NOS Nieuws - Algemeen

Een man die ruim een week onder het puin zat door de aardbeving in Venezuela, is gered. Dat melden diverse media.

De 43-jarige bewaker werd donderdagochtend lokale tijd door reddingswerkers uit een ingestort winkelcentrum in de kustplaats La Guaira gehaald. Hij zat daar sinds de aardbevingen op 24 juni.

De man, Hernán Gil, werkte als bewaker in het winkelcentrum. Op het moment dat de aardbeving plaatsvond zat hij in een kleine beveiligingscabine. Terwijl het winkelcentrum van acht verdiepingen instortte, bleef zijn cabine overeind staan. Daardoor werd hij beschermd tegen het puin en kon hij ademen.

Zondag werd voor het eerst contact met Gil gelegd door reddingswerkers. "Toen we hem vonden, vroeg hij ons om zijn vrouw niet te vertellen dat hij nog leefde, voor het geval hij het niet zou overleven", vertelt een reddingswerker van het Costa Ricaanse Rode Kruis aan persbureau AP. Het echtpaar heeft twee kinderen van 8 en 10 jaar oud.

Wat volgde was een complexe reddingsoperatie met hulpverleners uit Chili, de VS, Portugal en Mexico, die dagenlang werkten om Gil te bevrijden. Via een camera met telescoop werd contact gehouden met de man. Hij kreeg water en vloeibare voedingsstoffen via een smalle schacht.

Hieronder is te zien hoe dat eruitzag:

Tijdens de zware aardbevingen op 24 juni kwamen volgens Venezolaanse autoriteiten minstens 2295 mensen om het leven en meer dan 11.000 anderen raakten gewond. Er worden nog tienduizenden mensen vermist.

Medici in Venezuela vrezen dat de twee aardbevingen van vorige week tot langdurige problemen gaan leiden. Volgens de lokale overheid zijn 38 ziekenhuizen beschadigd.

De populaire Turkse stand-upcomedian Deniz Göktas is aangehouden en vastgezet voor verhoor. Volgens de Turkse krant Hürriyet is dat vanwege "het openlijk beledigen van de religieuze waarden die door een deel van de samenleving worden aangehangen".

De Turkse versie van BBC stelt dat hij ook wordt beschuldigd van het beledigen van president Erdogan en het aanzetten tot haat. De komiek werd vandaag op het vliegveld van Istanbul opgepakt nadat hij was teruggekeerd van een vakantie.

Göktas bracht op 24 juni een comedyspecial uit op YouTube. In zijn in Istanbul gefilmde show maakt hij grappen over onder anderen Erdogan en de staat van het land. Die show werd binnen een week ruim 7 miljoen keer bekeken.

Dictator

Hij noemt de president in zijn show onder meer dictator. Ook vertelt Göktas in de show dat hij psychologie heeft gestudeerd en erover fantaseert hoe het zou zijn om Erdogans psycholoog te zijn. "Het betaalt goed en het is duidelijk dat je er jarenlang mee bezig bent. Maar ze zouden mij de baan niet gunnen: die zou naar zijn familieleden gaan."

In Turkije werden op sociale media veelvuldig korte fragmenten gedeeld van de show, met name de gedeeltes over Erdogan. Die korte fragmenten werden door de regering geblokkeerd om "de nationale veiligheid en openbare orde te waarborgen". Ook begon het Turkse Openbaar Ministerie maandag een onderzoek. Dat zou zijn gebeurd nadat ruim honderd mensen over de show hadden geklaagd.

Correspondent Turkije Gülsah Ercetin:

"Göktas werd in korte tijd populair met zijn voorstelling, die al snel viraal ging op sociale media. Zijn satire maakte veel los in Turkije. Waar de een hem prees om zijn scherpe humor, vonden anderen dat hij te ver was gegaan.

Online gaat een video rond waarop te zien is hoe Göktas in handboeien wordt afgevoerd. Dat maakt veel los in Turkije. Veel Turken vinden het buitenproportioneel dat er nu een onderzoek tegen hem loopt. Ook de politiek vindt er wat van. Vanuit de oppositie is er stevige kritiek op de manier waarop de comedian wordt aangepakt.

Hij krijgt onder meer steun van Özgür Özel, de afgezette partijvoorzitter van de CHP, de grootste oppositiepartij van het land. Volgens Özel is er nauwelijks nog ruimte voor kunst, satire en vrijheid van meningsuiting. In de afgelopen jaren moesten duizenden mensen voor de rechter verschijnen voor het beledigen van de president, wat strafbaar is in Turkije.

Anderen vinden juist dat Göktas te ver is gegaan door een grap te maken over de Koran, het heilige boek voor moslims. Er zou ook een aanklacht tegen hem lopen voor het beledigen van de president. Voormalig parlementslid van de regerende AK-partij Samil Tayyar zegt daarover: "Ik ben niet tegen harde kritiek als het gaat om humor, maar iemand rechtstreeks beledigen en dat dan onbeschaamd als grap presenteren is geen humor meer". Morgenochtend moet de comedian voor de rechter verschijnen in Istanbul."

Het Vaticaan heeft zoals verwacht bisschoppen van de ultraconservatieve Priesterbroederschap Sint Pius X (SSPX) geëxcommuniceerd. Dat is gebeurd vanwege de wijding van vier bisschoppen zonder pauselijke toestemming. De afdeling voor de geloofsleer van het Vaticaan heeft dat in een verklaring bevestigd. Hiermee is een scheuring (schisma) binnen de Rooms-Katholieke Kerk een feit.

De bisschoppen werden gisteren in het Zwitserse bergdorp Écône door de laatste twee overgebleven bisschoppen van de broederschap gewijd. De ceremonie werd bijgewoond door duizenden gelovigen. Het Vaticaan had meerdere keren de broederschap gewaarschuwd niet door te gaan met de wijding.

Alle zes bisschoppen die betrokken waren bij de wijding zijn geëxcommuniceerd, de zwaarste maatregel binnen de Katholieke Kerk. Dat betekent dat ze zijn uitgesloten uit de Kerk en niet meer mogen deelnemen aan rituelen, totdat ze tot inkeer komen en weer vragen om toe te mogen treden tot de Kerk.

Niet alleen de bisschoppen maar ook priesters zijn geëxcommuniceerd. Het Vaticaan waarschuwt dat gewone gelovigen die formeel tot de broederschap behoren ook het risico lopen op excommunicatie.

Wat is de Priesterbroederschap Sint Pius X?

De Priesterbroederschap Sint Pius X, afgekort SSPX, bestaat uit traditionele priesters die het niet eens zijn met de weg die het Vaticaan is ingeslagen. De broederschap werd opgericht in 1970 door aartsbisschop Marcel Lefebvre, uit verzet tegen de manier waarop de mis werd vormgegeven sinds het Tweede Vaticaanse Concilie, waar de rol van de kerk in de sterk veranderende maatschappij werd bepaald.

Paus Paulus VI voerde de hervormingen door in 1969. Die houden onder meer in dat de mis in de taal van het land mag worden gehouden en niet meer uitsluitend in het Latijn. Ook worden gelovigen actiever bij de mis betrokken en staat de priester met zijn gezicht naar de kerkgangers. Daarmee werd een traditie doorbroken die gold sinds 1570.

De leden van de SSPX willen dat de mis in die oude vorm blijft bestaan. Ze worden daarom ook traditionalisten genoemd. De beweging is genoemd naar paus Pius X, die begin vorige eeuw waarschuwde voor modernisme in de kerk.

Het internationale hoofdkwartier van de broederschap is gevestigd in Menzingen, in Zwitserland. Er zijn wereldwijd 800 plekken waar missen worden opgedragen, waaronder vier in Nederland.

