NOS Nieuws - Algemeen

Een bewerking van de bekende Wagner-opera De Vliegende Hollander maakt veel los in Duitsland. In de Deutsche Oper in Berlijn wordt het verlossingsverhaal van een dolende schipper gekoppeld aan de Duitse omgang met Israël en schuld aan de Holocaust. Een gedurfde keuze, die voor velen te ver gaat of ongepast is.

De première ging gepaard met boegeroep, buiten stond politiebewaking. Op een uitzondering na waren de Duitse recensies vernietigend. Variërend van "rampzalig" tot "mislukking". "Wagner zoals Hamas hem zou willen zien", kopte de Oostenrijkse krant Die Presse. "Zowel Wagner als de historische feiten worden afgeslacht", aldus de Jüdische Allgemeine.

Bij de tweede uitvoering gisteravond was opnieuw boegeroep te horen. Na de pauze keerde een aanzienlijk deel van de bezoekers niet terug. Bij het aanstippen van het Palestijnse leed klonk zowel gejuich als gejoel, een atypische setting voor een opera.

Vastklampen aan schuldgevoel

Het oorspronkelijke verhaal van Der Fliegende Holländer uit 1843 gaat over een kapitein die doolt op zee en die één keer in de zeven jaar aan land mag. Als hij dan een vrouw ontmoet die trouw aan hem zweert, is zijn vloek verbroken.

In deze interpretatie moet het schip Duitsland voorstellen, dat de historische schuld van de Holocaust op zijn schouders draagt. Israël belichaamt de redder, Palestina haar gedumpte liefde. De zangpartijen worden afgewisseld met beelden van Israël, historische informatie en nagespeelde scènes van de Duits-Israëlische geschiedenis.

Met deze bewerking wil de regisseur, de Zwitser Milo Rau, een discussie in Duitsland teweegbrengen over de omgang met Israël. Door zich vast te klampen aan het schuldgevoel voor het verleden, zou het land niet kunnen inzien wat er in Gaza gebeurt.

Kritiek op Israël ligt in Duitsland zeer gevoelig. Kunst- en mediamakers blijven daarom veelal weg bij het thema, uit vrees voor verwijten van antisemitisme of het wegvallen van subsidies. Kunstenaars en artistiek directeuren stellen dat zij hun werk niet meer vrij kunnen uitvoeren.

De VN-rapporteur voor vrijheid van meningsuiting tikte Duitsland deze zomer op de vingers. De ruimte om kritiek op Israël te uiten is te klein en wordt gecriminaliseerd, luidde de conclusie. Het heeft in de kunst tot zelfcensuur geleid, zei operaregisseur Rau in een interview. Hij hekelt dat "in de daderlanden Duitsland en Oostenrijk gekozen wordt om te zwijgen" over de situatie in Gaza.

Met deze opera wil Rau doen wat kunst hoort te doen: grenzen verleggen. Provocerend was het zeker, bleek uit reacties van het publiek. "Dit kán niet", klonk het, toen op een scherm 'stop met je schuldgevoel' werd geprojecteerd.

Verkeerde keelgat

"In Duitsland durft men nog meer te doen met opera dan in Nederland, met ook politieke enscenering", zegt operakenner Hein van Eekert van NPO Klassiek en de Duitse evenknie WDR3. Maar in dit geval denkt hij dat Rau te veel in de opera heeft willen leggen.

Zo koos Rau er ook voor om Wagner op te voeren in Israël. Dat geldt als een taboe, vanwege de antisemitische opvattingen van de componist. Beelden hiervan verschijnen tijdens de opera.

"Het gaat verder dan een herinterpretatie, het is bijna een ander verhaal. Dat zal de gemiddelde operabezoeker in het verkeerde keelgat zijn geschoten", vervolgt Van Eekert. Dat kan het boegeroep verklaren: "Het hoeft niet per se politiek te zijn, de operabezoeker wil gewoon zijn opera zien."

Rau wil duidelijk de operaliefhebber provoceren. "Kunst is confrontatie", zei hij erover. "Het moet in je gezicht ontploffen. Dat is waarom ik het doe." Aan het einde van de uitvoering wordt de Duitse toeschouwer opgeroepen 'verantwoordelijkheid' te nemen. Wat dat precies inhoudt, wordt niet duidelijk.

Toen gisteravond het gordijn sloot, verlieten bezoekers al discussiërend de zaal. De opera maakt de tongen los, zoveel is duidelijk.

De honderden miljoenen die in veengebieden worden gestoken, leiden er nog niet toe dat de natuurdoelen daar worden gehaald. Dat concludeert de Rekenkamer in het rapport Natuurbeleid voor het veen: een moeras?

De onderzoekers keken naar de 173 veengebieden die verspreid over Nederland liggen, natte natuurgebieden met een grondsoort die bestaat uit plantenresten. Daar leven niet alleen veel dieren en planten die elders niet voorkomen, het veen helpt ook bij het vasthouden van tonnen CO2 in de bodem.

Vanwege dat belang heeft het kabinet tussen 2021 en 2030 twee miljard euro vrijgemaakt om de gebieden te versterken. Volgens de Rekenkamer lukt dat momenteel slechts in 18 van de 173 gevallen voldoende.

De Algemene Rekenkamer onderzoekt of overheidsuitgaven wel rechtmatig en doeltreffend zijn.

'Bestuurlijk moeras'

Veengebieden worden bedreigd door verdroging, stikstof, invasieve exoten en verslechterde waterkwaliteit. Om dat allemaal tegen te gaan, zijn verbeteringen in de gebieden zelf alleen niet voldoende, er moeten ook bufferzones eromheen aangelegd worden. Daar loopt het volgens de Rekenkamer spaak.

In de veengebieden hebben de provincies het voor het zeggen, maar in de bufferzones heeft een web aan overheden zeggenschap, van gemeenten en waterschappen tot de Rijksoverheid en private partijen. De regie is daar vaak onduidelijk en de afhankelijkheid van anderen leidt tot lange, stroperige processen, "een moeras van bestuurlijke besluitvorming".

Vaak is er sprake van tegenstrijdige belangen in de omgeving van het veen, ziet de Rekenkamer. Zo willen landbouwers graag pesticiden kunnen inzetten en het waterpeil laag houden, terwijl dat slecht is voor het veen. Ook leiden recreatie, nieuwe woningen en wegenbouw tot druk op en versnippering van de gebieden.

De Rekenkamer vindt dat minister Van Essen van Natuur (D66) "slechts een beperkte rol speelt". Hij kan wel beleid doorzetten, maar doet dat volgens het rapport te weinig. "Als de minister dit niet doet, komen de doelen voor veengebieden maar ook voor andere natuurgebieden in gevaar", waarschuwt de Rekenkamer.

