NOS Nieuws - Algemeen

In Finland is veel verontwaardiging over de illegale kap van honderdduizenden bomen. Google kapte de bomen voor de aanleg van datacenters, maar moest het werk deze maand neerleggen van de Finse toezichthouder. Het bedrijf had de noodzakelijke milieueffectrapportages niet afgerond voor de start van de kap.

De bomen werden weggehaald op twee plekken in het midden van Finland. Bij Muhos verdwenen zo'n 250.000 bomen. Bij Otanmäki, zo'n 100 kilometer zuidoostelijker, sneuvelden nog eens 150.000 bomen, schat ecologe Mari Annala in The Guardian.

Google heeft vorige week excuses aangeboden voor de ontbossing. Wel zei de landelijke directeur Antti Järvinen dat het bedrijf had gehandeld "naar beste begrip van de wetgeving die we op dat moment hadden".

Maar daarmee is de beroering niet voorbij, want in Finland staan 145 datacenters op de planning. Meer dan 93.000 mensen hebben inmiddels een petitie ondertekend voor strengere regels voor datacenters. Ook willen ze dat de getroffen gemeenschappen worden gecompenseerd.

Wolven in dorp

In Muhos zegt een bewoner tegen The Guardian dat hij wil dat Google de schade vergoedt. Hij stelt voor dat het bedrijf helpt bij het herstel van de lokale zalmpopulatie, die decennia geleden al is verdwenen door de waterkrachtcentrales.

In Otanmäki zegt een bewoner dat de kap van de bomen de natuur heeft verstoord. Sinds de bomen zijn verdwenen, komen er wolven, zegt Anni Ranta (53). "Ze zijn gevlucht."

Haar afkeer van de datacenters is zo sterk dat ze overweegt om te verhuizen. "Ik wil ze helemaal niet in Finland hebben. Ik heb een hekel aan het hele idee van AI en de wereld die verandert, en de manier waarop dat gebeurt. Het gaat te snel."

Investeren in Finland

Vorige maand werd bekend dat Google een investering van 13 miljard euro doet in nieuwe AI-datacenters en digitale infrastructuur in Finland. De Finse premier Petteri Orpo zei toen dat het aantrekken van dit soort investeringen "topprioriteit" was en dat de deal met Google "duurzame voordelen voor beide partijen" zou opleveren.

Finland is aantrekkelijk voor technologiebedrijven vanwege de vele ruimte en het koude klimaat. Daardoor is er minder energie nodig om de warmte af te voeren die datacenters produceren, wat de kosten drukt. Microsoft sloot eerder dit jaar ook al een deal over datacenterplannen in Finland.

Oekraïne meldt dat de verbinding met het Starlink weer stabiel is. Op 14 oktober meldde het Oekraïense leger dat ze plots problemen hadden met de satelliet-internetvoorziening Starlink. Dat leverde grote problemen op voor de Oekraïense defensie.

Onder meer de snelheid van aanvals-, verdedigings- en bevoorradingsdrones werd verminderd. De drones konden ineens niet harder dan 160 kilometer per uur, terwijl Russische kamikazedrones een snelheid van meer dan 500 kilometer per uur halen.

Ook kwamen waarschuwingen over lancering van rakketten niet meer door, waardoor burgers niet op tijd gewaarschuwd konden worden.

De drones kunnen hun normale snelheid weer halen, zegt Oekraïense Defensieminister tegen Reuters. "De verbinding is stabiel."

Amerikaanse regering

Zelensky vermoedde dat de Amerikaanse regering achter de problemen zat. In de dagen voorafgaande aan de problemen sloot Trump een diesel-overeenkomst met Rusland, hief sancties op en eiste van Oekraïne dat het stopt met aanvallen op Russische olieraffinaderijen. Ook zei Trump tegen de pers dat het tijd is dat Oekraïne een nieuwe leider krijgt.

"Het zijn verrassingen waar je niet op rekent als je echt partners bent. Wij rekenen op onze partnerrelatie met de Verenigde Staten", reageerde de Oekraïense president tijdens een bezoek aan Londen.

Musk

Trump en Elon Musk, eigenaar van SpaceX waar Starlink onder valt, wezen naar elkaar als het gaat om de Starlink-problemen. Musk schreef op X dat Starlink beheerd wordt door de Amerikaanse defensie en uiteindelijk dus door president Trump.

Afgelopen woensdag meldde The Wall Street Journal op basis van bronnen dat Musk zelf opdracht had gegeven om de toegang van Oekraïne tot het satellietnetwerk Starlink te beperken.

Musk en Trump zouden de beperkingen vooraf hebben besproken, en ook nadat ze waren ingevoerd contact hebben gehad.

'Zorgwekkend'

De Europese Unie noemde die berichten "uiterst zorgwekkend" en eiste dat Musk de volledige gebruiksmogelijkheden onmiddellijk herstelde.

"Oekraïne heeft satellietinternet nodig voor de communicatie tussen zijn militairen, om zijn burgers te beschermen en om de drones te besturen die het voor de verdediging van zijn grondgebied nodig heeft", zei een woordvoerder van EU-Commissievoorzitter Von der Leyen.

De EU werkt aan een soortgelijk satellietnetwerk als Starlink, dat IRIS2 gaat heten. "Oekraïne kan zich daar volledig bij aansluiten", aldus Von der Leyens woordvoerder.

In deze special zie je meer over Starlink en de Oekraïense afhankelijkheid ervan:

De Amerikaanse rapper Macklemore heeft voor het eerst opgetreden sinds hij half september uit het voorprogramma van de Britse zanger Ed Sheeran werd geschrapt wegens pro-Palestijnse uitspraken. Tijdens het concert in Colorado zei hij onder meer dat "het niet moeilijk is om mens te zijn".

Aanleiding voor het weren van Macklemore uit de tour van Sheeran, waren uitspraken die hij deed tijdens het voorprogramma. Op 4 september vroeg Macklemore bij een concert in het MetLife Stadium in de Amerikaanse staat New Jersey aandacht voor de situatie van Palestijnen in Gaza.

"Een van de redenen waarom ik deze tournee wilde doen, was omdat ik hier op podia en in stadions door heel Amerika wilde staan en twee woorden wilde uitspreken die me zeer na aan het hart liggen: Free Palestine", zei hij toen.

