NOS Nieuws - Algemeen

De Duitse politie heeft opnieuw explosieven gevonden in de buurt van een elektriciteitsstation. De negen explosieven werden gevonden bij hoogspanningslijnen in de buurt van transformatorstation Graustein in de deelstaat Saksen.

Ze werden aangetroffen tijdens een groot politieonderzoek naar aanvallen op de elektriciteitsinfrastructuur in Saksen. In totaal zijn er 21 explosieven gevonden in de Oost-Duitse deelstaat, schrijft het Openbaar Ministerie.

De zelfgemaakte explosieven zijn onklaar gemaakt door speciale politie-eenheden.

Brandenburg

Niet alleen in Saksen zijn elektriciteitsvoorzieningen doelwit. De afgelopen week werden meerdere explosieven gevonden in de deelstaten Brandenburg en Noordrijn-Westfalen. In twee gevallen leidden de aanslagen tot uitval van onderdelen van de energiecentrales, maar niet tot stroomstoringen.

Het onderzoek naar de sabotageacties loopt nog, de politie in Brandenburg onderzoekt een mogelijk terroristisch motief. De klopjacht op de mogelijke verdachte, een 48-jarige klimaatactivist die zegt verantwoordelijk te zijn voor de aanslagpogingen van vorige week, is nog steeds gaande.

De afgelopen jaren zijn elektriciteitsvoorzieningen vaker doelwit geweest. Vorig jaar september zaten tienduizenden huishoudens zonder stroom na brandstichting bij twee hoogspanningsmasten. Begin dit jaar zaten tienduizenden in Berlijn dagenlang zonder stroom.

Die laatste sabotageactie werd opgeëist door de extreemlinkse groepering Vulkangruppe.

De fabriek van Volkswagen in het Duitse Osnabrück wordt overgenomen door een buitenlandse eigenaar. Het gaat om de Israëlische investeringsmaatschappij Aurelius, die zich bezighoudt met defensie en cyberveiligheid.

Volgend jaar stopt de productie van Volkswagen-auto's in de fabriek, laat het bedrijf weten. In plaats daarvan gaan er luchtverdedigingssystemen gemaakt worden voor Europa en Duitsland.

De fabriek zal ook onderdelen produceren voor een Israëlisch defensiebedrijf dat ook meewerkt aan de Iron Dome. Dat is een geavanceerd luchtverdedigingssysteem van Israël.

Volkswagen verkeert in zwaar weer. Vorige week maakte het concern bekend dat 50.000 medewerkers hun baan verliezen en dat vier fabrieken mogelijk dichtgaan. Door de overname wordt in ieder geval een van de fabrieken gered.

Nieuwe toekomst

Aurelius neemt de fabriek en de meeste medewerkers over, laten de partijen weten in een persbericht. Volgens persbureau Reuters betekent dit dat 1400 van de 1800 banen in de fabriek worden gered.

"Door deze overname zetten we een belangrijke stap richting een nieuwe industriële toekomst voor deze plaats", aldus CEO van Volkswagen Oliver Blume in een persbericht. "Het personeel in Osnabrück heeft herhaaldelijk laten zien hoeveel expertise, flexibiliteit en toewijding deze locatie te bieden heeft."

Media-minister Rianne Letschert maakt begin deze week bekend of het doek valt voor omroep Ongehoord Nederland. De verwachting is van wel, zeker nu na het Commissariaat voor de Media ook de NPO bij haar officieel een verzoek heeft neergelegd om de licentie in te trekken. Volgens de NPO is daar inmiddels voldoende juridische grondslag voor.

In 2023 vroeg de NPO ook om de erkenning in te trekken, destijds aan staatssecretaris Uslu, maar toen is dat niet gebeurd. Wat maakt de situatie nu anders?

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Parlementair verslaggever van Nieuwsuur Jeroen Stans vertelt in de podcast over de jarenlange worsteling met Ongehoord Nederland in politiek Den Haag: vanaf het moment dat minister Arie Slob met bij voorbaat veel bezwaren akkoord ging om de omroep toe te laten treden tot het bestel, via de opmerkelijke keuze van Uslu om niet in te grijpen, tot nu.

Emeritus hoogleraar mediarecht aan de Universiteit Leiden Wouter Hins deed onderzoek naar Ongehoord Nederland. Hij zet uiteen wat de beslissing van de minister zo ingewikkeld maakt, en hoe de juridische haken en ogen eruit zien.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: IJsbrand Terpstra en Rosanne Sies

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Bij Nijkerk is de Hardenbergerbrug in beide richtingen "uit voorzorg" afgesloten. Dat meldt een woordvoerder van Rijkswaterstaat. Wat er precies aan de hand is, laat de woordvoerder in het midden. Wel is duidelijk dat de brug is gesloten na een inspectie.

Volgens de ANWB blijft de brug nog zeker 48 uur helemaal afgesloten. Rijkswaterstaat heeft nog niets gezegd over de duur van de afsluiting.

Het verkeer kan daardoor niet via de A28 tussen Amersfoort en Zwolle reizen. De vertraging kan oplopen tot zo'n half uur. Reizigers worden door Rijkswaterstaat omgeleid via Apeldoorn over de A50 en de A1, zegt de ANWB.

Deze zomer ging de Merwedebrug bij Gorinchem ook abrupt dicht, al was dat alleen voor vrachtverkeer. Rijkswaterstaat ontdekte dat het staal van de brug op verschillende plekken minder sterk was dan gedacht. Personenauto's, motoren en bestelbusjes mochten toen nog wel over de brug rijden.

"We zijn allemaal diep geschokt." Zo opende de Duitse bondskanselier Merz de persconferentie waarin hij reageerde op de enorme verkiezingswinst van de rechts-radicale partij Alternative für Deutschland (AfD). Zo'n grote winst hadden we niet verwacht, zei hij na beraad met zijn partijgenoten. "Dit is de zwaarste verkiezingsuitslag voor de CDU/CSU in decennia."

Gisteren behaalde de AfD een historische overwinning in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. De partij wist 43,8 procent van de kiezers voor zich te winnen en liet daarmee de CDU (17,2 procent) ver achter zich. De CDU werd gehalveerd in vergelijking met de vorige verkiezing.

Dat heeft gevolgen voor Duitsland, voor Europa maar ook voor hemzelf, concludeerde Merz. "We kunnen niet overgaan tot de gang van alledag."

Hij noemde daarbij ook de deelstaatverkiezingen die de komende tijd zullen volgen. Later deze maand zullen er verkiezingen zijn in de deelstaten Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn.

Geen aftreden

Gevreesd wordt voor een opkomst van de partij in andere deelstaten. Ook daar groeit de AfD, al is de verwachting op basis van de peilingen dat ook andere partijen daar meedingen om de verkiezingswinst.

"De AfD-tsunami uit Saksen-Anhalt zou ook een gevaar kunnen vormen voor de coalitie in Berlijn", schrijft de Frankfurter Allgemeine Zeitung in een redactioneel commentaar.