In 1988 werden voor het eerst vier priesters van de SSPX tot bisschop gewijd. Dat leidde tot de excommunicatie van die vier en oprichter Marcel Lefebvre. Paus Benedictus XVI maakte deze uitsluiting in 2009 weer ongedaan.

De broederschap zegt achter de wijding van de bisschoppen te blijven staan en beschuldigt de Katholieke Kerk te zijn afgedwaald van het ware geloof. De wijding was volgens de broederschap nodig omdat er nog maar twee van de vier bisschoppen in leven zijn die in 1988 werden gewijd.

"We respecteren de paus en zullen voor hem blijven bidden", zegt een geestelijke van de broederschap tegen persbureau Reuters. "Het doet pijn om door je vader gestraft te worden want je weet dat je niets verkeerd heb gedaan."

Volgens de voorman heeft de broederschap al meer dan een jaar geprobeerd om paus Leo te spreken over de kwestie. "Deze maatregel laat zien dat we de deur voor de Heilige Vader, voor de Heilige Stoel niet hebben gesloten. Zij hebben de deur in ons gezicht dichtgeslagen."

Het Vaticaan stelt dat er wel degelijk een dialoog is geweest, onder meer met de voorman van de broederschap. Ook riep de paus de broederschap meerdere keren op om de ceremonie af te blazen, maar de priesters hebben volgens het Vaticaan ervoor gekozen om daar niet naar te luisteren.

Een 24-jarige man uit Schoonebeek is veroordeeld tot een celstraf van negen jaar voor het medeplegen van een dodelijke schietpartij in Coevorden, bijna een jaar geleden. Daarbij kwam de 21-jarige Remmelt Wolters uit Emmen om het leven. Een minderjarige medeverdachte kreeg jeugddetentie opgelegd.

De gevangenisstraf is een stuk lager dan de achttien jaar cel die het Openbaar Ministerie (OM) twee weken geleden nog eiste, meldt RTV Drenthe.

Maar volgens de rechtbank was geen sprake van voorbedachten rade. De man uit Schoonebeek werd daarom vrijgesproken van moord en "alleen" veroordeeld voor het medeplegen van de schietpartij.

De schietpartij vond plaats in de nacht van 18 op 19 juli vorig jaar. Volgens justitie wilden de 24 jarige Bryan D. en een toen 16-jarige medeverdachte de ontvoering van een vriend voorkomen.

Ze schoten op een afstand van zo'n 45 meter op een groep vermeende ontvoerders, die de vriend op dat moment in de kofferbak van een auto wilde stoppen. Waar het conflict precies over ging, is niet duidelijk.

"De verdachte wilde zijn vriend redden, maar hij stopte het leven van de nieuwsgierige Remmelt", zei de officier van justitie tijdens de rechtszitting twee weken geleden. In een situatie van "angst en paniek" werden volgens D. meerdere schoten gelost.

Ruzie sussen

Het slachtoffer kende beide verdachten en wilde volgens het OM de ruzie juist sussen.

De rechtbank acht bewezen dat de verdachten het besluit om te schieten impulsief hadden genomen. Er was volgens de rechtbank geen sprake van een doordachte actie of een vooropgezet plan, staat in het vonnis. D. kreeg naast de celstraf ook een maatregel opgelegd, om hem na detentie te begeleiden en te behandelen. Dit om herhaling te voorkomen.

De rechtbank legde de nu 17-jarige medeverdachte 720 dagen jeugddetentie op, waarvan 315 dagen voorwaardelijk. Uit onderzoek bleek dat hij het dodelijke schot had gelost. Ook aan hem legde de rechtbank een soortgelijke maatregel op als aan zijn medeverdachte.

Op drie na is er voor alle zeer kwetsbare kinderen die verbleven in een zorgvilla van Villa ExpertCare een andere zorgplek gevonden. Dat zei minister Sterk vandaag in de Tweede Kamer.

In een soms stekelig debat zei de minister van Langdurige Zorg dat ze de afgelopen maanden meermalen heeft ingegrepen "om de boel op scherp te zetten" bij ExpertCare, meldt RTV Utrecht.

De oppositie was kritisch en vroeg zich af waarom het bestuur van ExpertCare nog steeds op z'n plek zit. "Ze bedonderen de boel en toch gaan die locaties dicht. Schaamteloos", aldus Pro-Kamerlid Lisa Westerveld. Volgens haar mogen "deze kinderen nooit de prijs betalen voor wanbestuur".

In januari kondigde ExpertCare de sluiting van de vier zorgvilla's aan in Vleuten, Waalre, Wezep en Rijswijk, waar ernstig zieke en meervoudig gehandicapte kinderen dag- en logeerzorg krijgen. Specialistische kindzorg die dag en nacht doorgaat was financieel niet langer houdbaar, aldus ExpertCare.

Geschrokken

Ouders van de 81 kinderen die toen in de villa's verbleven reageerden geschrokken. De politiek drong aan op het openhouden van de zorgvilla's, in elk geval totdat een goede, alternatieve zorgplek voor de kinderen gevonden was.

Maar de aankondiging van de sluiting leidde ertoe dat veel vaste medewerkers vertrokken bij ExpertCare. Er gingen zelfs zoveel mensen weg dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) concludeerde dat de kwaliteit en veiligheid van de zorg niet in alle villa's meer kon worden gegarandeerd.

De IGJ bepaalde dat ExpertCare de locaties in Vleuten en Waalre op uiterlijk 1 juli moest sluiten.

Gisteren werd duidelijk dat die sluiting een zware wissel trok op de ouders. Romy Aikema-Seep uit Vleuten bijvoorbeeld heeft haar zoon Qwin nu thuis. Maar dat is geen oplossing, vertelde ze bij RTV Utrecht. "Je kunt eigenlijk niet eens even naar het toilet tussendoor. Hij heeft de hele tijd toezicht nodig", zegt ze. "Het vreet ons op."

Bezetting niet op orde

Minister Sterk zei vandaag dat ExpertCare had verzekerd dat de personele bezetting in de zorgvilla's ook tijdens de zomer op orde zou zijn. Die belofte bleek in Vleuten en Waalre niet veel waard. "De conclusie is: dat doen ze niet", aldus de minister. "En dat staat ook gewoon in het inspectierapport."

Een groot deel van de Tweede Kamer, en niet alleen de oppositie, wilde weten waarom het bestuur van ExpertCare niet wordt vervangen. Maar "het is best ingewikkeld om een bestuur weg te sturen als er geen juridische basis voor ligt", aldus Sterk. Bovendien is volgens haar de vraag "of de kinderen daar baat bij hebben".

Ontwrichtend

Het bestuur van ExpertCare liet vandaag voor het eerst van zich horen. "Wij realiseren ons dat de sluiting van de twee zorgvilla's voor kinderen en ouders een ingrijpende en soms ontwrichtende verandering is", schrijft directeur Myriam van Haften in een brief aan de Tweede Kamer, waar Omroep Brabant over bericht. Volgens Van Haften zijn vertrouwde gezichten, vaste routines en continuïteit van zorg juist voor kwetsbare kinderen van groot belang.

De directeur van ExpertCare erkent dat door personeelsgebrek de situatie uiteindelijk "onhoudbaar" werd, maar vindt dat de inspectie te snel ingreep. "Wij hadden toegezegd ons in te spannen om de villa's naar verwachting twee tot drie weken langer open te houden", schrijft ze. Maar nog voordat het zover kon komen, moesten de villa's in Waalre en Vleuten dicht.

'Breder probleem'
Wat er bij de zorgvilla's gebeurt, is volgens Van Haften een breder probleem in Nederland. De kosten van specialistische kindzorg buiten het ziekenhuis sluiten volgens de directeur niet aan op de werkelijke kosten van de zorg. "De tarieven bewegen onvoldoende mee met personeelskosten, kwaliteitseisen, verantwoordingslasten en de complexiteit van de zorgvraag." Van Haften roept de Tweede Kamer op daarnaar te kijken.

