NOS Nieuws - Algemeen

Leerlingen van het Harens Lyceum en Spaanse uitwisselingsscholieren zijn gisteren door een of meerdere personen met een mogelijk vuurwapen bedreigd. De kinderen werden in de buurt van het treinstation in Haren gedwongen om te knielen en zijn daarbij gefilmd.

De Groningse school zegt enorm geschrokken te zijn. Volgens de school hebben tweemaal "ingrijpende en vergelijkbare incidenten plaatsgevonden".

In een brief van de school, in het bezit van RTV Noord, zijn ouders en verzorgers van de leerlingen op de hoogte gesteld. Ook is er vanuit de Spaanse begeleiders contact gezocht met ouders en verzorgers in de provincie Catalonië, schrijft RTV Noord.

Vuurwapen getoond

"Bij het eerste incident is een kleine groep Catalaanse leerlingen, onderweg naar de sportdag, in de buurt van het treinstation van Haren aangesproken door een voor ons onbekende jongen", schrijft teamleider van de school Hans Warris. "Deze jongen was in de veronderstelling dat hij door de leerlingen werd beledigd. Tijdens dit gesprek heeft hij een vuurwapen getoond, waarvan niet zeker is of dit echt of nep was."

De onbekende jongen liet de leerlingen onder dreiging van het vuurwapen knielen en dwong ze sorry te zeggen, terwijl hij dit filmde. Nadat zij hun excuses hadden gemaakt, konden ze wegkomen.

De leerlingen hebben het incident direct gemeld bij docenten, waarna de politie is gebeld. Die was snel ter plaatse en heeft verklaringen opgenomen.

Tweede bedreiging

Een aantal uren later deed zich een tweede incident voor in de buurt van de Albert Heijn in het centrum van het dorp. "Hierbij is een groepje Catalaanse en Nederlandse leerlingen bedreigd", zegt Warris.

"Er was ditmaal sprake van meerdere daders. Onder dreiging van een wapen moesten ook deze leerlingen knielen en hun excuses aanbieden. Dit incident werd ook gefilmd, waarna zij hun weg weer konden vervolgen. Opnieuw is direct contact gezocht met de politie."

Volgens de teamleider hebben de daders geen enkele relatie tot de school. Het gaat naar omstandigheden goed met alle betrokken leerlingen. "Het is nu een groep leerlingen van ons, maar het had zomaar iemand anders geweest kunnen zijn", aldus Warris.

'In grotere groepen fietsen'

De school zegt in samenspraak met de politie er alles aan te doen om nieuwe incidenten te voorkomen. Alle activiteiten rondom de uitwisseling gaan vooralsnog door.

"Gezien de opeenvolging van beide incidenten benadrukken wij wel het belang om niet alleen, en bij voorkeur in grotere groepen, van de ene naar de andere activiteit te verplaatsen", schrijft de school in de brief aan ouders en verzorgers.

Vernedervideo's

De afgelopen maanden zijn er vaker zogenoemde 'vernedervideo's' op sociale media gedeeld. Hierbij is te zien hoe jongeren onder bedreiging op hun knieën worden gedwongen en "sorry" moeten zeggen. Regelmatig wordt er ook geweld gebruikt of gevochten.

De politie maakt zich al langer zorgen over deze ontwikkeling. "Het is zorgwekkend en verschrikkelijk dat verdachten op deze manier slachtoffers angst aanjagen, vernederen en mishandelen."

Rijksambtenaren leggen vandaag opnieuw hun werk neer, uit protest tegen de bevriezing van hun salarissen. Die 'nullijn' werd aangenomen door het vorige kabinet en wordt door het nieuwe kabinet niet teruggedraaid.

Door de maatregel krijgen ambtenaren die in dienst zijn van de rijksoverheid er dit jaar geen geld bij. Vakbonden zijn daar boos over en organiseren vandaag bijeenkomsten in Amsterdam, Apeldoorn, Groningen, Maastricht, Utrecht en Rotterdam.

Begin maart organiseerde FNV al een actie waar zo'n 2000 mensen op af kwamen. De gevolgen bleven toen beperkt. Bij de staking van vandaag wordt een grotere opkomst verwacht. Daarom zijn alle debatten en activiteiten in de Tweede Kamer afgelast.

Gevolgen voor de uitvoering

Nederland telt 160.000 rijksambtenaren. De vakbonden benadrukken dat vooral medewerkers van uitvoeringsorganisaties zoals de Belastingdienst en de Dienst Justitiële Inrichtingen hard worden geraakt door de nullijn. "Deze organisaties kampen al jaren met hoge werkdruk en personeelstekorten", zeggen ze.

Minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma zegt de wensen van de bonden te begrijpen. "Ik heb tegelijkertijd te maken met de politiek afgesproken nullijn voor rijksambtenaren in 2026."

Ondanks de "lastige situatie" zegt Heerma weer in gesprek te willen komen met de bonden. "Want laat er ondertussen geen misverstand over bestaan: we hebben ambtenaren nodig bij de uitdagingen waar we in Nederland voor staan."

Onder anderen medewerkers van de Rijksschoonmaakorganisatie (RSO) leggen 24 uur het werk neer, waardoor een deel van de overheidsgebouwen niet of nauwelijks schoon wordt gemaakt. Ook medewerkers van de Belastingtelefoon, DUO, IND en de douane staken.

"Binnen de ambtenarij zijn er best grote verschillen in salarissen en werkomstandigheden", zegt Dennis Baegen, bestuurder van vakbond CMHF Overheid. "Bij de douane, de gevangenismedewerkers en de schoonmakers is de werkdruk hoog. Het is fijn als die groep daar ook voor gewaardeerd wordt en hun salaris gewoon meestijgt met de inflatie."

Wervingskracht overheid

Ook oud-topambtenaar en emeritus hoogleraar arbeidsverhoudingen Roel Bekker is kritisch op de nullijn. "Over het algemeen zijn de arbeidsomstandigheden van ambtenaren niet slecht, maar het hangt wel van de functie af. Er zijn ambtenaren die redelijk makkelijk werk hebben en daar prima voor betaald krijgen, maar er zijn ook ambtenaren die heel zwaar werk doen."

Volgens Bekker zijn dat regelmatig ambtenaren die in de lagere salarisschalen zitten en dus "echt geen megasalaris verdienen". De salarissen van hoge ambtenaren zijn volgens Bekker door de balkenendenorm "prima, maar niet extreem hoog."

Toch verwacht Bekker niet dat de nullijn ertoe leidt dat ambtenaren massaal op zoek gaan naar een andere baan. "Die baan moet er dan namelijk wel zijn en sommige ambtenaren doen best specialistisch werk. Daarnaast zijn de secundaire arbeidsvoorwaarden, zoals verlofregelingen, bij de overheid nog altijd beter geregeld dan in andere sectoren." Op de langere termijn kan het uitblijven van een inflatiecorrectie volgens Bekker wel gevolgen hebben voor de wervingskracht van de overheid.