Hoewel Merz erkende dat de uitslag van gisteravond gevolgen voor hem heeft, denkt hij niet aan aftreden als bondskanselier. Hij werd hier meerdere keren naar gevraagd tijdens de persconferentie en antwoordde niet weg te willen lopen voor zijn verantwoordelijkheid. "Opgeven is voor mij geen optie."

'Fundamentele hervormingen'

Merz zei dat Duitsland fundamentele hervormingen nodig heeft en dat hij zich daar met zijn coalitiegenoten voor wil blijven inzetten. Ook zei hij dat hij de noodzaak van die hervormingen beter "emotioneel" wil overbrengen aan mensen.

Merz stipte ook de bezorgde reacties aan die vanuit andere landen volgden op de enorme winst van de AfD. Hij zei dit te begrijpen maar noemde de instituties en democratische waarborgen in Duitsland veerkrachtig en stabiel. "We weten dat Duitsland vanwege zijn geschiedenis een bijzondere verantwoordelijkheid draagt."

Ook richtte hij zich tot de bezorgde burgers in Duitsland. "We weten dat veel mensen bang zijn voor hun toekomst", zei Merz. "Gisteren is die angst nog meer gegroeid."

Plannen AfD

De AfD in Saksen-Anhalt wil onder meer de rechten van asielzoekers inperken en hen zo veel mogelijk laten terugkeren naar het land van herkomst. Ook is de partij van plan om te stoppen met lhbti-voorlichting, wat volgens de partij neerkomt op het "promoten van seksuele afwijkingen".

Wat de partij betreft moet er een einde komen aan de financiering van de publieke omroep, van "anti-Duitse" cultuur en kerkelijke organisaties. Daarnaast zouden kinderen met een handicap of kinderen van asielzoekers de prestaties op school van anderen remmen. De AfD wil hen daarom scheiden van de rest.

Onder meer de kerken en de stichting die de voormalige concentratiekampen Buchenwald en Mittelbau-Dora beheert hebben laten weten zich zorgen te maken om de verkiezingsuitslag.

"De deelstaat is verdeeld. Onze zorg gaat uit naar de sociale vrede en de onderlinge verstandhouding tussen de mensen in onze deelstaat", lieten de geestelijken van katholieke en protestantse kerken in een gezamenlijke verklaring weten.

Pro-Russische standpunten

Ook de huidige premier van Saksen-Anhalt was bij de persconferentie. Hij zei dat zijn partij CDU/CSU nu geen mandaat meer heeft om te regeren en dat hij later vandaag een voorstel doet voor een procedure.

De AfD heeft 39 van de 83 zetels bemachtigd, waarmee de partij net geen meerderheid heeft en een coalitie zal moeten vormen. De leider van de AfD in Saksen-Anhalt, Ulrich Siegmund, wilde eigenlijk alleen regeren, maar zal nu toch op zoek moeten naar coalitiegenoten.

Een mogelijkheid daarvoor is de BSW van Sahra Wagenknecht. Zij liet vandaag weten dat de Brandmauer-politiek, waarbij de AfD uitgesloten wordt van samenwerking met andere partijen, niet langer een optie is. De linkse partij heeft net als de AfD een openlijke pro-Russische houding.

Ook Merz stipte de pro-Russische houding aan in de persconferentie. Zo zei hij dat de verkiezingswinst van AfD 2500 kilometer ten oosten van Berlijn werd gevierd. Desondanks blijft de steun aan Oekraïne onveranderd, aldus Merz.

Hij benoemde daarbij ook de dreiging die Rusland vormt voor de interne veiligheid in Duitsland. De bondskanselier verwees daarbij naar de drone met explosieven die vorige maand werd aangetroffen bij een Oekraïens vrachtvliegtuig in de Duitse stad Leipzig. Duitsland houdt Rusland hiervoor verantwoordelijk.

Een Belg heeft mogelijk bedrijfsgeheimen van chipfabrikant Belgan doorgespeeld aan China. Een oud-topman van het chipbedrijf wordt verdacht van spionage, meldt het Belgische Openbaar Ministerie (OM).

De 52-jarige man, die leiding gaf aan de onderzoeksafdeling, werd al in mei gearresteerd op het Brusselse vliegveld Zaventem. Hij stond op het punt om naar zijn geboorteplaats Peking te vliegen. De man heeft naast de Chinese ook de Belgische nationaliteit. Voordat hij werd gearresteerd, woonde hij in het Vlaams-Brabantse Leuven.

Chipbedrijf Belgan

Belgan (inmiddels failliet) was een chipfabrikant gespecialiseerd in het maken van zogenoemde halfgeleiders. Dat zijn materialen die in beperkte mate stroom doorgeven. De producten van Belgan konden volgens het Belgische OM worden gebruikt voor elektrische voertuigen, de lucht- en ruimtevaart en het leger.

In 2021 is Belgan overgenomen door een Chinees bedrijf. De krant De Standaard schrijft dat de overname mogelijk als doel had om technologie naar China door te sluizen.

Halverwege 2024 werd het bedrijf uit Oudenaarde (Oost-Vlaanderen) bankroet verklaard. Honderden werknemers kwamen op straat te staan.

De oud-topman van Belgan had dubbele petten op. Naast zijn hoge functie bij het bedrijf was hij ook directeur van een Chinese onderneming die dezelfde soort chips maakte. Dat chipbedrijf kreeg geld van de Chinese overheid.

Het OM is nog op zoek naar een tweede verdachte in de zaak. Volgens De Standaard zou het gaan om de laatste directeur van Belgan, Alan Zhen Zhou. Hij zou ook een rol hebben gespeeld bij het doorspelen van informatie, aldus de Belgische krant.

Als we Nederland een veilige en leefbare delta willen houden, moet het geld dat naar de wateraanpak gaat op termijn minstens verdubbelen. Dat stelt Deltacommissaris Co Verdaas, een belangrijke onafhankelijke wateradviseur van het kabinet.

Nu gaat zo'n 1 procent van het bruto binnenlands product naar de wateraanpak toe, momenteel ruim 11 miljard euro. Omdat de klimaatuitdagingen urgenter en complexer zijn geworden moet dat minstens 2 procent worden.

Verdaas presenteert vandaag zijn bevindingen aan minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat. In deze 'herijking' van het Deltaprogramma schetst hij welk waterbeleid houdbaar is, wat er beter kan en waar dringend aanpassingen nodig zijn. Daarbij kijkt hij naar de middellange termijn, tot 2050, maar ook naar de lange termijn, tot het jaar 2100 en verder.

De Deltacommissaris roept de overheid op om keuzes te maken in hoe we het land inrichten en ons water gebruiken, vasthouden en afvoeren. Ook benadrukt hij dat er structurele investeringen nodig zijn om Nederland veilig en leefbaar te houden. Dat is sowieso nodig, maar klimaatverandering maakt die toch al ingewikkelde opgave een stuk ingewikkelder. Met een gortdroge zomer vol waterproblemen achter ons, is zijn oproep erg actueel.