Anoma van der Veere wordt de nieuwe correspondent Zuidoost-Azië voor de NOS. Hij vervangt Mustafa Marghadi, die na vijf jaar afscheid neemt van het correspondentschap in Jakarta.

Voor de NOS was Van der Veere al correspondent in Japan. Die regio blijft hij onder zich houden en hij breidt zijn werkgebied dus uit met Zuidoost-Azië. Hij verhuist op termijn van Tokio naar de Thaise hoofdstad Bangkok.

Van der Veere kijkt uit naar zijn nieuwe regio. "Het is een gebied vol contrasten waar de grote verhalen van onze tijd zich afspelen: de machtsstrijd tussen China en de Verenigde Staten, de druk op de democratie en de gevolgen van klimaatverandering."

Band met Thailand

Dat voelen we ook allemaal in Nederland, zegt hij. "Via de spullen in onze huizen en de handelsroutes waarvan we afhankelijk zijn, is onze welvaart en veiligheid direct met Zuidoost-Azië verbonden. Ik kijk ernaar uit om die verbindingen zichtbaar te maken, via de verhalen van de mensen die er wonen." Door zijn Thaise achtergrond heeft hij ook een persoonlijke band met het gebied.

De 37-jarige Van der Veere woont nu acht jaar in Japan. Sinds 2021 werkt hij voor de NOS. Verder is hij onderzoeker en docent bij het Leiden Asia Centre en het University College in Maastricht. Hij gaf voorheen ook les aan onderwijsinstellingen in Japan.

Twaalf jaar nadat de eerste plannen op tafel waren gekomen, is de kogel nu door de kerk: bij Urk wordt een buitendijkse servicehaven aangelegd. Het project moet de scheepsbouw en maritieme sector in Urk en de Noordoostpolder de komende decennia flink versterken. De provincie Flevoland gaat er tientallen miljoen euro's in investeren.

Een meerderheid van de Provinciale Staten heeft ingestemd met dat collegevoorstel. Volgens het college kunnen bestaande maritieme bedrijven door het project blijven groeien, en komt er meer ruimte voor nieuwe economische activiteiten. De haven moet 550 tot 750 banen opleveren.

Om de haven te kunnen realiseren, moet de provincie flink wat geld gaan lenen. Het exacte bedrag is geheim verklaard. Wat wel bekend is: over 45 jaar is het project rendabel en over 73 jaar zijn alle leningen en investeringen afgelost, schrijft Omroep Flevoland.

Dat gebeurt dankzij ondernemers uit Urk en de Noordoostpolder die zich langdurig aan het project verbinden. Zij zijn bereid de komende decennia jaarlijks erfpacht af te dragen aan de provincie, waarmee de leningen uiteindelijk worden afgelost.

Risico versus lef

Een te groot financieel risico, vonden tegenstanders waaronder Pro, Partij voor de Dieren en ook coalitiepartij VVD. Zij stellen dat het veel te lang duurt voordat de investering wordt terugverdiend. "Wij zijn altijd voor ontwikkeling van de haven geweest en dat zijn we nog steeds", zei VVD-fractievoorzitter Francho Achtien. Maar het huidige voorstel zadelt de provincie volgens hem op met te zware lasten. "Het terugverdienen van de leningen duurt een mensenleven lang."

Bovendien kan de provincie het geleende geld dat wordt vastgelegd voor de haven in die jaren nergens anders aan uitgeven. "We hebben een groot probleem met busvervoer", zegt Kjell van de Wijlandt van de Partij voor de Dieren. "Met dit geld kunnen we dat betalen."

BBB-fractievoorzitter Andrea van Veen wees juist op de lef die dit project laat zien. "Je stemt niet alleen voor de haven, maar ook of je een visie hebt voor Flevoland. De haven zal bijdragen aan de groei van de provincie." Volgens de ChristenUnie is de maritieme sector "booming", zei fractievoorzitter Ria Visser-Kapitein. "Hiervoor moeten we ruimte bieden. We hebben de werkgelegenheid en het ondernemerschap hard nodig."

Erfpacht

Ondernemers uit Urk en de Noordoostpolder lijken er in ieder geval vertrouwen in te hebben. Volgens ondernemer en initiatiefnemer van de haven Henk Kapitein zijn er elf bedrijven die willen meedoen en staan er nog vijftien op de wachtlijst.

Het voorgestelde investeringskrediet voor de haven werd al meermaals verhoogd door gestegen kosten voor energie, bouwmateriaal en personeel. Meerdere fracties vroegen zich af of dat bedrag de komende tijd niet nog hoger zal worden dan voorzien. Het college zal de Staten daarom iedere zes maanden informeren over de ontwikkeling van de haven, werd gisteravond besloten.

Over 5 jaar klaar

Binnenkort start de provincie een Europese aanbestedingsprocedure om een aannemer te vinden. Die procedure duurt volgens gedeputeerde Sjaak Simonse zo'n negen maanden. De bouw van de haven moet in 2028 beginnen en in 2031 klaar zijn.

De servicehaven is onder meer bedoeld voor scheepsbouw, scheepsonderhoud, maritieme dienstverlening en verduurzaming.

De Duitse actrice Elke Sommer is op 85-jarige leeftijd overleden. Hoewel ze in de jaren 60 naam maakte als "het Duitse antwoord op Brigitte Bardot", wist ze nooit dezelfde roem te vergaren als de Franse filmster. Vroege successen betaalden zich niet uit in blijvende bekendheid.

Als twintiger acteerde Sommer tegenover gevestigde namen als Paul Newman, Dean Martin, Michael York en Peter Sellers. Vaak werd ze gecast als bevallige Europese schone of als blonde seksbom. "Een Teutoonse verleidster met kenmerkende pruillippen, hoge jukbeenderen en extreem getoupeerd kapsel", omschrijft filmsite IMDB haar.

Sommer was in de oorlog in Berlijn geboren als Elke Schletz, dochter van een lutherse dominee. Ze werd eind jaren 50 tijdens een missverkiezing in Toscane ontdekt door de Italiaanse regisseur Vittorio De Sica. Als snel zette ze films in Italië, Duitsland, Spanje en Frankrijk op haar naam.

Overstap naar Hollywood

In 1961 zette ze haar eerste stap richting Hollywood met het kluchtige Don't Bother to Knock uit Groot-Brittannië, al snel volgde haar Amerikaanse debuut The Prize met Paul Newman. Het leverde haar een Golden Globe op voor beste nieuwkomer.

De Telegraaf sprak toentertijd van een bliksemcarrière, van armlastig au-pair in Londen naar filmingénue. Volgens de krant moest Sommer het vooral van haar uiterlijk hebben. "Van acteren heeft Elke geen notie, maar dit is juist grappig. Als femme fatale valt ze, slechts door het hoognodige bedekt, van de ene pose in de andere."