Hoge salarissen

Maar rijksambtenaren zitten er al best warmpjes bij, vindt Zeger van der Wal, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. "In de afgelopen jaren zijn al forse salarisverhogingen doorgevoerd." Zo verdienen jonge beleidsmedewerkers bij ministeries meer dan bij adviesbureaus, weet Van der Wal.

Ook in vergelijking met andere landen verdienen Nederlandse topambtenaren vrij veel, volgens hem. "Alleen in landen als Zwitserland, Singapore en Australië liggen salarissen hoger." Hij benadrukt dat het gaat om de hoogste schalen van topambtenaren, maar dat gevangenisbewaarders en schoonmakers het niet breed hebben. "Daar mag de overheid wel kritischer naar kijken."

Minister Van den Brink van Asiel en Migratie gaat vandaag een poging doen om de Eerste Kamer te overtuigen van de noodzaak van de strenge asielwetten die nog door zijn voorganger Faber (PVV) zijn ingediend. Gisteravond bleek dat de steun van Van den Brinks eigen partij, het CDA, nodig is voor een meerderheid.

Maar die partij, die in de Tweede Kamer tegen de asielwetten stemde, wil eerst de toezegging van de minister dat het strafbaar stellen van illegaal verblijf beperkt blijft tot ernstige gevallen. Alleen volledig uitgeprocedeerde asielzoekers die niet meewerken aan hun terugkeer zouden vervolgd mogen worden en in de cel mogen belanden, vindt CDA-senator Van Toorenburg.

'Graat in onze keel'

Het plan om illegaliteit strafbaar te stellen noemde ze "nog steeds een graat in onze keel". Vanuit de kerkelijke achterban van de partij is daar ook veel kritiek op. Van Toorenburg wil een duidelijke toezegging dat de groep waar het om gaat "echt zeer beperkt" blijft. "Niet alle ongedocumenteerden, en zeker niet de slachtoffers van mensenhandel."

Het strafbaar stellen werd onderdeel van de wet door een voorstel van de PVV, dat onverwachts een nipte meerderheid kreeg in de Tweede Kamer. "Een akelig politiek vluggertje", meent Van Toorenburg.

Het liefst zou ze willen dat het kabinet een pas op de plaats maakt en de strafbaarstelling pas invoert als organisaties als politie, justitie en de IND er klaar voor zijn. En als het toch doorgaat, wil het CDA na een aantal jaren een zogeheten invoeringstoets, om te kunnen bijsturen als de gevolgen toch te groot blijken te zijn.

Iets doen aan instroom

Gisteravond maakten de fracties in de Eerste Kamer duidelijk hoe ze tegen de wetten aankijken. Vandaag antwoordt Van den Brink namens het kabinet op de vragen.

In het debat kwam het spanningsveld naar voren tussen de traditionele taak van de senaat om wetten te beoordelen op doelmatigheid, rechtmatigheid en uitvoerbaarheid, en de grote politieke wens om iets te doen aan de blijvend hoge instroom van asielzoekers. Vooral partijen als PVV, BBB, FVD, VVD en JA21 hopen dat de strenge wetten Nederland minder aantrekkelijk maken voor asielzoekers, al is daar geen hard bewijs voor.

Omdat "de effectiviteit niet overtuigend aangetoond" is, zal de grootste fractie in de Eerste Kamer, GroenLinks-PvdA, de wetten niet steunen. Volgens senator Karimi worden "de schadelijke effecten wel steeds duidelijker". Net als andere linkse partijen is ze bang dat ongedocumenteerden door de strafbaarstelling onder de radar zullen verdwijnen en zich bijvoorbeeld bij ziekte niet meer bij een dokter zullen melden.

'Radicaal-rechts niet normaliseren'

"Dit is niet de manier waarop we met kwetsbare mensen moeten omgaan", zei Karimi. "We willen alles doen om te voorkomen dat deze wetten aangenomen worden. Op deze manier wordt het gedachtegoed van radicaal-rechts verder genormaliseerd."

Ook regeringspartij D66 steunt de asielwetten niet. Senator Dittrich noemde ze "niet echt menselijk". Ook zullen we er niet meer grip mee krijgen op migratie, zo denkt hij. Dittrichs partijleider, premier Jetten, heeft overigens wel beloofd dat zijn kabinet de wetten gewoon zal uitvoeren als ze een meerderheid krijgen.

Alle tegenstanders verwezen naar de kritiek van de Raad van State, de gemeenten en de IND op de wetten. Die instanties denken dat de wetten niet uitvoerbaar zijn en de werkdruk voor de IND alleen maar zullen verhogen.

Wat staat er in de asielwetten?

Volgende week dinsdag staan de stemmingen over de wetsvoorstellen gepland. Dat kan weleens heel spannend worden. Voor een meerderheid zijn 38 zetels nodig, terwijl nu nog maar van ongeveer dertig senatoren duidelijk is dat ze waarschijnlijk voor gaan stemmen. Daarmee is de positie van regeringspartij CDA belangrijk.

Maar zelfs met de steun van het CDA is minister Van den Brink nog niet zeker van zijn zaak. Het zou kunnen dat individuele senatoren afwijkend stemmen van hun fractie. Overigens wordt het migratiebeleid binnenkort sowieso strenger, omdat het Europese Asiel- en Migratiepact in juni van kracht wordt.

Na de politieke aardverschuiving in Hongarije afgelopen weekend vragen Hongaren zich hardop af of dit echt het einde is van het tijdperk-Orbán. Zal toekomstige premier Péter Magyar na zijn aantreden in mei erin slagen om de Hongaarse staatsbureaucratie, rechterlijke macht en staatsmedia los te weken van de ijzeren greep van Viktor Orbáns Fidesz-partij?

Tegelijk kijkt Brussel met grote belangstelling naar hoe het verdergaat met de uiterst rechtse, nationalistische en populistische politieke bewegingen in andere landen met wie Orbán jarenlang nauw samenwerkte.

Het afbouwen van Orbáns macht wordt een taaie klus, waarschuwen sommige deskundigen. "Ik zie verschillende struikelblokken op weg naar herstel van de Hongaarse democratie", zegt hoogleraar politicologie Tom van der Meer.

Corruptie

De afgelopen zestien jaar wist de Fidesz-partij een dikke vinger in de pap te krijgen in alle aspecten van de economie en het openbare leven in Hongarije. Dat ging gepaard met grootscheepse corruptie en misbruik van EU-subsidies. De laatste jaren keerde Boedapest zich steeds meer af van de EU en voer een uitgesproken pro-Kremlin koers als het ging om de oorlog in Oekraïne en het energiebeleid.

Verkiezingswinnaar Magyar belooft die corruptie te lijf te zullen gaan en de samenwerking met Brussel te herstellen. Ook wil hij de 18 miljard euro aan EU-subsidie loskrijgen die door de Europese Commissie werd bevroren wegens het uitblijven van verbeteringen aan de Hongaarse rechtsstaat.

