NOS Nieuws - Algemeen

Het nieuws dat Nederland na een jaar afwezigheid terugkeert naar het Eurovisie Songfestival zorgt voor gemengde reacties. Een onafhankelijk team van experts moet namens de NPO de selectie van de inzending voor zijn rekening gaan nemen. De NOS is verantwoordelijk voor de verslaggeving, de voorbeschouwingen en het commentaar.

Omroep AVROTROS bepaalt sinds 2010 de Nederlandse inzending, maar trok zich terug voor de afgelopen en komende editie vanwege de deelname van Israël. Daarmee heeft het evenement "zijn neutrale karakter verloren", aldus de omroep, die deelname niet bij de eigen waarden vindt passen. De omroep doet dit jaar ook niet mee aan de selectiecommissie.

'Geen ruggengraat'

Dat de NPO deze taak nu op zich neemt, stuit online op forse kritiek. "Slappe hap weer", "net zo'n sterke ruggengraat als Ed Sheeran", "geen ruggengraat" en "je hoort afstand te nemen van een land dat genocide pleegt, niet de verbinding op te zoeken", zijn een paar van de reacties die op platforms te lezen zijn.

Ook is een burgerbeweging online een petitie begonnen waarin ze de NPO oproept het besluit om deel te nemen aan het songfestival terug te draaien. Omdat "het geweld in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever intussen gewoon doorgaat", schrijven de initiatiefnemers. De oproep is inmiddels ruim 25.000 keer ondertekend.

De voorzitter van de NPO gaf gisteren uitleg over het besluit:

Felix Pot, universitair docent sociale geografie aan de Rijksuniversiteit Groningen, doet onderzoek naar de politiek rond het Songfestival. Hij begrijpt de kritiek op en het cynisme rond de Nederlandse deelname.

"AVROTROS is om politieke redenen uitgestapt. Als vervolgens een andere partij de organisatie overneemt, snap ik dat je daarmee voor het publiek een bepaald signaal afgeeft."

Bijvoorbeeld dat de NPO de aangescherpte regels van de EBU, de organisatie achter het Songfestival, en de maatregelen om politieke beïnvloeding te beperken voldoende vindt, schetst Pot.

Zo heeft een land dat het liedjesfestijn wint als het is verwikkeld in een militair conflict niet automatisch recht om de volgende editie te organiseren. "Daarmee wordt natuurlijk op Israël gemikt", aldus Pot.

Ook mogen omroepen en artiesten niet meer actief deelnemen of bijdragen aan promotiecampagnes. Volgens de EBU zijn de strengere regels nodig om beïnvloeding van het stemproces tegen te gaan. De maatregelen volgen op kritiek op de Israëlische deelnemer Noam Bettan, die vorig jaar op sociale media in verschillende talen opriep om op Israël te stemmen.

Verschillende kleuren

"Voor de NPO is dit een lastige beslissing geweest", zegt Gerrit-Jan Kooijman, songfestivalexpert en presentator van podcast Ding-a-Dong over het Songfestival. "Omdat AVROTROS zich nadrukkelijk ideologisch opstelde. Dat maakt het voor de NPO ingewikkeld, omdat het lijkt of het die standpunten van een hun omroepen niet deelt."

Volgens Kooijman laat de beslissing ook zien wat de rol van de NPO binnen het omroepbestel is. "Alle omroepen hebben hun eigen kleur. De NPO staat daarboven en erkent dat die verschillende kleuren waarde hebben. Het laat zien: je kunt het fundamenteel op een punt oneens zijn met elkaar, maar dat betekent niet dat we elkaar niet respecteren."

Bestand tegen kritiek

Kooijman vindt het logisch dat de NPO de selectie naar zich toetrekt. Het songfestival is volgens hem een belangrijk podium voor Nederlandse artiesten en daarmee een onderdeel van de culturele opdracht van de publieke omroep.

Wel denkt hij dat het voor de NPO een lastige opgave wordt om een artiest te vinden die bestand is tegen de kritiek en hectiek rond het Songfestival. Er komt veel kijken bij de voorbereiding, het optreden zelf en de begeleiding, ook vanuit de omroep. Volgens Kooijman moet de NPO daarbij in zekere zin opnieuw "het wiel uitvinden".

Over de zoektocht naar een kandidaat maakt Kooijman zich uiteindelijk ook weer niet al te veel zorgen. Er is volgens hem veel expertise binnen de omroepen. Hij verwacht dat de kandidaat iemand wordt die stevig in zijn of haar schoenen staat en ervaring heeft met media-optredens. "En het songfestival benadert hoe Duncan Laurence na zijn overwinning in 2019 zei: 'Music first'."

Ook zal het volgens hem een artiest zijn die wordt omringd door een ervaren team. "Normaal gesproken ben je in september al veel verder in het selectieproces, maar er is nog tijd. Met Claude is het twee jaar geleden ook in korte tijd gelukt om een sterke kandidaat neer te zetten. Er is voldoende talent beschikbaar."

De Nederlandse inzending zal volgend jaar in het Bulgaarse Burgas op het podium staan op een songfestival dat allang niet meer alleen een liedjesfestijn is, ziet ook Kooijman. "Het songfestival zal altijd mee moeten veranderen met de tijd en om moeten gaan met kritiek. We leven in roerige tijden en daar is het songfestival een reflectie van."

De Chinese president Xi Jinping is door president Trump ontvangen in het Witte Huis in Washington DC. In toespraken strooiden de presidenten met complimenten, maar maakten ze ook duidelijk welke politieke discussiepunten er tijdens het staatsbezoek van Xi op tafel liggen.

Xi zei onder meer dat hij blij is om een bezoek te brengen aan "uw prachtige land" en dat hij in de VS is om "onze vriendschap voort te zetten en de samenwerking uit te breiden".

Trump zei dat hij en Xi "een geweldige vriendschap" hebben die is gebaseerd op "wederzijds respect".

Xi is anderhalve dag in de VS in het jaar dat het land 250 jaar Verenigde Staten viert. Trump zei dat ze morgen naar het Nationaal Archief gaan om daar "een paar van de grootste schatten van de trotse geschiedenis te bekijken, waaronder de Onafhankelijkheidsverklaring en de grondwet".

Xi stipte kunstmatige intelligentie (AI) aan in zijn toespraak. "We hebben zowel de capaciteit als de verantwoordelijkheid om AI te ontwikkelen en ervoor te zorgen dat de ontwikkeling van AI altijd onder menselijke controle staat en het welzijn van de mensen dient."

Zowel China als de VS is er veel aan gelegen om leidend te worden in het toepassen van AI. Momenteel zijn het de Amerikaanse techbedrijven die vooroplopen, maar ook China investeert fors in AI.

Lees hier meer over de AI-wedloop tussen de VS en China:

Xi benadrukte ook het belang van samenwerking tussen de twee economische grootmachten. Hij riep op om de communicatie tussen China en de VS te verbeteren en concurrentie niet als een zaak van winnen of verliezen te beschouwen. "Het moet een race zijn om elkaar in te halen, geen worsteling waarbij er één wint en één verliest."

Trump ontketende aan het begin van zijn tweede termijn een handelsoorlog door importheffingen in te voeren, ook op producten uit China.