Enorm kostenplaatje

De kosten van dit alles komen met name bij de waterschappen terecht. Met Prinsjesdag wordt ieder jaar gepresenteerd hoe de financiën er precies voor staan. De afgelopen jaren zijn er steevast tekorten te zien, die bovendien steeds verder oplopen. Ook dit jaar valt dat te verwachten. Volgende week wordt op Prinsjesdag duidelijk hoeveel.

De kosten van de benodigde ingrepen zijn in ieder geval gigantisch. Om een voorbeeld te noemen: het toekomstbestendig maken van het gemaal bij IJmuiden kost al snel zo'n 2 miljard euro. Daarmee heb je pas één van de vele wateruitdagingen in Nederland opgelost. Goed nieuws voor de vier miljoen mensen en bijvoorbeeld Schiphol die beschermd worden door dit gemaal, maar de uitdagingen elders in het land blijven talrijk.

Uit het rapport komt niet alleen een beeld naar voren van hoge kosten die gemaakt moeten worden, maar vooral ook de steeds groter wordende uitdagingen. De zogenoemde deltascenario's, waarin de mogelijke toekomst van Nederland wordt geschetst, laten een duidelijke toename zien van extreme weersomstandigheden, met drogere zomers, nattere winters, intensere buien en verdere zeespiegelstijging.

Stilvallen oceaanstroming

Het rapport beschrijft een groeiende stapeling van opgaven. Veel regio's hebben te maken met een combinatie van zoetwatertekort, verzilting, wateroverlast en waterveiligheidsvraagstukken.

"De impact is nu al zichtbaar en neemt toe", klinkt het. "Soms plotseling, zoals de hevige wateroverlast in Limburg in 2021. Soms sluipend, zoals de impact van drogere zomers en toenemende verzilting, met opbrengstverliezen in de landbouw en schade aan funderingen, keringen en natuur tot gevolg."

Verder wijst het rapport op 'gamechangers' met potentieel grote gevolgen, zoals een mogelijk versnelde zeespiegelstijging, het mogelijke stilvallen van oceaanstromingen, bovenstroomse ingrepen door buurlanden in riviersystemen en geopolitieke spanningen.

'Niet alles kan'

De boodschap lijkt vooral te zijn dat er grenzen zitten aan de technische maakbaarheid van een land dat historisch gezien het water naar zijn hand weet te zetten. "Technische maatregelen blijven nodig, maar zijn op zichzelf onvoldoende om alle gevolgen van droogte, verzilting en wateroverlast te voorkomen, zeker op de langere termijn en bij toenemende extremen."

De overheid moet dus transparant zijn over wat nog kan, en wat niet meer. "Niet alles kan en niet alles kan overal en altijd", vat het document Verdaas' visie samen. Aansluitend bij het Planbureau voor de Leefomgeving stelt het Deltaprogramma met deze herijking dat op de lange termijn niet alle effecten en risico's beheerst kunnen worden. Daarom moet de samenleving voorbereid zijn op overlast en schade, en weerbaar worden gemaakt.

Verdaas roept overheden op om verder te kijken dan 2050. Zijn herijking spreekt van "het volgende hoofdstuk in onze watertraditie". Dat gaat onder meer over water langer vasthouden, bergen en vertraagd afvoeren, of over het meer ruimte geven aan rivieren. Uitstel van aanpassingen, waarschuwt het rapport, vergroot voor toekomstige generaties de kans op tekorten, grotere schade en minder ruimte om daar nog iets tegen te doen.

De NPO heeft minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) verzocht om de voorlopige erkenning van de omroep Ongehoord Nederland (ON) in te trekken.

In een persbericht schrijft de NPO dat ze geen andere mogelijkheid ziet dan het verzoek bij de minister te leggen, "in het belang van een doelmatige samenwerking binnen het huidige en toekomstige publieke bestel".

De NPO zegt het spijtig te vinden dat de samenwerking met Ongehoord Nederland "is ontwricht", omdat de omroep volgens de koepelorganisatie van toegevoegde waarde is voor de pluriformiteit van de publieke omroep. De NPO concludeert dat er sprake is van een "onoverbrugbaar knelpunt, en dat verdere pogingen om de samenwerking te verbeteren niet langer zinvol zijn".

Eind augustus schreef de NPO, in tegenstelling tot de beslissing van vandaag, dat ze niet voldoende juridische gronden zag om een dergelijk verzoek bij de minister neer te leggen. Nu is dat verzoek er toch gekomen. De NPO was vooralsnog niet bereikbaar voor commentaar.

Hitler-rel

Het besluit van de NPO gebeurt enkele dagen nadat het Commissariaat voor de Media een brief schreef naar de minister, waarin het concludeerde dat de minister die bevoegdheid heeft.

In de brief schreef het commissariaat dat het een patroon zag waarin Ongehoord Nederland journalistieke kwaliteitseisen niet waarborgt. Aanleiding voor de brief is een uitzending van de omroep waarin een fragment van Adolf Hitler werd getoond. Toenmalig hoofdredacteur Joost Niemöller en presentator Raisa Blommestijn spreken in de uitzending instemmend over uitspraken van Hitler.

Eerder verzoek

Dat de NPO een dergelijk verzoek doet is opvallend. Dat gebeurde slechts een keer eerder: in 2023 verzocht de NPO staatssecretaris Uslu ook al eens de vergunning van Ongehoord Nederland in te trekken.

Alle andere ledenomroepen in het bestel, met uitzondering van taakomroepen de NOS en de NTR, hadden voor de zomer de NPO al gevraagd om de voorlopige licentie in te laten trekken.

Bij Israëlische luchtaanvallen in Zuid-Libanon zijn vannacht elf doden gevallen, onder wie twee baby's en twee hulpverleners. Dat meldt het staatspersbureau van Libanon. Iets na middernacht lokale tijd viel een Israëlisch toestel een wooncomplex met drie verdiepingen aan in het dorpje Kfar Reman.

Bij die luchtaanval vielen negen doden en vijf gewonden. Een drone viel in hetzelfde dorp een auto aan, daarbij kwamen volgens het staatspersbureau twee hulpverleners om het leven die in het voertuig zaten.

Het Israëlische leger heeft nog niet gereageerd op de luchtaanval van vannacht.

Gisteren vielen zeker vier doden bij Israëlische luchtaanvallen in Zuid-Libanon. Twee van hen kwamen om in Arab Salim en twee anderen in Nabatieh al-Fawqa. Ook raakten zeker twintig mensen gewond.

Volgens het Israëlische leger waren de aanvallen van gisteren een reactie op drone-aanvallen van Hezbollah in de regio Ali Taher Ridge op zaterdag. Die zouden gericht zijn op Israëlisch militairen, die raakten niet gewond.

