

Mouws was in shock toen ze het ezeltje vond. Het veulentje was zwaar toegetakeld en bleek een schotwond te hebben, vertelt ze. "Ik ben weggelopen, kon het niet aanzien, een oogje hing eruit." Ook op de poten van het ezeltje waren wonden te zien.

'Terug in de wei gegooid'

De eigenaresse vermoedt dat het veulentje is meegenomen, mishandeld en vervolgens doodgeschoten. Ook denkt ze dat het veulen is verplaatst, omdat ze eerder op dezelfde plek zocht en het dier toen niet heeft gezien. "Ze is neergeschoten en terug in de wei gegooid", zegt Mouws.

De eigenaar van de ezelopvang reageert aangeslagen op de vondst. Ze heeft geen idee wie hier achter zou kunnen zitten. "Waarom, waarom doet iemand zoiets?" Ze gaat aangifte doen.

De Israëlische premier Netanyahu werd anderhalve week voor de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 gewaarschuwd dat de terroristische organisatie een grote aanval op Israël aan het voorbereiden was.

Netanyahu deed echter niets met die informatie en deelde die niet met de inlichtingendiensten. Dat onthullen twee journalisten van de Israëlische krant Haaretz in een boek.

De waarschuwing zou afkomstig zijn geweest van de president van de Verenigde Arabische Emiraten, Mohamed bin Zayed. Hij zou in een telefoongesprek van 45 minuten hebben gesproken met Netanyahu en hem hebben verteld dat Hamas-leider Sinwar een grote aanval aan het voorbereiden was.

Netanyahu ontkent dat het telefoongesprek heeft plaatsgevonden en spreekt over "een absolute leugen".

Aardbeving

De auteurs baseren zich op gesprekken met tientallen bronnen in Israël en daarbuiten, onder wie hooggeplaatste functionarissen en een Palestijnse adviseur van Bin Zayed.

In september 2023 organiseerde Hamas-leider Sinwar een ontmoeting met een Fatah-functionaris die door de journalisten 'Coal Eyes' wordt genoemd. Fatah is de Palestijnse politieke partij die de macht heeft op de bezette Westelijke Jordaanoever.

Sinwar uitte zijn frustratie over de vastgelopen gesprekken tussen Israël en Hamas. "Zeg tegen de Israëli's dat als ze geen vooruitgang boeken, ik een enorme verrassing voor ze in petto heb", zou hij hebben gezegd. "Zeg ze dat ze een zilal moeten verwachten, een aardbeving."

Geschrokken

De Fatah-functionaris schrok van dat woord, aldus de Palestijnse adviseur. Maar 'Coal Eyes' zou bang zijn geweest dat hij van samenspanning met Sinwar zou worden beschuldigd als hij dit aan de Israëlische veiligheidsdiensten zou vertellen. Hij besloot het in plaats daarvan te delen met president Bin Zayed.

Die schrok ook en liet de Fatah-functionaris nogmaals aan Sinwar vragen wat hij bedoelde. De Hamas-leider zou duidelijk hebben gemaakt dat hij "een angstaanjagende operatie" voorbereidde.

Daarop lichtte 'Coal Eyes' alsnog de Israëlische veiligheidsdiensten in. Toen die weinig actie leken te ondernemen, belde Bin Zayed Netanyahu zelf.

'Kalme reactie Netanyahu'

De Israëlische president Herzog bevestigt tegenover de auteurs dat Bin Zayed erg bezorgd was over een aanval van Hamas. "Hij sprak hier in de maanden voorafgaand aan de oorlog vaak met mij over", aldus Herzog. "De emir leek aan te voelen dat de regio op het punt stond te ontploffen."

Tijdens het gesprek met Netanyahu zou Bin Zayed hebben gezegd dat hij zich zorgen maakte over een grote Hamas-aanval die niet alleen tot bloedvergieten zou leiden, maar tot destabilisatie in de hele regio.

Tot Bin Zayeds verbazing zou Netanyahu kalm hebben gereageerd en gezegd hebben dat Israël op elk scenario was voorbereid.

Toch werd Israël op 7 oktober 2023 overvallen door de aanval. Bijna 1200 mensen werden gedood, zowel burgers als militairen. 251 mensen werden als gijzelaar meegenomen naar de Gazastrook.

Correspondent Midden-Oosten David Poort:

"De timing van dit verhaal van Haaretz, een oppositiekrant, komt op een zeer gevoelig moment en dat is uiteraard niet geheel toevallig. Israël gaat over zeven weken naar de stembus en in de campagnes van de oppositie wordt al lange tijd gehamerd op de vraag wie er verantwoordelijk was voor het grote falen op 7 oktober 2023.

Netanyahu heeft de verantwoordelijkheid daarvoor in de afgelopen jaren vooral bij het leger en de veiligheidsdiensten neergelegd. Als premier tijdens de aanval heeft hij nooit verantwoording afgelegd. Daarom kan de beschuldiging dat hij voorkennis zou hebben gehad hem flink raken, zeker als hij vervolgens ook zou hebben nagelaten te handelen met die voorkennis.

Netanyahu's kantoor heeft het verhaal afgedaan als een "absolute leugen", maar de onthulling is koren op de molen van de oppositie. Al sinds 2023 eist een groot deel van de Israëlische bevolking een onafhankelijk onderzoek naar 7 oktober, iets waar Netanyahu altijd voor is gaan liggen. De vraag is nu in hoeverre dit zijn trouwe achterban binnen de Likud-partij aan het twijfelen zal brengen."

Het is niet voor het eerst dat er bericht wordt dat Israël al informatie had over een mogelijke Hamas-aanval.

Vorig jaar concludeerde het Israëlische leger zelf dat het de plannen van Hamas jarenlang verkeerd had ingeschat. Het leger ging er niet van uit dat Hamas uit zou zijn op een grootschalige oorlog. Ook signalen op de dag vóór 7 oktober werden genegeerd.

The New York Times onthulde eerder al dat Israël ruim een jaar voor de terreuraanval de plannen van Hamas in handen had.

In het document werd een gedetailleerd plan besproken wat vrijwel geheel overeenkwam met de aanval op 7 oktober. Het moment waarop de aanval zou plaatsvinden werd niet genoemd.

Ondanks inspanningen van bibliotheken en kenniscentra, financiële impulsen van de overheid en meer aandacht voor het probleem verbetert de leesvaardigheid onder Nederlandse jongeren maar niet. Net als bij de twee laatste rapporten blijkt uit het internationale PISA-onderzoek van 2025 dat de leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen weer is gedaald.

Een groot deel van de tieners heeft een zwakke leesvaardigheid en loopt het risico om laaggeletterd de middelbare school te verlaten. Vooral onder vmbo'ers is de leesvaardigheid gebrekkig. Het roept de vraag op hoe dat komt en hoe het tij kan worden gekeerd.

Strijd om aandacht

Volgens Barbara Wormgoor van kennis- en expertisecentrum Stichting Lezen heeft de dalende leesvaardigheid meerdere oorzaken. "Het is een veelkoppig monster, een cocktail van factoren. Eén daarvan is dat er steeds minder vaak en korter wordt gelezen. In de leeftijd tussen de 12 en 25 jaar oud zien we vaker een dip in het lezen. Met overal kapers op de kust die aandacht vragen."

Jongeren hebben een vrijwel onbeperkt aanbod van activiteiten die concurreren met lezen, van sporten tot winkelen, en van gamen en streamingdiensten tot sociale media, legt ze uit. Daarbovenop komen AI-programma's als ChatGPT, die jongeren gebruiken om teksten samen te vatten, zegt Wormgoor.

Ook Jeroen Dera, universitair hoofddocent Nederlandse letterkunde en auteur van een boek over leescultuur onder jongeren, noemt de concurrentiestrijd om de aandacht van jongeren. "Er zijn enorm veel tieners die eigenlijk meer boeken zouden willen lezen, maar games en apps vragen continu om hun aandacht."

