NOS Nieuws - Algemeen

Nederland gaat niet van het stikstofslot door de maatregelen die dit kabinet wil nemen, maar het kabinet zet wel belangrijke stappen. Dat concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), dat de stikstofplannen beoordeelde.

Het pakket maatregelen levert veel winst op voor de natuur en leidt tot forse daling van de stikstofuitstoot. Daardoor wordt vergunningverlening mogelijk makkelijker.

"Het kabinet had als doel om Nederland van het stikstofslot te halen en heeft een heel ambitieus en omvangrijk pakket aan maatregelen voorgesteld", zegt PBL-directeur Marko Hekkert. "Daarmee zet het grote stappen richting de oplossing. Het land komt hiermee niet in één keer van het slot, maar wij kunnen ons ook geen pakket voorstellen dat dit wél kan."

Kabinetsdoelen

Het kabinet heeft doelen gesteld voor de uitstoot van stikstof in 2035. Ten opzichte van 2019 moet de uitstoot van de landbouw dan met 42 tot 46 procent zijn gedaald. Bij de industrie en het verkeer wil het kabinet de uitstoot met 50 procent zien dalen.

Het kabinet wil de uitstoot van de landbouw verminderen met onder meer stikstofarme zones rond natuurgebieden, een norm voor een maximaal aantal koeien per hectare en ingrijpende stikstofnormen voor individuele boerenbedrijven.

Volgens Hekkert vergt dit een "uitvoeringsoperatie van historische omvang". In de analyse is het PBL uitgegaan van een volledige en perfecte uitvoering van alle plannen die tot nu toe concreet zijn uitgewerkt en waar geld voor beschikbaar is. Met tegenvallers is geen rekening gehouden.

Kwetsbare natuur

Als het kabinet de eigen doelen haalt, zal de hoeveelheid stikstof die op de kwetsbare gebieden neerdwarrelt fors afnemen. Toch blijft dan volgens het planbureau in 2035 het overgrote deel van de 120 natuurgebieden die gevoelig zijn voor stikstof overbelast, al neemt de mate van overbelasting sterk af. Slechts 14 gebieden zouden niet meer overbelast zijn. "Stikstof blijft nog decennia een belangrijke factor", verwacht Hekkert.

Toch kan hij zich voorstellen dat vergunningverlening weer makkelijker wordt omdat de natuur er fors op vooruitgaat. "We moeten nu per gebied in juridische procedures zien hoe er wordt omgegaan met iets te veel stikstof, die misschien wordt gecompenseerd door maatregelen die de natuur verbeteren."

Hekkert verwacht dat de kwaliteit "heel erg sterk toeneemt, als het kabinet inderdaad zones creëert rond natuurgebieden die gevoelig zijn voor stikstof. "Ze willen daar ook problemen zoals verdroging en vervuiling aanpakken. Ook wil het kabinet het agrarisch natuurbeheer daar versterken. Als je dat goed doet, kun je dat zelfs zien als een uitbreiding van die natuurgebieden."

Dure oplossingen

De maatregelen vragen veel van boeren, blijkt tijdens de persconferentie van het PBL. Veehouders mogen zelf weten hoe ze aan de nieuwe normen voor hun bedrijf gaan voldoen, maar met simpele, goedkope oplossingen komen veel boeren er niet.

Een emissiearm stalsysteem kost bijvoorbeeld tonnen en dieren wegdoen levert minder inkomsten op. Daarbij komt er een maximum aantal koeien per hectare grond. In gebieden met veel melkveehouders gaat dat echt knellen, zegt Hekkert. De prijs van landbouwgrond is erg hoog, als er al grond beschikbaar is.

Niet voor alle bedrijven zal het daarom financieel haalbaar zijn om aan de nieuwe eisen te voldoen, voorziet het planbureau. De verwachting is dan ook dat een deel van de veehouders de handdoek in de ring zal gooien. Hekkert schat dat de plannen leiden tot zo'n 30 procent minder koeien in Nederland.

Hete aardappel doorgeschoven

Dat de plannen veel van de boerensector vragen, komt deels doordat de hete aardappel lang is doorgeschoven. Op de vraag hoe het zou zijn geweest als deze plannen vijf of tien jaar eerder waren doorgevoerd, zegt Hekkert "Dat zou een zegen zijn geweest. Veel beleid kwam de afgelopen jaren niet van de grond. Als we eerder waren begonnen, hadden boeren meer tijd gehad om aan de strengere eisen te voldoen."