In de pers werd Sommer vergeleken met andere actrices hoogblonde actrices, als Kim Novak of Anita Ekberg. Voor de Pink Panther-film A Shot in the Dark vulde ze een rol waar Sophia Loren en Romy Schneider verstek voor hadden moeten laten gaan.

Tegenover Sellers' onnozele inspecteur Clouseau kon ze op haar meest koket de rol van onterechte moordverdachte spelen. Beroemd is een scène waarin Clouseau en zij na een bezoek aan een naaktstrand vast komen te zitten in het verkeer.

Sommer probeerde wel serieuzere rollen op te pakken, zoals in 1966 met The Oscar over de belangrijkste filmprijs. Maar het resultaat werd als te camp gezien. Sommer bleef daardoor vooral lichtere, komische rollen aangeboden krijgen, zoals een deel van de Britse Carry On-films en Boy, Did I Get a Wrong Number! met Bob Hope.

Hoewel ze bleef werken, waren haar rollen vanaf de jaren 70 minder memorabel, met gastrollen in tv-series als Love Boat en St. Elsewhere en steeds vaker weer Europese producties. Ook ontwikkelde zich zich als niet onverdienstelijk zangeres en schilder.

Sommer overleed aan hartfalen in haar huis in Bel Air bij Los Angeles, enkele maanden na de dood van haar man Wolf Walther, met wie ze sinds 1993 getrouwd was.

Terugkijkend oordeelde Sommer dat ze een prachtige carrière had gehad, waarin "ik van alles heb gespeeld, van hoer tot non". Zelf was ze tevreden hoe ze zich als actrice had ontwikkeld. "Ik ben best goed geworden, door mijn toneelwerk, door mijn werk serieus te nemen en door gewoon lang genoeg te leven."

Bruine weilanden met duizenden gaten erin en gras dat niet meer wil groeien: melkveehouders in onder meer Friesland en in de Alblasserwaard hebben te maken met miljoenen muizen die dit jaar het gras opeten, met wortel en al.

Dit soort muizenplagen kwamen tot in de jaren 1950 vaker voor. Maar daarna decennialang niet. Waarom nu weer wél? Waar komen al die muizen vandaan, waarom gaan ze op de ene plek zitten en op de andere niet? En hoe kunnen melkveehouders voorkomen dat hun kostbare gras op die manier verloren gaat?

Luisteren

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

In podcast De Dag gaat Mattijs van de Wiel langs bij melkveehouder Mathijs Baan in de Alblasserwaard, veenweidegebied in het Groene Hart waar de muizen dit jaar voor het eerst weer massaal opdoken.

Hij gaat ook langs bij onderzoeker Gerbert Roerink van de Wageningen Universiteit die vertelt wat allemaal wel, maar ook wat allemaal nog niet bekend is over deze muizenplagen.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Mattijs van de Wiel

Redactie: Lars Hulshof

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Bij een Russische droneaanval op een treinstation in de Oekraïense stad Dnipro zijn dertien mensen gedood, melden lokale autoriteiten. De gouverneur van de regio meldt op Telegram dat ook zeker vijf mensen gewond zijn geraakt.

Een van de perrons op het treinstation werd geraakt, waar op dat moment de trein naar Zaporizja klaarstond, zegt hij. Ondanks een "waarschuwing voor verhoogd gevaar" stonden mensen op het perron op het moment van de aanval.

Een droneaanval op een flatgebouw in de Centraal-Oekraïense stad Krementsjoek kostte vandaag nog eens drie mensen het leven. De regionale gouverneur meldt dat er ook zeker vijftien gewonden zijn gevallen.

Oekraïne staat aan de vooravond van een zware winter en de vrees is dat Rusland zal proberen om Oekraïne nog harder te raken. Rusland voert de aanvallen op onder meer energiecentrales, bruggen en wegen de laatste tijd op. Ook hebben de Russen herhaaldelijk treinen en spoorweginfrastructuur aangevallen.

Gisteren werd bekend dat Nederland Oekraïne 500 miljoen euro aan militaire steun gaat geven. Dit 'wintersteunpakket' is bedoeld voor luchtverdediging en drones. Het kabinet had dit geld al gereserveerd voor Oekraïne.

De politie lijkt precies te weten wie er verantwoordelijk zijn voor de roof op kunstbeurs Tefaf in Maastricht ruim vier jaar geleden. De namen van vijf Serviërs zijn op de Europese lijst van meest gezochte voortvluchtigen gezet.

De politie houdt ze verantwoordelijk voor de spectaculaire roof van uiterst kostbare juwelen in de zomer van 2022. De buit is zo'n 40 miljoen euro waard, schrijft de Europese politiedienst Europol bij de opsporingsfoto's van de verdachten.

Beelden van de roof gingen de wereld over, ook vanwege de vermomming van de daders die waren gekleed in de stijl van de serie Peaky Blinders:

Het gaat om vier mannen en een vrouw. Ze hebben alle vijf de Servische nationaliteit en zijn tussen de 41 en 50 jaar oud.

Servië werkt niet mee

De dieven wisten weg te komen en zijn nog altijd niet aangehouden, maar spoorloos zijn ze zeker niet. Sinds de roof lijkt de politie ze steeds dichter op de hielen te zitten.

Vorig jaar publiceerde de politie al foto's van de verdachten en leken agenten precies te weten waar ze voor en na de roof waren geweest. Ook zijn er inmiddels gestolen diamanten teruggevonden in Hongkong en Israël.

Daar bleef het niet bij: "We hebben zicht gekregen op namen, aliassen, beeldmateriaal en de plaatsen waar de verdachten zich mogelijk bevinden", zegt de onderzoeksleider. De politie gaat ervan uit dat ze zich in de Servische stad Nis of in de omgeving van Belgrado bevinden.

Veel tipgeld

Maar Servië levert geen verdachten uit, daarom kunnen ze volgens de politie niet worden aangehouden in dat land. Dat is ook de reden dat nu de namen van de verdachten zijn gepubliceerd. De politie zegt te hopen dat ze worden aangehouden zodra ze Servië verlaten.

Op de Most Wanted-lijst staan nu 53 verdachten die worden gezocht voor misdaden in Europa. Een van hen is drugscrimineel Jos Leijdekkers.

De politie heeft een beloning van 20.000 euro uitgeloofd voor de tip waarmee een van de verdachten wordt aangehouden. Maar de grootste beloning komt van de verzekeringsmaatschappij. Die betaalt 500.000 pond voor de gouden tip.

Bij ongeregeldheden na een demonstratie tegen de komst van een asielzoekerscentrum in Opheusden zijn gisteravond twee mensen aangehouden. Het gaat volgens de politie om een minderjarige jongen en een 19-jarige man uit de gemeente Neder-Betuwe, waar Opheusden onder valt.