Xi reageerde toen met extra importbelastingen op Amerikaanse goederen. Vorig jaar kwamen de twee tot een handelsbestand wat heeft geleid tot iets betere verhoudingen. Ze werden het eens over lagere importheffingen. Ook werden Chinese exportrestricties op kritieke aardmetalen in de koelkast gezet.

Vandaag maakte de Amerikaanse minister van Financiën Bessent bekend dat het handelsbestand, dat over anderhalve maand zou aflopen, met twee maanden wordt verlengd.

Panda-diplomatie

Xi kondigde ook aan dat de komende vijf jaar 100.000 Amerikaanse jongeren naar China mogen komen voor een studie. Ook stuurt China de komende dagen twee panda's naar een dierentuin in Atlanta. Zoo Atlanta maakte eerder dit jaar al bekend dat er twee panda's zouden komen.

Reuzenpanda's komen alleen voor in China en het land zet ze geregeld in als diplomatiek middel. Het is een manier voor Chinese machthebbers om de banden aan te halen. China verhuurt de dieren aan een dierentuin voor een bepaald bedrag per jaar.

Niet live op tv

Persconferenties in het Witte Huis worden meestal live uitgezonden door de grote Amerikaanse nieuwszenders. Dat is dit keer niet het geval vanwege de weigering van het Witte Huis om verslaggevers van Politico, CNN en MS NOW toe te laten, ondanks een vonnis van de rechter. Video-opnames van de toespraken zijn door het Witte Huis zelf gedraaid en verspreid.

Daardoor is er nu weinig beeldmateriaal van het bezoek van Xi aan Trump:

De Spaanse politie heeft begin deze maand twee mensen kunnen redden die waren gemarteld in een soort martelkamer. De ruimte was helemaal ingepakt met plastic bouwzeil. Er lagen tangen, hamers en ander gereedschap. Maar van een verbouwing was geen sprake.

De agenten waren naar de villa in het Zuid-Spaanse Estepona gekomen door een paniekerig telefoontje van de vriendin van een man die een afspraak had in het huis. Omdat hij niets van zich liet horen, sloeg ze alarm.

Agenten gingen naar het huis en belden aan, maar er werd niet opengedaan. Om de situatie verder te onderzoeken, klommen de agenten over een schutting. Op dat moment kwam er een naakte man, onder het bloed, naar buiten gerend terwijl hij gilde: "Ze willen ons vermoorden."

Vastgebonden

De horror was nog niet voorbij. In het huis vonden de agenten een man die vastgebonden zat op een stoel in een kamer die dus geprepareerd was. Ongeveer gelijktijdig renden twee andere mannen het huis uit.

Daarop werd groot alarm geslagen. In het huis werd namelijk ook nog een arsenaal aan zware wapens gevonden waaronder kalasjnikovs. Alle beschikbare agenten uit de omgeving werden opgeroepen om het huis te bewaken. Intussen lukte het om de twee gevluchte mannen te achterhalen.

Uiteindelijk heeft de politie zeven mannen, allen uit Servië, aangehouden. Volgens de politie zijn zij lid van een Oost-Europese criminele organisatie. De twee slachtoffers moesten het vermoedelijk ontgelden vanwege ruzie over een lading drugs.

Geen sporen achterlaten

De politie denkt dat de daders met het plastic hebben geprobeerd geen sporen achter te laten in het huis. Zo zou er geen bloed en ander biologisch materiaal van zowel de slachtoffers als de daders achterblijven op de vloeren en muren. Het plastic zou waarschijnlijk worden verbrand als het martelen erop zat.

De ontdekking was begin september, maar is deze week naar buiten gebracht door het medium El Español. Hoelang de martelkamer al in gebruik was en of de twee mannen de enige slachtoffers zijn, is niet bekendgemaakt.

De Spaanse politie heeft bij het onderzoek hulp gevraagd aan Interpol en sluit nieuwe aanhoudingen niet uit.

In de Duitse stad Dortmund heeft de openbaar aanklager een onderzoek geopend naar een man van 105, die in de Tweede Wereldoorlog bewaker was in een kamp voor krijgsgevangenen. De man wordt ervan verdacht gevangenen te hebben vermoord, en anderen te hebben geholpen bij het moorden. Hij was toen tussen de 20 en 24 jaar oud.

In welke gezondheid de 105-jarige verdachte verkeert, is niet bekend. Hij zit nog niet vast.

De man was gestationeerd in het kamp Stalag VI-K Senne, ook bekend onder de naam Stalag 326. In dat kamp bij het dorpje Schloss Holte-Stukenbrock, in de deelstaat Noordrijn-Westfalen, werden tussen 1941 en 1945 honderdduizenden gevangengenomen soldaten vastgehouden, vooral uit de Sovjet-Unie. Toen het kamp in april 1945 door de Amerikanen werd bevrijd, zaten er tussen de 180.000 en 200.000 mensen vast.

Gevangenen in het kamp werden doorgaans gedwongen tot werken in nabijgelegen fabrieken of mijnen. Hoeveel mensen er om het leven kwamen door dwangarbeid of geweld door bewakers, is niet bekend, maar geschat wordt dat het om vele duizenden mensen ging.

Afgelopen jaren zijn vaker hoogbejaarde voormalige nazi's voor de rechter gebracht. In 2022 werd een 97-jarige man in Itzehoe veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van twee jaar, voor het plegen van ruim 10.000 moorden, of medeplichtigheid daaraan.

In 2011 werd de voormalige kampcommandant John Demjanjuk (toen 91) veroordeeld tot vijf jaar cel, voor de moord op meer dan 28.000 mensen in het vernietigingskamp Sobibor, in Polen. Hij ging in hoger beroep en overleed in 2012 in een verzorgingstehuis.

Met dat vonnis werd een nieuw precedent geschapen: rechters oordeelden dat iedereen die ooit in een nazi-kamp had gewerkt, schuldig was aan moord (en medeplichtigheid daaraan) op de gevangenen in het kamp. Sindsdien hoeven aanklagers niet meer te bewijzen dat de verdachten ook echt persoonlijk betrokken waren bij moorden in een kamp.

De Tweede Kamer wil een duidelijker verbod op camerabrillen en dat verbod moet in nog meer situaties gelden dan nu al het geval is. "Het tempo kan niet snel genoeg zijn", zegt Pro-Kamerlid Kathmann. "Nederland is het zat. De onrust is ongelofelijk groot."

Ook de digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom en de Consumentenbond willen een verbod op de 'gluurbril' met ingebouwde microfoon en AI. Er worden veel mensen gefilmd in intieme situaties zonder dat zij het doorhebben. Die beelden worden gedeeld op sociale media.

Volgens het kabinet is een verbod in principe juridisch niet nodig omdat er al verschillende rechtsregels voor het gebruik van camerabrillen en de videobeelden gelden. De bril mag alleen privé gebruikt worden, zegt staatssecretaris Van Bruggen. "Maar ik begrijp de oproep van de Kamer wel."

Strafbaar

Beelden van iemand maken en delen mag niet zomaar. Het recht op privacy is geregeld in de grondwet, het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Verder geldt het nationaal en Europees consumentenrecht voor schade door producten. En als iemand schade ondervindt door zonder toestemming te zijn gefilmd kan er sprake zijn van een onrechtmatige daad.