Macklemore, wiens echte naam Ben Haggerty is, zou aanvankelijk bij tien concerten van Ed Sheeran in de VS optreden, maar na zijn uitspraken in New Jersey bleef dat aantal beperkt tot twee. De stadions waar de overige concerten zouden plaatsvinden, wilden hem geen podium meer bieden.

Volgens Macklemore werd Sheeran onder druk gezet door stadioneigenaren om hem uit zijn programma te schrappen. De Amerikaanse organisator van Sheerans concerten bevestigde later tegen muziekblad Rolling Stones dat de concertzalen Macklemore niet meer lieten optreden wegens zijn uitspraken.

Eerste optreden

Donderdagavond Amerikaanse tijd trad Macklemore voor het eerst weer op in Colorado. "Het is op dit moment niet moeilijk om mens te zijn", zei hij. "Het is niet politiek. Het is menselijk om een hart te hebben, anderen te zien lijden en dan te zeggen: dit kan niet langer doorgaan."

"Daarom zeg ik: Free Palestine." Vervolgens vroeg hij ook aandacht voor de situatie in Sudan, Congo, Libanon en Haïti. Daarnaast sprak hij zich uit voor mensen in de VS die worden getroffen door het optreden van de Amerikaanse immigratiedienst ICE en daardoor "bang zijn om hun huis te verlaten".

Uitverkochte concerten

Macklemore kondigde een maand geleden een eigen concertreeks aan onder de noemer 'Free Palestine'. De opbrengst gaat naar hulporganisaties voor Palestijnen.

Komende dinsdag, vrijdag en zaterdag treedt hij op in achtereenvolgens Dublin, Parijs en Londen. De concerten waren binnen mum van tijd uitverkocht. De rapper gaf op Instagram aan daar "diep van onder de indruk te zijn".

Volgens Macklemore laat de belangstelling voor zijn snel opgetuigde concertreeks de kracht van "collectieve actie" zien. Hij ziet die als een steunbetuiging aan artiesten die hun podium gebruiken om zich uit te spreken voor Palestijnen.

Na het vertrek van Macklemore stapten ook Sheerans begeleidingsband en drie acts uit zijn voorprogramma. In Isaac Slade, voormalig voorman van The Fray, vond de Britse zanger een vervanger voor Macklemore.

Schepen op de IJssel tussen de IJsselkop en Zutphen kunnen voorlopig weer in beide richtingen varen. Door de regen van de afgelopen dagen is de stand van de rivier gestegen en daarom is het eenrichtingsverkeer vandaag opgeheven, laat Rijkswaterstaat weten.

Het eenrichtingsverkeer werd tien dagen geleden opnieuw ingesteld, nadat de maatregel twee dagen eerder tijdelijk was opgeheven. Op sommige plekken zakte de waterstand weer onder de 1,45 meter. Daardoor was het voor schepen niet veilig om elkaar te passeren.

De maatregel had gevolgen voor de binnenvaart richting het Twentekanaal, schrijft RTV Oost. Schippers konden niet meer vanuit beide richtingen rechtstreeks naar het kanaal varen en moesten dus omvaren.

'Droogteperiode nog niet voorbij'

Door de regen van de afgelopen dagen heeft de minimaal gepeilde diepte op de Boven-IJssel de vereiste 1,45 meter bereikt. Toch waarschuwt Rijkswaterstaat dat de droogteperiode nog niet voorbij is.

De waterstanden worden daarom nauwlettend in de gaten gehouden. "Als de waterstand weer daalt, kunnen opnieuw maatregelen voor de scheepvaart worden ingesteld."

Twee musea in het Schotse Glasgow zijn gestopt met het tentoonstellen van mummies. In het ene geval zijn de menselijke resten helemaal verwijderd uit de opstelling, bij het andere is de mummie nu bedekt met een doek. Een derde museum is ook van plan aanpassingen door te voeren.

De verandering kwam aan het licht toen een bezoeker zijn dochter de mummie van priester Nekht wilde laten zien in het Kelvingrove Museum. Ze vonden echter alleen een kaartje met de boodschap dat "menselijke resten zijn verwijderd als een teken van respect". Ook een hoofd, voet en hand die gemummificeerd waren te zien, bleken verdwenen.

"We zijn van mening dat het van meer respect getuigt naar de overleden individuen om de antieke Egyptische menselijke resten niet tentoon te stellen", reageert het museum in de Britse pers. Er kan een uitzondering worden gemaakt als er "toestemming is van de overledene of zijn nabestaanden", maar dat is in dit geval uiteraard niet mogelijk.

Verborgen onder een doek

Een tweede museum in de stad blijkt al in augustus vorig jaar om dezelfde redenen wijzigingen te hebben doorgevoerd. De mummie van Sjep-En-Hor in het Hunterian was altijd tentoongesteld in haar rijkversierde sarcofaag, maar is inmiddels onzichtbaar gemaakt met doek. De grafkist is nog wel te zien voor bezoekers.

Het Hunterian zegt "ernaar te streven een meer ethische instelling te worden" en vindt daarom dat de 2600 jaar geleden gestorven vrouw "privacy verdient na haar overlijden". Sjep-En-Hor werd al sinds 1820 tentoongesteld. De mummie van Nekht, zo'n 4000 jaar oud, was begin vorige eeuw opgegraven.

Museumbeheerder Glasgow Life zegt van plan te zijn ook enkele stukken weg te halen uit religiemuseum St. Mungo. Het gaat daar om een lijkkist en enkele gemummificeerde resten.

'Geschiedenis verborgen'

De veranderingen komen voort uit aangescherpte richtlijnen van de internationale museumraad ICOM. Die schrijven voor dat er "omwille van de menselijke waardigheid" terughoudend moet worden omgegaan met het tentoonstellen van lichaamsdelen. "Besluiten daarover moeten altijd genomen worden in samenspraak met afstammelingen of de gemeenschappen waaruit ze afkomstig zijn."

Critici spreken van doorgeslagen politieke correctheid. "De geschiedenis wordt verborgen", vreest Conservatief politicus Murdo Fraser. "De musea van Glasgow zouden moeten pronken met onze geschiedenis, niet het stiekem verwijderen vanwege de nieuwste trend in politiek correctheid."