Geletterde elite

Volgens Wormgoor is de zorg niet alleen dat jongeren slechter gaan lezen, maar ook dat de verschillen tussen groepen groter worden. "We zien dat een deel van de jongeren zich goed ontwikkelt als lezer, terwijl een andere groep steeds verder achterop dreigt te raken."

Ze wijst erop dat niet ieder kind met dezelfde kansen aan het onderwijs begint. Kinderen groeien op in verschillende omgevingen, waar sommigen thuis veel in aanraking komen met boeken en lezen, en anderen minder. Daarom zijn voorzieningen als scholen en bibliotheken belangrijk, zegt ze.

Dera ziet dezelfde ontwikkelingen en waarschuwt voor het ontstaan van een "geletterde elite". In die situatie beschikt een steeds kleinere groep over sterke lees- en informatievaardigheden, en heeft een grotere groep moeite om complexe teksten te begrijpen en beoordelen.

Lange adem

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kondigt geregeld plannen aan die het tij moeten keren, vaak na een alarmerend rapport als dat van PISA. Ook nu zegt staatssecretaris Tielen in het najaar te komen met een actieplan met aandacht voor basisvaardigheden.

Zowel Stichting Lezen als Tielen noemt het verbeteren van leesvaardigheid "een kwestie van de lange adem". Er is volgens Wormgoor en Dera ook niet één oplossing voor het leesprobleem.

Beiden benoemen de rol van scholen, waar nog veel verschillen zitten in het leesonderwijs. Zo zijn er scholen met veel aandacht voor lezen en leesbevordering, maar zijn er ook scholen waar het leesonderwijs minder is.

Nieuwsuur ging in een serie over leesvaardigheid langs bij deze school in Amsterdam waar in een mavo-klas wordt voorgelezen:

De verantwoordelijkheid voor verbetering ligt bij de overheid, zegt Dera. "Zo zou de school ook moeten worden beoordeeld op haar leesbeleid, bijvoorbeeld rond leesbevordering en de bibliotheek op school", vindt hij. Volgens hem is dat nu nog te weinig ingebouwd in de Nederlandse cultuur.

Dera stelt ook dat leraren geregeld moeten worden bijgeschoold over (kinder)boeken en leesonderwijs. Het wisselt per school en soms zelfs per klas welke boeken leerlingen krijgen aangeboden en hoe docenten die vervolgens bespreken, zegt hij.

Boeken brengen

Wormgoor benadrukt daarbij dat leraren niet het probleem zijn. "Maar ze zijn wel een heel belangrijk deel van de oplossing." Ook voor overheid, scholen, bibliotheken en andere belanghebbenden is volgens haar een taak weggelegd. "De lage leesvaardigheid is een probleem van de hele samenleving".

Om de leesvaardigheid onder jongeren op te krikken, moet ook verder worden gekeken dan wat op school gebeurt, vinden beiden. Dera benoemt dat mensen weliswaar worden aangemoedigd om naar de bibliotheek te gaan, maar dat niet iedereen dat doet. "Je moet dus echt de boeken naar de mensen brengen."

Hij verwijst naar een initiatief van de pas overleden Amerikaanse zangeres Dolly Parton, die met haar stichting gratis boeken gaf aan kinderen van wie ouders die zelf niet kunnen betalen. Volgens hem zou dat prima kunnen met overheidssteun, en kan dat een deel van het probleem oplossen.

Gedragsregels voor alle makelaars, een landelijk beroepsregister, extern toezicht en boetes bij overtredingen. Dat zijn de belangrijkste maatregelen in een wetsvoorstel van de PVV om misstanden in de makelaardij tegen te gaan. Brancheorganisaties reageren positief.

"Een huis kopen is een van de belangrijkste beslissingen die mensen nemen, dat moet goed verlopen", zegt PVV-Kamerlid Mooiman. "Consumenten krijgen nu te maken met vriendjespolitiek, het doorspelen van vertrouwelijke informatie, een verschillende behandeling bij wel of geen aankoopmakelaar en het sturen bij biedingen."

Deze misstanden kunnen ervoor zorgen dat kopers ten onrechte buiten de boot vallen of een te hoge prijs betalen.

Vereniging Eigen Huis (VEH) meldde vorige maand dat er sinds februari meer dan 900 klachten over makelaars binnenkwamen bij het meldpunt. Het consumentenprogramma Radar concludeerde dit jaar na eigen onderzoek dat er sprake is van "vriendjespolitiek" en makelaars die "actief bijdragen" aan hogere huizenprijzen.

De VEH staat dan ook positief tegenover het initiatiefwetsvoorstel. "Het voorstel zet belangrijke stappen om het koopproces eerlijker en transparanter te maken", meldt een woordvoerder.

Toezicht

De NVM, de grootste brancheorganisatie van makelaars, pleit zelf ook voor wettelijke regulering van de woningmakelaardij. De makelaar voor 'gewone' woonhuizen is sinds de afschaffing van de wettelijke titelbescherming in 2001 een zogenoemd ongereguleerd beroep.

De bedrijfstak houdt sindsdien zelf toezicht. Maar niet-aangesloten makelaars vallen buiten beeld. Er gelden geen uniforme wettelijke eisen aan opleiding, gedrag, toezicht of werkwijze. Dat moet anders, zegt de NVM, die weer een "wettelijke basis" wil voor gedragsregels en toezicht.

Tristan Bons van de andere makelaarsvereniging, Vastgoed Nederland, verwijt NVM juist het vertragen van die wettelijke regels. "Er is gebleken dat één partij binnen de branche zich structureel niet aan de gemaakte afspraken houdt en op geen enkele manier tot verantwoordelijkheid te bewegen is", zegt Bons.

Vastgoed Nederland wil dat de overheid het toezicht op zich gaat nemen en makelaarsverenigingen aanspreekt op hun verantwoordelijkheid. De organisatie vindt een landelijke gedragsnorm en een nieuw register belangrijke elementen van het wetsvoorstel.

Zelfregulering

In verschillende landen, zoals Noorwegen, Zweden, Ierland en België, zijn er wettelijke maatregelen die consumenten op de woningmarkt beschermen. In de ernstigste gevallenen zetten toezichthouders ondernemers uit het makelaarsvak.

"Zelfregulering heeft in Nederland niet opgebracht wat we met zijn allen hadden gehoopt", zegt PVV-Kamerlid Mooiman. Hij wil daarom een wettelijk vastgelegd beroepsregister: sta je daar niet in, dan mag je niet als makelaar optreden. En overtreed je als makelaar de regels dan kunnen consumenten dat melden.

Door de positieve reacties uit de hele sector verwacht Mooiman steun voor zijn initiatiefwet, ook in de Tweede Kamer. VEH ziet wel nog ruimte voor verbetering van het wetsvoorstel, zoals de gelijke toegang tot nieuw woningaanbod.

"Nu worden woningen vaak eerst gedeeld binnen besloten makelaarsnetwerken. Iemand met een aankoopmakelaar kan dan al een bezichtiging plannen, terwijl iemand zonder makelaar de woning pas later op Funda ziet en achter het net vist omdat alle plekken al vol zijn", licht een woordvoerder toe.

Daarom moet er wat VEH betreft ook een voorschrift komen dat nieuw aangeboden woningen op hetzelfde moment beschikbaar zijn voor alle woningzoekers.

Files op omliggende wegen en extra kosten voor omrijdende vrachtwagens: de vervroegde afsluiting van de Hardenbergerbrug in de A28 bij Nijkerk heeft meteen allerlei gevolgen. En de sluiting staat niet op zichzelf. De verwachting is dat in de toekomst meer bruggen in het land problemen zullen geven en dicht moeten voor achterstallig onderhoud.