Ook zijn er het portretrecht, de Auteurswet en het wetboek van Strafrecht. Het in het geheim filmen in bijvoorbeeld kleedkamers en toiletten is strafbaar. Het onderwijs, de zorg, horeca, winkels, sportscholen en zwembaden kunnen in de huisregels al een afdwingbaar verbod opnemen.

Eigenlijk al verboden

Kathmann erkent dat de camerabril "eigenlijk al verboden is". Maar als zo veel mensen de regels overtreden en zo veel mensen er last van hebben dan moet het "explicieter opgenomen worden in richtlijnen", vindt zij. Eerder vroeg het CDA al om een verbod op de camerabril.

Het kabinet wacht op een advies dit najaar over camerabrillen, AI-brillen en andere "AI-wearables" met ingebouwde techniek van het Europees Comité voor Gegevensbescherming. Daarin is ook de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) vertegenwoordigd. Die is in Nederland de toezichthouder op de privacy.

De AP waarschuwde dinsdag uitdrukkelijk dat in veel situaties het gebruik van de brillen en het gemaakte beeldmateriaal is verboden.

Angstaanjagend

Programmamaker Roel Maalderink en de digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom uiten in een satirische video kritiek op de camerabrillen van Meta. Maalderink filmde met de bril medewerkers van Meta bij het kantoor van het bedrijf in Amsterdam.

Het techbedrijf heeft de video van Instagram, onderdeel van Meta, verwijderd. "Angstaanjagend", zegt Kathmann. "Dit riekt naar censuur." Meta zegt dat de video is verwijderd wegens vermeend pesten en intimidatie.

De video is nog wel te zien op YouTube, onderdeel van techgigant Google. Ook Google en Apple willen AI-brillen met een ingebouwde camera op de markt brengen.

Overigens zijn er ook toepassingen van AI-brillen die positievere reacties krijgen. Voor blinden en slechtzienden kan de AI-functie ondersteunen bij het voorlezen van teksten of het vinden van locaties. Artsen kunnen collega's op afstand mee laten kijken bij de behandeling van een patiënt.

Voor deze toepassingen moet er een uitzondering op het verbod komen, zegt de Tweede Kamer.

Voor het eerst in elf jaar is de Chinese president Xi weer in Washington. In 2015 ontmoette hij toenmalig president Obama voor het laatst in het Witte Huis. En nu is hij daar opnieuw bij de Amerikaanse president Trump voor een staatsbanket en om te praten over AI, handel en Taiwan.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

En bij De Dag willen we graag weten wat jij van onze podcast vindt. Wanneer, en vooral waarom luister je, en wat kan er beter? Vul hier de vragenlijst in. Wordt gewaardeerd!

Correspondent Sjoerd den Daas ving Trump op toen hij met z'n helikopter landde nadat hij Xi ophaalde. Hij ziet een Amerikaanse president die Xi het volop naar z'n zin wil maken. Hij haalt 'm dus op op het vliegveld en noemt hem goede vriend. Maar hoe sterk is die 'vriendschap'? Hoe kijkt China naar de VS? Uit hoe ze van elkaar proberen te profiteren, komt ook een vijandig beeld naar voren. Wie is de sterkste van de twee?

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: IJsbrand Terpstra

Geen witte rook, wel uitgelekte uitslagen. Achter gesloten deuren wordt in New York een opvolger gezocht voor VN-baas António Guterres, die op 1 januari 2027 na twee termijnen afzwaait. Dit keer ontbreekt iets wat er bij eerdere verkiezingen altijd al vroeg was: een duidelijke favoriet.

Officieel benoemen de 193 VN-leden de nieuwe secretaris-generaal. Regeringsleiders en ministers uit die landen zijn deze week in New York voor de jaarlijkse top en in de wandelgangen wordt druk gespeculeerd.

De keuze wordt voorgekookt in de Veiligheidsraad. Daar zijn inmiddels drie stemrondes geweest, waarin leden kunnen kiezen uit goedkeuring, afkeuring of geen mening. De geheime stemrondes lijken op een pauselijk conclaaf, met als verschil dat de uitslagen vrijwel altijd uitlekken. Maar omdat er anoniem wordt gestemd, blijft het stemgedrag van de afzonderlijke leden in nevelen gehuld.

Grynspan vs. Rodrigues-Birkett

Oud-VN-medewerker Daniel Safran-Hon wist de uitslag van de eerste ronde als eerste. Hij is nu adviseur van het Internationaal Vredesinstituut, een denktank. "De race is spannender dan ooit", vindt hij.

Voormalig VN-handelschef Rebecca Grynspan uit Costa Rica kreeg in de eerste ronde nipt de meeste stemmen. Guterres en zijn voorgangers Ban Ki-moon en Kofi Annan waren al in de eerste stemronde favoriet en wonnen uiteindelijk ook. Maar nu zijn de kaarten nog allerminst geschud.

Grynspan kreeg vrijdag bij een derde stemming net het benodigde minimum van negen stemmen. In de tweede ronde was ze nog gepasseerd door Carolyn Rodrigues-Birkett, de VN-ambassadeur van Guyana, die haar nu met acht stemmen op de voet volgt.

Ook de Argentijn Rafael Grossi gooide aanvankelijk hoge ogen, maar lijkt met vijf stemmen voor en acht tegen uitgespeeld. Rusland keurde de baas van het VN-atoomagentschap ook openlijk af. En Michelle Bachelet, de eerste vrouwelijke president van Chili en voormalig VN-mensenrechtencommissaris, is zelf al uit de race gestapt. Er zijn nog zeven kandidaten over.

Wikipedia aangepast

Het lijkt erop dat kandidaten hun Wikipedia-pagina's hebben laten oppoetsen. VN-watchers van PassBlue ontdekten dat de Ecuadoraanse oud-voorzitter van de Algemene Vergadering van de VN in een nieuwe passage opvallend werd geprezen. Smetten werden juist weggepoetst: bij een oud-president van Senegal werden "ondemocratische manoeuvres", "repressie" en een "couppoging" in mildere woorden omschreven.

De koploper kreeg vooral te maken met aanvallen. Op de pagina van Grynspan werd binnen twee weken zeventien keer een kopje 'controverses' toegevoegd en weer verwijderd. Nieuwe Wikipedia-gebruikers probeerden een slecht onderbouwd gerucht in haar biografie te krijgen, maar moderatoren grepen in.

Liefst een vrouw, uit Latijns-Amerika

De twee koplopers komen allebei uit Latijns-Amerika. Dat continent is officieus aan de beurt, al zijn ook Afrikaanse kandidaten nog in de race.

Volgens Safran-Hon moeten Latijns-Amerikaanse landen zich snel verenigen rond één kandidaat. "Hun officieuze toerbeurt is niet in steen gehouwen." Houdt de onzekerheid aan, dan melden zich nieuwe kandidaten.

Daarnaast klinkt luid de roep om een vrouw. China zou "graag een vrouw zien", voor het Verenigd Koninkrijk is het een prioriteit en ook de niet-permanente leden van de Veiligheidsraad dringen erop aan. Hun stem telt even zwaar als die van de permanente leden, al hebben ze geen vetorecht.