"Britse musea zijn te druk bezig de geschiedenis te censureren en filteren om tegemoet te komen aan de eisen van woke fanatiekelingen", zegt Chris McGovern, geschiedenisadviseur onder oud-premier Thatcher, tegen de Daily Mail. "Straks mag het Tapijt van Bayeux ook niet meer getoond worden omdat er te veel geweld, dood en lijken op te zien zijn."

Mummy issues

Andere musea zeggen in de Britse media niet het voorbeeld van Glasgow te volgen. National Museums Scotland, waar enkele drukbezochte instellingen in Edinburgh onder vallen, heeft geen plannen iets aan te passen. Ook het gerenommeerde British Museum heeft geen mummy issues, zoals de Daily Mail het verwoordt.

Een woordvoeder van het Londense museum zegt dat menselijke resten best "met respect, zorg en waardigheid" getoond kunnen worden, zolang er maar voldoende context bij geleverd wordt. Het museum wijst op de educatieve, historische en wetenschappelijke waarde van dergelijke stukken. Er zijn dan ook plannen om iets te wijzigen.

De musea in Glasgow hebben nog niet gezegd wat er nu met de mummies zal gebeuren. Een woordvoerder laat weten open te staan voor het terugsturen ervan naar Egypte.

'Keuzes veranderen'

Musea in Nederland kennen de discussie. Het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden zegt dat er altijd "behoedzaam gehandeld" wordt "met respect voor de menselijke waardigheid", maar "vindt het belangrijk om historische verhalen te vertellen, niet alleen over het leven, maar ook over de dood en de omgang met het dode lichaam".

Het Amsterdamse Allard Pierson heeft ervoor gekozen de mummies zo te tonen dat bezoekers ervoor kunnen kiezen niet te kijken. Het geeft daarbij toe dat de "keuzes die we vandaag (of gisteren) maakten, niet noodzakelijk de keuzes zijn die we in de toekomst maken".

Het stormachtige weer van gisteravond heeft op veel plekken geleid tot schade, vooral in het zuiden van Nederland. In de provincies Limburg en Noord-Brabant zijn er veel meldingen van omgevallen bomen en takken op weg. Voor zover bekend is niemand gewond geraakt.

De waarschuwing van het KNMI voor harde wind is inmiddels ingetrokken. Vanavond is er opnieuw kans op zware windstoten, dan in de kustgebieden.

Storm Austen leidde gisterochtend al tot overlast in Frankrijk en Engeland. In afgezwakte vorm trok het lagedrukgebied daarna over Nederland. De hardst gemeten windstoot was in Vlissingen: 91 kilometer per uur. Ook aan de kust van Zuid-Holland en in het zuiden van Limburg waren er zware windstoten.

Grotere incidenten waren er in onder meer Volkel en Amsterdam. In Volkel sloeg een omvallende boom een groot gat in het dak van een woonboerderij. Ook een serre ging aan diggelen, schrijft Omroep Brabant. In Amsterdam viel een boom op een rijdende auto. De bestuurder kwam met de schrik vrij.

Op veel plaatsen was de brandweer druk met het weghalen van bomen en takken van wegen. In Gelderland heeft de brandweer op zeker twee plekken steigerdoeken weggehaald die dreigden weg te waaien, schrijft Omroep Gelderland.

Vanavond weer code geel

Inmiddels is het minder hard gaan waaien. Er trekken nog enkele buien over het land en daarna schijnt geregeld de zon.

Vanavond neemt de wind weer toe. Vanaf 22.00 uur geldt code geel in Noord-Holland, Friesland, Groningen en het Waddengebied. Het KNMI waarschuwt voor zware windstoten, op Texel en Vlieland mogelijk tot 100 kilometer per uur. De windstoten houden de hele zondag aan.

Oud-burgemeester van Groningen Koen Schuiling gaat in cassatie tegen de veroordeling tegen hem voor masturberen in zijn auto. Dat heeft hij via een verklaring bekendgemaakt in de podcast Belleman & Van Dop.

Het gerechtshof in Zwolle veroordeelde Schuiling vorige week tot een boete van 250 euro voor wat officieel schennispleging heet. Het gerechtshof acht bewezen dat hij heeft gemasturbeerd in zijn auto in maart 2024. Schuiling heeft dat altijd ontkend. Hij stelt dat hij buikpijn had en daarom zijn broek open had en over zijn buik wreef.

Om die reden vecht hij zijn veroordeling opnieuw aan. "Ik ben vanaf het begin altijd duidelijk geweest over wat er die avond aan de hand was en waar ik last van had", zegt hij in een verklaring die werd voorgelezen door rechtbankverslaggever Saskia Belleman. "Het is voor mij onbegrijpelijk dat het hof dat niet gelooft. Het gaat in deze zaak over een relatief kleine boete, maar de gevolgen voor mij zijn immens."

Schuiling zegt dat de veroordeling onrechtvaardig voelt en dat hij nog steeds strijdbaar is om zijn recht te halen. Ook bedankt hij mensen voor "de vele steunbetuigingen".

Verklaring vrachtwagenchauffeur

De oud-burgemeester werd vorig jaar door de rechtbank van Zwolle schuldig bevonden aan schennispleging en kreeg een boete van 250 euro. Tegen die veroordeling ging hij in hoger beroep, maar ook het gerechtshof veroordeelde hem dus.

In de zaak speelt de verklaring van een vrachtwagenchauffeur een grote rol. Hij heeft verklaard dat hij op 25 maart 2024 naast Schuiling reed op de A7 tussen Groningen en Hoogezand. Daar zag hij dat Schuiling de binnenverlichting van zijn auto aan had en aan het masturberen was. De vrachtwagen en de auto reden een tijd bij elkaar in de buurt.

Zowel de rechtbank als het gerechtshof beschouwt de verklaring van de chauffeur als betrouwbaar omdat hij altijd gedetailleerd en consistent heeft verklaard. Schuiling heeft daarentegen niet altijd hetzelfde verklaard, zei het hof vorige week. Hij zei eerst dat hij moest plassen, later verklaarde hij dat hij buikpijn had.

Vroegtijdig gestopt

Schuiling was burgemeester van Groningen tussen 2019 en 2024. Hij kondigde in september 2024 voortijdig zijn vertrek aan, toen de verdenking tegen hem nog niet openbaar was.