Tot slot heeft Hekkert een advies voor het kabinet, dat een stok achter de deur heeft voor als de landbouw de doelen van 2035 niet haalt. In dat geval wil het kabinet rechten om dieren te houden intrekken. Zo'n korting kan ertoe leiden dat boeren het niet aandurven om te investeren in verduurzaming van hun bedrijf, vreest Hekkert. Want waarom zou je dure aanpassingen doen als je later misschien alsnog dieren moet wegdoen?

Hekkert raadt aan om de stok achter de deur zodanig te ontwerpen dat hij de boeren die de grootste stappen hebben gezet, het minste raakt. En hij adviseert het kabinet om het beleid nog verder uit te werken en goed uit te voeren, waardoor het in 2035 überhaupt niet nodig is om rechten in te trekken.

De raad van commissarissen (rvc) van Volkswagen heeft unaniem ingestemd met reorganisatieplannen. Dat betekent dat er 50.000 banen verdwijnen, bovenop een eerdere reorganisatie waarbij al 50.000 banen werden geschrapt.

Binnen het concern, waar ook merken als Audi, Skoda, Seat en Porsche onder vallen, gaan er grote verschuivingen plaatsvinden. Naast de grote ontslagronde, wordt ook het aantal modellen gehalveerd.

Ook staan er vier Duitse fabrieken op de tocht: voor de vestigingen Emden, Zwickau, Hannover en Neckarsulm is vanaf 2031 geen productiecapaciteit gegarandeerd. Volkswagen onderzoekt of er alternatieven mogelijk zijn.

Stevige discussie

De commissarissen spraken unanieme steun uit voor het plan van het bestuur. Dat is een verrassing, volgens de Duitse zakenkrant Handelsblatt. De afgelopen dagen moest de voorzitter een 'totale ontsporing' voorkomen, zeiden bronnen tegen de krant.

Gisteravond kwam de top van bedrijf nog bijeen om iedereen op een lijn te krijgen, maar dat leidde niet tot een compromis. Er zou morgen verder worden gepraat, maar tijdens een bijeenkomst vandaag met de belangrijkste leden van de rvc werd een uitweg gevonden.

In de rvc zitten vakbond IG Metall, de deelstaat Nedersaksen en andere aandeelhouders, zoals de familie Porsche en het staatsinvesteringsfonds van Qatar.

De vakbonden en Nedersaksen wilden koste wat kost voorkomen dat de fabrieken, waarvan er veel in de deelstaat staan, al meteen zouden sluiten. Dat is nu voorkomen, omdat er nog naar een alternatief wordt gezocht.

'Crisissituatie'

Volkswagen is Europa's grootste autofabrikant. Het bedrijf kampt met hoge kosten en overcapaciteit. Toenemende concurrentie uit China, strengere regelgeving en Amerikaanse importheffingen leidden tot een verslechterde financiële positie.

Dem Zukunftsplan 2030 - het Toekomstplan 2030 - moet ervoor zorgen dat Volkswagen concurrerender wordt. Volgens Christina Benner, die namens de vakbond in de rvc zit, is er een "crisissituatie" bij het concern.

"Met het nu aangenomen toekomstplan gaan we samen met de directie en aandeelhouders de enorme uitdagingen aan. Het is goed dat de directie nu de basis heeft om de belangrijkste opgaven aan te pakken. Daarbij hoort nadrukkelijk ook het ontwikkelen van toekomstscenario's voor alle fabrieken."

De openbare ontmoetingsplek voor dak- en thuislozen in Nijmegen is op last van de gemeente vanwege aanhoudende overlast permanent gesloten. De locatie werd begin dit jaar als proef geopend en leek in eerste instantie een succes.

De ontmoetingsplek zit naast een opvanglocatie voor verslaafde dak- en thuislozen. De gemeente hoopte met de proef het aantal op straat hangende daklozen terug te dringen.

In de eerste maanden werd door buurtbewoners en ondernemers aanzienlijk minder overlast ervaren. Dat veranderde toen de Nijmeegse Vierdaagse eind juli begon. Waarom dat een keerpunt was, is niet duidelijk.