Volgens minister Berendsen, ook op de VN-top, zou het "heel mooi zijn" als een vrouw wint. "De kwaliteit staat voorop, maar er zijn genoeg vrouwen met de kwaliteiten om een goede secretaris-generaal te zijn."

Glazen plafond

In 80 jaar is de VN nog nooit door een vrouw geleid. "Hoe kunnen we bedrijven de les lezen over glazen plafonds en dat zelf in stand houden?", vraagt Sarah Hendriks zich af. De Canadese met Nederlandse wortels is beleidsdirecteur van de VN-vrouwenorganisatie. "Deze verkiezing is een lakmoesproef of dit instituut, dat altijd heeft gestreden voor gendergelijkheid, de daad bij het woord voegt."

De politieke emancipatie van vrouwen stagneert. In 54 VN-lidstaten is het aantal vrouwen in het parlement zelfs gedaald, blijkt uit onderzoek van de VN en het World Economic Forum. Ook het aantal vrouwen in regeringen nam in twee jaar af.

"In het huidige tempo duurt het 171 jaar om gendergelijkheid te bereiken", berekent Hendriks. Vrouwelijk leiderschap heeft volgens haar forse voordelen. "Als vrouwen aan de top staan, volgen vrede en economische voorspoed. Dat blijkt uit de data."

Gekleurde briefjes

Sleept de verkiezing te lang, dan kan de maandelijks wisselende voorzitter van de Veiligheidsraad - nu Frankrijk, volgende maand Griekenland - besluiten de permanente leden gekleurde stembriefjes te geven. Dan wordt duidelijk welke kandidaten zij steunen of afkeuren en kunnen kandidaten hun conclusies trekken.

Eén ding is volgens Safran-Hon zeker: "Het is de eerste keer dat er in deze fase nog geen overtuigende koploper is."

De Groot-Nederlandse Studentenvereniging (GNSV) is door coördinator terrorismebestrijding NCTV en inlichtingendienst AIVD aangemerkt als rechts-extremistisch. Dat is voor de Radboud Universiteit van Nijmegen reden om de vereniging niet meer toe te laten bij de volgende introductiemarkt voor nieuwe studenten.

De analyse van de inlichtingendienst en coördinator terrorismebestrijding kwam deze week naar buiten. De AIVD en NCTV schrijven daarin dat rechts-extremisten online, via de politiek, de media en bij demonstraties bezig zijn hun ideeën te normaliseren en daarin steeds handiger worden.

Onder extreemrechts gedachtegoed verstaan AIVD en NCTV het denken waarin witte superioriteit centraal staat, net als haat tegen mensen met een migratieachtergrond en andersdenkenden.

'Diep racistisch'

Volgens het rapport presenteert de vereniging zich als nationaalconservatief, maar houden leden er achter de schermen extremer gedachtegoed op na. "Zo ziet men Vlamingen en Nederlanders als één volk, maar dan wel als één 'blank' volk", schrijven AIVD en NCTV. "Ook uiten meerdere (kern)leden van GNSV diep racistische opvattingen over de Nederlandse identiteit."

De studentenvereniging is voor 'remigratie' van Nederlandse en Vlaamse mensen met een niet-westerse achtergrond, staat er verder. Dat woord heeft een betekenis die extremer is dan vaak wordt toegegeven door degene die het gebruikt, zeggen AIVD en NCTV.

Helder en ernstig

"Binnen de vereniging is men zich bewust van het belang om het gedachtegoed zo acceptabel mogelijk te presenteren om zo gematigd over te komen", aldus de analyse. Zo krijgt de vereniging volgens AIVD en NCTV ruimte op universiteitscampussen om leden te werven en activiteiten te organiseren. "Lidmaatschap van deze groep is hiermee genormaliseerd, terwijl het achterliggende gedachtegoed en de ideologische ambities in werkelijkheid rechts-extremistisch zijn."

En dus neemt het Radboud maatregelen. "Het rapport van de AIVD is helder en ernstig", zegt een woordvoerder tegen Omroep Gelderland. "Het is van belang dat de AIVD de GNSV heeft aangemerkt als een extreemrechtse organisatie. Dat schept duidelijkheid en biedt de universiteit gegronde mogelijkheden om maatregelen te nemen."

Geuzenbond

GNSV werd in 2021 opgericht in Leiden, door leden van de Geuzenbond. Sommige leden legden op de sterfdag van de extreemrechtse politicus Hans Janmaat bloemen op zijn graf. Janmaat werd onder meer in 1995 veroordeeld voor discriminatie en aanzetten tot vreemdelingenhaat.

Vorige zomer werd een lid van de vereniging aangehouden op verdenking van het voorbereiden van een terroristisch misdrijf. Daarvan werd hij vrijgesproken, maar hij kreeg wel een gevangenisstraf van twee jaar (waarvan één voorwaardelijk) voor illegaal wapenbezit.

Gesteggel op intromarkt

De Nijmeegse vestiging bestaat sinds 2023. De introductiemarkt van de Radboud Universiteit is sindsdien een jaarlijks terugkerend onderwerp van gesprek. In 2023 ontstond bij de kraam van GNSV een vechtpartij - demonstranten waren het er niet mee eens dat de vereniging leden mocht werven onder aankomend studenten. Drie mensen werden aangehouden.

Het jaar daarna stond de vereniging weer met een kraam op de markt, maar kreeg beveiliging mee. In 2025 trok GNSV zich terug van de markt, naar eigen zeggen vanwege dreigingen "uit extreemlinkse hoek".

Dit jaar waren de studenten in eerste instantie welkom op de markt, maar het Radboud besloot op het laatste moment toch anders. De veiligheid van de leden en bezoekers van de markt kon volgens de universiteit niet worden gegarandeerd vanwege een aangekondigde demonstratie bij de kraam.

Behalve Leiden en Nijmegen heeft GNSV sinds januari dit jaar ook een vestiging in Utrecht. Daar stonden ze afgelopen zomer niet op de introductiemarkt, in Leiden wel. De universiteit van Utrecht laat weten dat de vereniging nooit contact heeft gezocht. De universiteit erkent of steunt de vereniging dan ook niet. GNSV heeft zich bij de vorige introductiemarkt niet aangemeld.

De universiteit van Leiden laat weten nog niets te kunnen zeggen over eventuele maatregelen tegen de aanwezigheid van de vereniging op introductiemarkt.

Squishy dumplings zijn niet gevaarlijk voor de gezondheid. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) deed onderzoek naar het razend populaire speelgoed en vond geen gezondheidsrisico's.

Afgelopen zomer haalden sommige winkels de kneedbare dumplings uit de handel nadat uit onderzoek was gebleken dat er mogelijk schadelijke stoffen konden vrijkomen. Ook bij de NVWA kwamen klachten binnen over de chemische geur van sommige producten.

Volgens de toezichthouder kan die geur vrijkomen door het verdampen van zogeheten vluchtige organische stoffen. Die zitten bijvoorbeeld ook in verf en terpentine. In het laboratorium werden die stoffen in kleine hoeveelheden gevonden. Zo klein, dat ze geen gevaar voor de gezondheid vormen.

Mochten mensen bezorgd zijn over de vluchtige stoffen, dan raadt de NVWA hun aan om het speelgoed te laten uitdampen in een goed geventileerde ruimte. De stoffen verdampen in korte tijd, zegt de toezichthouder.