Over dit vertrek schreef Dagblad van het Noorden later dat minister Uitermark van Binnenlandse Zaken vanwege de masturbatiezaak druk op hem had uitgeoefend. Als hij niet zelf zou stoppen, zou het ministerie hem schorsen. Het ministerie zegt tegen de NOS dat Schuiling niet onder dwang vertrok.

Voormalig CDA-Tweede Kamerlid en journalist Sytze Faber is op 89-jarige leeftijd overleden in Leeuwarden. Dat meldt zijn familie in een rouwadvertentie in NRC.

Faber groeide op in een Fries, gereformeerd milieu, studeerde politicologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en promoveerde in 1974. Na jaren in de wetenschap te hebben gewerkt, werd hij in 1977 Tweede Kamerlid.

De Fries kwam de Tweede Kamer in namens de ARP, dat in 1980 opging in het CDA. Hij gold als linkse CDA'er en had grote bezwaren tegen het tot stand komen van het kabinet-Van Agt I, bestaande uit zijn CDA en de VVD.

Onafhankelijke geest

Desondanks behoorde hij niet tot de zogeheten loyalisten, een groep van aanvankelijk zes CDA'ers uit de linkervleugel van de partij, die zich kritisch opstelden tegen het regeerakkoord met de VVD. Daardoor namen zij een belangrijke machtspositie in, aangezien het kabinet-Van Agt I met 77 zetels een krappe meerderheid had.

Faber sloot zich niet bij hen aan, passend bij zijn onafhankelijke geest om zich zo niet bij voorbaat aan groepsdenken te binden. Toch week hij geregeld af van de partijlijn. Hij speelde een belangrijke rol binnen de debatten over de grondwetsherziening en verzette zich in 1979 met negen andere CDA'ers tegen de plaatsing van Amerikaanse kruisraketten in Nederland.

Hij combineerde zijn Kamerlidmaatschap met het gedeelde hoofdredacteurschap bij het Friesch Dagblad. "Die combinatie met de politiek was toen volstrekt normaal: het was de zuilentijd en een zuilenkrant", zei Faber begin dit jaar nog in een interview met die krant.

Toen Ruud Lubbers in 1982 premier werd, volgde Bert de Vries hem op als CDA-fractievoorzitter. Binnen de partij werd sterker aangedrongen op eensgezindheid, daardoor kwam de positie van kritische Kamerleden onder druk te staan. Faber bleef tot januari 1985 Kamerlid.

Burgemeesterschap

Vervolgens werd hij benoemd tot burgemeester van het Drentse Hoogeveen. In 1988 raakte Faber betrokken bij een incident in Zwolle na een kroegbezoek. Daar kregen Faber en de burgemeester van Smallingerland, Bert Smallenbroek, ruzie met een groep jongeren. Daarbij zou Smallenbroek slaags zijn geraakt met hen.

De toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Van Dijk boog zich zelfs over de kwestie, ook wel "de Zwolse affaire" genoemd. Na onderzoek van de rijksrecherche concludeerde hij dat de burgemeesters geen strafbare feiten hadden gepleegd.

Hij vond het incident "te futiel, te miezerig" voor ontslag, maar berispte hen wel omdat ze het aanzien van hun ambt hadden geschaad. De vorig jaar overleden Smallenbroek, stapte op. Faber behield het vertrouwen van de gemeenteraad en bleef uiteindelijk tot 1998 burgemeester van Hoogeveen.

Na zijn vertrek uit Hoogeveen keerde Faber terug bij het Friesch Dagblad als politiek columnist, waar hij een wekelijkse column schreef. In 2007 schreef hij het boek De wet van de koestal. Gereformeerden in Den Haag, over de formatie van het kabinet-Balkende IV.

Faber overleed afgelopen donderdag in Leeuwarden.

Met nog tien dagen te gaan tot de Congresverkiezingen neemt in de Verenigde Staten de spanning toe. Op het spel staat een meerderheid in de twee Kamers van het Congres: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. De Republikeinen zetten alles op alles om hun meerderheden te behouden en de Democraten gaan op hun beurt tot het uiterste om die te veroveren. En ze zien een kans: in meerdere staten lijkt volgens de peilingen een verrassing mogelijk.

Deze verkiezingen zijn voor Democraten dé mogelijkheid om de macht in Washington weer een beetje naar zich toe te trekken. De afgelopen twee jaar hebben Donald Trump en zijn Republikeinse partij met hun meerderheden in het Congres een stempel op het land en de wereld gedrukt.

De acties van de president zijn voor veel mensen een reden om te gaan stemmen bij de midterm elections. Vaak worden tussentijdse verkiezingen gezien als indirect referendum over de president. Het lukt de partij van de president bijna nooit om het Congres in handen te houden. Met zijn lage populariteitscijfers komen deze verkiezingen ook voor Trump op een slecht moment.

Beluister onze podcasts over de midterms in de VS

In aanloop naar de midterms op 3 november maken de NOS-collega's van Bureau Washington nieuwe afleveringen van de podcast Amerika Kiest. Beluister ze via NPO Luister of via een ander audioplatform.

De Democraten hopen dus te kunnen toeslaan, maar zowel het Huis als de Senaat in handen krijgen is een uitdaging. Zeker in de Senaat is het verre van een gelopen race. De Democraten moeten in zeker vier staten een zetel van de Republikeinen afpakken, onder meer in staten waar Trump twee jaar geleden met meer dan 10 procentpunten verschil won.

Texas van rood naar blauw?

Een van die staten is Texas. Daar hopen de Democraten met de 37-jarige James Talarico een troef in handen te hebben om het altijd rode Texas blauw te laten kleuren.

De voormalige leraar probeert aan te tonen dat de huidige politiek er niet is voor de gewone Texaan, dat de splijtzwam in de politiek hem niet zit in "links of rechts, maar boven en onder". De bovenlaag van de samenleving verdient te veel en heeft te veel macht, is zijn verhaal.

Zijn tegenstander Ken Paxton is daarvan een voorbeeld, vindt Talarico. Paxton, die door Trump wordt gesteund, is de hoogste aanklager in Texas en wordt achtervolgd door schandalen. Hij overleefde ternauwernood een afzettingsprocedure vanwege verdenkingen van corruptie.