Rijkswaterstaat besloot gisteren de Hardenbergerbrug in beide richtingen "uit voorzorg" af te sluiten. Rond de pijlers van de brug bij Nijkerk bleek zoveel zand en grind te zijn weggespoeld dat de veiligheid van de constructie niet kon worden gegarandeerd. Er stonden al reparatiewerkzaamheden gepland in november, maar de situatie bleek verslechterd.

Keuzes maken

De veiligheid van verouderde Nederlandse infrastructuur is een groeiend probleem. Veel bruggen en tunnels werden in de jaren 50, 60 en 70 gebouwd en naderen het einde van hun levensduur. Het ministerie becijferde vorig jaar dat op het hoofdwegennet 59 procent van de bruggen minder dan een derde van de verwachte levensduur over heeft.

Hardenbergerbrug dicht tot uiterlijk donderdagavond

De Hardenbergerbrug blijft vandaag en morgen zeker nog afgesloten en moet uiterlijk donderdagavond om 20.00 uur weer opengaan. Rijkswaterstaat blaast onder meer zand in de ontstane gaten om de brug te stabiliseren. Ook boven op de brug wordt gewerkt. Dat zou later gebeuren, maar kan nu al worden gedaan omdat de brug is afgesloten.

Veel bruggen en viaducten zijn hard toe aan onderhoud, maar kabinetten kozen er vaak voor om geld naar andere projecten te laten gaan. "Iets in stand houden is niet sexy", zegt Richard Loendersloot, hoogleraar engineering dynamics aan de Universiteit Twente. "Het trekt geen aandacht, maar het is wel erg belangrijk."

Hij vergelijkt het met bezitters van een huis. "Huiseigenaren weten ook dat onderhoud nodig is, maar denken ook: het kan nog wel even wachten." En zo staat Nederland voor, zoals koning Willem-Alexander in de troonrede van vorig jaar zei, "de grootste onderhoudsopgave ooit aan wegen, bruggen en andere infrastructuur".

Dat is terug te zien aan de sluitingen van bruggen in de afgelopen tijd. De Merwedebrug bij Gorinchem en de Zeelandbrug werden onlangs allebei vanwege haarscheurtjes in de metalen gesloten of deels gesloten. Ook de Giessenbrug bij Rotterdam moest dicht. Daar vertoont het beton slijtage.

Herstelwerkzaamheden bij de Hardenbergerbrug:

Om de infrastructuur tot 2040 op orde te houden is volgens het kabinet 80 miljard euro nodig. Zoveel geld is niet beschikbaar. En dus is het een kwestie van keuzes maken.

Daarbij geldt: hoe eerder het herstel, hoe goedkoper. "Als je vroeg bent met onderhoud, kan je de groei van scheurtjes stoppen of beperken", legt Loendersloot uit. "Maar als ze eenmaal ver gegroeid zijn, moet je hele onderdelen vervangen. Hoe langer je wacht, hoe duurder het wordt."

Niet meteen extreem onveilig

Loendersloot denkt dat gedwongen brugsluitingen de komende jaren meer gaan voorkomen. Maar dat betekent niet dat de bruggen per direct extreem onveilig zijn, benadrukt de hoogleraar. "Als wordt gezegd: we sluiten een brug omdat er zo veel schade is, dan staat zo'n brug in Nederland niet op het punt van instorten. Maar als je doorgaat met gebruik weet je niet hoe snel die schade zich gaat ontwikkelen."

Het Openbaar Ministerie heeft respectievelijk dertig en twintig jaar cel en tbs met dwangverpleging geëist tegen de 57-jarige Richard van den B. uit Woudenberg en zijn ex-vrouw Evertje van E. (34) voor het seksueel misbruiken van zes kinderen uit twee families. Sommige slachtoffers werden daarbij gedrogeerd met GHB.

Het tweetal werd begin 2025 aangehouden en zit sindsdien vast. Er zijn negentien verdenkingen tegen het inmiddels gescheiden stel. Het misbruik zou van 2019 tot 2024 hebben plaatsgevonden terwijl ze samen op de kinderen van vrienden en familie pasten. De kinderen waren toen tussen de 0 en 10 jaar oud.

De ouders van de kinderen mochten vandaag in de rechtbank het woord nemen en vertelden hoe groot de impact op de gezinnen is. "Ons gezin is kapotgemaakt. Verwoest, in stukken gebroken. We proberen het te lijmen maar we weten dat er altijd barsten zichtbaar blijven", zei de moeder van een deel van de kinderen.

Het andere getroffen gezin is dat van de broer van de verdachte vrouw. "Ik vertrouwde jou met heel mijn hart. Ik dacht dat mijn kostbaarste bezit veilig was bij jou en dat je goed voor ze zorgde maar jij maakte ze kapot", zei hij in de rechtbank. Ook werden brieven namens de jonge vermeende slachtoffers voorgelezen.

GHB

Van den B. ontkent het misbruik en zegt dat hij lijdt aan een seksverslaving. Hij zegt dat hij de meisjes "niet bewust" misbruikt heeft. "Ik kan me niet voorstellen dat ik dat gedaan zou hebben maar in mijn wazige seksbeluste leven zijn veel dingen gebeurd waar ik geen herinneringen aan heb."

Zijn ex-vrouw Van E. 'hielp' hem volgens justitie bij het misbruiken van de kinderen. Zo deed ze GHB in hun drinken of hield ze de kinderen vast terwijl ze misbruikt werden. De vrouw verklaarde gisteren in de rechtbank dat ze dat deed om de kinderen te troosten of af te leiden.

De vrouw werkte naar eigen zeggen mee uit angst voor haar man. "Ik was bang dat hij zou gaan schreeuwen of dingen gaan gooien", zei ze. Ook verklaart ze dat hij haar 's nachts hardhandig misbruikte als ze niet deed wat hij wilde. Justitie zegt echter dat de vrouw het misbruik soms zelf initieerde. Dat zou blijken uit appgesprekken tussen de twee.

Pieter Baan Centrum

Beide verdachten zijn onderzocht in het Pieter Baan Centrum. Bij de vrouw zijn meerdere stoornissen vastgesteld, waaronder ptss als gevolg van jarenlang seksueel misbruik door haar vader. Haar vader is daarvoor veroordeeld. De deskundigen adviseren daarom tbs.

Richard van den B. was volgens de deskundigen lastig te onderzoeken, stelden ze in de rechtbank. Hij liet "nooit het achterste van zijn tong zien". In zijn geval konden de deskundigen niet tot een advies komen over tbs.

In de rechtbank liepen de gemoederen de afgelopen dagen soms hoog op, schrijft RTV Utrecht. Volgens de omroep waren regelmatig huilende mensen te horen of raakten mensen openlijk geïrriteerd.

Oppasstel Eindhoven

De zaak doet denken aan die van het Limburgse oppasstel dat tussen 2019 en 2021 zeven jonge meisjes misbruikte in de regio Eindhoven. Peter S. (63) kreeg eerder dit jaar in hoger beroep acht jaar cel en tbs met dwangverpleging opgelegd. Nancy D. (57) werd veroordeeld tot 14 jaar celstraf.

Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Canada voeren een importverbod in op goederen uit Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Dat maakte de Britse buitenlandminister Miliband vanmiddag in het Lagerhuis bekend.

Ook komen er sancties tegen bedrijven en individuen die de uitbreiding van de illegale nederzettingen faciliteren met bijvoorbeeld financiële dienstverlening en infrastructuur. Het adverteren van de nederzettingen op de Westoever wordt in het VK verboden.

De maatregelen moeten binnen zes tot negen maanden van kracht worden. In een gezamenlijke verklaring kondigen nog negen andere landen hun steun voor soortgelijke nationale of Europese maatregelen aan.