Brussel verheugd

De Europese Commissie verwelkomt de overwinning van Magyar. "Met dit resultaat is onze unie sterker geworden", zei voorzitter Ursula von der Leyen.

Ook Europarlementariër Tineke Strik (GroenLinks-PvdA) is er blij mee. "Wat een fantastische uitslag, meer dan ik had durven verwachten", zegt ze tegen de NOS. Strik heeft zich als lid van de parlementscommissie voor burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken meermaals kritisch uitgelaten over het handelen van Orbán.

"Met zijn tweederdemeerderheid kan Magyar de grondwetswijzigingen van Orbán die tegen het EU-recht ingingen ongedaan maken", zegt Strik. "Hij heeft beloofd om goed met Europa samen te werken en zegt dat hij het Europees recht als het hoogste recht erkent in Hongarije."

Er zullen ook gevolgen zijn voor de internationale rechts-radicale en populistische bewegingen voor wie Orbán een boegbeeld was, verwacht Strik. "Deze uitslag is een gevoelige klap voor ze. Orbán was hun icoon, hij leek onaantastbaar. Veel leiders, tot Trump aan toe, hebben zich aan hem opgetrokken. Maar nu zien ze zijn verkiezingsnederlaag en dat is een duidelijk signaal voor iedereen die denkt zich populair te kunnen maken met autocratische maatregelen."

Met zijn nederlaag valt Orbán niet alleen weg als inspiratiebron, zegt Strik, maar ook als geldschieter. "Hij heeft veel publiek geld weggesluisd via private partijen en stichtingen, en veel van dat geld is naar gelijkgestemde politieke bewegingen gegaan zoals MAGA en medestanders in Slowakije."

Anderen voorzien meer problemen op weg naar democratisch herstel. "Hoopvol" en "noodzakelijk" noemt politicoloog Tom van der Meer van de Universiteit van Amsterdam de verkiezingsuitslag. "Maar Magyar moet de mensen op allerlei machtsposities bij de overheid snel en effectief vervangen, want over een paar jaar kan er weer een electorale verschuiving plaatsvinden. Tegelijkertijd moet dat gebeuren zonder de normen van de democratische rechtsstaat verder op te rekken."

Terwijl de nieuwe Hongaarse regering werkt aan hervormingen, kan Magyar tegenwerking verwachten van de medestanders van Orbán die nog op sleutelposities zitten, zoals de president en de rechterlijke macht, zegt Van der Meer. "Dat zien we ook in Polen, waar een soortgelijke situatie is ontstaan na de vorming van de huidige coalitie. Die ondervindt nog tegenwerking van president Nawrocki, die fel gekant is tegen de hervormingen van premier Tusk."

Ontslaan

Oud-Europarlementariër namens de PvdA Jan Marinus Wiersma is op zijn beurt optimistischer over de kansen voor een herstel van de Hongaarse democratie. "Ja, Fidesz is diep ingebed in de staat, maar door zijn tweederdemeerderheid in het parlement wordt het veel makkelijker voor Magyar om mensen te ontslaan."

Als lid van de buitenlandcommissie van het Europees Parlement tot 2009 was Wiersma betrokken bij de EU-uitbreiding waarbij meerdere voormalige Oostbloklanden, ook Hongarije, tot de EU toetraden. Hij verwacht dat de buitenlandse vrienden van Orbán zich niet meer zo snel met hem zullen willen associëren.

"Dit was zo'n grote nederlaag voor Orbán", zegt Wiersma. "Dat moet een waarschuwing zijn aan anderen die zijn pad willen volgen. Als je zo corrupt wordt, loop je het risico om uiteindelijk te worden weggevaagd."

Goedemorgen! Bij de rechtbank in Assen gaat het proces tegen de verdachten van de kunstroof in het Drents Museum van start en rijksambtenaren staken voor salarisverhoging en inflatiecorrectie.

Het weer: een zonnige ochtend, in de middag landinwaarts ook stapelwolken. Bij weinig wind uit een westelijke richting wordt het 12 graden direct aan zee tot 16 graden in het binnenland.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

Het koningspaar en premier Jetten hebben in het Witte Huis gedineerd met de Amerikaanse president Trump. Het koningspaar is ook blijven slapen in het Witte Huis.

Voor het diner hield de koning een toespraak bij een netwerkreceptie in de Chamber of Commerce. Daarin benadrukte hij het belang van partners. Volgens hem is Nederland "zo'n sterke en betrouwbare partner" en zijn die "goud waard in een onvoorspelbare wereld waarin op het scherpst van de snede wordt gestreden om macht en invloed".

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima deden bij hun bezoek aan de Amerikaanse staat Philadelphia gouverneur Shapiro een kopie van het Nederlandse Plakkaat van Verlatinghe cadeau. In zijn toespraak sprak de koning over de gedeelde democratische waarden tussen Nederland en de VS.

Fijne dag!

Het ministerie van Defensie doet niet genoeg om nabestaanden en slachtoffers van een Nederlands bombardement in Irak te traceren. Dat schrijven journalisten van Investico, BOOS en De Groene Amsterdammer op basis van onderzoek.

Meer dan tien jaar geleden bombardeerden Nederlandse F-16's een gebouw in de Iraakse stad Hawija, waar door Islamitische Staat bommen werden gemaakt. Dat resulteerde in een enorme ontploffing, waardoor een hele woonwijk werd weggevaagd. Zeker zeventig burgers werden hierbij gedood.

In 2025 onderzocht een commissie waarom er zoveel burgerslachtoffers waren gevallen. Die oordeelde dat Defensie te weinig informatie had en te veel leunde op Amerikaanse informatie. Zo werd er niet gekeken naar wat er zou gebeuren als de explosieven in de fabriek zelf tot ontploffing zouden komen door de Nederlandse bommen.

Informatie is wel beschikbaar

In januari reisde toenmalig demissionair minister van Defensie Brekelmans af naar Irak om persoonlijk zijn excuses aan te bieden voor het bombardement, en nabestaanden en slachtoffers te spreken. Tijdens zijn bezoek kondigde hij aan 10 miljoen euro extra uit te trekken voor onder meer de heropbouw van Hawija.

Maar individuen kunnen niet rekenen op persoonlijke financiële compensatie: de minister zei over niet genoeg informatie te beschikken om vast te kunnen stellen wie welke schade heeft ondervonden van de aanval. Ook zou er geen lokale autoriteit bestaan die beschikt over de benodigde informatie.

Uit het onderzoek van de drie media blijkt dat het tegenovergestelde waar is: in de hoofdstad van de provincie waarin Hawija ligt, staat een zogenoemd compensatiekantoor. Dat is opgezet om slachtoffers van militair en terroristisch geweld in Irak te compenseren en beschikt ook over informatie van de slachtoffers in Hawija.