Het helpt Paxton en zijn mede-Republikeinen niet dat ze zien dat Donald Trump almaar rijker wordt van het presidentschap. Hoewel de Amerikaanse economie groeit en er bijvoorbeeld veel investeringen worden gedaan op het gebied van kunstmatige intelligentie, voelen Amerikanen de pijn in hun portemonnee. Zo startte Trump de oorlog met Iran, waardoor de brandstofprijzen enorm stegen.

Vooral diesel is duur en dat wordt met name gevoeld door boeren: hun landbouwmachines draaien op diesel. Mede daarom ogen de Republikeinen in 'rode' staten met veel landbouw, zoals Kansas, Iowa en Ohio, ineens kwetsbaar bij deze verkiezingen.

Ook de importheffingen die Trump invoerde en de daaropvolgende handelsoorlog met Canada helpen niet mee. Voor veel staten is Canada het belangrijkste exportland.

Waarover gaat het nog meer bij de verkiezingen? Onze correspondent legt het uit in deze video:

De Republikeinen hebben door dat het alle hens aan dek is. Trump geeft grote sommen geld uit om Republikeinse kandidaten in het nauw te steunen, bijvoorbeeld met extra tv-spotjes. Daarnaast reizen hij en vicepresident Vance los van elkaar het land door om kiezers te enthousiasmeren.

Trump vloog deze week naar Kansas, South Carolina, Florida, Iowa en North Carolina. Die staten won hij eerder met gemak, maar nu ziet zelfs Trump het daar somber in. Zo gaf hij op het podium in North Carolina per ongeluk toe dat de Democratische kandidaat waarschijnlijk een Senaatszetel zou gaan winnen. "En dat is bizar", zei hij. De Republikeinse kandidaat Michael Whatley moest het in de zaal aanhoren.

Democraten als schrikbeeld

Om die kwetsbaarheden te maskeren, proberen de Republikeinen hun tegenstander af te schilderen als een radicale partij met veel te liberale ideeën. Ze creëren een 'woke' schrikbeeld voor conservatieve kiezers. Daarnaast wekken ze de suggestie dat als de Democraten de macht krijgen de VS een communistische koers inzet.

Dat komt vooral tot uiting in de spannende Senaatsverkiezing in Michigan. Daar hopen de Republikeinen de progressieve Democraat Abdul El-Sayed te verslaan en zo juist een zetel van de Democraten af te pakken. De islamitische El-Sayed wordt er als zondebok gebruikt.

Dat gaat gepaard met persoonlijke, islamofobe en racistische aanvallen. Zo zou El-Sayed een terrorist zijn en een 'jihadistische dwaas' zijn. Het laat zien dat de Republikeinen geen enkele controverse schuwen en tot het uiterste gaan om de Senaat te behouden.

De Democraten denken een grote kans te maken op een of twee meerderheden in het Congres, maar het is meer dan eens voorgekomen dat een voorspelde megawinst toch uitbleef. De Republikeinen hopen dan ook dat de uitslagen er na 3 november rooskleuriger uitzien dan de huidige peilingen.

Een verhaal van Nieuwsuur over vreselijke misstanden op een Nederlandse jeugdzorglocatie in Spanje maakt veel los. Naast geschokte reacties die bij de redactie binnenkomen, melden zich ook nieuwe slachtoffers die hun verhaal willen doen. "De teller loopt op", vertelt Lune van der Meulen in de podcast. Zij werkte samen met haar collega Yoeri Vugts meer dan een jaar aan dit dossier.

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Gemeenten en jeugdbeschermers stuurden jarenlang jongeren naar dit zogenoemde gezinshuis in Spanje, Huize Soria, als het op opvangplekken in Nederland niet goed met ze ging. Wetende dat de behandelmethodes daar 'anders' waren. Maar hoe anders, dat blijkt nu.

Voor de camera van Nieuwsuur deden vier jongeren hun verhaal.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie en eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Goedemorgen! In Frankrijk worden weer grote protesten verwacht en vannacht kun je een uurtje langer slapen, omdat de wintertijd ingaat. Om 03.00 uur 's nachts gaat de klok een uur achteruit. Daardoor wordt het 's ochtends eerder licht en 's avonds eerder donker.

Eerst het weer: vanochtend zijn er eerst enkele buien, maar die trekken weg naar het noorden en daarna schijnt geregeld de zon. Vanmiddag neemt de bewolking weer toe en tegen de avond volgt opnieuw veel regen en wind.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

In Duitsland is brand uitgebroken in het Adelaarsnest, het bekende theehuis van Adolf Hitler. Er is een persoon aangehouden. Of die de brand heeft aangestoken, is onbekend.

Het Adelaarsnest werd in 1938 opgeleverd en was bedoeld om (diplomatieke) gasten te ontvangen. Hitler kwam er zelf niet vaak, maar mensen in zijn omgeving wel.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Het was gisteren 23 oktober, de dag waarop judoka Anton Geesink in 1964 olympisch goud won in Japan. Beelden van die gebeurtenis zijn iconisch, maar in het archief van Beeld en Geluid vonden we nog meer bijzonder en zelden vertoond materiaal van voor en na afloop van het toernooi.

In onderstaande filmpjes zie je hoe Geesink wordt geïnterviewd vlak voor én vlak na hij olympisch kampioen is geworden:

Fijne dag!

Het houten clubgebouw van schietvereniging Davy Crockett in Meterik is vannacht verwoest door een brand. Dat gebeurde tijdens het openingsfeest van de saloon, die zelf door de leden was gebouwd.

Er waren tientallen mensen bij het feest aanwezig, meldt de Limburgse omroep L1. Iedereen kon het gebouw op tijd verlaten.

Een lokale journalist zegt dat ongeveer honderd brandweerlieden ingezet zijn om het vuur te bestrijden. Er was geen munitie aanwezig in het pand.

De Davy Crockett Saloon was pas twee weken geleden opgeleverd. Het gebouw was in zeven maanden tijd door de leden gebouwd vanwege het 60-jarige bestaan van de schietclub.

"Het is iets om trots op te zijn dat we dit met z'n allen hebben gebouwd", zei voorzitter Jan Joosten. Vandaag zou er een open dag zijn.

Vandaag zijn er opnieuw grote protesten in Frankrijk. In Parijs, waar vorige week veel vernielingen werden aangericht, maken winkeliers zich op voor een nieuwe dag met geweld.