De demonstratie begon volgens de politie rustig, maar liep later op de avond uit op ongeregeldheden. Zo werd er met zwaar vuurwerk gegooid. De Mobiele Eenheid (ME) werd ingezet om de menigte uit elkaar te drijven.

Eerder op de avond zouden zo'n 200 mensen zich hebben verzameld bij het gemeentehuis, waar volgens De Gelderlander een extreemrechtse organisatie sprak. "Het is een eer om hier voor een blanke massa te mogen spreken", zei de voorman van de groep aan het begin van zijn speech.

Vorige maand liepen anti-azc-demonstraties in Opheusden ook al uit de hand. Veertien mensen werden toen aangehouden. De gemeente Neder-Betuwe kondigde maatregelen aan om de ongeregeldheden in het vervolg te voorkomen.

Neder-Betuwe moet volgens de Spreidingswet 132 asielzoekers opvangen, onder wie acht alleenstaande minderjarigen.

In onderstaande special lees je over de totstandkoming en werking van de Spreidingswet:

De president van de Europese Centrale Bank, Christine Lagarde (70), stopt op 7 februari. Dat heeft ze de raad van bestuur en de voorzitter van de Europese Raad laten weten. Lagardes termijn liep tot eind oktober 2027.

Sinds november 2019 is Lagarde president van de ECB. Ze was Frankrijks eerste vrouwelijke minister van Financiën en werd met de benoeming tot president ook de eerste vrouw die deze invloedrijke functie bij de ECB kreeg.

Al vanaf haar eerste rentevergadering gaf ze aan het anders te willen doen dan haar voorganger, de Italiaan Mario Draghi. "Ik heb mijn eigen stijl. Ik zal mezelf zijn, en daarom waarschijnlijk anders."

Tactisch vertrek

Lagarde gaf al eerder een hint dat ze haar termijn mogelijk niet zou uitdienen. Medewerkers van de ECB eisten daarom volgens het Franse persbureau AFP opheldering. Een aanhoudende onzekerheid rond het voorzitterschap zou het vertrouwen in de ECB volgens de medewerkers ondermijnen.

Lagarde zou met een vroegtijdig vertrek de Franse president Macron en Duitse bondskanselier Merz de mogelijkheid willen geven om een nieuwe voorzitter te benoemen bij de ECB. De Europese Raad, die bestaat uit de staatshoofden en regeringsleiders van de EU-lidstaten, kiest namelijk een nieuwe opvolger. De presidentstermijn van Macron loopt in april af.

Hoewel Lagarde in september aangaf zelf niet mee te willen doen aan de Franse presidentsverkiezingen van volgend jaar, heeft het World Economic Forum volgens persbureau Reuters wel interesse om Lagarde aan te nemen. Ze zou volgens bronnen al volgende maand benoemd kunnen worden tot voorzitter.

Opvolger

Voormalig president van De Nederlandsche Bank, Klaas Knot, wordt genoemd als mogelijke opvolger van Lagarde. Eerder meldde persbureau Bloomberg dat Merz een ontmoeting had met Knot en de andere beoogde opvolger, voormalig president van de Spaanse centrale bank, Pablo Hernández de Cos.

De politie onderzoekt een mogelijk geweldsincident in Vlissingen. Daarbij is een 27-jarige man uit de Zeeuwse plaats om het leven gekomen.

Voor zover bekend is er nog niemand aangehouden. Wat er is gebeurd, kan de politie nog niet zeggen. Er wordt rekening gehouden met "allerlei scenario's", zegt een woordvoerder tegen Omroep Zeeland.

Rond 23.45 uur kwam de melding binnen van het incident in de Meindert Hobbemalaan. Daar kwamen behalve de politie ook ambulances en een traumahelikopter op af. Volgens fotografen lag het slachtoffer voor de woning toen agenten daar aankwamen.

Op foto's is te zien dat de straat vannacht was afgezet met lint en dat er schermen zijn geplaatst. Forensisch specialisten hebben sporen gezocht en agenten hebben mogelijke getuigen gehoord.

De zes honden die onlangs zijn doodgegaan nadat ze waren uitgelaten in Schiedam, zijn hoogstwaarschijnlijk niet gestorven na het eten van giftige paddenstoelen. Ook was de grond niet vervuild, blijkt volgens de gemeente uit de eerste resultaten van het bodemonderzoek.

Er wordt nog onderzocht of er bloembollen aanwezig waren, die mogelijk iets te maken hebben met de dode dieren. De gemeente Schiedam weet niet wanneer daar meer duidelijkheid over komt. Daarnaast doet het Nederlands Forensisch Instituut nog forensisch onderzoek.

De dood van de zes honden heeft veel losgemaakt onder hondenliefhebbers in Schiedam. Vijf honden stierven nadat ze waren uitgelaten in park De Plantage. De zesde hond was uitgelaten in het Beatrixpark. De honden hadden dezelfde symptomen. Op beide plekken wordt onderzoek gedaan.

"Wij weten dat er veel onrust heerst onder Schiedammers en doen er alles aan om zo snel mogelijk met resultaten te komen", schrijft de gemeente. "Zodra er meer bekend is, laten wij dit weten."

Noord-Korea heeft volgens het Zuid-Koreaanse leger ongeveer tien ballistische raketten afgevuurd richting de Japanse Zee. Deze lanceringen staan niet op zichzelf. De spanningen op het Koreaanse schiereiland lopen al maanden op.

Pyongyang moderniseert in hoog tempo zijn strijdkrachten en zoekt steeds nadrukkelijker de confrontatie met Zuid-Korea. Daarbij lijkt ook de militaire samenwerking met Rusland het land meer zelfvertrouwen en nieuwe technologische kennis te geven.

Begin deze maand testte Noord-Korea meerdere ballistische raketten. Volgens het land zelf waren de raketten onderdeel van een hypersonisch wapensysteem, raketten die veel harder vliegen dan de snelheid van het geluid. Of dit waar is, is niet te achterhalen. Wel nemen de zorgen onder experts toe. Zij waarschuwen dat Noord-Korea's tests niet langer alleen machtsvertoon zijn, maar dat het goed mogelijk is dat het hypersonische wapensysteem zich in de laatste fase van ontwikkeling bevindt.

Een paar dagen later testte Zuid-Korea voor het eerst zijn eigen hypersonische wapen. Bij de lancering was ook de Zuid-Koreaanse president Lee Jae-myung aanwezig. Volgens lokale media wilde Lee met zijn aanwezigheid een waarschuwing geven aan Noord-Korea. Opmerkelijk, omdat Lee er tot voor kort alles aan leek te doen om de spanningen met Noord-Korea te verminderen. Noord-Korea reageerde op deze lancering opnieuw met de lancering van raketten.