De Nederlandse overheid nam nooit contact op met dit kantoor. Ook de Iraakse ngo Ashor, die slachtoffers in Irak bijstaat, bouwde de afgelopen jaren aan een dossier met informatie van de getroffenen in samenwerking met de Universiteit Utrecht en de Nederlandse vredesorganisatie Pax. Ashors directeur Mohammed Al-Bayati zei tegen de journalisten dat hij de informatie meermaals aan de Nederlandse overheid had aangeboden, maar dat Defensie er verder nooit naar heeft gevraagd.

Compensatie

In het verleden heeft Defensie een aantal keer een schadevergoeding uitgekeerd. Nabestaanden in Afghanistan en Irak die door Nederlandse bombardementen hun familieleden verloren, zijn door de staat gecompenseerd - zonder dat de overheid daarbij schuld erkende.

Een paar weken geleden maakte de regering nog excuses en regelde een financiële tegemoetkoming voor de nabestaanden van slachtoffers van een bombardement op een universiteit in Irak in 2016. Hierbij kwamen twee docenten en vijf van hun familieleden om.

Minister van Defensie Yesilgöz zegt in een reactie aan de journalisten dat de staat vrij is om te kiezen hoe slachtoffers worden gecompenseerd. Yesilgöz geeft geen uitleg waarom de Hawija-slachtoffers niet individueel worden gecompenseerd.

De rechtbank in Assen buigt zich vanaf vandaag over het gestolen Roemeense goud dat werd buitgemaakt uit het Drents Museum. Hoewel de gouden helm en twee van de drie armbanden sinds kort terecht zijn dankzij een deal met twee van de verdachten, staan drie mannen vandaag terecht: Douglas W., Bernhard Z. en Jan B.

De zaak tegen een vierde verdachte, die volgens het OM de kentekenplaten heeft gestolen die later op de vluchtauto zijn gevonden, gaat later dit jaar van start.

Vorig jaar januari werden de kunstschatten gestolen uit het museum in Assen. De verdachten gebruikten een zware vuurwerkbom om een deur van het museum op te blazen en binnen te komen.

Bekijk hier een reconstructie van de kunstroof:

Het nieuws over de kunstroof kwam hard aan, niet alleen in Nederland, maar zeker ook in Roemenië waar tot op het hoogste politieke niveau kritiek klonk op Nederland. Met name de roof van de gouden helm van Cotofenesti deed de Roemenen pijn. De helm heeft er een iconische status en is van bijna puur goud.

Toenmalig premier Ciolacu noemde het "stukken van onschatbare waarde". Hij schreef na de roof: "Ik vertrouw erop dat de Nederlandse autoriteiten hun werk doen en de daders snel zullen aanhouden."

De directeur van Nationaal Historisch Museum in Boekarest, waarvan het Drents Museum de stukken in bruikleen had, werd een paar dagen na de diefstal ontslagen, omdat die had verzuimd het nationale erfgoed adequaat te beschermen.

Deal met justitie

Begin april werd bekend dat de helm en twee armbanden zijn teruggevonden na een deal met twee van de drie verdachten. Lang hielden ze hun mond, terwijl politie en justitie alles op alles zetten om de kunstschatten te vinden.

Vorig jaar beklaagden de verdachten zich tijdens een van de regiezittingen nog over de opsporingsmethoden. Hun advocaten zeiden dat de verdachten het idee hadden dat ze door de veiligheidsdiensten AIVD of MIVD werden afgeluisterd. Bernhard Z. zei dat hij had gezien dat er afluisterapparatuur uit zijn cel werd verwijderd.

Vandaag staan in de rechtbank in Assen de feitenbehandeling en persoonlijke omstandigheden van de verdachten op de agenda. Naar verwachting maakt het Openbaar Ministerie ook bekend welke afspraken er zijn gemaakt met Douglas W. en Jan B. Mogelijk gaat het om een lagere strafeis.

Bernhard Z. ontkent

Met Bernhard Z. is overigens geen deal gesloten, meldde zijn advocaat zaterdag. Z. ontkent volgens zijn advocaat dat hij medeplichtig is aan de diefstal.

Eerder werd al bekend dat Jan B. twee dagen voor de kunstroof een moker en een voorhamer bij een bouwmarkt zou hebben gekocht. In de expositieruimte van het museum werd een breekijzer gevonden met daarop zijn DNA.

Koning Willem-Alexander, koningin Máxima en premier Jetten hebben in het Witte Huis gedineerd met de Amerikaanse president Trump. Het driegangendiner duurde een stuk langer dan verwacht. Het koningspaar blijft ook slapen.

Jetten sprak na afloop van een open en constructief gesprek. Ze spraken onder meer over de oorlog in het Midden-Oosten, over de NAVO en over de handelsbelangen tussen Nederland en de VS.

Zo verliep het bezoek van de Nederlandse delegatie:

Het bezoek volgt op de overnachting van Trump vorig jaar tijdens de NAVO-top in paleis Huis ten Bosch. De Amerikaanse president nodigde toen het koningspaar uit.

Voor het diner hield de koning een toespraak bij een netwerkreceptie in de Chamber of Commerce. Daarin benadrukte hij het belang van partners. Volgens hem is Nederland "zo'n sterke en betrouwbare partner" en zijn die "goud waard in een onvoorspelbare wereld waarin op het scherpst van de snede wordt gestreden om macht en invloed".

Willem-Alexander sprak ook over de NAVO, het militair bondgenootschap dat afgelopen tijd fel bekritiseerd is door Trump. De president dreigde zelfs met een vertrek uit de NAVO omdat de bondgenoten hem in de Iran-oorlog niet genoeg zouden steunen.

"Als NAVO-bondgenoten beschermen we onze vrije samenlevingen tegen gewetenloze agressors als Rusland. Al meer dan 75 jaar", sprak Willem-Alexander. Volgens de koning "koesteren democratische landen vrijheid en houden we elkaar scherp". Ook vindt hij dat vrienden "respectvol met elkaar van mening" mogen verschillen.

Het koninklijk paar begon vandaag aan een driedaags Amerikaans werkbezoek. Ze waren in Philadelphia in de staat Pennsylvania, waar ze werden ontvangen door de Democratische gouverneur Josh Shapiro.

In Independence Hall, waar de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring werd aangenomen, hield Willem-Alexander een toespraak waarin hij de historische band tussen Nederland en de Verenigde Staten benadrukte. Op 4 juli viert de VS zijn 250-jarige bestaan.

Het diner komt op een moment dat de Verenigde Staten in conflict zijn met Iran. Trump, die niet bekendstaat om zijn diplomatieke taal, dreigde onder meer Iran als "beschaving te vernietigen", wat hem nationaal en internationaal op kritiek kwam te staan.

Het kabinet noemde de timing van het bezoek eerst "ongemakkelijk", maar zegt ook dat het diner een kans is om in gesprek te gaan met de Amerikaanse president. Premier Jetten wil onder meer de oorlog tegen Iran, Oekraïne en het plan van het Amerikaanse Congres om chipfabrikant ASML verdere exportbeperkingen op te leggen ter sprake brengen.

Na het bezoek aan Trump gaat de reis verder naar Florida, waar minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat ook zullen aansluiten.