Toegenomen overlast

"Het is uit de hand gelopen en het kan zo niet verder", zegt burgemeester Bruls tegen Omroep Gelderland. Volgens de burgemeester kwamen er op sommige dagen honderd mensen af op de ontmoetingsplek. Onder hen waren ook mensen die niet tot de doelgroep behoren, zoals dealers, drugsgebruikers en mensen van buiten Nijmegen.

Ook was er meer middelengebruik en een negatievere sfeer en waren er meer incidenten en geluidsoverlast. De overlast werd volgens de gemeente uiteindelijk groter dan voordat de ontmoetingsplek er was. Sinds juli was de plek daarom alleen nog overdag geopend.

Brede aanpak nodig

De ontmoetingsplek ligt naast het Multi Functioneel Centrum (MFC), een opvanglocatie voor verslaafde dak- en thuislozen. De opvang staat los van de proef en blijft gewoon open.

Marijke Moller van IrisZorg begrijpt de keuze om de ontmoetingsplek te sluiten. Ze zegt dat dak- en thuislozen aangaven behoefte te hebben aan een plek waar ze konden zijn zonder voor overlast te zorgen. In de praktijk liep het anders en ook Moller zag de overlast sinds de Nijmeegse Vierdaagse toenemen.

De gemeente verwacht dat dak- en thuislozen zich door de sluiting nu meer verspreiden over de stad en sommigen van hen de stad verlaten.

Volgens burgemeester Bruls blijft het belangrijk om te onthouden dat er niet één soort dak- en thuisloze is. Er is volgens hem een bredere aanpak nodig. "Het zal een gecombineerde aanpak moeten zijn van huisvesting, zorg en waar nodig ook handhaving om de overlast te stoppen."

Met zijn onderzoek naar duizenden begraven onderbroeken heeft een Nederlandse wetenschapper een Ig Nobelprijs gewonnen. Het doel was om meer inzicht te krijgen in de activiteit van allerlei organismen in de grond.

Ieder jaar worden deze Ig Nobelprijzen uitgereikt aan wetenschappers die met hun onderzoeken mensen aan het lachen maken en aan het denken zetten. Dit jaar was het thema schimmel.

Met drie collega's kreeg hoogleraar Marcel van der Heijden de prijs voor een onderzoek naar een gezonde bodem. Daarvoor lieten ze vijf jaar geleden duizend mensen witte katoenen onderbroeken begraven. Het waren er meer dan 2000.

Het ging om vrijwilligers verspreid over heel Zwitserland, schrijft de universiteit van Zürich. Daar werkt Van der Heijden aan de faculteit Evolutionaire biologie en Milieuwetenschappen.

De onderzoekers wilden eerst stukken katoen of sokken gebruiken, maar kozen voor ondergoed om meer deelnemers te werven. Dat heeft goed gewerkt. Vlak na de aankondiging van het onderzoek meldden duizend mensen zich aan.

Volgens een vaste procedure begroeven de vrijwilligers het katoenen ondergoed. Twee maanden later groeven ze het weer op, maakten er foto's van en stuurden een bodemmonster op naar het laboratorium van Van der Heijden en zijn collega's.

Het grootste deel van de begraven onderbroeken was na twee maanden afgebroken door micro-organismen. Dat duidt op een gezonde bodem.

"Onze resultaten laten zien dat de manier waarop je de bodem verzorgt, duidelijk invloed heeft op het bodemleven en de bodemkwaliteit", legt Van der Heijen uit. Zo ontdekten ze dat een gezonde en actieve bodem cruciaal is voor onder meer de vruchtbaarheid en verschillende ecosystemen.

De uitreiking was dit keer voor het eerst niet in Amerika, maar in Zürich. Na 35 jaar in de VS worden de uitreikingen vanaf dit jaar in Europa gehouden. Om het jaar in Zürich en in de tussenliggende jaren in een andere Europese stad. Volgend jaar is de uitreiking in Antwerpen.

"Het is het afgelopen jaar onveilig geworden voor onze gasten om het land (Amerika) te bezoeken", zei de oprichter van de Ig Nobelprijzen, Marc Abrahams, hier eerder over. "We kunnen niet met een gerust geweten de nieuwe winnaars, of de internationale journalisten die verslag doen, vragen om dit jaar naar de VS te reizen." Zwitserse media linken de beslissing aan het Amerikaanse migratiebeleid.