Het is september en dat betekent dat bieten weer van het land worden gehaald. Die kunnen een flinke geur met zich meebrengen. De een vindt het lekker zoet ruiken, en de ander weeïg en zuur. Wie wat betreft de geur niet voor verrassingen wil komen te staan, kan de komende oogstweken de Bietenradar raadplegen.

Een AI-model gebruikt weersinformatie zoals windkracht en windrichting om te berekenen waar suikerbietengeur te ruiken is, vertelt maker Maarten Oostland tegen RTV Noord. Hij weet nog dat hij vorig jaar naar een suikerproducent luisterde die vertelde over bietengeur. "Hij legde uit dat het lag aan 'noordenwind, laaghangende bewolking en soms wat mist'", zegt Oostland. "Ik dacht, dat is gewoon een weersvoorspelling."

Raam dicht

Op de website is de intensiteit van de geur te zien, lopend van 'vaag zoet' tot 'raam dicht'. Ook staat aangegeven waar de geur op dat moment het sterkst is. In eerste instantie was de site alleen gemaakt voor het gebied rondom de bietenfabriek in Groningen. Maar meteen kwamen ook veel vragen van mensen uit de omgeving van Dinteloord, in Brabant, waar de andere suikerbietenfabriek staat, schrijft Omroep Brabant. "Of we ook voor die plek een radar wilden maken. Dat was zo gepiept."

Behalve weersinformatie gebruikt het AI-model ook meldingen van gebruikers. Die worden in de kaart weergegeven als stippen. "De meldingen worden verwerkt om het AI-model te verbeteren." De stippen hoeven niet per se naast een fabriek te liggen, want vrachtwagens met bieten rijden de komende weken af en aan om de oogst van het land naar de suikerfabriek te brengen. Het bietentransport gaat 7 dagen per week 24 uur per dag door.

Recordopbrengst

In Nederland wordt jaarlijks zo'n 85.000 hectare aan suikerbieten geteeld. De verwerking daarvan vindt plaats tijdens de bietencampagne. Dit jaar loopt die campagne tot januari, en stopt daarmee eerder dan andere jaren. Hij begon ook al later dan normaal; vanwege de droge zomer viel de bietenopbrengst wat lager uit. "Nu hebben de bieten een extra week de tijd gehad om te groeien en suiker te produceren", zei boer Remko van Wieringen daar deze week over.

Dat de campagne ook twee weken eerder stopt, heeft dan weer te maken met de opbrengst van vorig jaar. Die was zo goed, dat er nog een voorraad beschikbaar is.

De Poolse autoriteiten vermoeden dat de brand die gisteravond uitbrak bij een Starlink-installatie opzettelijk is veroorzaakt. Volgens vicepremier Gawkowski zijn er meerdere aanwijzingen dat bewust is geprobeerd de werking van de Starlink-installatie te verstoren. Welke aanwijzingen dat precies zijn, is niet bekendgemaakt.

Gawkowski vermoedt dat Rusland achter de brand zit. Dat is niet vastgesteld, maar "veel wijst erop dat deze brand aansluit bij de nieuwe Russische aanvalsdoctrine".

De Starlink-installatie voorziet voornamelijk Oekraïne van satellietinternet. Het netwerk wordt onder meer gebruikt voor de operationele communicatie van het Oekraïense leger en speelt daarnaast een belangrijke rol bij het aansturen van drones.

Het is onduidelijk in hoeverre de brand de internetverbinding heeft verstoord. Volgens Gawkowski is de installatie vandaag gewoon operationeel.

Volgens Europese inlichtingendiensten zou Rusland binnen enkele maanden de NAVO willen testen door kleine, mogelijk hybride aanvallen uit te voeren op NAVO-grondgebied. Deze aanval op de Starlink-installatie zou volgens Gawkowski onderdeel kunnen zijn van die strategie.

De brand bij de Starlink-installatie volgt op een reeks andere incidenten in Polen. Eerder deze maand werd een Oekraïense trein op weg van Kyiv naar Warschau door een Russische drone aangevallen. Deze week drong een Russische helikopter kort het Poolse luchtruim binnen.

Verslaggevers van Politico, CNN en MS NOW is vandaag de toegang tot Witte Huis geweigerd. Zij mochten niet naar binnen, ondanks een vonnis van de rechter. Die bepaalde dat journalisten van Politico, CNN en MS NOW weer tot het Witte Huis moeten worden toegelaten.

De toegangspas van de verslaggever van Politico werd bij aankomst bij het Witte Huis in beslag genomen door de Secret Service. Vervolgens kreeg hij geen toegang tot het terrein, schrijft Politico. Ook CNN-verslaggeefster Betsy Klein en een fotojournalist hebben na meerdere keren proberen geen toegang gekregen. Er werd geen reden opgegeven voor de weigering. Andere medewerkers van CNN mochten wel naar binnen. "CNN zal blijven proberen toegang te krijgen", aldus het mediabedrijf.

De Amerikaanse president Trump kondigde deze maand aan de drie mediabedrijven de toegang tot het Witte Huis te ontzeggen. Trump betichtte de drie mediabedrijven ervan nepnieuws te verspreiden, maar gaf geen hiervoor geen concrete voorbeelden.

Geen beeld van Xi

De weigering van de journalisten kwam op het moment dat het Witte Huis zich klaarmaakte op het staatsbezoek van de Chinese leider Xi Jinping. Het is een langverwachte ontmoeting met evenementen op het terrein van het Witte Huis, die grotendeels toegankelijk zijn voor de pers. De persconferentie van de twee leiders is alleen toegankelijk voor een kleinere groep verslaggevers van het Witte Huis, ook wel de 'press pool' genoemd.

Doordat de verslaggevers en cameramensen van Politico, CNN en MS NOW geweigerd bleven, besloten ook andere tv-zenders als Fox News niet mee te doen met de pool, de verzameling grote zenders die doorgaans beurtelings het beeld uitzenden van persconferenties en andere belangrijke momenten in het Witte Huis. Het enige beeld dat er is van de ontmoeting tussen Xi en Trump, komt van een signaal dat de regering Trump zelf uitzond op de website van het Witte Huis.

Iets na 18.00 uur (Nederlandse tijd) meldden de geweerde mediabedrijven dat ze alsnog toegang hadden gekregen tot het Witte Huis, ruim nadat de ontmoeting tussen Xi en Trump voorbij was dus.

NOS-correspondent Sjoerd den Daas legde in de livestream van de NOS uit waarom er geen beeld is van de ontmoeting:

Het weren van de journalisten leidde tot flinke ophef en felle kritiek. Amerikaanse nieuwsmedia uitten hun solidariteit en zonden een persconferentie met de Amerikaanse president uit zonder geluid. CNN, MS Now en Politico stapten naar de rechter om het besluit ongedaan te maken, en beriepen zich daarbij op de persvrijheid. Die trok de maatregel van Trump deze week in voor een periode van veertien dagen.

Het schrappen van de persaccreditatie van CNN, MS NOW en Politico was een nieuw hoofdstuk in de langlopende strijd van Trump tegen media die hem in zijn ogen niet goed gezind zijn. Zo weert hij sinds vorig jaar journalisten van Associated Press omdat het Amerikaanse persbureau Trumps naamsverandering voor de Golf van Mexico (Golf van Amerika) niet overnam. Ook valt hij geregeld journalisten persoonlijk aan, met name vrouwen.