Langs de route van de demonstratie klinkt overal het geluid van cirkelzagen en schroefmachines. Winkeliers laten hun puien bedekken met houten platen. Een vertrouwd beeld in het oosten van Parijs, waar vaak demonstraties zijn die vaak uit de hand lopen.

"We zijn al dagen in de weer", zegt Khaled, die met zijn collega's een buurtsupermarkt met platen bekleedt. "Vanaf zondag hebben we winkels dichtgetimmerd die vorige week zijn geplunderd en gesloopt. Daarna konden we door met de voorbereidingen voor de nieuwe actiedag."

Melanie heeft een keukenwinkel vlak bij Place de la Nation. Zij kon haar eigen installateurs inschakelen om haar winkel dicht te timmeren. Dat was een geluk, want andere winkeliers konden niemand vinden of ze konden het niet betalen. Ook zijn de houten platen bijna niet meer te krijgen. "Heel verdrietig dat we dit moeten doen om onze spullen, ons werk te beschermen", zegt ze.

Ramp voorkomen

De Franse regering zet alles in om een ramp zoals vorige week zaterdag te voorkomen. Vandaag zijn 70.000 politiemensen op de been. Verloven zijn ingetrokken en volgens Franse media worden zelfs agenten in opleiding en personeel van de grensbewaking ingezet. De politie heeft vandaag twintig pantservoertuigen en vijftien waterwerpers paraat.

Toch hebben winkeliers en horeca-ondernemers er geen vertrouwen in dat dit nieuwe plunderingen kan voorkomen. In de wapenwinkel aan de Rue du Faubourg-Saint-Martin is het een komen en gaan van ondernemers die zelf voorbereid willen zijn. Ze kopen vooral traangasbussen en pepperspray. "Je moet wel recht in het gezicht richten", geeft de verkoper als instructie mee.

Eric komt twee bussen halen om de sierradenwinkel van zijn vrouw te kunnen beschermen. Hij had liever grotere modellen gekocht, maar die waren uitverkocht. "Je probeert het ergste te voorkomen. De diensten die ons zouden moeten beschermen kunnen dat kennelijk niet. Daarom zoeken we andere middelen."

De overheid adviseert ondernemers om particuliere beveiligers in te huren. Daar snapt hij niets van. "De staat zou toch de veiligheid van mensen en spullen moeten beschermen? Dat heb ik altijd gedacht."

France Info sprak met de eigenaresse van een Vietnamees restaurant die een taser kocht, nadat ze vorige week was aangevallen. Eric heeft van collega's gehoord die jachtgeweren klaar hebben. Die mag je hebben met een jachtvergunning. "Zo'n schot hagel, daar raak je veel mee. Maar het is jammer dat we het hierover moeten hebben. Hopelijk is het dit weekend niet nodig."

Verboden demonstraties

Om nieuwe onlusten te voorkomen, hebben de autoriteiten heel veel demonstraties verboden. In veel steden mag er niet gedemonstreerd worden. In Parijs is alleen de demonstratie van de vakbonden toegestaan, omdat de bonden eigen ordediensten hebben en veel ervaring met demonstraties. De gele hesjes-beweging en de scholieren waren niet of amper georganiseerd.

Wat begon als protesten van scholieren, liep uit op rellen en plunderingen. Wat gebeurde er precies?

Vakbonden en politieke partijen op links hebben flinke kritiek op het besluit van president Macron. Ze noemen het een aantasting van het democratisch recht op demonstreren. "Het is een autoritaire vlucht naar voren van de macht. Dit past bij een politiestaat. Het is niet aan de regering om te beslissen wie er mag demonstreren", schrijft de radicaal-linkse partij La France Insoumise.

En ook over de route van de demonstratie in Parijs is er tot het laatste moment discussie. De route die de gele hesjes wilden lopen, werd verboden. Donderdag leken de bonden toestemming te hebben voor een mars van Place de la Bastille naar Place de la Nation. Daar zijn de aannemers tot het laatste moment bezig met winkelpanden dichttimmeren.

Maar gisteravond verbood de politie ook deze route. De politie stelt een mars voor langs de randen van de binnenstad, over boulevards met veel minder winkels en horecagelegenheden, maar ook veel minder zichtbaarheid. Bonden zijn hier woedend over. Ze proberen dit met een kort geding terug te draaien.

Voor Melanie van de keukenwinkel maakt het niet uit als ze haar winkel heeft laten dichttimmeren voor een demonstratie die daar toch niet langskomt. "Dan hebben we de houten platen maar alvast voor de volgende actiedag."

In het zuiden van Duitsland heeft een grote brand gewoed in het Adelaarsnest, het voormalige theehuis van Adolf Hitler. Inmiddels zijn aan de buitenkant van het gebouw geen vlammen meer te zien, het gebouw is voor een groot deel verwoest.

Het gebouw staat op 1834 meter hoogte op de Kehlstein, een Alpenberg in de buurt van de stad Berchtesgaden. Volgens de Beierse omroep stond het bekende bouwwerk al in lichterlaaie toen de brandweer om 21.52 uur aankwam. Om 04.40 uur brandde het nog steeds.

De oorzaak van de brand wordt nog onderzocht. De politie vermoedt dat de brand is aangestoken en heeft kort na het uitbreken een verdachte aangehouden. Of die iets met de brand te maken heeft, is nog onduidelijk.

Ongeveer 200 hulpverleners waren betrokken bij het bestrijden van de brand, meldt de politie van Beieren. Er zijn geen mensen gewond geraakt.

Het Adelaarsnest, dat eigenlijk Kehlsteinhaus heet, werd speciaal voor de Duitse dictator gebouwd. Het werd opgeleverd in 1938 en was bedoeld om (diplomatieke) gasten te ontvangen en te imponeren. Anders dan vaak wordt aangenomen, was het gebouw geen geschenk voor Hitlers vijftigste verjaardag.

Het gebouw biedt een panoramisch uitzicht op een deel van de Alpen en de Oostenrijkse stad Salzburg. Om het bereikbaar te maken, moest een 6,5 kilometer lange bergweg met vijf tunnels worden aangelegd. Ook kwam er een 124 meter hoge lift.