Nederland kwam eerder al met een importverbod voor producten uit Israëlische nederzettingen. Dat gaat op 22 september in. Na die aankondiging zette Israël twee Nederlandse vertegenwoordigers het land uit die werkzaam waren bij het internationale steuncentrum voor Gaza.

'Doelwit niet Israël'

De Britse regering ziet de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever als onwettig, benadrukt Miliband. "De handelsrelatie moet de onwettigheid van de bezetting reflecteren." Miliband zei dat hij zich niet kan voorstellen "dat Britse burgers willen dat wij de bezetting steunen door producten uit de nederzettingen in onze winkels toe te laten".

Het doelwit van de sancties zijn de illegale nederzettingen, en niet Israël, benadrukte hij daarbij. In zijn toespraak zei hij de sancties aan te kondigen als "een trotse Britse Jood" die "standvastig" is in zijn steun voor de staat Israël.

Bijna een jaar geleden erkende het VK de Palestijnse staat. Oud-premier Starmer verklaarde toen dat het VK een morele verantwoordelijkheid heeft om een vreedzame toekomst voor Israëliërs en Palestijnen te ondersteunen.

Etnische zuivering

Een week geleden maakte Miliband al duidelijk dat de handelsrelatie met Israël volledig op de schop moet. De minister sprak toen over een reset. Tot grote woede van Israël, dat al waarschuwde terug te slaan als de maatregelen zouden doorgaan.

Reden voor de Britse maatregelen is onder meer het groeiende aantal illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en het toenemende geweld door "terroristische kolonisten", zoals Miliband ze vandaag omschreef.

Zo werd vorige maand bekend dat projectontwikkelaars kunnen meedoen aan de aanbesteding voor het bouwen van woningen voor kolonisten in het omstreden E1-project. Het VK, Duitsland, Frankrijk, Italië, Canada, Noorwegen en ook Nederland veroordeelden die plannen.

Met de plannen voor het omstreden bouwproject wordt de Westoever effectief in tweeën opgedeeld en wordt een toekomstige Palestijnse staat praktisch onmogelijk gemaakt, herhaalde Miliband vandaag.

Ondertussen neemt het geweld tegen Palestijnen toe. "Huizen worden met de grond gelijk gemaakt, gezinnen ontheemd. Wijk na wijk, gezin na gezin, persoon na persoon", zei Miliband. Volgens de minister is er sprake van etnische zuivering in delen van de Westelijke Jordaanoever.

Consulaat dicht

De Israëlische president Herzog noemt de sancties "een ernstige misrekening" en "een besluit dat aan de verkeerde kant van de geschiedenis terecht zal komen". "Sancties zijn geen oplossing", aldus Herzog, "dialoog is dat wel".

"In de huidige context zou het een grove inmenging in de democratische verkiezingen van een soeverein land zijn", zei hij, verwijzend naar de aankomende Israëlische parlementsverkiezingen op 27 oktober.

In een reactie op de aangekondigde sancties meldt de Israëlische minister Saar van Buitenlandse Zaken dat het Britse consulaat in Jeruzalem door Israël wordt gesloten. Daarnaast mogen twaalf Britten Israël niet meer in, onder wie voormalig Labour-leider Jeremy Corbyn.

Het VK mag, in navolging van Nederland, ook geen vertegenwoordigers meer hebben in het internationale steuncentrum voor Gaza, zei Saar.

Een dag na de begrafenis van Ratko Mladic regent het vanuit Europa veroordelingen over het grote eerbetoon aan de veroordeelde oorlogsmisdadiger waarmee de uitvaart gepaard ging.

Zo bestempelt voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen de beelden van de begrafenis als "schokkend". Ze noemt specifiek de officiële steun en de aanwezigheid van hoge Servische functionarissen bij de begrafenis "zeer betreurenswaardig".

"Ze tonen een onvermogen om een duister hoofdstuk in de recente geschiedenis van Europa onder ogen te zien", aldus Von der Leyen. EU-buitenlandchef Kallas noemde de ceremonie "een belediging voor de nagedachtenis van de slachtoffers, hun families en allen die hebben geleden tijdens de conflicten op de Westelijke Balkan."

De kist werd geflankeerd door militairen in uniform en de ceremonie werd geleid door het hoofd van de orthodoxe kerk in Servië. Het was geen staatsbegrafenis en president Vucic was niet aanwezig, mede vanwege kritiek vanuit Brussel. Wel werd Mladic met militaire eer begraven en waren er meerdere Servische ministers aanwezig.

Genocide

De voormalige Bosnisch-Servische legerleider overleed eind vorige maand op 84-jarige leeftijd in de gevangenis in Scheveningen, waar hij een levenslange straf uitzat voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. Hij werd in 2017 veroordeeld door het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag.

Mladic werd onder meer verantwoordelijk gehouden voor de massamoord op ruim 8000 Bosnische jongens en mannen in Srebrenica in 1995 en het beleg van Sarajevo. Desondanks geniet Mladic nog altijd aanzien in Servië. Een deel van de bevolking ziet hem als held. Mensen droegen zijn beeltenis, hielden waken en andere vormen van eerbetoon.

Ook Nederland reageert afkeurend. "Het eerbetoon die de staat hem in Belgrado heeft verleend, is onverenigbaar met de Europese waarden en zeer kwetsend voor de slachtoffers en hun families", schrijft minister van Buitenlandse Zaken Berendsen op X.

Berendsen schrijft daarnaast dat Nederland "stemmen in Servië en de rest van de regio" steunt die oproepen tot verantwoording, verzoening en voorlichting over het verleden.

Uitgezette diplomaten

Het Verenigd Koninkrijk heeft vanwege de kwestie de Servische zaakgelastigde in het land ontboden.

Ook Bosnië zet twee Servische diplomaten uit. Het gaat om de defensiegezant en een adviseur van de Servische inlichtingendienst. Minister van Buitenlandse Zaken Konakovic had eerder al laten weten dat hij het Bosnische ambassadepersoneel zou terugtrekken uit Belgrado.

"Ze hebben elke rode lijn overschreden met wat ze gisteren deden", zei de minister op een persconferentie. "Als ik zou kunnen, zou ik alle diplomatieke banden met Servië nu verbreken."

EU-lidmaatschap

Meerdere Europese ministers benoemen ook de potentiële toetreding van Servië tot de Europese Unie in hun veroordelingen. Servië voert toetredingsonderhandelingen met de EU.

Zo schrijft de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken dat Oostenrijk een voorstander is van een toetreding van "een Servië dat opkomt voor de rechtsstaat, burgerrechten en verzoening. Het verheerlijken van oorlogsmisdadigers is precies het tegenovergestelde van wat ons in Europa kenmerkt."

"Dit is niet wat we verwachten van een kandidaat-lidstaat van de EU", schrijft zijn Zweedse ambtgenoot Stenergard. "Door de staat gesteunde verheerlijking van een persoon die is veroordeeld voor genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid is onverenigbaar met de waarden van de EU."

Een trainingspak, joggingbroek of voetbalshirt? Leerlingen mogen dit niet meer aan op middelbare school De Goudse Waarden in Gouda. De vmbo-school heeft na de zomervakantie strengere kledingregels ingevoerd. Het levert discussie op onder scholieren en hun ouders en zelfs de lokale politiek bemoeit zich er inmiddels mee.

Verschillende scholen hebben regels als het gaat om korte broekjes of shirts, of bijvoorbeeld slippers. Maar in Gouda is die lijst dus uitgebreider, met onder meer trainingspakken, joggingbroeken, windjacks of sportbroekjes. Naar eigen zeggen zijn ze de eerste school die dit soort kleding verbiedt.

Vrijetijdskleding

"Dat vinden wij vrijetijdskleding, voor op de bank. Het is geen passende kleding voor op school", zegt Maria van Welie, directeur van De Goudse Waarden. Zij denkt dat wat leerlingen voor kleding aan hebben in de les, uitmaakt voor hun gedrag. "Als je 's ochtends nadenkt: ik ga naar school, dus ik doe geen trainingspak aan, dan helpt je dat eraan te herinneren welk gedrag daarbij hoort."