Landmijnen

Het blijft niet bij raketgeweld. Ook aan de grens neemt de spanning toe. Vorige maand raakten drie Zuid-Koreaanse militairen gewond na landmijnexplosies aan de grens met Noord-Korea. De militairen waren daar om een nieuwe route vrij te maken voor een inspectie van mogelijk illegaal geplaatste landmijnen.

Het grensgebied van Zuid- en Noord-Korea ligt bezaaid met landmijnen. Een groot deel daarvan werd tijdens en in de jaren na de Koreaanse Oorlog (1950-1953) geplaatst. Sinds een aantal jaar is Noord-Korea het gebied in rap tempo aan het bewapenen. Naar schatting heeft het land er sinds 2024 bijna een miljoen mijnen bijgelegd, waaronder mijnen aan de Zuid-Koreaanse kant van de grens.

Gezamenlijk onderzoek van het Zuid-Koreaanse leger en het VN-commando in Korea wijst uit dat de ontplofte landmijn van Noord-Koreaanse makelij is. Of de mijn met opzet aan de Zuid-Koreaanse zijde is geplaatst, is onduidelijk. Volgens experts is het goed mogelijk dat de mijn bijvoorbeeld door aardverschuivingen aan de zuidkant terecht is gekomen. Daarnaast is het door gebrekkige markeringen op sommige plekken moeilijk te bepalen waar de grens precies ligt.

Zuid-Korea eiste na het incident onmiddellijk excuses en een einde aan de Noord-Koreaanse grensversterkingen. Noord-Korea ontkent dan iedere betrokkenheid, inbinden doet het evenmin.

Noord-Korea is de afgelopen maanden begonnen zijn grens te versterken met wapens, extra prikkeldraadversperringen en hekken. Ook meldde Kim Yo-jong, de zus van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, vorige week dat langs de hele grens luidsprekers klaarstaan voor psychologische oorlogsvoering. Een flinke stap terug nadat de luidsprekers aan beide kanten van de grens dit jaar juist waren verwijderd om spanningen te verminderen.

Rusland

Het militaire zelfvertrouwen van Noord-Korea lijkt sinds de uitbreiding van de militaire samenwerking met Rusland een vlucht genomen te hebben. Waar Noord-Korea militairen en wapens levert om aan de Russische zijde te vechten aan het front in Oekraïne, doet Noord-Korea gevechtservaring en wapenkennis op. Vooral op het gebied van dronetechnologie lijkt Noord-Korea grote slagen te slaan.

Pyongyang lijkt van de oorlog in Oekraïne geleerd te hebben dat goedkope drones dure luchtverdedigingssystemen kunnen overweldigen. Foto's van Kim Jong-uns bezoek aan een dronefabriek vorige maand wijzen erop dat Noord-Korea is begonnen met de massaproductie van drones. Daarnaast heeft Rusland officieren naar Noord-Korea gestuurd om daar dronebestuurders op te leiden, aldus NKnews, een nieuwsorganisatie die zich uitsluitend bezighoudt met Noord-Korea.

Ook het gecombineerd testen is begonnen. Tijdens een Noord-Koreaanse militaire oefening vorige maand viel een zwerm drones een doeleiland aan, terwijl kruisraketten en ballistische raketten tegelijkertijd vanuit verschillende richtingen toesloegen.

Als Noord-Korea erin slaagt om grote hoeveelheden drones te kunnen maken, zal dat grote gevolgen hebben voor de luchtverdediging van Zuid-Korea en de Amerikaanse troepen die daar gestationeerd zijn.

Het Zuid-Koreaanse antwoord op de snelle drone-ontwikkeling blijft vooralsnog achter. De dronedivisie van het land ondergaat momenteel een reorganisatie en is onderhevig aan bezuinigingen. Wel kondigde de minister van Defensie vorig jaar aan een half miljoen 'dronewarriors' te willen opleiden.

Activistische hackers hebben de gegevens online gezet van ruim 41.000 medewerkers van het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid. Het gaat om namen, telefoonnummers, e-mailadressen en andere gegevens van het personeel van diensten als de douane en immigratiepolitie ICE, onder wie ook medewerkers in gevoelige functies.

"Zij hebben onze gegevens, dus het is eerlijk als wij die van hen hebben", redeneert een woordvoerder van de activistische website Distributed Denial of Secrets, die de gegevens in een doorzoekbare databank publiceerde. Doel is "anonimiteit te vervangen door aansprakelijkheid", zegt mede-oprichter Emma Best van de site. Ze denkt dat met de gegevens heel veel officiële verzoeken voor openbaarmaking van documenten gedaan kunnen worden.

Doordat in de gegevens ook functieomschrijvingen en e-mailgroepen zijn opgenomen, is volgens de hackersgroep na te gaan wat de interne structuur is van afdelingen binnen het ministerie. "Zo wordt duidelijk wie de architecten en drijvende krachten achter het beleid en de uitvoering ervan zijn", aldus Best. De overheid geeft daar uit veiligheidsoverwegingen weinig informatie over.

Onder vuur

Het ministerie van Binnenlandse Veiligheid werd opgericht in de nasleep van de 9/11-aanslagen, om de versnippering op het gebied van nationale veiligheid tegen te gaan. Verschillende veiligheidsdiensten voor bijvoorbeeld immigratie, luchtvaartveiligheid en internetbeveiliging vallen eronder.

Onder president Trump kwam vooral immigratiepolitie ICE in het nieuws, vanwege een zeer actief uitzetbeleid en geweld bij het arresteren immigranten en betogers. De dienst kreeg kritiek omdat agenten niet geüniformeerd zijn, geen identiteitstekens dragen en soms gemaskerd zijn, wat het volgens mensenrechtenorganisaties moeilijk maakt hen ter verantwoording te roepen.

Distributed Denial of Secrets zegt met het lekken van de gegevens meer toezicht en transparantie mogelijk te maken. Critici vrezen dat medewerkers erdoor gevaar zullen lopen: criminelen hebben ook toegang tot de gegevens. Agenten en hun gezinnen zijn in het verleden vaker bedreigd.

Niet op de hoogte

Het is niet helemaal duidelijk hoe de hackers aan de personeelsgegevens zijn gekomen. Zelf zeggen ze een lek te hebben gevonden in het inlogsysteem van Binnenlandse Veiligheid. Het bedrijf daarachter ontkent dat de veiligheid niet op orde is.

Een woordvoerder van het ministerie zelf zegt bekend te zijn met de berichten over de hack en zegt dat er onderzoek wordt gedaan. Ondertussen doet het departement er volgens de woordvoerder alles aan om de veiligheid van medewerkers te garanderen.

Bij het lek benadrukte Distributed Denial of Secrets wel dat de gegevens niet compleet en deels incorrect kunnen zijn. Toch konden Amerikaanse media via gegevens uit de databank verschillende medewerkers benaderen. Sommigen bleken nog niet op te hoogte dat hun personalia waren gelekt.