Schendingen staakt-het-vuren

Het staakt-het-vuren tussen Israël en Hezbollah wankelt al sinds het in juni inging. Er vallen bijna dagelijks doden en gewonden bij aanvallen.

De strijd tussen Israël en Hezbollah is sinds februari weer opgelaaid toen Israël samen met de Verenigde Staten Iran aanviel. Het door Iran gesteunde Hezbollah viel in een reactie Israël aan uit vergelding voor de dood van de Iraanse ayatollah Khamenei.

Israël viel vervolgens het zuiden van Libanon binnen en voerde luchtaanvallen uit, waarbij meer dan 4000 Libanezen gedood werden.

De dinsdag en donderdag zijn in Nederland nog steeds veruit de populairste dagen om op kantoor te werken. Op kantoren, de weg en het spoor is het die twee werkdagen extra druk, terwijl er op de andere dagen, zoals maandag, veel onbenutte ruimte is. Dat leidt tot hoge onnodige kosten voor bedrijven, voor bijvoorbeeld stroom en verwarming, en het is niet bepaald duurzaam.

Veel bedrijven proberen hun personeel te verleiden om op andere werkdagen dan de piekdagen naar kantoor te komen. Maar gedrag veranderen is niet eenvoudig, zegt Liza Luesink van gedragsbureau Duwtje. "Het is net als overstappen van bank: we houden iets het liefst zoals het nu is. En het is de norm om op dinsdag naar kantoor te komen. We zijn echt kuddedieren en willen er graag bij horen."

'Kamelenprobleem'

"De dinsdag-donderdagpiek bestond al vóór corona, maar is daarna duidelijk sterker geworden", vertelt Jacqueline Schlangen, directeur van kenniscentrum Center For People And Buildings (CFPB). "Deeltijdwerk, 36-urige werkweken en vaste vrije dagen zorgen al jaren voor verschillen tussen werkdagen. Na corona is daar hybride werken bovenop gekomen. Kenniswerkers werken gemiddeld ongeveer de helft van hun werktijd thuis en zo'n 38 procent van de tijd op kantoor."

Het CFPB becijferde dat 65 procent van de kantoormedewerkers op dinsdagen naar kantoor komt, op donderdagen is dat 63 procent. Voor de vrijdagen geldt dat slechts voor 19 procent van de werknemers. De hoge bezetting op dinsdag en donderdag wordt door experts ook wel het 'kamelenprobleem' genoemd, vanwege de pieken die lijken op de twee bulten van een kameel.

De filezwaarte (lengte vermenigvuldigd met de duur van files) op dinsdagen en donderdagen is ook opvallend hoger dan op andere dagen, ziet de ANWB. Zo maken de dinsdag- en donderdagochtendspits samen 58 procent van de totale filezwaarte in de ochtendspitsen in de eerste helft van 2026 uit.

Op het spoor is het verschil tussen werkdagen ook goed merkbaar. "De vrijdagochtendspits is zo'n 45 procent rustiger dan die op dinsdag of donderdag", zegt een woordvoerder van de NS. "Je ziet volle treinen in de 'hyperspits' op dinsdag en donderdag, maar over de dag gezien is een trein gemiddeld maar voor 30 procent gevuld."

"Het is net als bij het stroomnet: je stemt je hele infrastructuur af op een spits van twee uur per dag. We snappen dat veel mensen geen andere keus hebben. Maar als bijvoorbeeld zes procent van de reizigers een trein op een bepaald traject een kwartiertje later neemt, kan iedereen in beide treinen zitten. Spreiding is de oplossing".

Dat probeert de NS onder meer met een onlangs verruimde variant van de zogeheten PrijsTijd Deals. Dat zijn goedkopere treinkaartjes voor mensen die nét buiten de spits reizen. Ook vergadert de raad van bestuur inmiddels op woensdag en wordt kantoorpersoneel gevraagd om de spits op de drukste werkdagen waar mogelijk te mijden.

'Bulten' verlagen

Wat kun je als werkgever doen om personeel meer verspreid op kantoor te laten komen? Bij de Rijksoverheid wordt al een tijdje geëxperimenteerd met de zogeheten Kamelenjacht, om de 'bulten' op dinsdag en donderdag te verlagen. "Het moet meer dan personeel verleiden zijn", zegt Reint Jan Renes, gedragswetenschapper aan de Hogeschool van Amsterdam en als onderzoeker betrokken bij het project. "Dan kun je denken aan een vergoeding voor openbaar vervoer op daldagen. En aan sociale druk, door afspraken te maken binnen teams. Als ik moeite doe om op woensdag te komen werken, verwacht ik dat een ander ook z'n best doet."

Vermogensbeheerder Van Lanschot Kempen is begin dit jaar gestart met personeel meer gespreid op kantoor te laten werken. "Ons huidige kantoor in Amsterdam is te klein voor de 1100 medewerkers die we daar nu hebben", vertelt Philippe Glaubitz, Executive Director Procurement & Facility. "We zijn het gesprek aangegaan met teams die vaak op drukke dagen op kantoor werken. We hebben ze gevraagd om niet alleen op de piekdagen hier te zijn, maar te spreiden. En directievergaderingen hebben we van de populaire dagen afgehaald. Die hadden een aanzuigende werking: je zag dat andere medewerkers dan ook sneller naar kantoor kwamen."

Inmiddels is de bezetting bij Van Lanschot Kempen van maandag tot en met donderdag stabiel. "Vroeger hoefde je op woensdag nooit een vergaderruimte te reserveren, maar nu zijn ze allemaal bezet", zegt Glaubitz.

Het werk is bij de vermogensbeheerder nog niet klaar. "Op de vrijdagen gaat het al veel beter, maar we zitten nog niet op het niveau van de andere werkdagen. Een cultuurverandering bereik je niet van de ene op de andere dag."

Op het strand van Neeltje Jans is gisteravond een zeehond met albinisme gespot, meldt de stichting Reddingsteam Zeedieren op sociale media.

"Dit is de eerste keer dat we er eentje zien in Zeeland", zegt Jaap van der Hiele van de stichting tegen Omroep Zeeland.

De albino-zeehond werd gespot door strandgangers. Volgens het reddingsteam oogde het dier gezond. Van der Hiele vermoedt dat het dier met hoogwater zijn weg naar zee weer heeft gevonden.

Zeldzaam

Bij albinisme kan er geen pigment worden aangemaakt. Dieren die ermee te maken hebben, hebben meestal rode ogen en een witte vacht. Ook zijn ze gevoeliger voor licht. "Daardoor hebben ze hun ogen meestal gesloten. Zeehonden zien sowieso veel minder dan mensen, maar deze zeehond met albinisme ziet nagenoeg niks", zegt Van der Hiele.