Hitler woonde vlakbij, in zijn buitenverblijf Berghof. Ook andere prominente nazi's, onder wie Hermann Göring en Albert Speer, hadden in de buurt een huis.

Hitler zelf bezocht het gebouw maar zelden. Het werd vooral gebruikt door mensen uit zijn directe omgeving, onder wie zijn geliefde Eva Braun.

Het Adelaarsnest bleef, in tegenstelling tot Berghof, tijdens de Tweede Wereldoorlog gespaard van geallieerde bombardementen. In 1952 kwam er een restaurant in het gebouw. Ook is er een tentoonstelling over de geschiedenis.

Het Adelaarsnest is nog altijd een populaire toeristische bestemming.

Een pand op een bedrijventerrein in het noordwesten van Rotterdam waar vannacht brand uitbrak, moet als verloren worden beschouwd. Dat meldt de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond.

In het gebouw van ongeveer 4500 vierkante meter zit onder meer een groothandel voor levensmiddelen uit het Midden-Oosten, Turkije en Noord-Afrika. Rond 01.50 uur brak de brand uit, om 02.15 uur meldde de brandweer dat de vlammen uit het gebouw sloegen. Volgens de brandweer is het pand niet meer te redden.

In de loop van de ochtend blust de brandweer nog vooral rond het pand dat in brand staat, waar auto's en busjes staan en andere gebouwen op het bedrijventerrein Zestienhoven, vlak bij Rotterdam The Hague Airport. De brandweer verwacht nog uren bezig te zijn met blussen, zegt de veiligheidsregio.

NL-alert

Bij de brand komt veel rook vrij. Rond 05.45 uur is er een NL-alert verstuurd met het advies ramen en deuren te sluiten. Ook is de omgeving afgesloten voor verkeer.

In heel Rotterdam worden as- en roetdeeltjes gevonden door de draaiende wind. De veiligheidsregio adviseert plekken waar kinderen buiten spelen eerst schoon te maken en de poten van huisdieren die buiten zijn geweest af te nemen voordat ze naar binnengaan.

Bij de brand is niemand gewond geraakt.

Het leger van Israël is de afgelopen dag begonnen met invallen in meerdere plaatsen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Volgens het leger zijn militairen op tientallen locaties actief. Israël verwacht dat de "antiterreuroperatie" enkele dagen gaat duren.

De invallen zijn een reactie op een schietpartij gisterochtend. Daarbij kwamen twee Israëlische militairen om het leven. Volgens Israël waren de daders Palestijnen uit de buurt van Hebron.

Het Palestijnse persbureau Wafa meldt dat soldaten in het westen van Hebron een winkel voor auto-onderdelen en andere bedrijfspanden hebben gesloopt. Israël zegt dat het "illegale bouwwerken sloopt die mogelijk een veiligheidsrisico vormen op de plek waar de confrontatie plaatsvond".

Eerder op de dag meldde een verslaggever van Reuters ook al de sloop van gebouwen. Omwonenden zeiden dat de panden niets te maken hadden met de aanvallers.

In een dorp ten noorden van de stad hebben Israëlische militairen traangas ingezet tegen meerdere mensen, meldt Wafa op basis van lokale bronnen. Ten zuiden van Hebron zouden Israëlische troepen een vluchtelingenkamp zijn binnengevallen.

Afsluiting

Het persbureau meldt ook dat het leger de stad Nablus is binnengegaan. Israëlische militairen zouden met een groot aantal militaire voertuigen de stad zijn binnengedrongen en invallen hebben gedaan in verschillende huizen.

Eerder op de dag werden al wegversperringen neergezet rond Hebron. Premier Netanyahu had het leger opdracht gegeven om de stad af te sluiten en voorbereidingen te treffen voor een volledige afsluiting van de Westelijke Jordaanoever.

Volgens het Israëlische leger kunnen inwoners het gebied via drie aangewezen uitgangen verlaten, nadat ze zijn ondervraagd. Personen die "argwaan wekken" worden volgens Israël overgedragen aan de veiligheidstroepen.

Israël houdt de Westelijke Jordaanoever sinds 1967 bezet. In het gebied wonen ongeveer drie miljoen Palestijnen en 700.000 Israëlische kolonisten.

Dinsdag zijn er parlementsverkiezingen in Israël. Het belangrijkste verkiezingsthema is veiligheid.

Het Zeehondencentrum Pieterburen stelt de aanvraag van het faillissement met een week uit. Na de noodkreet van anderhalve week geleden zijn er nieuwe mogelijkheden ontstaan om het centrum toch open te houden.

Volgens de organisatie is er inmiddels 1,25 miljoen euro aan donaties binnengekomen. Ook is een petitie voor behoud van het centrum meer dan 100.000 keer getekend.

Het bestuur van het Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC), waar het bekende zeehondencentrum sinds de verhuizing naar Lauwersoog deel van uitmaakt, benadrukt dat een oplossing nog niet zeker is. Aankomende week wordt er met verschillende partijen gesproken in de hoop dat er voldoende geld vrijkomt om de zeehondenopvang van de ondergang te redden.

"De financiële situatie blijft kwetsbaar", schrijft het WEC in een verklaring.

Het Zeehondencentrum Pieterburen werd opgericht in 1971. Van 2006 tot 2014 droeg het de naam van oprichtster Lenie 't Hart.

In het centrum worden zieke en verzwakte zeehonden opgevangen. Zodra ze hersteld zijn, worden ze weer vrijgelaten in de Waddenzee.

De organisatie kampt met financiële problemen. Door de bouw van een gloednieuwe opvang in Lauwersoog, die veel duurder uitviel, komt het centrum bijna 3 miljoen euro tekort. Ook komen er veel te weinig bezoekers.

Nog voordat ze überhaupt hebben plaatsgevonden, dreigen de komende verkiezingen in de VS al een staartje te krijgen. Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft een rechtszaak aangespannen om de uitslag in Alaska te kunnen blokkeren. President Trump zegt dat de rechtszaak er is gekomen op zijn verzoek.

Op het stembiljet in Alaska hebben twee kandidaten vrijwel dezelfde naam. Het gaat om de zittende Republikeinse senator Dan S. Sullivan en een andere Republikein Dan J. Sullivan die meedoet als onafhankelijke kandidaat. Die laatste gaat de verkiezingen waarschijnlijk niet winnen, maar kan wel cruciale stemmen wegsnoepen bij de zittende senator.