Beter Nederlands met drank op

De eerste ceremonie vond plaats in 1991. Nederlanders vielen sindsdien 22 keer in de prijzen.

Vorig jaar kreeg een onderzoek naar de favoriete pizza van de regenbooghagedis een Ig Nobelprijs. Ook een Nederlands onderzoek van de Universiteit Maastricht kreeg een prijs. De onderzoekers kwamen erachter dat Duitse studenten met een slok op beter Nederlands spraken dan zonder drank op.

Het lichaam van de overleden Bosnisch-Servische legerleider en oorlogsmisdadiger Ratko Mladic is aangekomen in Servië. Zaterdag staat een herdenking gepland in het "culturele huis" van het leger in het centrum van de hoofdstad Belgrado. Mladic zal geen staatsbegrafenis krijgen.

Vanmiddag werd het lichaam op het vliegveld van Rotterdam overgedragen aan de familie. Mladic werd met een Servisch regeringsvliegtuig naar Belgrado gebracht. Zijn zoon Darko Mladić vloog mee, net als de Servische justitieminister Nenad Vujić.

Bij aankomst in Belgrado droegen Servische soldaten de kist met het lichaam van Mladic, gewikkeld in de nationale vlag, uit het vliegtuig naar een busje. De ceremonie werd live uitgezonden op de regeringsgezinde televisiezender Informer.

Vorige week overleed de 84-jarige Mladic. Hij zat een levenslange gevangenisstraf uit in Scheveningen voor misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Hij was onder meer de hoofdverantwoordelijke voor de moord op 8400 Bosnische moslims in de enclave Srebrenica in 1995. In 2017 werd hij veroordeeld door het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag.

Uitvaart ligt gevoelig

Maandag zou de uitvaart zijn, maar dat is nog niet officieel bevestigd. Wel heeft de Servische president Vucic gezegd "tienduizenden toeschouwers" te verwachten.

De uitvaart van oorlogsmisdadiger Mladic ligt internationaal gevoelig. Hij wordt door een deel van de Servische bevolking nog altijd geëerd. Eerder had minister van Justitie Vujić gezegd dat Mladic "alle militaire en staatseer ontvangt die hem toekomt". Maar een staatsbegrafenis lijkt nu van de baan.

Thijs Kettenis, correspondent Zuidoost-Europa

"President Vucic gebruikt niet het woord "staatsbegrafenis". Servië respecteert de wens van de familie van Mladic en helpt waar nodig, is zijn boodschap.

Servië kreeg forse kritiek van de Europese Unie toen een minister vorige week zei dat Mladic "met de hoogste militaire en staatseer" begraven wordt. Van een kandidaat-EU-lid wordt verwacht dat die geen veroordeelde oorlogsmisdadigers in het zonnetje zet, verklaarde de Europese Commissie.

Vucic lijkt nu voor een tussenweg te kiezen: geen staatsbegrafenis, maar wel een militaire dienst en alle mogelijkheid voor het nemen van afscheid. Het is de vraag of de EU vindt dat de staat daarmee genoeg afstand neemt van iemand die voor enkele van de ernstigste oorlogsmisdaden in Europa sinds de tweede wereldoorlog is veroordeeld."

Na het overlijden van Mladic afgelopen donderdag gingen duizenden Serviërs de straat op om hem te eren.

Niets minder dan het land redden, belooft de AfD in aanloop naar de verkiezingen in Saksen-Anhalt op 6 september. Want er is veel mis volgens de partij, die in de deelstaat door de binnenlandse veiligheidsdienst als 'bewezen extreemrechts' is bestempeld.

Volgens de peilingen is de kans groot dat ze haar belofte moet gaan waarmaken. De partij staat rond 43 procent, bijna twee keer zoveel als de CDU van bondskanselier Merz, de tweede partij in de peilingen.

Met zo'n uitslag is een coalitie zonder de AfD bijna onmogelijk. Dan zou er voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog een radicaalrechtse regering in Duitsland komen. En mochten meerdere kleinere partijen die nu rond de kiesdrempel zweven die niet halen, dan zou de herverdeling van die zetels er zelfs voor kunnen zorgen dat de AfD alleen kan regeren.