De laatste keer dat Van der Hiele een zeehond met albinisme zag, was in Rotterdam. "Dat is alweer zo'n twintig jaar geleden, en net zo bijzonder. Het is een zeldzaamheid."

De tegenhanger van albinisme is melanisme. Ook dat kan voorkomen bij grijze zeehonden, zegt de stichting Reddingsteam Zeedieren. De zeehond is dan volledig zwart door een overschot aan pigment.

In Belgrado zijn duizenden mensen samengekomen voor de begrafenis van de voormalige Bosnisch-Servische legerleider en oorlogsmisdadiger Ratko Mladic. Hij overleed eind augustus op 84-jarige leeftijd in de gevangenis in Scheveningen. Vanmiddag wordt hij begraven.

Bij de dienst zijn onder meer familieleden, oud-militairen, functionarissen en de Servische minister van Justitie, Nenad Vujic, aanwezig. Het is formeel geen staatsbegrafenis; dat wilde de Europese Unie koste wat het kost voorkomen. Om die reden is de president van Servië, Aleksandar Vucic, er niet bij.

Mladic werd in 2017 door het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf voor genocide en misdaden tegen de menselijkheid. Hij was verantwoordelijk voor de massamoord op ruim 8000 Bosnische jongens en mannen in de moslimenclave Srebrenica in 1995.

De oud Bosnische-Servische leider heeft in totaal vijftien jaar vastgezeten. Hij werd in 2011 in Servië gearresteerd nadat hij zestien jaar op de vlucht was geweest.

Erkennen oorlogsmisdaden

Het lichaam van Mladic kwam deze week aan in de Servische hoofdstad Belgrado. Zaterdag was al een herdenking in het "culturele huis" van het leger. Vanochtend lag Mladic opgebaard in de orthodoxe Sint-Lucaskerk. Bij de kerk steken gezinnen kaarsen aan.

In Servië is grote belangstelling voor de begrafenis van Mladic, de Servische president verwacht tienduizenden toeschouwers, zei hij eerder. Een deel van de Serviërs ziet de nationalistische Mladic als held, zijn oorlogsmisdaden in de jaren 90 worden gebagatelliseerd. In Belgrado dragen mensen T-shirts en vlaggen met zijn beeltenis.

De grote verkiezingswinst van de rechts-radicale Alternative für Deutschland (AfD) in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt leidt tot gemengde reacties in binnen- en buitenland. Er klinken felicitaties van rechtse partijen in Europa, andere politici uiten hun zorgen over wat deze uitslag betekent voor Duitsland en de rest van Europa.

"Alle democratische partijen moeten de diepe vertrouwenscrisis die onze democratie, haar partijen en haar instellingen heeft getroffen, toch serieus nemen", reageert landelijk Die Grünen-partijleider Banaszak.

"We begrijpen de boosheid en frustratie van mensen, vooral over de federale overheid", zegt Die Linke-leider Schwerdtner. Ook haar partij verliest zetels in de deelstaat.

Naar verwachting komt bondskanselier Merz vanmiddag met een reactie, hij heeft een persconferentie aangekondigd. De druk op de bondskanselier neemt door de verkiezingswinst van AfD toe. Niet alleen is er onvrede binnen zijn eigen partij, ook kiezers roepen om het aftreden van Merz.

Lees hier meer over de monsterzege van de AfD:

Zijn partijgenoot en premier van Saksen-Anhalt Schulze zal ook aanwezig zijn bij de persconferentie. Hij werd in januari dit jaar minister-president van de deelstaat, nadat zijn voorganger vroegtijdig was afgetreden. Sinds 2002 is de minister-president van Saksen-Anhalt altijd een CDU-politicus geweest.

"Merz wilde destijds de AfD halveren, in plaats daarvan is de CDU gehalveerd", schreef AfD-leider Weidel vanochtend op X.

'Dit is democratie'

Schulze liet gisteren al weten dat zijn partij een nederlaag had geleden. Wel wees hij op de hoge opkomst in zijn deelstaat. "Dit is democratie."

De partij van Sahra Wagenknecht, BSW, haalde de kiesdrempel in Saksen-Anhalt wel, in tegenstelling tot bij de eerdere federale verkiezingen. Op X schrijft ze dat de brandmuur-politiek niet is geslaagd. Die zogeheten Brandmauer houdt in dat andere partijen niet samenwerken met de AfD om zo de partij te isoleren.

"Alleen al de poging om nogmaals een 'brandmuur'-coalitie te smeden, zou een belediging zijn voor de kiezers", aldus Wagenknecht. Zij ziet wel aanknopingspunten om samen te werken in een coalitie met de partij.

BSW is een linkse partij met een uitgesproken pro-Russische houding. Dat laatste geldt ook voor de AfD. Wagenknecht zegt in haar bericht dat er nu hopelijk meerderheden te vinden zijn voor onder meer een einde aan de sancties tegen Rusland.

Hoewel het gaat om verkiezingen in slechts een van de Duitse deelstaten wordt er ook internationaal gereageerd op de uitslag van de verkiezingen in Saksen-Anhalt.

Zo feliciteert de voorzitter van de radicaal-rechtse partij Vox uit Spanje de AfD met "dit spectaculaire resultaat, dat grote hoop biedt voor Duitsland en Europa". Ook PVV-leider Wilders feliciteerde de AfD met de uitslag. "Gratuliere", schrijft hij op X.

'Populistische golf'

De Franse minister van Financiën Lescure laat weten zeer bezorgd te zijn over de uitslag. "Hieruit blijkt dat we voor een grote uitdaging staan in het licht van een populistische golf die zich momenteel over de hele wereld verspreidt en waartegen we ons moeten verzetten", aldus Lescure. Hij zegt onlangs Duitse zakenleiders te hebben gesproken die zich hier ook zorgen over maken.

De Poolse premier Tusk schreef gisteravond op X dat alleen "idioten" en "verraders" in Polen zich verheugen over de verkiezingswinst van de AfD. De Poolse minister van Buitenlandse Zaken noemde het feit dat de AfD bijna een absolute meerderheid heeft behaald een "zorgwekkend teken".

De Amerikaanse president Trump plaatste op zijn eigen platform Truth Social een schermafbeelding van de verwachte verkiezingsuitslag van de deelstaat. Hij voorzag de afbeelding verder niet van commentaar.

Ook tech-miljardair Elon Musk heeft de partij gefeliciteerd. "Gut gemacht", reageert hij op de winst van de AfD in Saksen-Anhalt. AfD-lijsttrekker Siegmund reageerde door Musk te bedanken "voor je steun en voor je heldere en uiterst belangrijke visie op de politieke ontwikkelingen van onze tijd, ook hier in Duitsland".

Zorgen herdenkingscentra

De Stichting Herdenkingscentra Buchenwald en Mittelbau-Dora, twee voormalige concentratiekampen, waarschuwt in een persbericht voor een "historische breuk". De partij maakt zich zorgen om wat de standpunten van AfD betekenen voor het geschiedenisonderwijs in de deelstaat.