Het Nationaal Ereveld Loenen wordt uitgebreid. De begraafplaats waar Nederlandse oorlogsslachtoffers begraven liggen, krijgt hiermee ook ruimte voor gesneuvelden van toekomstige conflicten. Er komt plek voor 1000 extra oorlogsgraven, naast de bijna 4000 huidige graven.

Met een ceremonie is de uitbreiding ingewijd. Daarbij waren enkele leden van het kabinet en ook nabestaanden.

Met de uitbreiding komt er niet alleen plek voor slachtoffers van toekomstige conflicten, maar ook voor gesneuvelden van wie de familie niet meer voor de graven kan zorgen.

Tijdens de ceremonie werden twee oorlogsslachtoffers herbegraven. Beiden sneuvelden in Nederlandse dienst. De grafrechten zijn daarom overgedragen aan de Oorlogsgravenstichting.

Voor altijd

Het Ereveld Loenen is sinds 1949 in gebruik. Er liggen militairen, maar ook verzetsstrijders, politieke gevangenen en Engelandvaarders. Daarnaast is er plek voor slachtoffers van dwangarbeid door nazi-Duitsland.

Bekende namen zijn die van de Surinaamse antikoloniale schrijver en verzetsheld Anton de Kom, die omkwam in een Duits concentratiekamp. Ook het graf van Ernst Cahn is te vinden in Loenen. Hij was in 1941 de eerste verzetsstrijder die door de nazi's werd geëxecuteerd.

Helemaal aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd Anda Kerkhoven omgebracht door de nazi's. Ze had als Groningse student deelgenomen aan het verzet. Een maand voor de bevrijding van de stad Groningen werd ze geëxecuteerd door de Sicherheitsdienst. Ook zij ligt in Loenen begraven.

Nationaal Ereveld Loenen wordt beheerd door de Oorlogsgravenstichting, die stichting zorgt wereldwijd voor zo'n 50.000 oorlogsgraven.

Correctie door de redactie

In een eerder versie van dit artikel stond ten onrechte dat in Loenen verzetsheld Willem Arondéus, een van de leiders van de aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister in 1943, ligt begraven. Ook 'bankier van het verzet' Walraven van Hall ligt niet op het Nationaal Ereveld Loenen. Dat is in het artikel hersteld.

Opnieuw is een patiënt overleden die besmet was met het westnijlvirus. Dat meldt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Of het virus de oorzaak van het overlijden is, of bijvoorbeeld een kwetsbare gezondheid, is niet duidelijk. Dit jaar zijn vijf mensen die besmet waren met het westnijlvirus overleden.

De afgelopen week kreeg het RIVM zestien meldingen binnen over mensen bij wie het virus is ontdekt. Daarmee staat het aantal mensen dat in Nederland besmet is geraakt met het virus op 44. "Alle nieuwe patiënten kregen het westnijlvirus door de beet van een besmette mug", schrijft het RIVM. Ook zijn 48 nieuwe besmettingen gemeld bij paarden en 71 bij vogels.

Ziekenhuisopnames

Bij de meeste mensen werd het virus vastgesteld toen ze met klachten in het ziekenhuis werden opgenomen. De meeste besmettingen waren in Zuid-Holland: in totaal 23. Daarna volgt de provincie Utrecht met tien aangetoonde besmettingen.

Ook in Noord-Holland (4), Noord-Brabant (4), Gelderland (2) en Overijssel (1) hebben mensen het virus opgelopen. Het RIVM schat in dat het aantal besmettingen in werkelijkheid veel hoger is.

Wat is het westnijlvirus? Dat en het antwoord op vier andere vragen lees je in dit stuk:

Mensen kunnen elkaar niet besmetten met het westnijlvirus, behalve via bloedtransfusies of orgaantransplantaties. Bij een van de besmette patiënten werd het virus gevonden tijdens een wetenschappelijk onderzoek van bloedbank Sanquin Research.

Vorige week werd bekend dat de bloedbank nu in negen provincies alle bloeddonaties test op het westnijlvirus. Die controle was afgeschaft omdat het virus al jaren niet meer was aangetroffen.

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken stelt jaarlijks 20 miljoen euro beschikbaar om mensen te kunnen helpen die in de schulden dreigen te komen. Met dat geld verwacht hij dat gemeenten twee keer zoveel mensen kunnen bereiken als ze nu doen.

Gemeenten zijn sinds 2021 verplicht om mensen te benaderen die achterlopen bij het betalen van hun huur, energierekening, het water en de zorgverzekering. Het idee is dat ze veel ellende kunnen voorkomen als inwoners tijdig hulp krijgen.

De woningcorporaties, energiebedrijven en andere instanties geven de informatie door aan de gemeenten, maar die hebben te weinig personeel om de mensen die in de financiële problemen dreigen te komen allemaal te bezoeken of zelfs maar te bellen. Op brieven reageren ze vaak niet.

Volgens Vijlbrief zitten er zo'n 700.000 mensen in de schulden en is het van groot belang om er vroeg bij te zijn.

Geen contact

Vorig jaar kregen gemeenten meer dan 1 miljoen signalen binnen van betalingsachterstanden bij burgers, Met zo'n 814.000 adressen zochten ze contact, maar slechts bij één op de vijf lukte dat ook daadwerkelijk.

De afgelopen jaren had het kabinet al 20 miljoen beschikbaar gesteld, maar dat ging om tijdelijk geld. Gemeenten lieten weten dat ze goed personeel moeilijk konden vasthouden omdat ze alleen tijdelijke contracten konden aanbieden. Nu het geld structureel beschikbaar komt, zullen veel meer mensen gebeld kunnen worden, verwacht minister Vijlbrief.

"Persoonlijk contact maakt hierbij het verschil, in plaats van de zoveelste brief die op de deurmat valt. Door hierin meer te investeren kunnen we veel meer mensen eerder helpen."

Sneller actie

Ook komen er nieuwe afspraken met de verhuurders en energiemaatschappijen over hoe om te gaan met klanten die betalingsachterstanden opbouwen. Zo beloven ze ook zelf sneller in actie te komen om de problemen vroegtijdig op te lossen, zodat een melding aan de gemeente misschien niet eens meer nodig is.

De minister tekende vanmiddag afspraken hierover met vertegenwoordigers van gemeenten, energieleveranciers, verhuurders, zorgverzekeraars en drinkwaterbedrijven.

Bij noodweer veroorzaakt door orkaan Dujuan zijn in Japan zeker tien mensen om het leven gekomen, schrijft The Japan Times. De orkaan trok begin deze week over het land en veroorzaakte aardverschuivingen en overstromingen.

Bijna 600 huizen zijn ondergelopen en nog altijd zitten tienduizenden mensen in de prefecturen Chiba en Kanagawa zonder stroom. Dat kwam doordat onder meer een dijk bij een meer in de omgeving van Narita - een plaats op zo'n 80 kilometer ten oosten van Tokio - op meerdere plekken doorbrak.