Sinds burgemeesters wettelijk meer ruimte hebben gekregen om woningen na explosies te sluiten gebeurt dat wekelijks. Daarover schrijft dagblad Trouw, dat het aantal woningsluitingen onderzocht sinds 2024. Toen kregen burgemeesters meer bevoegdheden om woningen of bedrijfspanden tijdelijk te sluiten als die doelwit zijn van zwaar geweld, zoals een explosie of schietpartij.

Trouw verzamelde cijfers van het Kadaster en komt tot de conclusie dat burgemeesters drie keer zo vaak een pand sluiten. Dat gebeurt dan op basis van de verruimde Gemeentewet, die het mogelijk maakt een pand met spoed te verzegelen, waardoor er niemand nog in of uit mag. In 2023 gebeurde het 46 keer, het jaar erna was dat opgelopen tot 160 en afgelopen jaar 141 keer.

In de helft van de gevallen is er een explosie geweest, veelal door zwaar vuurwerk. Er kan ook sprake zijn van een schietpartij, de vondst van een wapen of illegale prostitutie. In Rotterdam besloot de burgemeester sinds de wijziging in 2024 het vaakst tot een woningsluiting: 70 keer. In die stad waren ook de meeste explosies. Daarna volgen - op afstand - Amsterdam met 26 sluitingen, en Almere (12), Amersfoort (12) en Utrecht (9).

Vergisexplosie

Advocaten uiten in Trouw kritiek op de vele woningsluitingen. Ze zouden geregeld afgaan op ad hoc opgestelde politierapportages. "En die kloppen vaak van geen kant", zegt de Rotterdamse advocaat Angelique Bhagwandin, die veel bewoners in dit soort zaken bijstaat. "Op het moment van sluiten weet de burgemeester vaak nog niet wat er speelt."

Ook hoogleraar openbare-orderecht in Groningen Michel Vols is kritisch. Zo is de bewoner bij een explosie lang niet altijd betrokken bij een crimineel conflict. Ook een boze ex of een concurrerende ondernemer kan erachter zitten. Of er is sprake van een vergisexplosie, waarbij het verkeerde adres is gekozen.

"Het schuurt op veel vlakken", zegt Vols. "Het is mogelijk dat je uit je woning wordt gezet, terwijl je er niets mee te maken hebt." Bewoners kunnen zelfs permanent dakloos raken, schrijft Trouw. Verhuurders mogen de huur buitengerechtelijk ontbinden als een pand tijdelijk wordt gesloten.

Direct gevaar

Een woordvoerder van de het Nederlands Genootschap van Burgemeesters zegt tegen de krant dat burgemeesters niet zomaar overgaan tot sluiting. Als er direct gevaar dreigt, is het belang van de openbare orde doorslaggevend. Of de bewoners nu een rol in het geweld hebben of niet, aldus de woordvoerder.

Trouw denkt dat het aantal sluitingen door burgemeesters nog hoger ligt. Gemeenten zijn verplicht om een sluiting in te schrijven in het Kadaster, maar meerdere gemeenten zouden dat niet altijd doen.

De Italiaanse premier Meloni heeft zich gevoegd bij het koor van critici die vallen over de aanval van president Trump op paus Leo. Ze noemt Trumps uitlatingen onacceptabel en benadrukte dat het "terecht en normaal is dat de paus oproept tot vrede, en oorlog in welke vorm dan ook veroordeelt".

Dat Meloni zich zo scherp uitlaat over de Amerikaanse president is opvallend. Ze is een van de Europese leiders die het dichtst bij Trump staan, en was bijvoorbeeld als enige bij de inauguratie van Trump in januari 2025.

Trump zei dit weekend dat de paus "zwak op het gebied van misdaad en heel slecht in buitenlandpolitiek" is. Hij wil naar eigen zeggen geen paus "die het OK vindt dat Iran een atoombom heeft". Bovendien zou de Amerikaan alleen paus geworden zijn omdat Trump president is.

Tweede verklaring

Paus Leo pleitte dit weekend in een gebedsdienst in de Sint-Pietersbasiliek voor een snel einde aan de oorlog in het Midden-Oosten. Na de aanval van Trump op hem liet de paus weten dat hij niet onder de indruk is en dat hij zich blijft uitspreken. Hij had echter geen behoefte aan een debat met Trump.

Meloni, zelf katholiek, zei aanvankelijk niets over Trumps woordkeuze. Ze liet in een verklaring, voorafgaand aan een bezoek van Leo aan vier Afrikaanse landen, alleen weten dat ze de paus steunt.

Dat kwam haar op kritiek te staan van de oppositie, die haar verweet dat ze de moed niet had om Trump te bekritiseren. Daarop kwam Meloni met een tweede verklaring waarin ze Trumps uitspraken wel expliciet veroordeelde.

AI-afbeelding

Gisteren zag Trump zich ook genoodzaakt om een post op sociale media te verwijderen. Het gaat om een AI-afbeelding waarop hij als een Jezus-achtige figuur zijn hand op het voorhoofd van een patiënt legt. Christelijke leiders, tegenstanders, maar ook prominenten uit Trumps achterban namen er fel afstand van.

Vanavond schuiven koning Willem-Alexander en koningin Máxima aan voor hun veelbesproken diner in het Witte Huis met de Amerikaanse president Trump, die ook vandaag weer het nieuws domineerde.

Het koninklijk paar dineert na een drukke dag. Vandaag begonnen Willem-Alexander en Máxima hun driedaagse Amerikaanse werkbezoek in Philadelphia in de staat Pennsylvania, waar ze werden ontvangen door de Democratische gouverneur Josh Shapiro.

In Independence Hall, waar de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring werd aangenomen, hield Willem-Alexander een toespraak waarin hij de historische band tussen Nederland en de Verenigde Staten benadrukte. Op 4 juli viert de VS zijn 250-jarige bestaan.

De koning noemde samenwerking met de Verenigde Staten de beste garantie voor een "goede toekomst" en onderstreepte het belang van de trans-Atlantische relatie. Ook verwees Willem-Alexander naar de vroege steun van Nederland aan de Amerikaanse onafhankelijkheid en benadrukte hij de belangrijke rol van Amerika binnen de NAVO. President Trump heeft begin deze maand nog gedreigd de VS uit de NAVO terug te trekken; hij noemde het bondgenootschap een papieren tijger omdat het onvoldoende te hulp zou zijn geschoten zijn de Iran-oorlog.

Na een rondleiding langs historische plekken in Philadelphia, een school en een bezoek aan het stadion van de Philadelphia Eagles, reisde het koningspaar door naar Washington D.C..

Bij het diner met Trump in het Witte Huis is straks ook premier Jetten aanwezig. Het kabinet gaf eerder al toe dat de timing voor het bezoek "ongemakkelijk" is, maar vond de waarde van zo'n bezoek opwegen tegen de nadelen.