Minister Sterk zei in het debat dat er een onderzoek loopt naar de bekostiging van specialistische medische kindzorg en dat ook wordt gekeken of deze zorg voor deze kleine doelgroep anders georganiseerd kan worden.

Verder zei de minister dat er binnen een week een plan ligt om malafide zorgaanbieders harder aan te pakken.

Vreemdgaande vrouwtjes van een Noord-Amerikaanse mezensoort kiezen als extra partner vaak een mannetje met beter ruimtelijk inzicht dan hun huidige partner. Dat concluderen Noord-Amerikaanse wetenschappers in een onlangs gepubliceerd onderzoek.

De Amerikaanse psycholoog en bioloog Carrie Branch en haar collega's van Amerikaanse universiteiten bestudeerden sinds 2018 het gedrag van de Gambelsmees in het Amerikaanse Sierra Nevada-gebergte. Deze mezensoort komt voornamelijk voor in Noord-Amerika.

Chip

De onderzoekers bevestigden kleine ringetjes met een chip erin om de poten van de mezen in het gebied en installeerden twee speciale vogelvoeders met meerdere gemotoriseerde deurtjes. In eerste instantie gingen die luikjes altijd open, maar na verloop van tijd nog slechts enkele.

De vogels die het snelst naar het juiste deurtje wisten te gaan, hebben meer ruimtelijk inzicht. Ze onthouden beter waar voedsel is verstopt en zijn dus slimmer, concludeerden de onderzoekers.

Ook bestudeerden ze DNA-materiaal van iedere geringde vogel zodat ze konden zien van welke vogels het nageslacht in nesten afkomstig was. Daaruit bleek dat ruim 30 procent van de jonge vogeltjes in de onderzochte nesten een nakomeling was van een ander mannetje dan de partner van de moedervogel. Ook bleek daaruit dat ruim 70 procent van de onderzochte nesten minstens één jong bevatte waarvan de vader niet de partner van hun moeder was.

Meerderheid

Hoewel er ook eitjes met het DNA van 'dommere' vreemdgaande mannetjes werden gevonden, waren de eieren met het DNA van de slimmere vaders met sterkere genen flink in de meerderheid en was hun nageslacht zwaarder. Volgens Branch is dat "zeer overtuigend bewijs dat vrouwtjes goede genen zoeken voor hun kinderen".

Een ander opvallend resultaat: vrouwtjes die zelf slechter presteerden op de geheugentest, hadden vaker buitenechtelijke jongen in het nest. Het lijkt er volgens de onderzoekers dus op dat ze hun eigen cognitieve tekortkomingen compenseren door het nest in te duiken met een slimmere vader.

Een goed ruimtelijk inzicht is voor Gambelsmezen van groot belang. Ze leven in een berggebied met koude winters. Daardoor is het cruciaal om voedselvoorraden te hebben op meerdere plekken. De vogels die het best weten waar die liggen, hebben ook een betere kans om te overleven.

Niet in de gebruikelijke blauwgrijze zaal, maar buiten in de zonnige groene tuin van het kantoor van de bondskanselier presenteert de Duitse regering vandaag een pakket aan maatregelen dat het land weer vooruit moet helpen. In negen pagina's staan 34 punten, van belastinghervormingen tot versoepelingen van het arbeidsrecht.

Hoewel een deel van de stappen kleiner is dan vooraf rondging, telt voor de regering vooral de boodschap die ze hiermee na een tijd van onderlinge strijd wil uitzenden. Namelijk dat het wél kan: constructief samenwerken in het krimpende politieke midden met de hete adem van de radicaal-rechtse AfD in de nek.

Meer voor gezinnen, minder voor topinkomens

Een van de speerpunten is om midden- en lagere inkomens te ontzien. Vooral gezinnen met kinderen zullen dat merken. Zo zullen werkende ouders met twee kinderen en een opgeteld inkomen van 60.000 euro er zo'n 600 euro per jaar op vooruitgaan.

Dat kost de staat 10 miljard euro per jaar. Om dat geld op te halen gaan onder meer topinkomens iets meer belasting betalen. Weliswaar minder vergaand dan eerder geopperd werd, maar hiermee gaat alsnog een langgekoesterde wens van de sociaaldemocraten in vervulling, tegen de zin van hun christendemocratische coalitiegenoten in.

Direct naar de dokter

Om de economie te helpen, krijgen bedrijven daarnaast meer vrijheid en werknemers juist wat minder. Zo mogen werkgevers langer met tijdelijke contracten werken. Een van de meest controversiële veranderingen: werknemers die ziek zijn kunnen niet meer de dokter bellen voor een verklaring, maar moeten daarvoor zelf langskomen. En niet vanaf de vierde ziektedag, zoals nu in Duitsland gebruikelijk is, maar meteen.

Volgens bondskanselier Merz, die zich eerder ongeliefd maakte door te suggereren dat Duitsers te vaak ziek of lui zijn en het telefonisch ziek melden misbruiken, is dat nodig om een concurrentienadeel ten opzichte van andere landen tegen te gaan. Ook al komt onder meer een studie van een grote zorgverzekeraar tot andere conclusies, voor de christendemocraten en werkgeversorganisaties is het een kleine overwinning.

Voor de sociaaldemocraten is het juist een bittere pil. Het verbond van huisartsen noemde het plan vandaag "catastrofaal", en waarschuwt voor een golf aan extra werk en volstromende wachtkamers.

Verder neemt de bureaucratie voor bedrijven af doordat ze minder schriftelijke verantwoording hoeven af te leggen, bijvoorbeeld over hun productieketens. De regeldruk gaat naar beneden naar het Europese minimumvereiste.

Wat betreft het grote hoofdpijndossier pensioenen belooft de regering voor het einde van het jaar een omvangrijk voorstel van een werkgroep van experts om te zetten in wetgeving.

'Ondersteun ons'

De reacties op het hele pakket zijn gemengd. Vanuit de oppositie komt veel kritiek, linkse partijen hekelen het wantrouwen van werknemers dat uit een deel van de maatregelen spreekt. Volgens de AfD zijn de belastinghervormingen verwaarloosbaar. Maar industrie en vakbonden zien het pakket ook als een voorzichtig positief signaal.

De ene grote sprong vooruit is met dit pakket nog niet genomen, beaamt de regering. "Dit is niet de big bang", aldus CSU-voorzitter Markus Söder, "maar een volgende stap uit de crisis".

Bondskanselier Merz wendt zich aan het einde van zijn toespraak tot het Duitse volk. "We weten dat u beslissingen wil en geen ruzie. Precies dat leveren we. Maar we hebben ook een verzoek aan u: doe mee, ondersteun ons bij de hervormingen die nu nodig zijn."

Het klinkt als een oproep aan ontevreden kiezers om niet uit te wijken naar radicale partijen als de AfD, die tot nu toe nog geen regeringsverantwoordelijkheid hoefde te dragen en campagne voert met voorstellingen van een traditioneel, wit en op zichzelf gericht Duitsland. "Ik begrijp het verlangen naar het oude, naar het verleden. Maar we kunnen ons niet verstoppen in het verleden. We moeten een passie ontwikkelen voor de toekomst van ons land."

Merz' belofte met de hervormingsplannen: "Duitsland zal merken dat er wat verandert, het alledaagse leven wordt lichter." Zijn hoop: dan volgt de tevredenheid over hem en zijn regering vanzelf.

De Oirschotse Heide herstelt zich na de grote natuurbrand van eind april. Op verschillende plekken zijn plukjes groen te ontdekken, in wat twee maanden geleden nog een compleet zwartgeblakerd landschap was.