Daarnaast lopen leerlingen op deze school al vanaf het derde jaar stage. "Wij zien dat er ook op stage verwacht wordt dat je je op een bepaalde, passende manier kleedt. Dus daar willen we hen alvast op voorbereiden."

Scholieren reageren bij NOS Stories wisselend op de nieuwe regels. "Ik begrijp wel dat ze het liever niet hebben. Sportkleding heb je aan op de sportvereniging, niet op school", zegt een leerling.

Onzin, zegt een ander. "Kinderen zouden gewoon moeten kunnen dragen wat ze willen." Ook gelooft deze scholier niet dat je outfit ervoor zorgt dat je anders in de les zit. "Ik heb ook een keer een spijkerbroek aan gehad. Mijn gedrag veranderde niet."

Een andere leerling zegt dat iedereen zichzelf moet kunnen zijn. "Ik vind dat iedereen zich mag ontwikkelen en door je kleding ontwikkel je jezelf ook beter."

Passend of niet passend?

Ook vragen leerlingen zich af wat wel en niet onder de regels valt. De school erkent dat dat ook voor hen nog een zoektocht is. "Docenten gaan vanmiddag naar allerlei foto's kijken van sportieve kleding en samen bepalen: is dit passend of niet passend? En die gesprekken hebben we ook met leerlingen", zegt Van Welie. Maar, benadrukt ze, er mag nog heel veel wel.

Leerlingen krijgen tot de herfstvakantie om hun outfits aan te passen. Dan krijgen ze alleen een waarschuwing. "Als jongeren zich echt niet willen aanpassen, dan gaan we ook daarover in gesprek, ook met ouders. Maar we gaan leerlingen niet naar huis sturen, want we willen niet dat ze lessen missen."

NOS Stories zocht eerder uit welke kledingregels scholen mogen invoeren en wat je als leerling kunt doen als je het daar niet mee eens bent.

Parlementair verslaggevers Emma Jackson en Lars Geerts hebben negen weken lang naar bijna alle openbare verhoren gekeken van de parlementaire enquêtecommissie Corona. In de podcast vertellen ze welke momenten indruk op hen maakten en wat de verhoren volgens hen hebben blootgelegd over Den Haag in coronatijd.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

De corona-enquête kende geen grote onthullingen en over het algemeen lijkt het erop dat alle controlerende instanties hun werk behoorlijk goed hebben gedaan, vertelt Lars Geerts. Maar dat betekent zeker niet dat alles goed is gegaan. En ook niet dat de verhoren 'saai' waren, aldus Emma Jackson.

Er kwam de afgelopen weken een keur aan getuigen voorbij, van beleidsmakers tot coronasceptici, die allen op hun eigen manier onder druk hebben gestaan en de impact van de coronatijd nog altijd voelen.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Max Smedes

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Duizenden treinreizigers die de afgelopen maanden gebruikmaakten van 'het Nederland-ticket' betalen vanaf deze maand mogelijk onbedoeld het volle tarief voor hun abonnement. Deze zomer konden reizigers voor een kortingstarief van 49 euro per maand onbeperkt met de trein reizen buiten de spits.

Reizigers betalen sinds 1 september het volle tarief van 127,95 euro, tenzij zij hun abonnement stopzetten. Het abonnement van de NS is dagelijks opzegbaar en kost 4,30 euro per dag.

Voordat het Nederland-ticket te koop was, hadden zo'n 43.000 mensen het abonnement van 127,95 euro. Toen de prijs omlaag ging naar 49 euro schoot het aantal gebruikers omhoog naar 400.000. Daarvan zijn er nu nog 75.000 over, blijkt uit cijfers die de NOS heeft opgevraagd.

Ongeveer 1 op de 5 abonnementhouders is ouder dan 65 jaar en kreeg al korting; ook na september betalen zij ongeveer de helft van het voltarief.

Bewust of onbewust?

De NS weet niet of klanten bewust of onbewust hun abonnement laten doorlopen. "Elke klant is drie dagen voor het aflopen van de korting hierover gemaild", laat een woordvoerder weten aan de NOS.

"Van de 32.000 nieuwe abonnementhouders zijn er volgens de NS maximaal 11.600 die nu mogelijk onbewust een abonnement van 127,95 euro hebben", zegt Bert van Wee. Hij is hoogleraar Transportbeleid aan de TU Delft en heeft de gedeelde cijfers ingezien. "Dat is 1 op de 3 nieuwe reizigers."

Wat zijn daluren?

Daluren zijn de tijden buiten de ochtend- en middagspits, wanneer het over het algemeen iets rustiger is in de trein. Doordeweeks is dat 's ochtends vóór 06.30 uur, overdag tussen 09.00 en 16.00 uur en 's avonds na 18.30 uur. Zaterdag en zondag vallen helemaal onder de daluren.

Hoogleraar Van Wee zegt ook dat de 32.000 nieuwe klanten hem niet verbazen. "Dit betekent dat 1 op de 11 nieuwe klanten met het kortingsabonnement wederom een abonnement heeft genomen", vertelt hij. "Dat ligt in lijn met wat ik verwacht had." Eerder vertelde Van Wee dat reisgedrag in grote mate gewoontegedrag is. "En het kan natuurlijk dat mensen per ongeluk geabonneerd blijven."

Niet vlekkeloos

Vorige maand erkende NS-topman Wouter Koolmees dat de kortingsactie niet vlekkeloos is verlopen, omdat het vervoersbedrijf een "spoedactie" moest opzetten. Reizigers gaven bij de NS aan dat de communicatie over het abonnement beter kon en dat het fijn was als ze van tevoren hadden kunnen aangeven dat ze hun abonnement aan het einde van de kortingsperiode wilden stopzetten.

Ook kwamen er in augustus veel vragen binnen over de factuur. Daarop was niet altijd direct de actieprijs te zien. De NS liet toen weten dat de korting over meerdere facturen kan worden verdeeld.

Inspiratie uit Duitsland

Het kortingstarief van de NS is geïnspireerd op het Deutschlandticket. Sinds 2022 kunnen reizigers in Duitsland een maand onbeperkt door het land reizen; dit jaar voor 63 euro. Dit jaar kwam GL-PvdA (inmiddels Pro) met het idee voor het Nederland-ticket; het goedkopere treinkaartje moest een alternatief bieden voor de hoge brandstofprijzen.

Tweede Kamerlid en initiatiefnemer Habtamu de Hoop (Pro) kijkt positief terug op het kortingsticket. "Maak het ov betaalbaar en gewone mensen stappen massaal in", zegt hij. "Mooi dat tienduizenden mensen daarna gewoon zijn blijven doorreizen. Als mensen wel in de problemen zijn gekomen, moeten de NS en dit kabinet dat ruimhartig regelen."

Hoewel het goedkopere treinkaartje deze maand stopt, is de reden achter het kaartje nog springlevend. Deze maand piekt de adviesprijs voor benzine. De NS ziet ondertussen een vervolg op het Nederland-ticket wel zitten. Het treinbedrijf heeft dat aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat laten weten, maar de woordvoerder van de NS wil er verder niks over kwijt.

Partijen in de Kamer zijn boos en gefrustreerd om het uitblijven van een aanpak van een Syriër (18) die sinds vier jaar in Nederland is en inmiddels 114 politieregistraties op zijn naam heeft staan. In het wekelijkse vragenuurtje wilde PVV-leider Wilders van het kabinet weten hoe het kan dat de man na zoveel registraties bij de politie nog niet is veroordeeld en teruggestuurd.

PVV, VVD, FVD, JA21, ChristenUnie, D66, lid Keizer, en 50Plus willen opheldering.