Het bezoek ligt extra onder een vergrootglas wegens recente uitlatingen van Trump, waarin hij onder meer dreigde "een hele beschaving uit te roeien". Ook vandaag haalde de president weer het nieuws, door hard uit te halen naar paus Leo, nadat die de Amerikaanse aanvallen in Iran had veroordeeld.

Vervolgens plaatste Trump een door AI gegenereerde afbeelding van zichzelf, afgebeeld als een Jezus-achtige figuur, op zijn Truth Social-kanaal, wat tot een nieuwe stortvloed aan kritiek leidde. Hij verwijderde de afbeelding later.

's Middags reageerde Trump op de ophef, terwijl hij twee tassen met een bestelling van McDonald's in ontvangst nam. Hij zei de symboliek van de afbeelding niet te hebben begrepen en dat hij dacht dat hij niet als Jezus, maar als arts was afgebeeld. Volgens Trump ging het om een afbeelding van hem als "dokter", iemand die mensen "beter maakt".

Het moment met de McDonald's-bezorging was in scène gezet om aandacht te vestigen op een maatregel van Trump waardoor fooien aftrekbaar zijn van de belasting. "Kijk nou dan", zei Trump, waarna hij zijn blik richtte op een groepje verslaggevers. "Dit ziet er helemaal niet gespeeld uit, toch?"

Het Witte Huis spreekt van een privébezoek, waardoor journalisten geen vragen mogen stellen. Wel is er gelegenheid om beelden te maken van de ontmoeting.

Na het bezoek aan Trump gaat de reis verder naar Florida, waar minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat ook zullen aansluiten.

De verwachtingen bij Willem-Alexander zijn in ieder geval hooggespannen. "Het wordt een fantastische avond", zei hij tegenover verslaggevers na zijn bezoek aan een middelbare school in Philadelphia.

In Colombia is een plan goedgekeurd om tientallen nijlpaarden af te schieten. De nijlpaarden zijn een van de vele nalatenschappen van drugsbaron Pablo Escobar en leiden al jaren tot problemen in het land.

"Als we dit niet doen, kunnen we de populatie niet onder controle houden", zei de Colombiaanse minister van Milieu Vélez bij de aankondiging. Naar schatting lopen er zo'n 200 nijlpaarden vrij rond, vooral in het midden van het land, nabij de rivier de Magdalena.

Als er geen maatregelen worden genomen, zou volgens de minister de populatie op kunnen lopen tot wel duizend nijlpaarden. De minister wil met het plan tot wel tachtig nijlpaarden afschieten.

Invasief

Eind jaren tachtig importeerde drugsbaron Escobar illegaal meerdere diersoorten vanuit Afrika, waaronder vier nijlpaarden. Drie vrouwelijke nijlpaarden en één mannelijke nijlpaard werden ondergebracht in zijn privédierentuin. Nadat Escobar in 1993 werd doodgeschoten, bleven veel van zijn terreinen verlaten achter en braken de dieren uit. Sindsdien is het viertal uitgegroeid tot een invasieve nijlpaardenpopulatie. De dieren zijn inmiddels al op 100 kilometer afstand van hun eerste verblijf gezien.

Colombia is het enige land buiten het Afrikaanse continent met een wilde populatie nijlpaarden. Omdat de dieren van oorsprong niet voorkomen in het land, worden ze gezien als een bedreiging voor inheemse diersoorten.

Ook komen steeds vaker aanvallen op mensen voor en richten ze schade aan in dorpen. Zo schreef The Guardian in 2023 over een auto-ongeluk met een nijlpaard, waarna het debat over de dieren weer oplaaide.

Plannen

Al lange tijd wil Colombia van de nijlpaardenplaag af, maar eerdere pogingen om de populatie terug te dringen waren volgens minister Vélez "duur en onsuccesvol". Volgens de lokale autoriteiten planten de dieren zich sneller voort dan men ze kan opsporen.

Het land voerde eerder al een sterilisatieprogramma in, waarbij de dieren worden beschoten met een anticonceptiemiddel. Ook probeerde Colombia tientallen nijlpaarden te verschepen naar andere landen, wat het land miljoenen kostte.

Het plan om te dieren af te schieten, is niet nieuw. In 2009 werd de maatregel ook al ingevoerd, maar nadat beelden van de acties waren uitgelekt ontstond er nationale ophef en werden de acties gestopt. Wanneer de jacht opnieuw moet beginnen, heeft minister Vélez niet bekendgemaakt.

In tv-programma Opsporing Verzocht is vorige week een jongen ten onrechte getoond als verdachte van een zware mishandeling. De makers van het programma en de politie zeggen de vergissing zeer te betreuren en hebben hun excuses aangeboden.

"Er wordt iedere week met grote nauwkeurigheid aan het programma gewerkt en we zijn ons er terdege van bewust wat de impact van een dergelijke vergissing kan zijn", schrijft de politie. Die zegt "goed contact met de betrokkenen" te hebben. In overleg met hen is ook besloten dat er een rectificatie zou komen, zowel op tv als op de website van de politie.

Het bewuste item ging over een ernstige mishandeling in een discotheek in Markelo, in Overijssel. "In de montage zijn twee verschillende jongens aangezien voor één persoon en als verdachte uitgezonden", legt de politie uit.

Het is niet voor het eerst dat het programma blundert. Afgelopen februari werd een soortgelijke fout gemaakt. Toen werd een vrouw ten onrechte als verdachte aangewezen voor het oplichten van een hoogbejaarde vrouw.

De Amerikaanse regering gaat toch weer akkoord met het hijsen van de regenboogvlag in de vlaggenmast van de staat bij The Stonewall Inn-bar in New York. Dat blijkt uit de schikking in het proces dat lhbti-groepen en historische verenigingen tegen de staat hadden aangespannen.

The Stonewall Inn en het bijbehorende drie hectare grote terrein is een nationaal monument dat herinnert aan de strijd die lhbti'ers in de VS hebben gevoerd tegen discriminatie en voor hun burgerrechten.

Drie vlaggen

Bij het terrein stond sinds 2022 een vlaggenmast waarin drie vlaggen hingen: de nationale Amerikaanse vlag, de regenboogvlag en de vlag van de National Park Service dat het terrein beheert.

In februari werd de regenboogvlag neergehaald, in lijn met het anti-wokebeleid van de Trump-regering. Meerdere groepen stapten naar de rechter.

In de schikking die nu is getroffen, krijgen ze hun zin. De regenboogvlag mag weer wapperen, onder de nationale vlag, maar boven die van de parkdienst. De schikking moet nog wel door de rechtbank worden goedgekeurd.

De Amerikaanse zeeblokkade van Iraanse havens en kustplaatsen is vanmiddag om 16.00 uur Nederlandse tijd ingegaan. Kort daarna dreigde de Amerikaanse president Trump dat schepen van de Iraanse marine onmiddellijk vernietigd worden als ze ook maar in de buurt van de blokkade komen.