"Voor het eerst sinds 1945 zou een extreemrechtse partij regeringsverantwoordelijkheid krijgen. Een partij die de verwerking van de nazimisdaden in diskrediet brengt en het herschrijven van de geschiedenis aankondigt, zou over staatsmiddelen beschikken om dit door te voeren."

Ook de kerken in Saksen-Anhalt zijn bezorgd over de uitslag. "De deelstaat is verdeeld. Onze zorg gaat uit naar de sociale vrede en de onderlinge verstandhouding tussen de mensen in onze deelstaat", laten de geestelijken van katholieke en protestantse kerken in een gezamenlijke verklaring weten.

In Indonesië worden duizenden extra vluchten geannuleerd, vanwege aanhoudende vulkanische as boven delen van het land. Dat meldt de Indonesische minister van Transport. Afgelopen weekend kondigde de minister ook al honderden geschrapte vluchten aan, nadat vulkaan Anak Krakatau was uitgebarsten.

Het gaat om zeven vliegvelden die voorlopig dicht blijven; de internationale luchthaven Soekarno-Hatta bij de hoofdstad Jakarta is dicht tot zeker 18.00 uur (lokale tijd). Dat betekent dat honderdduizenden reizigers kunnen rekenen op geannuleerde, vertraagde en omgeleide vluchten.

Bij de uitbarsting van de Anak Krakatau vielen dit weekend geen slachtoffers. Ook hoefde niemand geëvacueerd te worden. De dichtstbijzijnde bewoonde plek in de buurt van de vulkaan ligt op meer dan 16 kilometer afstand.

Toch kampt de lokale bevolking met problemen door de vulkaanuitbarsting. Eilanders werden wakker met as voor hun deur. Studenten krijgen online les, zodat ze op weg naar hun studie geen as hoeven in te ademen.

Ring van vuur

De vulkaan Anak Krakatau is een van de ongeveer 130 actieve vulkanen in Indonesië en ligt tussen de eilanden Java en Sumatra. De uitgestrekte Indonesische eilandengroep maakt deel uit van de 'Ring van vuur' in de Stille Oceaan. Dat is een gebied waar aardbevingen en vulkaanuitbarstingen veel voorkomen.

"De kans op nog meer uitbarstingen in de komende dagen blijft hoog", zegt Lana Saria van het Indonesische geologische agentschap. "Het gevaar zit hem vooral in vulkanische bommen (gesmolten gesteenten die door de lucht vliegen, red.), hevige asregen en mogelijke lavastromen bij aanhoudende vulkanische activiteit."

In 2018 was de vulkaan Anak Krakatau ook in het nieuws. Toen kwamen honderden mensen om het leven toen een deel van de vulkaan in zee stortte en een vloedgolf veroorzaakte.

De olieprijs is opnieuw hard gestegen. Door nieuwe aanvallen van de Verenigde Staten en Iran gingen er dit weekend nauwelijks nog schepen door de Straat van Hormuz.

Daardoor loopt ook de prijs aan de pomp op. De adviesprijs voor een liter benzine ligt nu boven de 2,71 euro. Vorige week werd de recordprijs van mei al overschreden.

De verwachting is dat de prijzen nog verder oplopen. Als de aanvallen aanhouden en de problemen voor de scheepvaart toenemen kan de prijs van een vat Brent-olie volgens de Amerikaanse bank Goldman Sachs oplopen naar 120 dollar per vat. Dat is ruim twintig procent boven de huidige prijs van ongeveer 97 dollar.

Daarbij speelt een rol dat de nadruk in het conflict steeds meer komt te liggen op het raken van economische doelen, oftewel olietankers en raffinaderijen.

Onzekerheid

Door de oorlog in Iran liggen de olieprijzen al maanden hoger. Gezien de aanhoudende aanvallen in de Straat van Hormuz kunnen maar weinig olietankers door de zeestraat.

De prijzen aan de pomp schommelden afgelopen tijd flink. Als er zicht was op een deal tussen de VS en Iran daalde de benzineprijs.

Bij nieuwe aanvallen gaat de prijs omhoog:

De aanvallen in de Straat van Hormuz hebben ook effect op de prijs van aardgas en diesel. De adviesprijs voor diesel bleef dit weekend stabiel op 2,68 euro per liter, maar eerder vorige week ging ook die prijs hard omhoog.

Scheepsmotoren

Ondertussen dreigt er volgens analisten een tekort aan brandstof voor de aandrijving van scheepsmotoren en voor elektriciteitscentrales. Dat komt door het uitvallen van raffinaderijen, zowel in het Midden-Oosten als in Rusland, waar Oekraïne raffinaderijen bestookt.

Het Nederlandse Rode Kruis trekt opnieuw aan de bel om de situatie in Gaza. Volgens de hulporganisatie kwamen er in de maand augustus slechts 93 pallets met hulpgoederen bij de Palestijnse Rode Halve Maan terecht, het Rode Kruis in Gaza, terwijl dat er in november vorig jaar nog ruim 1500 waren.

Volgens het Rode Kruis heeft de hulpverlening in Gaza een kritiek dieptepunt bereikt; niet eerder sinds het in oktober 2025 overeengekomen staakt-het-vuren kwamen zo weinig spullen het gebied in. Israël laat de goederen niet binnen, daarom raken medicijnen, voedsel, brandstof en medische hulpmiddelen op, stelt de hulporganisatie.

Cogat, een onderdeel van het Israëlische leger dat de hulpgoederenstroom coördineert, ontkent dat er tekorten zijn en zegt dat voldoende goederen Gaza binnenkomen. Volgens de organisatie ligt het probleem bij Hamas, dat de hulp niet goed zou verdelen. Veel voedsel zou worden vernietigd omdat het te lang wordt bewaard.

Tentenziekenhuizen

"Deze week zijn ze in Gaza gestopt met alle hartoperaties, want er zijn niet genoeg materialen om die uit te kunnen voeren", zegt Harm Goossens, directeur van het Nederlandse Rode Kruis tegen de NOS. Volgens Goossens zijn ziekenhuizen in Gaza vaak niet meer operationeel. "Ze werken met tentenziekenhuizen, dat vinden we tegenwoordig vooruitgang. Dat laat zien hoe ernstig de situatie is."

In Gaza raken nog steeds mensen gewond door Israëlische aanvallen. Er zijn te weinig middelen voor behandelingen van botbreuken of amputaties: er zijn tekorten aan gips, schroeven, platen en pennen voor botoperaties. Ook zijn er te weinig ziekenhuismedicijnen, zoals antibiotica, pijnstillers en medicijnen tegen infecties. En verband, hechtmateriaal, handschoenen of katheters moeten soms worden hergebruikt om oplopende tekorten het hoofd te bieden, zegt het Rode Kruis.