De Syriër zit nu vast op verdenking van een gewelddadige overval in Amsterdam. "Zover had het nooit mogen komen", aldus Wilders, die vindt dat hij allang uitgezet had moeten worden. Wilders wilde van het kabinet weten waarom dat niet is gebeurd . Ook vroeg hij of het klopt dat deze Syriër nu "doodleuk" gezinshereniging heeft aangevraagd.

Staatssecretaris Van Bruggen (D66), die de afwezige minister Van den Brink (CDA) van Asiel verving, kon weinig antwoorden geven. Ze zei "alle begrip voor de verontwaardiging te hebben in deze individuele casus" maar niet op individuele cases in te kunnen gaan.

Van Bruggen noemde dit soort gevallen van criminaliteit onacceptabel en zei dat wanneer iemand strafrechtelijke veroordeeld is "altijd onderzocht wordt of een vergunning kan worden ingetrokken". Zonder op de specifieke casus in te gaan, gaf ze aan dat uit Europese regels voortvloeit dat iemand zonder een strafrechtelijke veroordeling gezinshereniging mag aanvragen.

'Niet uit te leggen'

Niet alleen van de PVV, ook van andere partijen was daar veel onbegrip over. Volgens VVD-Kamerlid Ellian had iemand met 114 politieregistraties volgens het Europees Recht "allang uitgezet kunnen worden", maar kan het zeker niet zo zijn dat zo iemand voor nareis van familie in aanmerking komt.

"Onbegrijpelijk en niet uit te leggen aan de samenleving", aldus Ellian. 50Plus Kamerlid Struijs vindt het ook voor de politie geen doen dat verdachten zo veel worden aangehouden en daarna weer vrijgelaten worden in afwachting van een veroordeling. Het kabinet moet kijken of snelrecht vaker toegepast kan worden, zei Struijs.

D66-Kamerlid Van Asten wilde van het kabinet weten of speciale begeleidingsprogramma's voor minderjarigen met problemen en jeugdzorg wel afdoende zijn, want "hier is iets goed misgegaan".

Volgens ChristenUnie-Kamerlid Ceder is het voor bijna iedereen wel duidelijk dat Nederland voor iemand die 114 keer met de politie in aanraking komt en met messen vrouwen aanvalt Nederland niet "jouw thuis is". De goeden lijden onder de kwaden, aldus Ceder, die erop aandrong dat het kabinet onderzoekt of regels scherper kunnen. Van Bruggen antwoordde dat we met hoge eisen en Europese regels te maken hebben. "Het is niet zo dat wij daar als land zomaar invloed op kunnen uitoefenen."

BBB-Kamerlid Van der Plas vindt de kwestie "niet uit te leggen" aan Nederland en "niet te doen". Van Bruggen verwees daarop naar een debat komende donderdag tussen Kamer en Asielminister Van den Brink. Daar is gelegenheid door te vragen, aldus Van Bruggen.

Demonstranten hebben rond het wekelijkse vragenuurtje het gebouw van de Tweede Kamer beklad. Daarvoor zijn twee mensen aangehouden. XR Justice Now! meldt dat zij achter de actie zitten. De actievoerders willen dat Israël geboycot wordt vanwege Gaza.

Eerder werd door de demonstranten tijdens het vragenuurtje vanaf de publieke tribune geschreeuwd. Na vergeefse waarschuwingen van de Kamervoorzitter werd de publieke tribune ontruimd, alle bezoekers moesten de zaal verlaten.

Het hele Kamergebouw werd tijdelijk afgesloten. Mensen mochten het gebouw wel verlaten maar niemand mocht naar binnen. Kamerleden konden nog wel via de fietsenstalling en de parkeergarage naar binnen.

Het is niet toegestaan om in het Kamergebouw te demonstreren. Desondanks wordt er regelmatig vanaf de publieke tribune iets geroepen of een spandoek getoond. Bezoekers moeten zich vooraf aanmelden en kunnen niet zomaar in en uit lopen.

Het kabinet wil de licentie van Ongehoord Nederland intrekken. Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft dat meegedeeld aan ON-directeur Peter Vlemmix.

"Er zijn duidelijke regels voor omroepen die met belastinggeld programma's willen maken", zegt Letschert in een toelichting. "En als je die steeds niet nakomt, dan houdt het een keer op."

Het gaat om een voorgenomen besluit, waar de omroep nog weerwoord op mag geven. Pas daarna kan het besluit definitief worden. Daarmee zou er eind komen aan uitzendingen van de omroep op publieke zenders. Maar tot die tijd kan Ongehoord Nederland nog uitzenden.

'Zorgwekkende dag'

ON kan ook naar de rechter stappen om het besluit aan te vechten. Directeur Vlemmix houdt die optie nadrukkelijk open; na het gesprek met Letschert zei hij zich niet neer te leggen bij de intrekking. "We gaan kijken hoe we hier tegen kunnen procederen." Vlemmix spreekt van "een hele zorgwekkende dag voor de Nederlandse publiek omroep".

Een eventuele rechtszaak kan best een tijd duren. Wat dat in de tussentijd zou betekenen voor het al dan niet doorgaan van ON-uitzendingen is niet bekend.

Drie redenen

De D66-minister geeft in haar toelichting drie grondslagen om in te grijpen, die volgens haar "elk afzonderlijk" reden kunnen zijn om de erkenning in te trekken. Als eerste noemt Letschert dat het Commissariaat voor de Media heeft geconcludeerd dat de omroep niet meer voldoet aan de wettelijke eisen om onderdeel uit te maken van het publieke omroepbestel.

Daarnaast noemt de minister dat de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) haar heeft verzocht in te grijpen. De NPO deed dat omdat Ongehoord Nederland onvoldoende bereid is om samen te werken.

Verder noemt Letschert dat het Commissariaat voor de Media twee sancties heeft opgelegd binnen één jaar. Ook dat kan op zichzelf reden genoeg zijn om de licentie in te trekken. "Het gaat hier nadrukkelijk niet om een inhoudelijke beoordeling van de programmering", zegt Letschert.

De minister lichtte haar besluit toe in een persconferentie:

Ongehoord Nederland staat al een tijd onder verscherpt toezicht van het Commissariaat voor de Media. De omroep kreeg boetes opgelegd vanwege de schijn van belangenverstrengeling en het niet naleven van het eigen redactiestatuut.

Daarbij kreeg ON vorig jaar een last onder dwangsom opgelegd, omdat de omroep niet alle informatie deelde waarmee de uitgaven gecontroleerd konden worden. Ook tikte de Ombudsman van de publieke omroepen Ongehoord Nederland meerdere keren op de vingers voor het verspreiden van onjuiste informatie.

De rechtse omroep kwam afgelopen maanden nog verder onder vuur te liggen toen hoofdredacteur Joost Niemöller en presentator Raisa Blommestijn in een uitzending begrip zeiden te hebben voor sommige uitspraken van Hitler. Niet lang daarna stapte Niemöller op.

Minister Letschert zegt dat deze omstreden uitzending geen invloed heeft gehad op haar besluit. "Dat is ook niet wat de wet mij toestaat."

Migratie centraal

Ongehoord Nederland zit sinds 2022 in het omroepbestel. De omroep is bedoeld om een stem te geven aan mensen die zich niet voldoende gehoord voelen. De bezorgdheid om migratie, klimaatverandering, de zwartepietendiscussie en de Europese Unie moesten daarbij centraal staan.

Het is bijzonder dat een omroep uit het bestel wordt gezet. In 2010 verdween Llink als publieke omroep na een negatief oordeel over de toegevoegde waarde van de programma's en financiële problemen. In de jaren 90 stapte omroep Veronica zelf uit het bestel om commercieel verder te gaan.