Tot dusver is het vanavond rustig gebleven in de Perzische Golf, de Straat van Hormuz en de Golf van Oman. Wel blijkt uit gegevens van datawebsite MarineTraffic dat twee olietankers omdraaiden kort nadat de blokkade was ingegaan. Of ze dit uit voorzorg deden of zijn teruggestuurd, is onduidelijk.

Trump kondigde de zeeblokkade aan nadat de onderhandelingen tussen de VS en Iran in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad op niets waren uitgelopen.

Volgens de Amerikaanse legertop zouden alle schepen worden tegengehouden die uit Iraanse havens uitvaren of die als bestemming hebben. Vooralsnog lijkt dat niet te zijn gebeurd. De twee tankers die omkeerden, waren niet afkomstig uit Iraanse havens.

Olietanker Rich Starry was vertrokken uit een stad in de Verenigde Arabische Emiraten en was onderweg naar China. De andere olietanker, de Ostria, was ook afkomstig uit de Verenigde Arabische Emiraten.

Het schip dat sinds de blokkade wel de zeestraat passeerde, was een olietanker die onder de vlag voer van de Afrikaanse eilandengroep de Comoren. Het schip vertrok uit de Iraanse stad Bushehr, blijkt uit de data van de website. Wat de bestemming van het schip is, wordt niet vermeld.

Volgens het Iraanse leger en kopstukken van het regime komt de blokkade neer op piraterij. "Geen enkele haven in de regio zal veilig zijn", liet het Iraanse leger weten op de staatstelevisie.

Amerikaanse en Braziliaanse media melden de aanhouding in de VS van Alexandre Ramagem, een voormalig parlementslid en een oud-chef van de Braziliaanse geheime dienst.

Hij werd in september in eigen land tot zestien jaargevangenisstraf veroordeeld voor zijn aandeel in de mislukte couppoging van oud-president Jair Bolsonaro, maar vluchtte via Guyana naar de VS waar hij asiel zou hebben aangevraagd.

Verkeersovertreding

Ramagem zou in de stad Orlando door de politie zijn aangehouden voor een kleine verkeersovertreding en daarna naar de immigratie- en douanedienst ICE zijn gebracht. Volgens de Braziliaanse nieuwssite Globo News ontdekten ICE-agenten na zijn aanhouding dat hij op de vlucht was voor de Braziliaanse justitie.

Globo News schrijft dat Brazilië in januari een uitleveringsverzoek heeft ingediend in de VS.

Een in de VS levende bondgenoot van Bolsonaro zei tegen de Braziliaanse nieuwssite TMC dat Ramagem in de VS asiel heeft aangevraagd en dat die procedure nog loopt. Hij zou in afwachting daarvan in de VS mogen blijven.

In Senegal is voor het eerst een persoon veroordeeld onder de strengere anti-lhbti-wet, die vorige maand in werking trad. Dat meldt persbureau AP. De man werd eerder deze maand gearresteerd.

Een rechtbank in Pikine-Guédiawaye, een voorstad van Dakar, heeft de 24-jarige man veroordeeld tot zes jaar cel. Ook krijgt hij een boete van omgerekend ruim 3000 euro. Volgens de rechtbank is hij schuldig aan "onnatuurlijke handelingen en openbare zedenschennis".

'Niet streng genoeg'

Homoseksualiteit is in Senegal al tientallen jaren strafbaar. Maar onder de nieuwe regering zijn de oude regels flink aangescherpt. Voorstanders van het wetsvoorstel vonden de oude wetten niet streng genoeg.

Onder de nieuwe wet kunnen mensen worden bestraft met vijf tot tien jaar cel en boetes tot ruim 15.000 euro. Niet alleen seksuele relaties met personen van hetzelfde geslacht zijn strafbaar in het land, maar ook het 'promoten of financieren' van onder meer homoseksualiteit, biseksualiteit en transseksualiteit kan bestraft worden.

Arrestaties

In de afgelopen maanden zijn zeker 300 mensen gearresteerd, volgens de Senegalese nieuwssite Sene News. De wet heeft een "klimaat van voortdurende angst" gecreëerd, zegt mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch tegen persbureau AP. Volgens de organisatie verlopen de arrestaties ook agressiever, omdat er nu "steun is vanuit het staatsapparaat".

Senegal is een van de ruim dertig landen op het Afrikaanse continent waar homoseksualiteit strafbaar is. In sommige landen kan de doodstraf worden opgelegd, zoals in Uganda, Mauritanië en Somalië.

De afgelopen jaren zijn in meerdere landen de rechten van lhbti'ers steeds meer ingeperkt. Ook in Europa, waar het Slowaakse parlement vorig jaar een omstreden grondwetswijziging aannam.

Het grote olielek in de Antwerpse haven heeft ook natuurgebieden in Zeeland vervuild. De opruimwerkzaamheden beginnen morgen en gaan naar verwachting weken duren, meldt natuurorganisatie Het Zeeuwse Landschap. "Het is een heel moeilijk gebied van modder en slik", zegt Dimitri Barbe van Het Zeeuwse Landschap tegen Omroep Zeeland.

Het lek ontstond vorige week donderdag rond middernacht bij het tanken van het containerschip MSC Denmark VI. De stookolie belandde door onbekende oorzaak in het water. De olie verspreidde zich over een oppervlakte van meerdere kilometers.

De schade voor Zeeland leek in eerste instantie mee te vallen, maar afgelopen weekend werden de eerste olievlekken ontdekt in de natuurgebieden Het Land van Saeftinghe en de Hedwigepolder. Hoe groot de vervuiling precies is in Zeeland, is nog onduidelijk. "Het lastige is dat de verontreiniging uit twee delen bestaat: een lichte film op het water en een deel zware stookolie dat onder het wateroppervlak zakt. Dat maakt het lastig te zien vanuit de lucht", zegt Barbe.

Plan

Vrijwilligers en een aannemer beslissen morgen waar als eerste wordt schoongemaakt. "Het is een moeilijk begaanbaar getijdengebied. Dus we moeten goed kijken wanneer het eb en vloed wordt en onze opruimacties daarop afstemmen", zegt Barbe.

"Een ander praktisch probleem is dat we goed moeten kijken naar hoe we de verontreinigde grond wegkrijgen. Het is een erg uitgestrekt gebied. En daarnaast zitten we volop in het broedseizoen, dus we moeten ook oppassen dat we de vogels niet te veel verstoren."

Scheepvaart

Na het lek in Antwerpen ging de haven tijdelijk op slot. De eerste vervuilde schepen konden pas zaterdagnacht en zondagochtend de containerterminals verlaten.

De opluchting spat ervan af bij de Europese Commissie. "Jullie hebben het weer gedaan, ondanks alle tegenwerking", zei Ursula von der Leyen, als boodschap aan de Hongaarse bevolking. "Zoals jullie in 1956 dapper in opstand kwamen en in 1989, toen jullie het IJzeren Gordijn afbraken."