"Op verschillende plekken begint het groen alweer een klein beetje uit te lopen. Dat is hartstikke mooi", zegt natuurbeheerder Albert Jan Betten bij Omroep Brabant. "Je ziet toch dat de natuur zich weer herstelt."

De laatste dagen van april vlogen vier militaire oefenterreinen in brand. Een van die branden ontstond op de Oirschotse Heide, vlakbij Eindhoven. Defensie was daar aan het oefenen met grote Chinook-transporthelikopters.

De brandweer had het vuur snel onder controle, maar de gevolgen waren groot. Zo'n 65 hectare heide en bos gingen verloren.

'Hartstikke zwart'

"Na de natuurbrand was alles hier zwart, hartstikke zwart", aldus Betten, die direct na de brand aanwezig was in het gebied. "Dat is wel even schrikken en is natuurlijk nooit leuk om te zien."

De brand had grote gevolgen voor de natuur, concludeerde de natuurbeheerder al snel. Verschillende dieren hebben het niet overleefd. "Dan moet je denken aan kikkersoorten, hagedissen en vogels die hier hebben gezeten en verloren zijn gegaan", aldus Betten.

Ook bomen kregen een grote klap: veel exemplaren zijn afgebrand of doodgegaan. Toch is Betten hoopvol over het herstel, vooral van de heide.

Een plant die zich nu overal (weer) laat zien op de heide, is het pijpenstrootje. Dat lijkt goed nieuws, maar heeft ook risico's, zegt Betten. Het pijpenstrootje is een soort gras dat de oorspronkelijke heidesoorten zoals struikheide verdringt.

Pijpenstrootjes zijn bovendien heel brandbaar. "Als die eenmaal branden, is er geen houden meer aan", waarschuwt de natuurbeheerder.

Schapen

Betten bepleit nu de inzet van schapen. Zij kunnen de pijpenstrootjes opeten, waarmee de beduidend minder brandbare heide weer een kans krijgt en de kans op grote, onbeheersbare natuurbranden kleiner wordt.

Eerder deze week maakte Defensie bekend per direct anders te gaan oefenen als er een groot risico is op natuurbranden. Zo krijgt de terreinopzichter de bevoegdheid om oefeningen uit te stellen of stil te leggen. Ook moet vanaf nu bij het gebruik van bepaalde munitie binnen 25 meter brandbestrijding beschikbaar zijn. Zo'n specifieke afstand was nog niet vastgelegd in eerdere protocollen.

Oefenen blijft wel nodig en zal altijd gepaard gaan met risico's, benadrukt Defensie.

Het Europese Hof van Justitie heeft het hoger beroep van Google tegen de miljardenboete uit 2018 verworpen. Google maakt volgens het hof misbruik van de machtspositie van Android, het besturingsysteem voor telefoons, tablets en smartwatches.

De boete werd in 2018 opgelegd door het Gerecht van de Europese Unie in Luxemburg. De rechter achtte bewezen dat Google sinds 2011 illegale beperkingen oplegde aan fabrikanten van Android-toestellen om zijn dominante marktpositie voor internetzoekmachines vast te houden.

Fabrikanten die gebruik wilden maken van Android moesten contracten met de techgigant afsluiten waarin stond dat ze bepaalde apps en diensten moesten installeren op hun telefoons. Het ging onder meer om Google Search en de internetbrowser Chrome.

"Door deze praktijken hebben concurrenten niet de kans gekregen om te innoveren en op eigen kracht te concurreren", zei Eurocommissaris Vestager destijds. "Ook zijn Europese consumenten de voordelen van daadwerkelijke concurrentie op de belangrijke markt voor mobiel internet onthouden. Dit is in strijd met de EU-regels."

Google ging tegen het besluit in hoger beroep bij het Hof van Justitie, de hoogste rechter in de EU. Nu die het beroep heeft afgewezen, moet het techbedrijf de totale boete van 4,1 miljard euro definitief betalen.

Volgens Google gaat de uitspraak voorbij aan de "aanzienlijke investeringen" die het bedrijf doet om ervoor te zorgen dat Android open en gratis blijft. "Maar we hebben hoe dan ook ingestemd om te voldoen aan het besluit dat in 2018 werd genomen en we blijven gericht op voortdurende innovatie en openheid voor onze gebruikers, partners en ontwikkelaars."

Niet de eerste boete

Het is niet de eerste boete die de EU oplegt aan Google. In 2017 was er een boete van 2,42 miljard euro op voor machtsmisbruik via Googles zoekmachine. In 2024 werd die boete definitief toen het Amerikaanse techbedrijf in hoger beroep in het ongelijk werd gesteld.

Vorig jaar kreeg Google ook een boete van bijna 3 miljard euro omdat het concurrentieregels rond online advertenties had geschonden. Ook tegen deze uitspraak zei Google in hoger beroep te gaan.

Nog anderhalf jaar werken de Sony-fabrieken op volle toeren om de nieuwste games op schijfjes te zetten, maar daarna is het klaar. Vanaf 2028 komen er geen fysieke spellen meer uit voor de PlayStation, werd gisteren bekend. Het is een enorme klap voor verzamelaars. Daarnaast legt het besluit van Sony een potentiële bom onder de hele tweedehandsmarkt voor spellen.

In plaats van fysieke schijfjes zullen doosjes van spellen steeds vaker alleen downloadcodes bevatten, is de verwachting. Dat gebeurt eind dit jaar bijvoorbeeld al met de langverwachte game GTA VI, die mensen niet meer op disc kunnen kopen. Omdat die code maar één keer geldig is, is doorverkopen na het uitspelen ook geen optie meer.

Dat is goed nieuws voor de omzet van gameuitgevers, die voortaan altijd spellen voor de nieuwprijs kunnen verkopen. Aan de andere kant zullen gamers met een kleiner budget langer moeten wachten tot een spel afgeprijsd wordt naar het bedrag dat zij kunnen neerleggen. Verder hebben winkels die leven van de tweedehandsverkoop een probleem, wanneer straks hun inkomstenbron wegvalt. Zo noemt spellenwinkel Nedgame het in een verklaring een bizarre keuze en een "middelvinger naar gamers en retailers".

Kritiek op Sony

Het besluit van Sony kan op veel kritiek rekenen, al kwam het niet uit de lucht vallen. Al jaren wordt gespeculeerd, mede door de opkomst van streaming, over een eind aan fysieke games. Sony en Microsoft sorteerden in 2020 al voor op die ontwikkeling. Ze brachten twee versies van hun laatste generatie consoles uit: een waar wél een schijf in kan en een volledig digitale variant.

Sony is nu de eerste grote platformhouder die heeft besloten helemaal van schijfjes af te stappen. De kans is zeer aanwezig dat Microsoft (van de Xbox) en Nintendo (van de Switch) ook eenzelfde stap zullen zetten. "Dat zit er dik in", verwacht Marco Loos, hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

De devaluatie van fysieke games is al jaren aan de gang. Vroeger werd het volledige spel op een schijfje of cartridge gezet, dat je in je spelcomputer kon steken en direct kon spelen. Tegenwoordig is het gebruikelijk dat je de disc nodig hebt om het spel op je spelcomputer te installeren en daarbij ook vaak internet nodig hebt om de licentie te controleren en een update te downloaden waarna je pas kunt spelen.

De volledige overgang naar digitaal gaat nog een stap verder, zegt Loos. "Je wordt geen eigenaar van het spel, maar je krijgt een licentie en dat betekent dat je gebruiksrecht krijgt. Maar je kunt er niet over beschikken zoals over een stoel of een tafel."