Letschert zei te beseffen dat het intrekken van de licentie het "zwaarste middel" is dat ze tot haar beschikking heeft en benadrukte het "niet lichtvaardig" te doen. "Ik besef heel goed dat dit besluit hard aankomt bij de kijkers van Ongehoord Nederland en bij de medewerkers."

Podcast De Dag: valt het doek voor Ongehoord Nederland?

Podcast De Dag zet de jarenlange worsteling met Ongehoord Nederland in politiek Den Haag op een rij: vanaf het moment dat minister Slob in 2021 met bij voorbaat veel bezwaren akkoord ging met het toelaten van de omroep tot het bestel, via de keuze van Uslu om niet in te grijpen, tot nu.

Een van de grootste bevolkingsonderzoeken van Europa, Lifelines, zoekt voor het eerst in twintig jaar nieuwe deelnemers. Het onderzoek volgt sinds 2006 de gezondheid van ruim 167.000 inwoners van Groningen, Friesland en Drenthe.

Het doel van het grootschalige onderzoek is inzicht krijgen in gezond ouder worden. Deelnemers krijgen medische metingen, staan af en toe bloed af en vullen regelmatig digitale vragenlijsten in. Die gegevens worden geanonimiseerd gebruikt door onderzoekers, ziekenhuis en bedrijven over de hele wereld. Bijvoorbeeld bij onderzoeken naar erfelijke ziektes, overgewicht of mentale gezondheid.

Zo bleek eerder dit jaar uit onderzoek van het Universitair Medisch Centrum en de Rijksuniversiteit in Groningen dat aardbevingen bij tienduizenden mensen in Groningen tot angst, depressie en rusteloosheid leiden. Voor dat onderzoek waren data van Lifelines gebruikt.

Nieuwe generatie

De onderzoekers zijn nu klaar voor een nieuwe generatie noorderlingen. "Je moet 40 jaar of jonger zijn, wonen in Groningen, Drenthe of Friesland, én familie hebben die al meedoet, zoals broers, zussen, kinderen of kleinkinderen", legt algemeen directeur Baukje Boertien uit bij RTV Noord. Dat is nodig zodat onderzoekers erfelijke patronen kunnen blijven volgen. "Doordat we nu al drie generaties volgen, kunnen we met deze nieuwe lichting hopelijk de vierde generatie toevoegen", aldus Boertien.

Isabelle Blaes doet net als ongeveer tien procent van de inwoners van Friesland, Groningen en Drenthe mee aan het onderzoek. "Onze gezondheid hangt erg samen met onze leefstijl, die je van huis uit meekrijgt, én met onze genen. Die combinatie van familiebanden en leefstijl in al die data is ontzettend waardevol", zegt ze.

Veel leren

Volgens onderzoeker en teamleider Hilde Laeremans is het laboratorium vol bloedsamples "een superspannend deel van Lifelines". "Meestal hebben we in de medische wereld alleen maar bloed van mensen die ziek zijn. Daar kun je veel van leren, maar we willen eigenlijk vooral weten wat gezond zijn is."

Ze kijkt daarom uit naar de volgende lichting nieuwe, jonge deelnemers: "Van hen kunnen we heel veel leren, en we hopen hen dan nog gedurende heel veel jaren te kunnen volgen."

De man die ervan wordt verdacht meerdere sabotagepogingen te hebben gedaan op het Duitse energienet, is opgepakt. Hij werd volgens veiligheidsbronnen van de Frankfurter Allgemeine Zeitung aangehouden bij een verkeerscontrole nabij Weisweiler, een plek op zo'n 20 kilometer van de Nederlandse grens bij Limburg.

Het Duitse persbureau DPA meldt dat de politie de man in de buurt van de elektriciteitscentrale van Weisweiler zag, nabij Aken. De politie hield dagenlang een klopjacht om de 48-jarige Daniel V. op te kunnen pakken.

Minister Dobrindt (Binnenlandse Zaken) omschreef de vermoedelijke daden van de man onlangs als "klimaatextremisme" door een eenling. De Duitse politie liet weten een terroristisch motief voor de daden te onderzoeken.

Raketten

Afgelopen week was er een reeks sabotages en sabotagepogingen op het Duitse stroomnet. V. wordt er onder meer van verdacht op verschillende locaties in de deelstaten Noordrijn-Westfalen, Brandenburg en Saksen te hebben geprobeerd met zelfgemaakte raketten een dunne draad over hoogspanningsleidingen te schieten, om zo kortsluiting te veroorzaken.

In zeker twee gevallen slaagde hij daar waarschijnlijk in. In Bergheim, ten westen van Keulen, was een klein deel van een energiecentrale enkele dagen buiten gebruik na kortsluiting. En in Brandenburg vonden twee kortsluitingen plaats in het onderstation Turnow-Preilack, vlak bij de energiecentrale van Jänschwalde. Geen van beide incidenten leidde tot een stroomstoring.

Bij doorzoeking van de woning van V. in Noordrijn-Westfalen werden springstoffen gevonden. En tussen Keulen en Düsseldorf werden afgelopen donderdag drie ontstekingsmechanismen gevonden in de buurt van een transformatorstation.

De politie kwam V. op het spoor nadat Duitse media vorige week twee brieven van hem hadden ontvangen waarin hij de verantwoordelijkheid voor de acties opeiste. Hij richtte zich op Duitse deelstaten waar nog bruinkool wordt gewonnen, een zeer vervuilende bron van energie. Hij noemde in zijn brief het opwekken van elektriciteit uit fossiele brandstoffen "een misdaad die onbeschrijflijk leed veroorzaakt".

Volgens de Frankfurter Allgemeine Zeitung had V. ook plannen om in Nederland toe te slaan. Zo zou Doetinchem op een lijstje staan van mogelijke doelwitten.

Een groep gedupeerde toeslagenouders heeft vorige maand aangifte gedaan tegen ambtenaren van het ministerie van Financiën, de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen vanwege verborgen data in een zogenoemde datakluis. Dat bevestigt advocaat Merijn van Leeuwen na berichtgeving van Trouw.

Van Leeuwen staat honderden gedupeerden bij namens twee stichtingen, de aangifte werd 26 augustus ingediend. De gedupeerden beschuldigen de ambtenaren ervan bewijsmateriaal te hebben achtergehouden en verduisterd dat mogelijk relevant was geweest in het onderzoek naar het toeslagenschandaal.

Bij de aangifte zijn ook gedupeerde ondernemers aangesloten. Verschillende mkb'ers vermoeden dat informatie over hun door het toeslagenschandaal veroorzaakte faillissement is achtergehouden.

Datakluis

Dit jaar werd bekendgemaakt dat de Belastingdienst tientallen miljoenen bestanden bewaarde in een datakluis, een afgeschermde digitale omgeving. Daar moest nog naar gekeken worden, maar de dienst liep achter met het opschonen en vernietigen van de bestanden. Advocaat Van Leeuwen meldt dat de aangifte ook gaat om een tweede datakluis waarin bewijsmateriaal zou zijn achtergehouden.

Uit steekproeven blijkt dat sommige van de verborgen bestanden hadden moeten worden aangeleverd aan de parlementaire enquêtecommissie, die onderzoek deed naar het toeslagenschandaal. Op de een of andere manier verdween de data uit het zicht.

De toeslagenaffaire is een groot bestuurlijk schandaal waarbij de Belastingdienst ouders onterecht beschuldigde van fraude met de kinderopvangtoeslag. Daardoor moesten ouders toeslagen terugbetalen en kwamen zij in financiële problemen.

Opzet

Staatssecretarissen Eerenberg van Financiën en Palmen van Herstel Toeslagen lieten al weten geen aangifte te willen doen, omdat er volgens hen geen sprake was van opzet of strafbare feiten. De gedupeerde ouders en ondernemers eisen met hun aangifte dat er wel onafhankelijk onderzoek naar de gang van zaken rond de datakluis wordt gedaan.