Derde groot lek in korte tijd

Het is de derde keer in korte tijd dat de Amerikaanse overheid wordt geconfronteerd met een groot datalek. In september berichtte hackersgroep ShinyHunters een enorme hoeveelheid dossiers van FBI-medewerkers in handen te hebben. Dat was een vergelding voor de FBI-oproep om afpersers nooit te betalen. Kort daarna werd in Nederland een verdachte opgepakt.

Later die maand bleek iemand maandenlang toegang te hebben gehad tot het personeelsbestand van het Pentagon. Daarbij werden miljoenen gegevens van Amerikaanse militairen buitgemaakt.

De problemen bij Volkswagen zijn nog lang niet opgelost. De Duitse autofabrikant heeft het afgelopen kwartaal maar liefst 5,8 miljard euro verlies gedraaid, blijkt uit de nieuwste cijfers. In dezelfde periode vorig jaar werden ook rode cijfers geschreven - bijna 1,1 miljard euro. De omzet daalde daarnaast met 6,3 procent naar zo'n 75,3 miljard euro.

De slechte prestaties in juli, augustus en september hebben onder meer te maken met de langdurige crisis bij luxemerk Porsche, onderdeel van de Volkswagengroep. Porsche heeft meer dan 6 miljard euro afgeschreven, omdat het komende tijd minder winst denkt te maken.

Het luxemerk heeft veel minder auto's in China verkocht vanwege stevige concurrentie van Chinese merken, die de afgelopen jaren in opkomst zijn. Daarnaast wordt Porsche nog geraakt door de Amerikaanse importheffingen op aluminium en staal.

Onder druk in China

Niet alleen Porsche heeft met die problemen te maken, ook het merk Volkswagen zelf heeft wereldwijd minder auto's gesleten. Van juli tot en met september leverde de fabrikant uit Wolfsburg bijna 1,9 miljoen voertuigen af, ruim 14 procent minder dan een jaar eerder. In China in het bijzonder daalde de verkoop die periode met 38,5 procent.

Het hele Volkswagen-concern, met alle merken erbij de grootste autofabrikant van Europa, leverde 9 procent minder auto's af in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar.

De dieprode kwartaalcijfers zijn de zoveelste klap voor Volkswagen. Vorige maand maakte het concern al bekend de komende jaren nog eens 50.000 banen te schrappen, boven op de 50.000 die eerder al waren aangekondigd.

Met welke problemen Volkswagen allemaal te maken heeft, lees je in dit artikel uit september:

Volkswagen-topman Blume maakte eerder ook al aanpassingen bekend aan vier Duitse fabrieken. In Emden, Zwickau, Hannover en Neckarsulm worden er geen nieuwe modellen meer gebouwd, tenzij de kosten daar naar beneden kunnen. Mogelijk worden die fabrieken in de toekomst ingezet voor de defensiesector.

De winst van Shell is het afgelopen kwartaal opnieuw flink gestegen. Het olie-en gasbedrijf maakte onder aan de streep 12,1 miljard dollar winst. Shell zelf corrigeert voor de hogere olieprijzen en houdt 10,8 miljard nettowinst aan.

In dezelfde periode vorig jaar was dat 5,4 miljard. Het bedrijf draaide een omzet van bijna 93 miljard dollar.

De goede resultaten komen vooral door de aanhoudende oorlog in het Midden-Oosten. Daar zijn verschillende raffinaderijen aangevallen, die ruwe olie verwerken tot onder meer benzine en diesel. Die produceren nu minder en doordat er minder producten op de markt komen, wordt de inkoop duurder. Bedrijven als Shell, die producten als olie verkopen, profiteren daarvan.

Ook de omzet uit vloeibaar gas is toegenomen, blijkt uit de kwartaalcijfers. De Europese gasprijs is inmiddels door de 100 euro per megawattuur, dat is op het niveau van de crisis in 2022. Toen viel Rusland Oekraïne binnen.

Meer dividend aandeelhouders

De prijzen stijgen ook doordat de Straat van Hormuz lange tijd volledig geblokkeerd was. Inmiddels varen daar weer tientallen tankers per dag doorheen, maar nog niet zoveel als voor de oorlog in het Midden-Oosten.

Aandeelhouders van het bedrijf profiteren van de hoge winsten. Shell gaat namelijk meer geld uitkeren per aandeel, het zogenoemde dividend.

Vanuit de politiek is eerder geprobeerd om de hoge winsten van olie- en gasbedrijven extra te belasten. In het voorjaar stemde een meerderheid van de Tweede Kamer in met een motie daarover van Pro en D66. Maar onder meer omdat Shell geen Nederlands bedrijf meer is, is zo'n extra belasting opleggen heel lastig. Er wordt nog op Europees niveau gekeken of er mogelijkheden zijn.

In Zuid-Korea is met afschuw gereageerd op een fragment in het schietspel Call of Duty: Modern Warfare 4. Daarin zijn beelden te zien die afkomstig lijken te zijn van het dodelijke halloweendrama in Seoul in 2022, vandaag vier jaar geleden. Nabestaanden van de ramp willen dat de beelden worden verwijderd.

In de korte filmpjes zijn beelden te zien van iemand die wordt gereanimeerd. Ook worden rijen lichamen die op de weg liggen getoond, en een slachtoffer dat op een brancard wordt afgevoerd. De beelden, die enkele seconden duren, zijn gebruikt voor de openingsscène van de nieuwste uitgave van het populaire schietspel.

Bij de ramp in Seoul werden feestgangers verdrukt en vertrapt in de smalle straten in de uitgaanswijk Itaewon. Het publiek raakte in de extreme drukte volledig in de knel. 158 mensen kwamen om. Later werden nog twee dodelijke slachtoffers aan het totaal toegevoegd omdat hun dood volgens de autoriteiten direct in verband werd gebracht met de ramp.

Beelden van de drukte:

In de aanloop naar Halloween was al duidelijk dat het dat jaar druk zou worden. Feestvierders keken er na twee pandemiejaren naar uit om zonder coronarestricties naar Itaewon te gaan, waar Halloween ieder jaar groots wordt gevierd. In de loop van de avond sloeg de sfeer om en raakten mensen in de knel, met alle gevolgen van dien.

"We zijn geschokt dat de chaotische en wanhopige scènes, waarin talloze burgers reanimatie toepasten om elkaar te redden en slachtoffers op de koude straat lagen, precies zo zijn gebruikt om een scène in een game te creëren", aldus de nabestaanden en verschillende burgergroepen in een gezamenlijke verklaring, waarin ze eisen dat de beelden worden verwijderd.

De nabestaanden zeggen dat mensen die aan de reddingsactie hadden deelgenomen of de ramp hadden gezien nog steeds met trauma's kampen.