De schade die Dujuan heeft aangericht is enorm:

In de omgeving werden mensen in hun huis verzwolgen door het water. Ook kwam een man om het leven nadat hij bekneld was geraakt in een ondergelopen auto.

Koikarpers

In Narita lieten ook zo'n 100.000 koikarpers het leven. Dat gebeurde doordat overstromingen zorgden voor modderig water en doordat ze uit de vijvers dreven. De kwekerij zegt met een schade van zo'n zes miljoen dollar te zitten, ook vanwege schade aan machines.

Maandag kwam de orkaan aan land. Daardoor reden een aantal dagen geen treinen en honderden vluchten werden geschrapt. Dat is inmiddels allemaal weer opgestart.

Dit soort extreme stortregens zijn de afgelopen jaren een groeiende zorg geworden in Japan. Vorige maand werd de oostkust van Japan ook al getroffen door zware regenval. Toen vielen er meerdere doden in de prefectuur Chiba.

Influencer Martijn van Eijzeren, beter bekend als Stuntkabouter, wordt in Frankrijk aangeklaagd voor dood door schuld in het verkeer onder invloed van drugs. Hij bestuurde de auto die in mei tegen een vrachtwagen reed waarbij regisseur Ilya Vierhout om het leven kwam. Bij Van Eijzeren, die zelf licht gewond raakte, waren bij een test sporen van cocaïne aangetroffen. Dat meldt de krant Le Dauphiné Libéré.

Volgens de krant waren door de politie geen remsporen gevonden op de plek van het ongeluk. Van Eijzeren zat in voorlopige hechtenis in de gevangenis van Valence in Zuidoost-Frankrijk. Nadat hij in beroep was gegaan, werd hij een kleine maand later vrijgelaten en onder gerechtelijk toezicht geplaatst.

Het ongeluk gebeurde op 19 mei op de A7 bij Savasse, in het zuiden van Frankrijk. Bij het ongeluk raakte de 28-jarige Vierhout zwaargewond. Hij overleed vier dagen later in het ziekenhuis. Van Eijzeren en Vierhout waren op de terugweg van een bezoek aan het filmfestival in Cannes.

Vierhout was een acteur en regisseur wiens film De Albatros, een eerbetoon aan zijn opa, dit jaar in het filmfestival in Rotterdam in première ging. Hij speelde als acteur een jonge Rembrandt in de NTR-televisieserie Het Verhaal van Nederland.

Van Eijzeren is online vooral bekend als Stuntkabouter of Stuntje. Hij maakte ook deel uit van het creatieve team en de live-act van Joost Klein tijdens het Eurovisie Songfestival 2024. De act mocht uiteindelijk niet meedoen aan de finale omdat Joost Klein werd gediskwalificeerd.

Advocaat Sébas Diekstra, die de nabestaanden van Vierhout bijstaat, wil voorlopig geen commentaar geven op de berichtgeving. "Wij willen op dit moment niet inhoudelijk ingaan op de zaak of het lopende onderzoek. Wij wachten de officiële mededelingen hierover af en zullen, als daar aanleiding toe is, op een later moment reageren", zegt hij tegen persbureau ANP.

Acht opvarenden van het Amerikaanse vliegdekschip USS Abraham Lincoln en begeleidende marineschepen hebben een zelfmoordpoging gedaan tijdens hun uitzonderlijk lange missie. Dat schrijft Cao, de waarnemend minister voor de Marine, aan een senator die daarover vragen had gesteld. Geen van de pogingen had een fatale afloop.

Het vliegdekschip kwam vorige maand in het nieuws nadat familieleden van matrozen alarm hadden geslagen over de mentale gesteldheid van hun naasten. De duizenden opvarenden waren toen al maanden langer op zee dan gepland. Hun missie werd steeds verlengd vanwege de oorlog tegen Iran.

Uiteindelijk kwamen ze pas begin deze maand weer aan land, in Thailand. Ze waren toen een recordaantal van 286 dagen onafgebroken op zee geweest.

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de online chat van 113 of telefonisch op 113 of 0800-0113.

Veel details over de zelfmoordpogingen deelt Cao niet. Hij meldt alleen dat er een matroos overboord is gegaan en door een helikopter weer uit het water is gehaald. Een tweede matroos wilde ook overboord springen, maar werd tegengehouden. Over de andere zes zelfmoordpogingen schrijft hij niets.

Volgens CNN, die als eerste over de brief van de minister berichtte, wijkt het relatieve aantal zelfmoordpogingen op de USS Lincoln niet af van het gemiddelde in de hele marine. Toch noemt een militaire bron van de nieuwszender het aantal enorm hoog, omdat jaarlijks een à twee pogingen per missie van een zogenoemde carrier strike group gebruikelijk is.

Ook een voormalige topadvocaat van de marine schrikt van de cijfers. "Dit is een verontrustend hoog aantal, dat wijst op een ernstig stressniveau", zegt hij tegen The New York Times.

Marineminister Cao erkent dat de missie veeleisender dan ooit is geweest voor de bemanning. Hij wijst erop dat er geestelijke zorg aan boord was, onder meer door aalmoezeniers en een psycholoog. Dit weekend deed hij nog een oproep aan leidinggevenden in de marine om zelfdoding en geestelijke gezondheid beter bespreekbaar te maken.

Bij de top vandaag in Washington tussen de Chinese president Xi Jiping en zijn Amerikaanse gastheer Trump zal ook de ontwikkeling van AI ter tafel komen. Zowel China als de VS is er veel aan gelegen de onbetwiste leider te worden in het toepassen van kunstmatige intelligentie. Een dergelijke positie brengt tenslotte economische groei en macht.

De ontmoeting tussen Trump en Xi komt op een moment van wrijvingen tussen Peking, Washington en de Amerikaanse techbedrijven, die momenteel vooroplopen in de race. Hoe staat die race ervoor, hoe verschilt de Amerikaanse benadering van de Chinese en wat kunnen we vandaag uit Washington verwachten?

Wat willen China en de VS doen met AI?

Daar zit een verschil tussen, maar eerst moeten we iets uitleggen over AI zelf. Dat is namelijk een parapluterm voor allerlei soorten taken die computers uitvoeren en waar ontzettend veel rekenkracht voor nodig is. Met al die rekenkracht is AI veel beter en sneller dan oudere computertechnologie in patronen herkennen, situaties analyseren en nieuwe producten en oplossingen creëren.

In de kern vindt zowel de Amerikaanse als de Chinese regering dat AI cruciaal is voor de economische concurrentiekracht en nationale veiligheid. Het komt dan ook deels voort uit angst om economisch achterop te raken of van elkaars technologie afhankelijk te zijn, dat beide landen vol inzetten op eigen AI-ontwikkeling.

Amerikaanse bedrijven leggen de nadruk op het zo goed mogelijk nabootsen van de menselijke intelligentie. Daarmee zijn er veel commerciële- en overheidstoepassingen mogelijk. Denk aan het gebruik van gezichtsherkenning in de beveiliging, of een systeem dat menselijk gedrag als bluffen kan herkennen en imiteren voor gebruik in zakelijke onderhandelingen.

Peking daarentegen heeft een praktischer insteek. Die probeert de ontwikkeling van veel AI-toepassingen te stimuleren waar de samenleving meteen baat bij heeft. Met AI-experimenten in de zorg, het onderwijs en in het opsporen van financiële fraude, wil de regering AI in de maatschappij integreren.