Van Leeuwen schrijft in de aangifte, die is ingezien door de NOS, dat de gedupeerden vermoeden dat ambtenaren wél opzettelijk bewijsmateriaal hebben achtergehouden en verduisterd. Mocht dat zo zijn dan is er sprake van een ambtsmisdrijf.

Debat

In juli werd bekend dat oud-Kamerlid Senna Maatoug een commissie zal voorzitten die de gang van zaken rond de verborgen data onderzoekt. Maatoug was lid van de parlementaire enquêtecommissie die de misstanden rond de toeslagenaffaire onderzocht.

Donderdag voert de Tweede Kamer een debat in de plenaire zaal over de verborgen data, de commissie gaat in oktober van start.

Uit een museum in het zuiden van Frankrijk zijn vanochtend vroeg twee schilderijen van de Franse schilder Renoir gestolen. Twee dieven namen in eerste instantie vier schilderijen mee, maar ze lieten twee daarvan achter tijdens hun vlucht.

De waarde van de vier werken wordt geschat op 9 miljoen euro. Hoeveel de twee nog vermiste schilderijen waard zijn, is niet bekendgemaakt.

Volgens verschillende Franse media zijn de twee gestolen schilderijen Madame Colonna Romano en Jonge vrouw bij de put.

Het alarm van het Musée Renoir in Cagnes-sur-Mer ging om 05.48 uur af. Hoewel de politie vijf minuten later ter plaatse was, wisten de inbrekers vier schilderijen van Renoir uit het museum mee te nemen. Twee daarvan werden later teruggevonden in de tuin van het museum.

Het Musée Renoir werd in 1960 geopend in het voormalige huis van de Franse schilder Pierre-Auguste Renoir, die daar tot zijn dood in 1919 woonde. Naast schilderijen zijn er onder meer meubels en persoonlijke bezittingen van de kunstenaar te zien, waaronder zijn schildersezel en rolstoel.

Volgens de burgemeester van Cagnes-sur-Mer waren de dieven goed uitgerust en "duidelijk goed geïnformeerd". De twee kwamen het terrein van het museum binnen door de omheining open te knippen. Ze droegen helmen en handschoenen en waren gekleed in camouflagekleding. "Dit waren mensen die precies wisten wat ze deden", aldus de burgemeester.

Volgens de eerste bevindingen kwamen de inbrekers het gebouw binnen door een glazen pui in te slaan. Ze hadden ook een elektrisch mes en een metaalzaag bij zich waarmee ze de pinnen konden doorzagen waarmee de lijsten aan de muur waren bevestigd.

Beveiliging musea aangescherpt

De inbraak komt bijna een jaar na de geruchtmakende roof in het Louvre in Parijs. Daar werden in oktober vorig jaar acht Franse kroonjuwelen gestolen. Een tiara werd teruggevonden, de overige juwelen zijn nog altijd zoek.

De Franse overheid heeft de beveiliging van musea sindsdien verder aangescherpt. In juli presenteerde het ministerie van Cultuur een 33-puntenplan. Daarin wordt onder meer geadviseerd om kwetsbare kunstwerken tijdelijk uit vitrines te halen en op een beveiligde locatie op te slaan.

Vorige maand wist de Italiaanse politie kunstwerken van onder meer Renoir terug te vinden die waren gestolen uit een museum bij Parma. De drie schilderijen van Renoir, Cézanne en Matisse waren in maart dit jaar gestolen.

Ouders die denken dat hun kind betrokken is bij criminele activiteiten kunnen vanaf vandaag via een speciaal telefoonnummer hulp krijgen. Eerder dit jaar bleek dat steeds meer jongeren gebruikmaken van een online hulpchat, maar ook voor ouders blijkt die behoefte groot.

Met de telefoonlijn kunnen ouders en naasten direct in contact komen met hulpverleners van Keerpunt, een landelijk hulpplatform dat anonieme hulp biedt bij zorgen over criminaliteit en criminele uitbuiting.

"Ouders maken zich enorme zorgen om hun kind, maar weten vaak niet goed wat ze moeten doen", zegt Sjoerd van Bemmel, teamleider en woordvoerder bij Keerpunt. "Ze zijn bijvoorbeeld bang om het verkeerde te doen, om het contact met hun kind kwijt te raken, of de situatie alleen maar erger te maken." Daardoor blijven ouders volgens Keerpunt lang rondlopen met hun zorgen.

'Ook bij twijfel of een onderbuikgevoel'

Uit het jaarbeeld van de organisatie bleek dat steeds meer ouders contact opnemen met vragen en zorgen over hun kind. Waar dat eerst via de online chat gebeurde, bleek de behoefte aan een telefonisch gesprek groot te zijn.

De zorgen die naar voren komen zijn heel verschillend, zegt Van Bemmel. "Ouders zien bijvoorbeeld dat hun kind opeens veel geld, dure spullen of meerdere telefoons heeft." Maar ook kloppen ouders aan met zorgen over gevonden drugs in huis of het idee dat hun kind op vreemde tijden weg is of onder druk wordt gezet.

"Het gaat echt van een onderbuikgevoel tot aan situaties waarin echt al serieus iets aan de hand is", zegt Van Bemmel. In beide gevallen of bij twijfel, kunnen ouders bij de organisatie terecht voor advies en begeleiding.

Gedragsverandering

Als ouders zich zorgen maken, is gedragsverandering het belangrijkste signaal dat ze in de gaten kunnen houden. "Als een kind eerst heel extravert was en dan ineens introvert is, kan dat iets betekenen", geeft Van Bemmel als voorbeeld. Maar ook geheimzinnig gedrag of dat er opeens een andere vriendengroep is, kan een signaal zijn. "Als ouder ken je je kind vaak het beste."

Het streven van de telefoonlijn is dat ouders laagdrempelig contact kunnen opnemen, zonder dat er direct een heel traject op gang wordt gezet. Keerpunt hoopt daarmee op een toegankelijke manier een luisterend oor te bieden aan ouders met zorgen.

"Wat zie je aan je kind? Wat is er veranderd? Waar maak je je zorgen om?", is het beginpunt volgens de organisatie. Daarna wordt gekeken wat er gedaan kan worden. "Hoe start je een gesprek hierover met je kind, zonder dat je kind gelijk dichtklapt?", zegt Van Bemmel. Verbinding blijven zoeken met het kind is volgens de organisatie daarbij essentieel.

Ook wordt bekeken of er mensen zijn rondom het gezin die kunnen helpen of wanneer het verstandig is om de school, een jongerenwerker of de politie erbij te betrekken. Soms is een gesprek al genoeg, maar ouders kunnen ook voor langere tijd contact houden met Keerpunt, totdat zij het idee hebben er niet alleen voor te staan en zelfstandig verder te kunnen.

Een middelbare school in Almere blijft de hele dag dicht vanwege een "onveilige, risicovolle situatie". Leerlingen van de school voor voortgezet speciaal onderwijs kregen gisteravond te horen dat ze vandaag thuis moesten blijven.

Volgens het overkoepelende schoolbestuur Eduvier is er overleg geweest tussen de directie van het Nautilus College, het bestuur en de politie. Naar aanleiding daarvan is besloten de school in ieder geval voor één dag te sluiten. "Voor ons staat veiligheid en rust voor leerlingen en medewerkers centraal", schrijven de directie en het bestuur in de e-mail aan ouders en verzorgers, die in handen is van Omroep Flevoland.

De school en de politie willen verder niet uitweiden over de situatie. De sluiting geeft de school naar eigen zeggen de gelegenheid om de situatie verder te duiden en de mogelijke consequenties ervan in kaart te brengen. Ouders en verzorgers krijgen later meer informatie.

Een woordvoerder van de politie laat weten dat de sluiting de keuze is van de school. De politie zegt de situatie wel nauwlettend in de gaten te houden.