Een nadeel daarvan is dat consumenten overgeleverd zijn aan de grillen van uitgevers. Als zij op een bepaald moment besluiten dat het onderhouden van een game te veel geld kost, kunnen ze die offline halen en onspeelbaar maken. Dat gebeurt aan de lopende band met oudere games, zoals de veroudere versies van het FIFA-voetbalspel, maar ook steeds vaker met nieuwe spellen waarvan de verkoop tegenvalt. Dat overkwam in 2024 nog Concord, dat een van de grootste flops ooit werd genoemd.

"En dan heb je dus niets meer aan je aankoop", zegt Loos. Veel rechten hebben consumenten daarbij niet, omdat er nog geen wetgeving voor is.

"Vaak is een software-ontwikkelaar natuurlijk degene die het product op de markt heeft gezet, maar hij verkoopt het via zelfstandige verkopers. Dan heb jij als consument het contract met die zelfstandige verkoper. Maar die heeft het niet in zijn macht om ervoor te zorgen dat de game daadwerkelijk nog kan worden gebruikt."

'Zorgwekkende ontwikkeling'

De Consumentenbond spreekt zijn zorgen uit over deze ontwikkeling. "Wat heel erg belangrijk is vooraf bij de aankoop, is dat consumenten weten of de licentie echt geldig blijft", zegt een woordvoerder. "Voor hoeveel jaar is dat? Wat zijn de voorwaarden? Daar zit wel een verschil. Want dat fysieke in de kast, dat heb je echt. Maar online kun je niet vastpakken. Wij kunnen ons die zorgen van gamers goed voorstellen."

In Europees verband is vorige maand geprobeerd daar verandering in te brengen. Het initiatief Stop Destroying Videogames haalde 1,3 miljoen handtekeningen op, waarna de oprichter zijn zaak mocht bepleiten bij de Europese Commissie. Hij wil voorkomen dat gamebedrijven spellen zomaar offline kunnen halen.

De Europese Commissie zegt op dit moment niet van plan te zijn om wetgeving op te stellen, omdat het verzoek in strijd is met de bestaande wetgeving voor auteursrecht. Wel zegt de Commissie een gesprek over een richtlijn te willen initiëren met de gamebranche en consumentenorganisaties.

Na jaren discussie voert Oostenrijk het komende schooljaar een hoofddoekverbod voor jonge meisjes in. Tot 14 jaar wordt het dragen van een hoofddoek in het onderwijs verboden. Scholen bereiden zich daar nu, kort voor de zomervakantie, al op voor.

"Sommige meisjes geven aan dat ze de hoofddoek zullen afdoen, bij andere moeten we het afwachten", vertelt Gerd Bauer. Hij is directeur van een Mittelschule, voor kinderen tussen 10 en 14 jaar, in Wenen-Simmering. Het is een diverse wijk: in iedere klas zitten een of twee kinderen met een hoofddoek, schat hij.

Met zijn docenten bespreekt hij hoe het verbod moet worden gehandhaafd. "Dat wordt natuurlijk lastig. Zeker op de eerste schooldag, dan is het sowieso al druk." Onder de docenten wordt verschillend gedacht over de nieuwe wet. "Maar dat doet er niet toe, wij moeten die opvolgen", aldus Bauer.

Het hoofddoekverbod werd eind vorig jaar goedgekeurd door de drie regeringspartijen, met steun van de radicaal-rechtse FPÖ. Alleen de Groenen stemden tegen, vooral vanwege de uitvoering van de wet. De maatregel zou jonge meisjes moeten beschermen en de integratie moeten bevorderen.

Boete tot 800 euro

"De hoofddoek is geen onschuldig stukje stof, het is een symbool van onderdrukking", zegt verantwoordelijk minister Plakolm van de christendemocratische ÖVP. "Je hoort vaak van kinderen dat ze het vrijwillig doen", zegt schooldirecteur Bauer. "Maar dat betwijfel ik. Op die leeftijd moet je je vrij kunnen bewegen."

Wanneer het verbod wordt overtreden, volgt eerst een waarschuwing. Daarna gaat de school in gesprek met de ouders of voogden. Uiteindelijk kan een geldboete tot 800 euro worden opgelegd.

"Het is een bizarre maatregel", zegt Sarah Dakhli van scholierenvakbond AKS Wenen. "Er wordt over zelfbeschikking en vrijheid gesproken, maar het omgekeerde is het geval als je iets verbiedt. Het is symboolpolitiek, gericht tegen moslima's."

Dakhli draagt sinds haar tiende een hoofddoek. "Die keuze heb ik zeer bewust en zelfstandig gemaakt. Het hoort bij mijn identiteit en mijn overtuigingen." Het verbod is bovendien racistisch, zegt ze, omdat andere religieuze hoofdbedekking zoals een keppeltje wel toegestaan blijft.

Een eerder hoofddoekjesverbod werd in 2020 door het Constitutioneel Hof ongrondwettelijk verklaard, omdat het botst met het recht op gelijke behandeling. De nieuwe wet spreekt over "een hoofddoek naar islamitische traditie" en heeft als doel "gendergerelateerde onderdrukking" te voorkomen. Die onderdrukking zou niet gelden voor het joodse keppeltje of een sikh-tulband.

Oostenrijkse normen en waarden

Lerarenvakbond FCG begrijpt dat de maatregel grote impact heeft op meisjes als Sarah, zegt de Weense voorzitter Thomas Krebs. "Tegelijk is het een symbool van een ontwikkeling die niet met de normen en waarden in Midden-Europa strookt. Oostenrijk is een seculier land, waarbij religie niet boven de staat mag staan."

Juist op de openbare scholen in Wenen is dit een groot thema, ziet Krebs. Het percentage islamitische scholieren in de hoofdstad (38,5 procent) is hoger dan het percentage christelijke scholieren (37 procent). Dat leidt ertoe dat de politiek naar manieren zoekt om de "Oostenrijkse normen en waarden in het onderwijs te waarborgen", zegt de vakbondsman.

In het onderwijs worden weliswaar godsdienstlessen aangeboden, maar scholieren kunnen zich afmelden voor deze uren. In Wenen heeft 44 procent van de leerlingen een vrijstelling. De Weense wethouder Emmerling wil daarom een vak 'ethiek' invoeren voor wie geen godsdienstles wil volgen.

Conflicten in de klas

Krebs begrijpt waarom het hoofddoekverbod wordt ingevoerd, maar maakt zich vooral zorgen over de uitvoering. Leraren zullen als wethandhavers moeten optreden. "Dat leidt tot grote problemen en conflicten in de klas. Docenten hebben een vertrouwensband met hun leerlingen, die raakt nu beschadigd."

Sarah Dahkli van de scholierenvakbond legt zich er niet bij neer. Zij bereidt protestacties voor. Ondertussen werkt de islamitische organisatie IGGÖ aan een aanklacht tegen het verbod bij het Constitutioneel Hof. En schooldirecteur Bauer? Hij bereidt zijn leraren voor op ingewikkelde gesprekken met de scholieren. "Het wordt een uitdaging."

In het deel van Nederland waar vorige week code rood gold vanwege hitte, paste bijna driekwart van de mensen het gedrag aan. Dat blijkt uit een peiling die het KNMI heeft laten uitvoeren door onderzoeksbureau Ipsos I&O Publiek. Een kwart paste het gedrag niet aan. Een deel van die groep was toch al van plan binnen te blijven.

Het KNMI riep voor vorige week vrijdag de eerste code rood ooit uit voor hitte. De temperatuur voor die dag ging richting de 40 graden en dat kan een gevaar zijn voor de gezondheid, met name die van ouderen en andere kwetsbare groepen.

80 procent van de inwoners van de 'coderoodprovincies' ondervond naar eigen zeggen geen hinder van het warme weer. Slechts 4 procent had last van oververhitting. Toch vond een ruime meerderheid van de mensen, ook 80 procent, de code rood passend. 14 procent vond dat alarm overdreven.