Overlevingsstand

Na het staakt-het-vuren werd met Israël afgesproken dat er in totaal - voor alle hulporganisaties - 600 vrachtwagens per dag Gaza in zouden komen. "Dat wordt bij lange na niet gehaald", ziet Goossens. "Het gevolg is dat de humanitaire hulp daar tot volledige stilstand dreigt te komen."

Volgens de directeur zijn mensen nog altijd in "totale overlevingsstand". "Ze staan uren in de rij voor water. Mensen wonen met tien, vijftien, soms twintig mensen in tenten."

Ondanks het staakt-het-vuren leven Palestijnen nog altijd in stress en angst, zegt Goossens. "Er zijn nog steeds bombardementen, de mentale belasting is enorm. En de herfst komt eraan. Dan is het ook daar koud en nat, we maken ons daarom zorgen om ziektes."

Ondertussen staan de magazijnen met hulpgoederen op de Westelijke Jordaanoever en in Jordanië vol. Vrachtwagens met materialen wachten om Gaza binnen te gaan. De Nederlandse overheid heeft een oproep gedaan aan Israël om meer hulpgoederen toe te laten.

Goossens: "Het is frustrerend dat de oplossing een paar kilometer verderop klaarstaat. Die hulpmiddelen kunnen direct de levens van gewonde en zieke mensen redden. Als hulporganisatie wil je doen waar je voor op aarde bent: levens redden. Nu zijn onze hulpverleners met hun handen gebonden."

Goedemorgen! Oud-premier Mark Rutte verschijnt opnieuw voor de parlementaire enquêtecommissie corona en in Servië wordt de oud-generaal en oorlogsmisdadiger Ratko Mladic begraven.

Eerst het weer: Vandaag zijn er flinke zonnige perioden die worden afgewisseld door enkele wolkenvelden. Bij een matige tot vrij krachtige zuidwestenwind wordt het 24 tot 28 graden en daarmee wordt het op veel plaatsen zomers warm.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De AfD heeft in Saksen-Anhalt bij deelstaatverkiezingen een enorme overwinning geboekt. De partij krijgt net niet genoeg stemmen om alleen te kunnen regeren. De rechts-radicale partij krijgt met 44 procent van de stemmen 39 van de 83 zetels in het deelstaatparlement.

Mogelijk helpt het populistische BSW de Afd aan een meerderheid: die partij haalde onverwacht de kiesdrempel en heeft eerder gezegd de AfD aan de macht te willen helpen.

De uitslag wordt in Duitsland een historisch keerpunt genoemd. De christendemocratische CDU halveerde in de deelstaat en komt uit op zo'n 18
procent.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In het Duitse Hitzacker is gisteren prins Claus herdacht, de echtgenoot van prinses Beatrix. Claus werd geboren in Hitzacker. Gisteren zou hij honderd jaar zijn geworden.

Claus overleed in 2002. Op zijn honderdste geboortedag bezochten Beatrix, koning Willem-Alexander en prins Constantijn een monument voor Claus en wandelden ze over de Prinz-Claus-Promenade.

De Oranjes werden in Hitzacker toegejuicht door mensen met Nederlandse vlaggetjes:

Fijne dag!

De Nederlandse grimeur Arjen Tuiten heeft een Emmy gewonnen met zijn werk voor de Amerikaanse ziekenhuisserie The Pitt. Hij laat aan het persbureau ANP weten dat de winst onverwacht was en dat hij "erg vereerd is" met de belangrijkste tv-prijs.

De 45-jarige Tuiten werkt al decennia in Hollywood. In 2018 werd hij voor de film Wonder genomineerd voor een Oscar, en twee jaar later nog eens voor Maleficent II, met Angelina Jolie.

Voor The Pitt was hij samen met vijf andere make-upspecialisten genomineerd voor de laatste aflevering van het tweede seizoen. Daarin zat onder meer een bevalling via een keizersnede, waar Tuiten een realistische replica van de baarmoeder voor maakte. De serie staat bekend om zijn aandacht voor medische details en geloofwaardige ingrepen.

25 nominaties

De serie, die in totaal voor 25 Emmy's is genomineerd, moest het in Tuitens categorie opnemen tegen scifi-serie Fallout, seriemoordenaarbiografie Monster: The Ed Gein Story, Spider-Man-spin-off Spider-Noir en horrorreeks Stranger Things.

The Pitt, met Noah Wyle in de hoofdrol, sleepte bij de ceremonie nog drie prijzen binnen, voor de muziek, casting en gastacteur. Die laatste prijs ging naar de 73-jarige Ernest Harden Jr., die een goedmoedige alcoholische patiënt in de serie speelt.

Een van de grote winnaars was de halftime-show van Bad Bunny bij de Super Bowl. Die won zeven Emmy's, waaronder de eerste voor de Puerto Ricaanse zanger voor zijn choreografie en de derde voor producer Jay-Z. Er was ook postuum een prijs voor de vermoorde Rob Reiner, voor zijn gastrol in The Bear.

Van Baantjer naar zombies

Tuiten, die meewerkte aan vijf afleveringen van de medische serie, kon niet bij de ceremonie in Los Angeles aanwezig zijn. Hij werkt op dit moment aan een nieuwe film, Heat 2.

De grimeur begon zijn carrière in Nederland bij tv-serie Baantjer en films als Zwartboek, voordat hij in Hollywood bijvoorbeeld meewerkte aan World War Z met Brad Pitt en One Battle After Another met Leonardo DiCaprio.

De Emmy werd uitgereikt tijdens de tweedaagse ceremonie waarin een stuk of honderd voornamelijk technische categorieën aan bod komen. De prijzen voor prominentere kanshebbers voor beste acteurs of serie worden bij de hoofdshow op 14 september uitgereikt.

De scheepvaart in de Straat van Hormuz is dit weekend bijna weer volledig stilgevallen na aanvallen van de VS en Iran over en weer. Zaterdag passeerden er slechts twee schepen, op zondag waren dat er zes.

Het tiendaagse gemiddelde kwam daarmee uit op tien, berekende scheepvaartanalist Kpler. Dat is het laagste aantal sinds mei, toen de oorlog nog volop woedde.

De VS viel gisteren drie Iraanse olietankers tankers aan voor de Iraanse kust, als reactie op Iraanse aanvallen op Amerikaanse marineschepen. Iran zei daarop zondag een onbemand Amerikaans voertuig te hebben geraakt, wat de Amerikaanse marine afdeed als "een grove leugen".

Patstelling

Ruim een half jaar na het begin van de oorlog lijkt er nog weinig uitzicht op een oplossing. Half juni kwamen de VS en Iran een raamwerk overeen om aan verdere vredesbesprekingen te werken, maar dat sneuvelde al snel in nieuwe aanvallen over en weer. De afgelopen dagen bleven beide landen elkaar bestoken.