De afgelopen tijd bereikten de verhoudingen met Boedapest een dieptepunt. Viktor Orbán blokkeerde met zijn vetorecht het ene na het andere onderwerp en de EU snakte naar verbetering van de relatie. Volgens Von der Leyen is de verkiezingsoverwinning van Péter Magyar een overwinning voor de fundamentele vrijheid, en zal het einde van de periode-Orbán leiden tot een versterking van de EU.

De onderstaande video laat mensen zien die feestvieren na Magyars overwinning:

Von der Leyen lijkt haast te hebben met het aanhalen van de banden met Hongarije. Al jaren stapelen de problemen tussen de EU en het land zich op. Maar liefst 18 miljard euro aan EU-geld is bevroren omdat Orbán zich niet aan de afspraak hield de rechten van zijn burgers te garanderen.

Omgekeerd blokkeert Hongarije een hulppakket van 90 miljard euro voor Oekraïne, dat het buurland hard nodig heeft om militair en economisch overeind te kunnen blijven. Von der Leyen hoopt dat Magyar het Hongaarse verzet zo snel mogelijk opgeeft. De aankomend premier sorteerde daar vandaag in een persconferentie op voor. Ook herhaalde hij zijn verkiezingsbelofte dat hij de EU-miljarden alsnog naar Boedapest gaat halen door hervormingen door te voeren.

Historische vergissing

"Eerst zien, dan geloven", waarschuwt de Groningse hoogleraar recht en politiek John Morijn, die de Hongaarse zaak op de voet volgt. Magyar moet maatregelen nemen tegen corruptie en de onafhankelijke rechtsstaat herstellen. Maar als Magyar aanspraak wil maken op de bevroren EU-subsidies, dan zal hij ook op het terrein van asiel- en lhbti-rechten het beleid in Hongarije moeten veranderen.

Morijn: "Het is gevaarlijk als de EU in de extase na deze uitslag blind vertrouwt op puur de mooie beloftes van Magyar. Het risico bestaat dan dat Brussel veel te snel handelt, ook omdat Magyar nu eenmaal lid is van het machtsblok van de Europese christendemocraten van Von der Leyen zelf. Je moet niet op basis van partijpolitieke banden handelen, of nu denken dat het in Hongarije vanzelf wel goedkomt."

De belangrijkste les uit de recente geschiedenis is Polen. In dat land won de pro-Europese Donald Tusk de verkiezingen, waarna de EU al snel het geblokkeerde geld vrijgaf. Kort daarna werd de conservatieve nationalist Nawrocki president en werden hervormingen tegengehouden. "Dat was een gigantische vergissing, de EU gaf zijn drukmiddelen te vroeg op."

Diplomaten die nauw betrokken zijn bij de dagelijkse onderhandelingen tussen lidstaten zijn "voorzichtig optimistisch" over de toekomstige samenwerking met de nieuwe Hongaarse leider. "Velen hier in Brussel hielden er rekening mee dat de overwinning van Magyar aangevochten zou worden door aanhangers van Orbán. Dat hij nu een ordentelijke machtsoverdracht mogelijk maakt, is een verrassing", klinkt het. Maar al te euforisch zijn ze niet. Ook lidstaten zijn er niet gerust op.

Omdat Magyar een grote overwinningszege boekte, zijn de verwachtingen over hem hooggespannen. De snelste manier voor Magyar om die in ieder geval deels waar te maken, zou het opheffen van de blokkade zijn voor de 90 miljard euro steun aan Oekraïne.

De lijn Magyar

Hoewel de opluchting groot is dat Orbán vertrekt, weten maar weinigen waar Magyar inhoudelijk echt voor staat. In zijn campagne ging hij veel onderwerpen uit de weg. Zijn partij, Tisza, is in het Europees Parlement aangesloten bij de grootste fractie van de Europese Volkspartij (EVP) van christendemocraten. Zelf is de aankomend premier officieel fractievoorzitter, maar in Brussel was hij zelden.

CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers ziet Magyar als een serieuze, gefocuste man. "Altijd bezig met het doel dat hij gisteren had, namelijk de verkiezingen winnen en Orbán na zestien jaar naar huis sturen."

De andere Tisza-Europarlementariërs omschrijft hij als pro-Europees en streng op migratiebeleid. Hoe ze écht over hulp aan Oekraïne denken, gaan we mogelijk nu pas zien, denkt Lenaers.

"Ze hebben ons altijd uitgelegd dat het ontzettend moeilijk was voor hen om daar iets anders over te zeggen dan Viktor Orbán, omdat dat in de campagne volledig misbruikt zou worden. Ze hebben wel gezegd: na de verkiezingen kunnen we daar ook wat relaxter in worden. Dat is nu de vraag: wat ze kunnen gaan leveren."

Reizigers die met de Duitse luchtvaartmaatschappij Lufthansa vliegen, moeten ook de komende dagen rekening houden met aanhoudende problemen. Nadat piloten om middernacht waren begonnen aan een tweedaagse staking, heeft nu ook cabinepersoneelsvakbond UFO stewardessen en stewards opgeroepen om het werk neer te leggen.

Die staking staat gepland voor woensdag en donderdag, en geldt voor vluchten vanaf de onder Nederlanders populaire luchthavens van Frankfurt en München. Daarmee blijven de problemen tussen Lufthansa en het personeel voortduren. Ook vrijdag legde het cabinepersoneel het werk al neer en werden honderden vluchten geschrapt.

Als de stewards en stewardessen woensdag staken, is het al de vijfde keer dit jaar dat personeel van Lufthansa het werk neerlegt.

100-jarig bestaan

De nieuwe stakingen vallen samen met een symbolisch moment, aangezien Lufthansa woensdag het 100-jarig bestaan viert. De festiviteiten lijken overschaduwd te worden door de stakingen, nu cabinepersoneelsvakbond UFO heeft aangekondigd juist dan te demonstreren bij het hoofdkantoor op de luchthaven van Frankfurt.

De gevolgen voor reizigers zijn groot. De pilotenstaking leidde vandaag tot honderden geannuleerde vluchten op de luchthavens van Frankfurt en München. Volgens de Duitse krant Frankfurter Allgemeine Zeitung zijn alleen al in Frankfurt meer dan 50.000 reizigers getroffen door annuleringen en omboekingen. Ook dinsdag worden grote verstoringen in Frankfurt en München verwacht.

Slepend conflict

De stakingen draaien om een slepend conflict tussen het personeel en de directie. Zowel piloten als cabinepersoneel eisen een beter salaris en een betere pensioenregeling. De vakbond wil daarnaast een sociaal plan voor Cityline. Het dochterbedrijf wordt mogelijk opgeheven, waardoor circa 800 banen op het spel staan. In totaal werken ongeveer 19.000 stewardessen en stewards voor Lufthansa.

Volgens de vakbond weigert de luchtvaartmaatschappij concessies te doen in de onderhandelingen. Lufthansa noemt de eisen onrealistisch en stelt dat de acties het bedrijf schaden. Bestuurslid Michael Niggemann verwijt de vakbond bovendien dat die "volledig onverschillig" zou staan tegenover het lot van passagiers en de toekomst van het bedrijf.