Mensen die hun gedrag aanpasten aan de code rood hebben vooral extra water gedronken. Ook zijn ze uit de zon gebleven en probeerden ze hun woning koel te houden.

Het dodenaantal van de grote Russische aanval op Kyiv van afgelopen nacht is opgelopen tot zeker 21. Dat zeggen de lokale autoriteiten in Oekraïne. Daarnaast zouden 85 mensen gewond zijn geraakt, onder wie kinderen.

Volgens de burgemeester van Kyiv zijn het de grootste aanvallen op de Oekraïense hoofdstad tot nu toe. President Zelensky waarschuwde gisteren al op basis van inlichtingen dat er een grote aanval op zijn land ophanden was.

EU wil druk op Rusland opvoeren

EU-buitenlandchef Kallas zegt de druk op Rusland verder te willen opvoeren. "Woorden van veroordeling alleen zullen de aanvallen op Kyiv niet stoppen. Alleen aanhoudende militaire steun aan Oekraïne en verhoogde druk op Moskou kunnen daar verandering in brengen", schrijft ze op sociale media.

Hoe vaker Moskou burgers aanvalt, hoe meer sancties er moeten volgen, stelt Kallas, die ook wijst op de miljardensteun die Oekraïne van de EU krijgt. "Rusland moet begrijpen dat het niet kan winnen."

Na de aanval riep Zelensky opnieuw op tot versterking van de luchtverdediging. Hij zei contact te hebben gehad met de Verenigde Staten en toestemming te hebben gevraagd om Patriot-luchtafweerrakketten te produceren. Dat Amerikaanse luchtafweersysteem is een van de weinige middelen die Oekraïne heeft om zich te beschermen tegen Russische ballistische raketten.

Het Russische ministerie van Defensie zegt dat er militaire installaties en energievoorzieningen zijn bestookt, hoewel het er vooral op lijkt dat er burgerobjecten zijn geraakt. Volgens de Russen was de aanval een vergelding voor Oekraïense aanvallen in Rusland.

Het Oekraïense leger heeft de afgelopen tijd meerdere luchtaanvallen uitgevoerd diep in Rusland, onder meer op militaire infrastructuur en olie-installaties. Kyiv probeert ook het door Rusland geannexeerde schiereiland de Krim te isoleren door de verbindingen met het Russische vasteland aan te vallen.

Er komt één doorstroomtoets die voor alle groep 8-leerlingen hetzelfde is. Dat schrijft staatssecretaris Tielen aan de Tweede Kamer. Op dit moment zijn er nog zes verschillende doorstroomtoetsen die bepalen of een leerling van groep 8 het juiste advies heeft gekregen voor de middelbare school.

Scholen kunnen zelf bepalen welke toets ze afnemen. Op die verscheidenheid is veel kritiek, onder meer uit de Tweede Kamer en onderwijsorganisaties. De doorstroomtoets leidt op deze manier tot grote verschillen tussen leerlingen en scholen en sommige scholen vinden dat de toets te veel gericht is op taal en rekenen.

Uit een analyse van de PO-Raad, sectorvereniging voor het basisonderwijs, bleek dat leerlingen die hetzelfde presteren toch soms een verschillend advies krijgen, afhankelijk van de toets die ze maken. "Ze zijn weliswaar op allerlei manieren zo vergelijkbaar mogelijk gemaakt, maar volledige vergelijkbaarheid is een utopie", schrijft de staatssecretaris.

Gelijke kansen

Tielen hoopt dat met de maatregel "meer gelijke onderwijskansen" komen voor leerlingen. "Sommige groepen leerlingen, zoals meiden, worden nu vaak onderschat bij het schooladvies en dat kan heel lang doorwerken."

Het beleid moet ingaan in het schooljaar 2029/2030. De aanlooptijd is volgens Tielen nodig om de nieuwe toets te ontwikkelen en draagvlak te creëren bij scholen. Dat laatste kan een kluif worden. Tielen schrijft dat uit een peiling onder scholen blijkt dat de meerderheid voor één toets is, maar dat dat dan wel 'hun eigen' toets moet zijn.

De staatssecretaris gaat daarom de komende tijd hierover in gesprek met scholen en toetsexperts "om te komen tot een goed onderbouwde, inhoudelijke keuze". Tielen sluit daarbij niet uit dat "nieuwe ontwikkelingen" ertoe leiden dat het besluit om één toets in te voeren wordt uitgesteld of heroverwogen.

Doorstroomtoets?

Leerlingen in groep 8 maken sinds schooljaar 2023/2024 de doorstroomtoets. Die werd ingevoerd als vervanging van de eindtoets (ook bekend als de Cito-toets) en moest de kansengelijkheid bevorderen. Als uit de toets een hoger advies komt dan het schooladvies, moet de school het eigen advies naar boven bijstellen.

Het CBR eist in kort geding dat Henrie Kamps uit Neede gevangen wordt gezet als hij nogmaals een rijexamen verstoort. Volgens het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen saboteert de voormalige rijschoolhouder rijexamens en stalkt hij examinatoren.

De man kreeg meermalen gebiedsverboden en dwangsommen opgelegd, maar die halen volgens het CBR niets uit. Vandaar dat de organisatie naar de rechtbank in Zutphen stapte om lijfsdwang te eisen: een middel waarbij iemand kan worden opgesloten als hij een rechterlijk verbod blijft overtreden.

Advocaat Jordi Bierens van het CBR betoogde bij de rechtbank dat "medewerkers zich onveilig voelen door het gedrag van Kamps", meldt RTV Oost. In de afgelopen jaren moesten ten minste zeventig praktijkexamens worden afgebroken. Ook werden dagenlang geen examens afgenomen omdat Kamps in de buurt was.

Kamps zelf verscheen niet op de zitting. Hij had ook geen advocaat gestuurd.

Oorlog

De kiem van de 'oorlog' - zoals Kamps schreef op zijn inmiddels op last van het CBR verwijderde website - ligt in 2021. De man uit Neede zei het als zijn levenswerk te beschouwen om misstanden bij het CBR bloot te leggen. Kort gezegd komen die er volgens hem op neer dat het CBR de grotere rijscholen bevoordeelt ten opzichte van de kleinere concurrenten. Kamps had jarenlang zo'n kleine rijschool.

Kamps noemde zichzelf aanvankelijk onderzoeksjournalist en zei dat al zijn praktijken onderdeel vormden van journalistiek onderzoek. Hij beriep zich op vrijheid van meningsuiting. Maar in een eerdere procedure ging de rechter daar slechts ten dele in mee. Kamps mocht wel journalistiek werk doen, maar absoluut de veiligheid van examinatoren en examenkandidaten niet in gevaar brengen, oordeelde de rechter.

Achtervolgd

In oktober 2023 vertelde de toen 17-jarige Jens van Rijn dat hij bij het afrijden werd gestalkt door Kamps. Al bij het wegrijden van het CBR-terrein werd de leswagen achtervolgd door de auto van Kamps. Aanvankelijk trok Van Rijn zich daar niets van aan. Ook het flitsen met groot licht liet hem koud. "Ik dacht wel, wie doet dat nou? Maar ik ging gewoon verder", aldus Van Rijn.

Kamps bleef hinderlijk volgen. Bij een T-splitsing zette hij zijn auto bij het voorsorteren pal naast de examenauto. "Mijn zicht was compleet verdwenen. Ik kon niets zien. Hij hinderde me bewust", aldus Van Rijn. Ook toen hij de bijzondere verrichting 'bocht achteruit' moest doen, werd dat door de auto van Kamps onmogelijk gemaakt: die had zijn auto een meter achter de wagen van Van Rijn gezet, zodat de kandidaat geen kant meer op kon. Voor de examinator was de maat toen vol: "Hij belde 112 en mijn examen was voorbij."