Vanwege de onzekerheid die daardoor ontstond voor het scheepvaartverkeer durven maar weinig vaartuigen het risico aan om door de Straat van Hormuz te varen. Gisteren gingen een olietanker en drie vrachtschepen de zeestraat in.

Sinds woensdag zijn er geen grote olietankers meer uit de Straat gevaren. Een Saudische tanker deed zondag wel een poging, maar moest omkeren. Desalniettemin houdt de Amerikaanse president Trump vol dat de straat open is.

Schepen tegengehouden

Door de Amerikaanse zeeblokkade van de straat sinds medio juli werden daarnaast 92 schepen door de Amerikaanse marine gedwongen om te keren, maakte de bevelhebber in de regio gisteren bekend. Drie schepen werden onklaar gemaakt, nog eens twee werden geënterd om te kijken of het handelsembargo wel werd nageleefd.

Iran heeft ondertussen gezegd binnenkort een verboden zone af te kondigen in de Perzische Golf, waar schepen die lijken op te stomen richting de Straat van Hormuz niet mogen komen. Het regime laat weten dat die vaartuigen op een sanctielijst komen, al is niet helemaal duidelijk wat daarvan dan het gevolg is.

Wel liet een hoge Iraanse vertegenwoordiger gisteren weten dat Iran "sneller, zwaarder en pijnlijker" zal gaan reageren op Amerikaanse aanvallen. Parlementsvoorzitter Qalibaf noemde recente aanvallen op Amerikaanse doelen in de regio "nog maar het begin".

De deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt zijn uitgelopen op niets minder dan een politieke krimi. Tot diep in de nacht bleef onzeker of de rechts-radicale AfD de absolute meerderheid in zetels heeft gehaald. Zelfs Tatort, de heilige tv-krimi op zondagavond, moest op het laatste moment wijken voor extra nieuwsuitzendingen.

In de voorlopige uitslag komt de AfD, die in Saksen-Anhalt door de veiligheidsdienst als extremistisch is bestempeld, uit op net geen 44 procent van de stemmen. Dat is niet genoeg om alleen te regeren, zoals AfD-leider Ulrich Siegmund wil: zijn partij kan rekenen op 39 van de 83 zetels in het deelstaatparlement.

Toch ligt een rechts-radicale deelstaatregering binnen handbereik. Het populistische BSW heeft tegen de verwachting in de kiesdrempel van 5 procent nipt gehaald en krijgt naar verwachting vijf zetels. Die partij heeft eerder gezegd bereid te zijn om de AfD aan de macht te helpen, maar laat het nu in het midden.

'Historisch keerpunt'

De historische zege van AfD laat de Duitse politiek op zijn grondvesten trillen. De partij is al langer sterk in Oost-Duitsland, dat zich achtergesteld voelt ten opzichte van het westen. Toch hielden velen zo'n grote overwinning voor onmogelijk. In de Duitse regering is de schok merkbaar en wordt van niets minder dan een historisch keerpunt gesproken.

Lang werd gedacht dat de AfD bestreden kon worden met de zogeheten Brandmauer: de complete isolatie van de partij door op geen enkele manier samen te werken. Die wens is niet uitgekomen.

CDU-bondskanselier Merz wilde de AfD laten halveren door een streng asielbeleid op te zetten. Het omgekeerde gebeurde: de AfD is verdubbeld, de CDU gehalveerd. Voor de AfD-aanhanger gaat het beleid alsnog niet ver genoeg.

Ook onthullingen over extreemrechtse contacten, vriendjespolitiek en uitgesproken pro-Russische standpunten hebben de kiezers niet afgeschrikt, evenals waarschuwingen van Holocaustoverlevenden en kerken om niet op de partij te stemmen. Kiezers wuifden de bezwaren weg en noemden de 'oude partijen' simpelweg fout, corrupt en elitair.

Het laat de middenpartijen met de handen in het haar achter: niets lijkt te werken om de opmars van de AfD te stoppen. De partij zelf voelt zich onoverwinnelijk. Deze uitslag sterkt bovendien de extremistische flank, die heeft laten zien dat kiezers zich niet laten afschrikken door een radicalere koers.

Met deze uitslag neemt de druk op bondskanselier Merz toe. Al langer bestaat er onvrede over hem. Die is er binnen zijn eigen partij, maar vooral onder kiezers. In eerste krantencommentaren wordt opgeroepen tot zijn vertrek, evenals bij het lagere partijkader. Dat geluid zal nu aan momentum winnen.

Hoe verder?

In Saksen-Anhalt volgen nu politieke onstuimige weken. BSW pleit voor een zakenkabinet, maar als dat niet lukt, staat de partij open om AfD-leider Siegmund tot premier te benoemen. Het alternatief is een coalitie van alle andere partijen samen, behalve de AfD. Dat is niet realistisch, omdat er meerdere onderlinge blokkades bestaan.

Tot nu toe wees de AfD zelf coalitievorming af, ook met BSW. Siegmund zegt zijn hand "als een democraat" uit te steken, maar alleen op voorwaarde dat de AfD-plannen worden doorgevoerd.

Plannen AfD

Zo wil de AfD in de eerste honderd dagen asielkinderen naar aparte klassen verplaatsen, een verbod op regenboogvlaggen op scholen invoeren en het verdrag dat de publieke omroep regelt opzeggen. Daarna wil de partij subsidies voor 'anti-Duitse' cultuur en kerkelijke organisaties stopzetten, geschiedenisonderwijs aanpassen en de veiligheidsdienst vervangen.

Veel van de asielplannen zijn ongrondwettelijk of worden op landelijk niveau geregeld, met andere woorden: daar kan Siegmund niet veel aan doen. Wel kan de AfD asielopvang versoberen en het onderwijs van asielkinderen veranderen. Ook belooft Siegmund "buitenlandse restaurants onder druk te zetten", zodat zij vertrekken, en kerken te straffen die kerkasiel verlenen.

De afgelopen maanden heeft de huidige deelstaatregering zich al voorbereid op een AfD-regering. Er zijn recent wetten aangenomen om de rechterlijke macht te beschermen, evenals de publieke omroep en politieke onderwijsprogramma's. Ook zijn er plannen om de toegang van de veiligheidsdienst van Saksen-Anhalt tot staatsgevoelige informatie te beperken.

Impasse

Het kan nog lang duren voordat de deelstaat een nieuwe regering heeft, met of zonder de AfD. Mogelijk wacht een maandenlange impasse: er is geen wettelijke datum vastgesteld wanneer de premiersverkiezingen moeten plaatsvinden.

In politiek Berlijn kunnen ondertussen de wonden worden gelikt. En vooruitgekeken, want over twee weken volgen nog twee deelstaatverkiezingen: in Berlijn en in de Oost-Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren.

Ook daar groeit de AfD, maar anders dan in Saksen-Anhalt lijkt het daar volgens peilingen nog geen gelopen race en kunnen de regeringspartijen meestrijden om de winst. Dat kan hoop bieden voor de Duitse regering.