Hoe probeert China voorloper te worden in AI?

In China wordt de ontwikkeling van AI gedreven door grote bedrijven die innovaties doen gecombineerd met een sterke sturing van de overheid. De overheid stelt subsidies en investeringen beschikbaar voor bedrijven die innovaties doen zolang die passen bij overheidsplannen.

Daarnaast stimuleert de Chinese overheid opensourcemodellen. Dit houdt in dat ontwikkelaars wereldwijd gebruik kunnen maken van de Chinese modellen, waardoor het gebruik wijdverspreid raakt en de bedrijven erachter van de ervaringen kunnen leren.

Pas als het gevaar dreigt dat modellen op een manier gebruikt worden waar de Chinese overheid het niet mee eens is, zullen er beperkingen opgelegd worden. Wat Peking vooral níet wil, is dat de ontwikkeling en toepassingen van AI de Communistische Partij in gevaar brengen.

Hoe probeert de VS wereldleider-AI te worden?

In tegenstelling tot de sterk gereguleerde aanpak van China, krijgt de markt vrij spel in Amerika. De overheid wil het speelveld niet dichttimmeren, maar juist de voorwaarden scheppen zodat allerlei techbedrijven erop los kunnen innoveren met AI. De houding is vooral: probeer het maar, test je product in de praktijk, fouten maken mag. De nadruk ligt sterk op snelheid, vooral om China voor te blijven.

Dat is te zien in de manier waarop AI-bedrijven worden behandeld als ze in opdracht werken van het Amerikaanse ministerie van Defensie. Toen AI-ontwikkelaar Anthropic eerder dit jaar pleitte voor "vangrails" om te voorkomen dat zijn eigen technologie door de overheid zou worden misbruikt, liet het Pentagon het bedrijf als een baksteen vallen. Het ministerie opende meteen een aanbesteding voor de concurrenten van Anthropic, dat daarmee een contract verloor ter waarde van 200 miljoen euro.

Daarnaast probeert de VS ervoor te zorgen dat China achterblijft wat betreft de rekenkracht van zijn computers. Dat doet Washington door het invoeren van wereldwijde exportbeperkingen op de meest geavanceerde chips en chipmachines.

Het in Nederland gevestigde ASML weet daar alles van. Het bedrijf uit Veldhoven is een van de vele techbedrijven die daardoor een deel van hun verkoop aan China hebben moeten staken. Voorlopig werkt deze aanpak. Als het gaat om rekenkracht lopen de Amerikaanse AI-bedrijven tot een half jaar voor op hun Chinese concurrenten, denken Chinese experts.

Wat zijn de verwachtingen voor de gesprekken tussen Trump en Xi vandaag?

De techbedrijven in de VS die onlangs nogmaals hebben gepleit voor een veiliger aanpak, met vangrails en een langzamer tempo van AI-innovatie, zullen hun zin waarschijnlijk niet krijgen. Trump vindt het niet opportuun om zo de Amerikaanse voorsprong op China te verspelen.

Ook Xi ziet hun oproep niet zitten, want volgens hem is het een verkapte poging om Chinese innovatie af te remmen.

Tegelijkertijd zijn Washington en Peking wel kleine stappen aan het zetten om de veiligheid van AI in de gaten te houden en erover te communiceren. Afgelopen weekend spraken de Amerikaanse minister van Financiën Bessent en de Chinese vicepremier He af om een AI-veiligheidsmechanisme in het leven te roepen. De krant van de Chinese Communistische Partij schreef daarna dat AI "een nieuw terrein voor Chinees-Amerikaanse samenwerking" moet worden.

Schepen op de IJssel mogen van Rijkswaterstaat vanaf morgenochtend niet meer van Arnhem naar Zutphen varen. De vaarbeperkingen hebben te maken met de aanhoudende lage waterstand in rivieren.

Op verschillende plekken is de vaargeul te ondiep om veilig verkeer in twee richtingen te kunnen garanderen. Van Zutphen naar Arnhem is nog wel mogelijk, doordat er genoeg ruimte is voor eenrichtingsverkeer.

Binnenvaart moet omvaren

Schepen die vanuit het zuiden de IJssel op willen, moeten vanwege de maatregel mogelijk 200 kilometer omvaren. Dat betekent dat ze moeten doorvaren naar Tiel om vanuit daar naar Amsterdam te varen. Uiteindelijk kunnen ze via het IJsselmeer de IJssel op om zo bij Zwolle of de Twentekanalen uit te komen.

"Het probleem zit vooral in tijdsverlies en extra kosten die worden gemaakt voor personeel en brandstof", zegt een woordvoerder van Koninklijke Binnenvaart Nederland (KBN). De brancheorganisatie spreekt van een "noodzakelijk kwaad", aangezien het gaat om een relatief smalle rivier. "Op andere vaarwegen zie ik niet heel veel problemen", zegt de woordvoerder.

Terugkerende problemen

Die uitdagingen voor de binnenvaart ziet ook ING-econoom Rico Luman. "De problemen zijn nog niet voorbij. Het niveau komt weer op het extreem lage niveau van begin augustus." De econoom verwacht dat het waterpeil ook in oktober laag blijft.

Volgens brancheorganisatie KBN zijn reders al de hele zomer op zoek naar manieren om met het lage water om te gaan. Voor hen is het dan ook een extra tegenslag dat de IJssel nu deels wordt afgesloten. "Er is veel onvrede over wat er gebeurt", zegt een woordvoerder van de KBN. "Maar ze zien ook dat de situatie hierom vraagt."

De gedeeltelijke sluiting van de IJssel zorgt ook voor imagoschade bij de binnenvaartsector, zegt econoom Luman. "Nu het lage water aanhoudt, zie je dat bedrijven naar andere oplossingen gaan zoeken; ze gaan niet altijd terug naar vervoer op het water." Volgens de econoom is dat zonde, omdat schepen veel efficiënter zijn dan vrachtwagens. "Meer vrachtwagens op de weg betekent meer uitstoot en meer verkeersdrukte."

Gevolgen van droogte

Deze maand waarschuwde RWS bedrijven en de scheepvaart al dat het eenrichtingsverkeer eraan zat te komen. In sommige bochten was het al verboden om elkaar te passeren.

Afgelopen zomer regende het nauwelijks, waardoor het waterpeil van rivieren steeds verder zakte. Hoewel het inmiddels weer regent, houden de gevolgen van de 's zomerse droogte aan. Ook in Duitsland zakte het waterpeil tot lage niveaus.

"Rond het einde van deze maand bereiken we een dieptepunt, mede doordat er minder smeltwater de Rijn in komt. We zijn nu heel afhankelijk van regenwater", zegt econoom Luman. Zijn verwachting is dat de problemen vanwege klimaatverandering de komende jaren alleen maar erger worden.

Deze zomer ging voor het eerst het Twentekanaal dicht vanwege aanhoudende droogte. Daardoor konden bedrijven langs het kanaal geen voorraden over het water aanleggen. Vorige maand ging het Twentekanaal weer open voor de scheepsvaart. Toch zorgt de gedeeltelijke sluiting van de IJssel nu weer voor problemen rond het kanaal.