Het ministerie onder Trump heeft er geen vertrouwen in dat de kiezers de juiste Republikeinse kandidaat op het stembiljet kunnen vinden. Kiezers kunnen in de war raken, stelt het ministerie. Dan J. Sullivan heeft altijd ontkend dat hij meedoet om zijn naamgenoot te frustreren.

Nek-aan-nek in Alaska

Dat is vanuit het perspectief van Trump heel onwenselijk, want het lijkt in Alaska een nek-aan-nekrace te worden tussen de Republikeinen en de Democraten. In de peilingen voor de verkiezingen van 3 november gaan senator Sullivan en de Democraat Mary Peltola gelijk op.

De rechtszaak moet voorkomen dat de Republikeinse senator Dan S. Sullivan verliest. Als dat toch gebeurt, wil het ministerie dat de bekrachtiging van de uitslag kan worden uitgesteld.

De bemoeienis van Trump is volgens een expert die The New York Times sprak zeer ongebruikelijk in de Amerikaanse politiek, zeker zo kort voor de verkiezingen. De Republikeinen hebben dit jaar al vaker ongebruikelijke maatregelen genomen om de macht in het Congres te houden, zoals het herschikken van kiesdistricten om de kans te vergroten dat een partijgenoot wint.

De uitslag in Alaska kan beslissend zijn bij de tussentijdse verkiezingen en bepalen welke partij de meerderheid in de Senaat krijgt.

Meer weten over de Congresverkiezingen? In de video vertelt onze correspondent wat er op het spel staat. Je kan ook luisteren naar nieuwe aflevering van de podcast Amerika Kiest via NPO Luister of via een ander audioplatform.

Taiwan is getroffen door een zware orkaan. Die heeft de naam Champi gekregen en kostte een man op het eiland het leven. Zeker 500 mensen zijn gewond geraakt. Ook kwamen 77.500 huishoudens zonder stroom te zitten.

De dode is een man die op het strand was en werd meegesleurd door hoge golven. Hulpdiensten vonden hem later terug, maar toen was hij al overleden. De golven zouden zo'n 21 meter hoog zijn geweest.

Champi wordt ook een supertyfoon genoemd, een orkaan van de zwaarste categorie met windsnelheden van meer dan 250 kilometer per uur. Bij Champi werden windsnelheden gemeten van ongeveer 298 kilometer per uur met windstoten tot 362 kilometer.

Recordstorm in 2026

De storm groeide de afgelopen dagen uit tot een van de krachtigste van 2026 tot nu toe. Die ontregelde ook het vliegverkeer in Taiwan. Volgens lokale media zijn vandaag bijna duizend vluchten geannuleerd. Ook waren vrijwel alle scholen en bedrijven gesloten.

Beelden van de schade door superstorm Champi in Taiwan:

Hoewel de orkaan Taiwan voorbij is, waarschuwt de Taiwanese weerdienst nog steeds voor zware regenval. Achter de orkaan aan kan er morgenochtend nog zo'n 900 millimeter neerslag vallen. Ter vergelijking: in heel 2025 viel in Nederland 673 millimeter regen.

Champi trekt nu verder in noordelijke richting en zal in de loop van het weekend de westkust van China en het zuiden van Japan bereiken.

Uitzonderlijk warm zeewater

Champi kon uitgroeien tot zo'n zware orkaan door een combinatie van omstandigheden. Het zeewater in de Stille Oceaan is uitzonderlijk warm, op verschillende hoogtes was er weinig wind en er was weinig droge lucht. Dat zijn uitstekende ingrediënten voor een storm om snel in kracht toe te nemen.

KLM krijgt een boete van 320.000 dollar van het Amerikaanse ministerie van Transport omdat de luchtvaartmaatschappij honderden keren door het luchtruim boven Irak is gevlogen. Dat was in strijd met de regels die de luchtvaartmaatschappij had afgesproken met de Amerikaanse maatschappij Delta Air Lines, waarmee de KLM nauw samenwerkt.

De zogenoemde codeshare-overeenkomsten zijn afspraken waarbij twee of meer luchtvaartmaatschappijen vluchten delen onder verschillende vluchtnummers. Het kan betekenen dat een reiziger onder een vluchtnummer van Delta Air vliegt, terwijl op diezelfde vlucht ook reizigers zitten die vliegen met een vluchtnummer van KLM.

In dit soort codeshare-overeenkomsten maken luchtvaartmaatschappijen ook afspraken over beperkingen voor het gebruik van het luchtruim.

Aan de regels houden

De vluchten waarvoor KLM een boete kreeg, zijn uitgevoerd tussen januari 2022 en mei 2025. De vliegtuigen vlogen lager dan 32.000 feet (bijna 10 kilometer) boven Irakees grondgebied, terwijl dat niet was toegestaan.

De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA heeft veiligheidsregels ingesteld voor het luchtruim op locaties waar de veiligheid in het geding kan komen vanwege bijvoorbeeld militaire conflicten.

"Onder de regering-Trump is het volgen van onze veiligheidsregels niet vrijblijvend", zegt minister Duffy van Transport. "We zullen niet aarzelen om een luchtvaartmaatschappij die zich niet aan de regels houdt ter verantwoording te roepen." Waarom KLM de regels niet heeft nageleefd, is niet duidelijk.

Ook boete voor Air France

Ook Air France, zusterbedrijf van KLM, is beboet. Die maatschappij vloog dertig keer over het gebied terwijl dat niet mocht. De boete komt voort uit een schikkingsovereenkomst die AirFrance-KLM met het Amerikaanse ministerie heeft getroffen.

De boete die het bedrijf in totaal moet betalen is 425.000 dollar. Het eerste deel van 265.000 dollar moet binnen zestig dagen worden overgeboekt. Het resterende bedrag hoeft pas te worden betaald in het geval dat de luchtvaartmaatschappijen binnen een jaar nogmaals door het verboden luchtruim vliegen.

"We blijven ons inzetten om alle toepasselijke luchtvaartregelgeving na te leven", zegt een woordvoerder van KLM. Volgens hem "hebben Air France en KLM maatregelen genomen om de naleving van luchtruimbeperkingen voor de toekomst te versterken".