Miljoen euro

Het CBR-terrein in Enschede werd in diezelfde maand voorzien van grote schermen om Kamps buiten de deur te houden. Maar op het moment dat examinatoren naar buiten reden, kwam Kamps toch vaak weer achter hen aan.

Uiteindelijk besloot het CBR om alle rijexamens in Enschede een aantal dagen niet te laten doorgaan. "Dit voelt als toegeven aan intimidatie, maar de veiligheid gaat boven alles", zei toenmalig CBR-directeur Pechtold. "Intussen heeft dit ons al een miljoen euro gekost."

Na "aanhoudende intimidatie" door Kamps annuleerde het CBR In juli 2024 opnieuw een aantal dagen alle rijexamens.

Dwangsommen

Nieuwe gerechtelijke procedures volgden. Rechters legden Kamps gebiedsverboden op, en daarbovenop dwangsommen als hij zich daar niet aan hield. Maar Kamps trok zich daar volgens het CBR weinig van aan. Soms liep hij ondanks het verbod 'gewoon' een CBR-terrein op. Dwangsommen betaalde hij niet.

Daarom vraagt de organisatie nu om een zwaarder middel. Als Kamps opnieuw de verboden overtreedt, wil het CBR dat hij per overtreding ruim twee weken in lijfsdwang kan worden genomen. Dat betekent dat Kamps maximaal vijftien dagen kan worden vastgezet.

Krasse maatregelen

De rechter noemde de eis van het CBR "krasse maatregelen". Hij zei dat hij Kamps graag zelf had willen spreken en noemde hem een "tragisch figuur", omdat zijn jarenlange strijd hem vooral veel persoonlijke problemen heeft opgeleverd.

Tegelijkertijd stelde de rechter vast dat eerdere verboden en opgelegde dwangsommen Kamps er niet van hebben weerhouden voor overlast te zorgen. De advocaat van het CBR wees tijdens de zitting op recente incidenten. Zo zou Kamps de afgelopen maanden opnieuw zes keer examenkandidaten en examinatoren hebben achtervolgd tijdens rijexamens.

De rechter doet over twee weken uitspraak.

Vanwege de grote bosbranden die woeden in Zuid-Frankrijk zijn meerdere campings ontruimd. De campings liggen onder meer in Canet-en-Roussillon, een gemeente en badplaats in het Franse departement Pyrénées-Orientales, en in buurgemeente Sainte-Marie-la-Mer.

Volgens Franse media zijn meer dan 3000 mensen uit het gebied geëvacueerd. Ongeveer de helft van de evacuees verbleef op campings in de omgeving. Vanwege de branden heeft de Franse regering inmiddels een crisisteam samengesteld, geleid door premier Lecornu.

Het lokale bestuur van Canet-en-Roussillon schrijft op sociale media dat het grote campingcomplex Le Brasilia en de camping Homair-La Marina de Canet zijn ontruimd. Datzelfde geldt voor een camping in Sainte-Marie-la-Mer. De sterke wind stuurt het vuur volgens hem in zuidoostelijke richting, naar het havengebied.

Een ooggetuige beschrijft de situatie volgens de Franse nieuwssite Actu als "apocalyptisch". De rookpluimen zijn kilometers ver te zien.

De gemeente roept de bevolking op om niet naar het strand te gaan om te zwemmen. "De reddingsposten zijn tijdelijk gesloten om alle teams in te zetten voor de bestrijding van de brand. We raden u dringend aan niet te zwemmen." De luchthaven van de nabijgelegen stad Perpignan heeft vanwege de branden meerdere vluchten geannuleerd.

Er is groot materieel ingezet om de branden te blussen, waaronder blusvliegtuigen. Volgens minister van Infrastructuur Laurent Nunen zijn sinds woensdag 1200 brandweerlieden bezig het vuur te bestrijden. Voor de twee campings in Canet-en-Roussillon is dat mogelijk te laat, het stadsbestuur zegt dat die "zwaar getroffen" zijn. Mensen worden opgeroepen om afstand te houden en de hulplijnen niet onnodig te belasten.

Ook in de Zuid-Franse departementen Hérault en Aude woeden grote natuurbranden waarbij al zeker 1000 hectare natuurgebied is verwoest.

Het kabinet komt met een verbod op het inhuren van uitzendkrachten in de vleessector, bevestigen ingewijden na berichtgeving van RTL Nieuws. Het verbod zou over ongeveer twee jaar moeten ingaan, halverwege 2028. Morgen hakt de ministerraad naar verwachting de knoop door.

Er zijn al jarenlang veel misstanden in de vleessector. Het personeel, veelal arbeidsmigranten die in bijvoorbeeld slachthuizen werken, krijgt vaak onderbetaald. Ook moeten mensen meer uren draaien dan afgesproken of verantwoord is en worden ze onder erbarmelijke omstandigheden gehuisvest. Ook is er onveiligheid op de werkvloer en zijn er meldingen van intimidatie en geweld.

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid dreigde al eerder met een verbod op uitzendkrachten. Hij zei dat er sinds 2010 29 gesprekken met de sector zijn gevoerd, maar dat die niet hebben geleid tot "de noodzakelijke vooruitgang". Hij eiste dat de sector voor 15 juni verbeteringen zou doorvoeren. Die deadline is inmiddels verlopen.

Als het verbod er komt, mogen er helemaal geen tijdelijke arbeidskrachten meer worden ingehuurd. Ook Vijlbriefs voorganger Van Hijum werkte al aan een verbod. Vanuit de vleessector en uitzendbranche klonken toen zorgelijke geluiden. Het zou de prijzen van vlees kunnen opdrijven omdat een verbod kan leiden tot een "ongelijk speelveld" met sectoren die wel met uitzendkrachten mogen werken.

De opsporingsdienst van voedselwaakhond NVWA heeft een inval gedaan bij een sorteerbedrijf voor vis in IJmuiden. De eigenaar van het bedrijf wordt ervan verdacht illegaal vis te hebben verkocht. Ook zijn woning is doorzocht.

De invallen waren gisteren. Daarbij is voor tienduizenden euro's aan contant geld in beslag genomen, net als de administratie van het bedrijf.

De Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA-IOD) kwam de zaak op het spoor nadat informatie was binnengekomen dat het bedrijf vis zou verkopen buiten de boeken om. Het zou daarbij voornamelijk gaan om ondermaatse vis. Dat is jonge vis die kleiner is dan de wettelijk voorgeschreven minimumlengte en daarom niet verkocht en niet geconsumeerd mag worden.

Dit moet de vispopulatie in stand houden en overbevissing voorkomen. Het idee is dat jonge vissen de kans moeten krijgen zich op zijn minst één keer voort te planten. Ook vormt de illegale handel in ondermaatse vis een risico voor de volksgezondheid, aldus de NVWA. Er is geen controle op de kwaliteit van de vis en de herkomst ervan is onbekend.

Illegale handel in cash

De verdenking is dat de ondermaatse vis toch is verkocht, wat doorgaans in contanten gebeurt. Verspreid over de woning, het kantoor en een gehuurde kluis vonden de rechercheurs in totaal 57.000 euro aan cash.

De eigenaar is aangehouden voor verhoor en blijft verdachte, maar zit niet meer vast. Het onderzoek loopt nog.

Het aantal mensen dat overlijdt door euthanasie is in 25 jaar tijd gestegen van 2000 naar bijna 10.000 per jaar. Dat komt door meerdere maatschappelijke factoren, zoals vergrijzing, het aantal mensen dat langer met chronische aandoeningen leeft en een sterkere nadruk op eigen keuze.