Beelden vergeleken

Activision Blizzard, de uitgever van de game, heeft aan Koreaans persbureau Yonhap niet ontkend dat echte nieuwsbeelden zijn gebruikt. Het bedrijf zegt dat "een deel van het daadwerkelijke nieuwsbeeldmateriaal dat in de openingsscène van de game is opgenomen, is gebruikt om het fictieve verhaal in het spel over te brengen".

"Het was absoluut niet onze bedoeling om tragische gebeurtenissen, waaronder de tragedie in Itaewon, te benoemen of te bagatelliseren", aldus het bedrijf.

Gamers in Zuid-Korea herkenden de gebruikte clips na de release van de game. Koreaanse omroepen hebben ze vergeleken met beelden die op de avond van de massale verdrukking zijn gemaakt. Vooral de reanimatiepoging bij iemand die op de grond ligt, wordt herkend als nieuwsbeeld van de tragedie.

Noord-Koreaanse invasie

In Modern Warfare 4 volg je een Zuid-Koreaanse marinier die in Koreaanse straten vecht tegen een Noord-Koreaanse invasie. Voor de release werd het spel al een politiek gespreksonderwerp in Zuid-Korea. Conservatieve politici drongen er bij president Lee op aan het spel te spelen om de dreiging die volgens hen uitgaat van Pyongyang beter te begrijpen.

De Zuid-Koreaanse president streeft een meer verzoenende houding ten opzichte van Noord-Korea na. Het verminderen van de spanningen met Noord-Korea was een verkiezingsbelofte van Lee.

Het voormalige Zeehondencentrum Pieterburen hoeft niet te rekenen op extra geld van de gemeente om overeind te kunnen blijven. Het centrum kampt al langer met financiële problemen en meldde eerder dat voortbestaan op het spel staat als de gemeente en provincie niet zouden bijspringen. In de gemeenteraad van Het Hogeland, waar het centrum gevestigd is, stemde een meerderheid gisteravond tegen extra financiële steun.

Vorig jaar ging het Zeehondencentrum op in het nieuwe Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) in Lauwersoog. Het nieuwe centrum moest de verouderde zeehondenopvang een "duurzame toekomst" geven, onder meer door meer ruimte te bieden aan educatie en beleving.

De bouw van het WEC kostte 43,7 miljoen euro - 17,4 miljoen meer dan begroot. In april 2025 openden de deuren, maar de bezoekersaantallen vielen vervolgens tegen. Zo liep de schuld van het WEC op tot zo'n 2,8 miljoen euro, een bedrag dat het centrum niet zomaar zelf kan ophoesten. De opbrengsten uit onder meer entreegelden zijn ongeveer gelijk aan de gemaakte kosten.

Waardevol

De toekomst van het centrum is dus onzeker. Gisteravond sprak de gemeenteraad van Het Hogeland voor het eerst in het openbaar over de kwestie. D66 diende een motie in waarin extra financiële steun voor het centrum werd afgekeurd. Alleen Pro stemde tegen, die partij wil dat het college zich "maximaal inspant om het WEC te behouden". Daarvoor zou het centrum wel met een nieuwe koers en een degelijk plan moeten komen, en beter gaan samenwerken met ondernemers in de haven.

Toch komt die financiële steun er dus niet. De meeste partijen zijn er wel van overtuigd dat de zeehondenopvang van grote waarde is voor de regio, hoorde RTV Noord, maar vinden dat het WEC zichzelf financieel moet redden. Ook ziet een meerderheid van de raad geen mogelijkheid om mee te financieren vanwege strenge regelgeving rondom staatssteun en de overschreden bouwkosten.

Het Hogeland steunt het WEC wel op andere manieren. Zo staat de gemeente garant voor een lening van 9 miljoen euro die het WEC heeft afgesloten bij De Nederlandsche Bank. Ook gaf de gemeente in totaal zo'n 340.000 euro uit aan advieskosten over financieel-juridische zaken van het centrum. Het gaat dan over bijvoorbeeld staatssteunanalyses, financiële adviezen en een marketingstrategie.

Donateurs

Bij de raadsvergadering was een tiental medewerkers van het WEC aanwezig. Zij overhandigden de petitie 'Red het Zeehondencentrum WEC' aan burgemeester Hans Broekhuizen. Die was meer dan honderdduizend keer getekend.

Dat er veel draagvlak is voor het behoud van het zeehondencentrum, bleek ook uit een inzamelingsactie. Volgens de organisatie is er al ruim 1,25 miljoen euro aan donaties binnengekomen om het bijna bankroete WEC te redden. Het gaat om bedragen vanaf 5 euro tot bijvoorbeeld een gift van 40.000 euro.

Faillissementsaanvraag

Het gaf de raad van toezicht van het centrum reden om de faillissementsaanvraag vorige week met een week uit te stellen. De financiële steun gaf nieuwe mogelijkheden om het centrum toch open te houden.

Die week is morgen voorbij: dan neemt WEC uiterlijk een besluit over het aanvragen van het faillissement.

De top van het kabinet is bijeen om te praten over het eisenpakket van JA21, BBB en SGP. Premier Jetten (D66) en de vicepremiers Van den Brink (CDA) en Yesilgöz (VVD) zijn daarbij, maar ook minister Heinen (VVD) van Financiën.

Vanmorgen maakten JA21, SGP en BBB bekend samen op te trekken in de onderhandelingen met het minderheidskabinet over het belastingplan. Het is vanaf nu "samen uit, samen thuis", zei JA21-leider Eerdmans tegen de NOS.

In een brief aan het kabinet bieden de drie rechtse oppositiepartijen hun steun aan voor het belastingplan en een constructieve houding voor alle andere begrotingen in ruil voor grote aanpassingen van de plannen van D66, VVD en CDA. In het belastingplan staat hoe het minderheidskabinet de komende jaren de belastingen wil regelen.

JA21, SGP en BBB willen de belastingverzwaring om te voldoen aan de NAVO-norm, door het CDA de vrijheidsbijdrage genoemd, van tafel en juist een flinke lastenverlichting. De forse aanpassingen aan de stikstofplannen die BBB al eerder vroeg, meer maatregelen op asiel waar JA21 steeds voor pleit, en de SGP-eisen op het gebied van medisch-ethische kwesties waaronder draagmoederschap en abortusbeleid zijn nu gezamenlijke eisen.

De drie partijen willen hun plannen betalen door bezuinigingen op andere terreinen. Op vragen van de NOS zeggen de partijen dat ze dat ze de invulling "voor aan de onderhandelingstafel met het kabinet bewaren". Volgens SGP-leider Stoffer is alles "tot de laatste euro toe gedekt" en moet vooral gedacht worden aan "snijden in de overheidsuitgaven".

Over links of over rechts

Door de samenwerking en inhoud van het pakket komt de coalitie, die intern al verdeeld is, nog verder onder druk te staan. D66 en CDA hebben een voorkeur voor links, de VVD voor samenwerking met rechtse partijen.

Het kabinet zegt steeds voor een breed draagvlak in de Tweede Kamer met honderd zetels te willen gaan. Oppositiepartijen zeggen dat dat niet kan en dat het kabinet moet kiezen. Behalve dat dit rechtse verbond dus de minderheidscoalitie op scherp zet wordt ook duidelijker dat die brede steun steeds moeilijker wordt: in het pakket zitten eisen die Pro en Volt niet zullen steunen.

Maandag riep premier Jetten partijen nog op het belastingplan vooral op de inhoud te beoordelen en er geen andere dingen aan te verbinden. Met deze brief doen SGP, JA21, en BBB dit wel: ze benadrukken in hun brief hun zorgen over de plannen van het kabinet. Naast aanpassingen op het gebied van stikstof, asiel en medische ethiek willen ze ook flinke veranderingen in de lastenverhogingen.

"Nederland draait op mensen die werken, ondernemen en zorgen voor hun gezin", schrijven ze en mensen verdienen "een overheid die zorgt dat werken en ondernemen loont en verantwoordelijkheid nemen niet gestraft wordt".

Voorgestelde lastenverlichtingen van SGP, BBB en JA21

- Het schrappen van de 'vrijheidsbijdrage'.
- De belastingkloof tussen een- en tweeverdieners aanpakken.
- mkb-winstvrijstelling verhogen om ondernemers te ontlasten.
- De btw-verhoging op sierteelt schrappen.

Het schrappen van de lastenverzwaring voor defensie-uitgaven ligt met name voor het CDA gevoelig. De eisen van de SGP op het terrein van abortus en draagmoederschap zullen met name voor D66, de grootste regeringspartij, moeilijk verteerbaar zijn.

Over de eis dat gemeenten niet worden gedwongen om asielzoekers op te vangen, heeft asielminister Van den Brink (CDA) al meerdere malen gezegd hij dat niet op papier kan toezeggen omdat dat in strijd is met de Spreidingswet. Ook de forse aanpassingen van het stikstofpakket zullen op weerstand stuiten. Het voorstel is in strijd met afspraken waarvan het kabinet eerder zei dat die nodig zijn om vergunningen weer op gang te krijgen. En bij forse wijzigingen van de plannen zal Pro zijn steun intrekken.

De rechtse oppositiepartijen spreken zelf van een "constructief aanbod", waarmee het kabinet zijn plannen in de Tweede en Eerste Kamer verzekerd ziet van voldoende steun. Met een aanbod dat vooral aantrekkelijk zal zijn voor de VVD wordt de druk op het toch al verdeelde minderheidskabinet nog groter dan hij al was.

Audiofragmenten die de krant El País in handen heeft, lijken erop te wijzen dat een menselijke fout een grote rol heeft gespeeld bij de Spaanse treinramp van gisteren. Er valt te horen hoe de verkeersleiding een hogesnelheidstrein toestemming geeft op volle snelheid verder te rijden, hoewel dat tegen het protocol is.

El País zette drie gesprekken van enkele minuten online tussen de treinverkeersleiding en de beide treinen die betrokken waren bij het ongeluk: twee waarin beide treinen toestemming krijgen de reis te hervatten na een storing en een waarin een machinist meldt door een storing nog niet te kunnen rijden. Enkele minuten later botste de achteropkomende trein op de stilstaande trein.

De problemen ontstonden rond 08.30 uur, toen station Urda getroffen werd door een storing. Kort daarna vindt het eerste contact plaats met de AVE-trein die van Madrid op weg is naar Sevilla. De machinist meldt dat hij tot stilstand is gekomen, maar krijgt van de verkeersleiding te horen dat hij mag doorrijden onder een alternatief veiligheidssysteem.

"Koppel de LZB-beveiliging los en weer vast. Hervat vervolgens de reis op normale snelheid onder bescherming van de BSL", zegt de treindienstleider. De machinist herhaalt de instructie nauwkeurig: "onder normale snelheid".

Zo ging het fout in Spanje:

Minister Puente van Transport noemde dat besluit gisteravond onbegrijpelijk. "Er wordt niet besloten om op aangepaste snelheid te rijden. Dat is een snelheid waarbij de machinist de trein nog kan stoppen als er een obstakel op het spoor is, maximaal 40 kilometer per uur."

Het spoor blijkt inderdaad niet vrij - dat krijgt de controlekamer enkele minuten later te horen. De Iryo-trein die enkele minuten voor de AVE was vertrokken van Madrid naar Sevilla, staat nog altijd stil op hetzelfde traject, meldt de machinist in een gesprek om 08.41 uur. "Ik sta stil bij het sein van Urda", meldt ze.

Ook zij krijgt de opdracht de reis op normale snelheid te vervolgen, maar om 08.48 uur komt ze weer in de lucht met de mededeling dat de trein nog altijd stilstaat. "De herstart van het LZB-systeem wordt niet toegestaan, dus ik sta nog steeds stil bij het sein."

De persoon met wie ze contact heeft, lijkt het verband tussen die drie gesprekken niet te leggen. "Begrepen", meldt hij alleen. "Nou ok, laat maar weten. We horen het wel als je problemen blijft houden." 5 minuten later knalt de AVE op hoge snelheid op de Iryo-trein.

Zoekactie gaat door

De Spaanse politie is begonnen met verklaringen af te nemen van iedereen die zich op dat moment in de ruimte van de verkeersleiding bevond.

De hele nacht is in de wrakstukken gezocht naar slachtoffers. Verlicht met bouwlampen werd er in het verwrongen staal gezocht met groot materieel.

Het is nog niet duidelijk of dat iets opgeleverd heeft:

Het dodental van het treinongeluk staat op 69, rond de 60 slachtoffers liggen gewond in het ziekenhuis. In de stilstaande trein zaten 147 mensen, in de AVE-trein 397. Het is niet duidelijk hoeveel inzittenden nog worden vermist.

Spanje heeft drie dagen van nationale rouw aangekondigd. Ook is gisteravond al op enkele plekken een minuut stilte gehouden voor de slachtoffers. Daarbij werd ook in meerdere steden het ov stilgezet.

Betoging

Bij het ministerie van Transport kwamen gisteravond enkele honderden mensen samen om het vertrek van minister Puente en premier Sánchez te eisen. Toen er met flessen en vuurwerk werd gegooid, werden ze door de politie met traangas verdreven. Niemand is gearresteerd.

Puente blijft erbij dat het Spaanse spoor veilig is: "Er zijn systemen, regels, protocollen. Fouten kunnen gebeuren, maar ik wil benadrukken dat onze spoorwegen net zo veilig zijn als in omliggende landen."