Dat blijkt uit onderzoek van het Radboudumc, het UMC Utrecht en Amsterdam UMC. Zij deden in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid onderzoek naar de stijging van het aantal euthanasiemeldingen in Nederland. De wetenschappers baseerden zich op eerdere onderzoeken en interviews met burgers en zorgprofessionals.

Bijna 10.000 mensen in Nederland overleden in 2024 door euthanasie. In de meeste gevallen waren het mensen die al langer kampten met lichamelijke aandoeningen, zoals kanker of long- en vaatziekten. De meeste mensen die in 2024 euthanasie kregen, waren tussen de 70 en 80 jaar oud.

De toename is volgens de onderzoekers deels toe te schrijven aan de tendens dat mensen tegenwoordig meer de nadruk leggen op hun eigen wensen en keuzes. Ook de seculariserende samenleving speelt een rol. Zo zijn de opvattingen over lijden aan het einde van iemands leven over de jaren heen veranderd, en is er meer aandacht gekomen voor kwaliteit van leven en sterven.

Ook staat in het onderzoek dat euthanasie steeds zichtbaarder, bespreekbaarder en breder aanvaard is. Dat komt onder meer door aandacht in de (sociale) media en extra patiëntenvoorlichting. Onder meer de duo-euthanasie van oud-premier Dries van Agt en zijn vrouw leidde vorig jaar tot veel publieke aandacht in de media.

Scholing

Ook bespreken zorgprofessionals de optie voor euthanasie steeds vaker met hun patiënten. De beroepsrichtlijnen van artsen zijn gedetailleerder geworden en kennis over euthanasie is door scholing toegenomen.

"Tegelijkertijd blijft euthanasie gelden als bijzonder medisch handelen en ervaren veel artsen de uitvoering als moreel zwaar, emotioneel belastend en tijdsintensief", zegt zorgethicus en hoofdonderzoeker Els van Wijngaarden van het Radboudumc.

Het percentage euthanasie ten opzichte van alle sterfgevallen in Nederland is flink gestegen: van 1,6 procent in 1999 naar 5,8 procent in 2024. Dat betekent dat euthanasie nu bijna vier keer zo vaak voorkomt als doodsoorzaak als 25 jaar geleden.

Dat komt doordat het aantal mensen dat terminaal ziek is, zoals aan kanker, is gestegen. Dat hangt weer samen met het feit dat de bevolking ouder wordt. Kanker ligt nog altijd het vaakst ten grondslag aan euthanasie, maar het relatieve aandeel is flink gedaald: van 90 procent in 1999 naar 54 procent in 2024.

Psychische aandoeningen

Daarnaast wordt vaker euthanasie verleend bij chronische ziekten, psychische aandoeningen en dementie. Ruim 400 mensen (4,3 procent) die in 2024 kozen voor euthanasie, hadden een vorm van dementie. In 219 gevallen kozen mensen voor euthanasie vanwege een of meer psychische aandoeningen. Die groep wordt elk jaar iets groter.

Bij mensen met psychische aandoeningen en vergevorderde dementie wordt euthanasie als complex en controversieel gezien. Veel zorgprofessionals en ervaringsdeskundigen in het rapport pleiten daarom voor grote terughoudendheid bij deze groep.

Nieuwsuur besteedde vorig jaar aandacht aan euthanasie door psychisch lijden:

In de periode tussen 1999 en 2024 bleef de verhouding man-vrouw vrijwel gelijk. De meerderheid van de mensen die voor euthanasie kiezen, sterven thuis.

Sinds 2002 is euthanasie en hulp bij zelfdoding in Nederland onder voorwaarden toegestaan, zoals vastgelegd in de euthanasiewet. Zo verloopt een euthanasie-aanvraag altijd via een arts, die samen met de patiënt en een tweede arts het verzoek beoordeelt. In Nederland kan iemand euthanasie aanvragen die uitzichtloos en ondraaglijk lijdt.

In 2020 is er ook onderzoek gedaan naar waarom mensen vaker voor euthanasie kiezen. Uit dat onderzoek blijkt dat de toename van euthanasie samenhangt met een samenspel van factoren, zoals vergrijzing, het toegenomen draagvlak voor euthanasie binnen de Nederlandse bevolking en de komst van het Expertisecentrum Euthanasie in 2012.

De onderzoekers geven aan dat de stijging van euthanasie de afgelopen 25 jaar op zichzelf niet zorgelijk is. Ook de deelnemers aan het onderzoek zeggen dat de stijging een logisch gevolg is van het meebewegen met maatschappelijke veranderingen. Veel deelnemers uiten hun vertrouwen in het huidige systeem in Nederland.

Het kabinet heeft excuses aangeboden aan vrouwen die tussen 1956 en 1984 gedwongen werden om hun pasgeboren baby's af te staan. Staatssecretaris Van Bruggen deed dat op een bijeenkomst met gedupeerden in cultuurcomplex Amare in Den Haag. Ook aan de kinderen van deze 'afstandsmoeders' en de vaders van de kinderen werden excuses aangeboden.

Het ging vaak om ongetrouwde vrouwen en meisjes die hun kinderen afstonden onder druk van kerk en familie. Maar ook instanties zoals de Raad voor Kinderbescherming speelden er een rol in. Geschat wordt dat zo'n 13.000 tot 14.000 ongehuwde vrouwen in die periode hun kind onvrijwillig moesten afstaan.

Kinderen werden na de geboorte zo snel mogelijk gescheiden van hun moeder. In sommige gevallen werden moeders geblinddoekt zodat ze geen band zouden opbouwen met hun baby. Of het kind werd tijdens de bevalling met een doek afgeschermd.

"Jullie werden bij voorbaat gediskwalificeerd als moeder", sprak Van Bruggen de aanwezigen toe. "De enige herinnering aan jullie baby was vaker een geluid dan een beeld." Al die tijd greep de overheid niet in, zei de staatssecretaris. "Die legde zich neer bij de autonomie van de begeleidende organisaties en de keuzes die daar werden gemaakt."

'Steken laten vallen'

De overheid heeft in plaats van naar deze mensen om te kijken "steken laten vallen", zei Van Bruggen. "Daar bied ik jullie namens het hele kabinet nadrukkelijk excuses voor aan. Dit had nooit mogen gebeuren."

Hoewel het vooral gaat over mensen die sinds de invoering van de adoptiewet in 1956 gedwongen hun kind moesten afstaan, zei Van Bruggen dat ze ook recht hoopt te doen aan moeders, vaders en kinderen die voor 1956 gedwongen van elkaar werden gescheiden.

José is een van de afstandsmoeders die haar baby gedwongen moesten achterlaten, vertelt ze bij Omroep Brabant:

De Raad voor de Kinderbescherming onderschrijft de excuses van het kabinet. In een verklaring erkent directeur Monique Schippers dat de dienst "destijds deel uitmaakte van een samenleving waarin ongehuwde meisjes en vrouwen vaak onder grote druk kwamen te staan en onvoldoende vrij konden beslissen".

Volgens de RvdK heeft de manier waarop de kinderen werden afgestaan "bij velen diepe sporen getrokken".

Levenslange schade

In april maakte het kabinet bekend dat het nog voor de zomer excuses zou gaan aanbieden aan de afstandsmoeders en kinderen.

Een speciale commissie die vorig jaar onderzoek deed naar afstand en adoptie in die periode, concludeerde dat de moeders en hun kinderen levenslange schade hebben geleden door de misstanden. Ook hadden de afstandsverklaringen die de moeders moesten ondertekenen volgens de onderzoekscommissie geen wettelijke basis.

Het kabinet werkt nu aan maatregelen die moeten bijdragen aan erkenning en herstel voor de betrokkenen. Daarbij worden de gedupeerden en belangenorganisaties betrokken. Daarover wordt nog voor het zomerreces een brief naar de Tweede Kamer gestuurd.