Ook in de rest van Duitsland kijken zowel voor- als tegenstanders van de partij vol spanning naar wat dat kan betekenen. Bijvoorbeeld voor het onderwijs, een van de vlakken waarop juist een deelstaatregering de ruimte heeft.

Kinderen op scholen scheiden

"Het is een catastrofe, wat er in de scholen aan de hand is", zegt Ulrich Siegmund, die de eerste AfD-minister-president van een deelstaat kan worden.

Uit internationaal onderzoek blijkt dat de prestaties van Duitse scholieren de afgelopen jaren dalen. Waar andere partijen het lerarentekort en onvoldoende investeringen als oorzaak zien, wijst de AfD op wat de partij ziet als mislukte linkse ideologische projecten.

Tegen racisme bijvoorbeeld, of voor het bevorderen van de democratie of de integratie van kinderen met een migratieachtergrond. "Scholen moeten niet opvoeden, ze moeten kinderen op een goed leven voorbereiden", aldus Siegmund.

Ook specifieke groepen leerlingen zijn een probleem volgens de partij. Kinderen met een handicap of kinderen van asielzoekers zouden de prestaties van anderen remmen, en dus moeten zij gescheiden worden van de rest. Dat zou beter zijn voor iedereen, vindt de AfD.

"We hebben alle partijprogramma's bekeken en over de plannen van de AfD maken we ons het meeste zorgen", zegt Dirk Rohra, directeur van de montessorischool in Halle.

Tot nu toe kunnen ouders zelf kiezen of ze hun kind naar een gemengde school sturen of niet. Van de 175 kinderen op Rohra's school hebben 23 kinderen een beperking. In hun klassen bieden extra leraren hulp.

De familie Regall stuurde alle vier hun kinderen naar de school, ook hun oudste zoon met een beperking. "Hij is hier hartelijk ontvangen", zegt vader Tobias. "Hij kon hier geweldig leren." Hij maakt zich zorgen over de scheiding van leerlingen. "Dat zou een heel andere samenstelling van de samenleving in de scholen brengen. Dat vind ik persoonlijk gevaarlijk."

Schooldirecteur Rohra ziet geen nadelen van gemengde scholen. "We hebben gezocht naar wetenschappelijk bewijs daarvoor, dat hebben we niet kunnen vinden. Uiteindelijk krijgt 70 procent van alle kinderen bij ons een gymnasiumadvies. We doen niet onder voor andere scholen in de stad, die niet zoveel aan inclusie doen. Dus wat prestaties betreft zien we geen verschil."

'AfD wil bepaald mensbeeld voorschrijven'

De AfD wil haar eigen politieke ideeën opleggen aan scholen. Uitwisselingen met Rusland bijvoorbeeld, minder bezoeken aan voormalige concentratiekampen en minder aandacht voor de Holocaust in de geschiedenisboeken. De regenboogvlag moet wijken voor een Duitse vlag, en het volkslied moet weer klinken.

Het doet Tobias Regall denken aan zijn ervaringen als leerling tijdens de DDR-dictatuur in Saksen-Anhalt. "We hebben hier maatschappijleer gehad, waarin we alleen leerden wat de regering voorschreef. En juist dat willen we niet, dat de AfD straks een bepaald mensbeeld voorschrijft."

Andere plannen van de AfD:

Ruim 300 punten somt de AfD op in het verkiezingsprogramma. Zo wil de partij "het uitsterven van het Duitse volk" tegengaan, onder andere met een bonus voor elke geboren baby en gratis kinderopvang.

Een gezin moet bestaan uit een vader, een moeder, en zoveel mogelijk kinderen. "Seksuele afwijkingen en niet reproductieve levenswijzen" ziet de partij als oorzaak van het "uitsterven".

Het contract met de regionale publieke omroep MDR moet worden opgezegd. Volgens de partij vertegenwoordigt die onvoldoende de meningen van alle Duitsers.

Hoe het programma gefinancierd moeten worden, is nog niet duidelijk. Economen waarschuwen dat de deelstaat jaarlijks miljarden tekort zou komen voor de beloofde subsidies, belastingverlagingen en stop op nieuwe schulden.

Hoeveel ruimte was er voor een ander perspectief op coronamaatregelen? Het was weer een centrale vraag van de enquêtecommissie deze week. Door een aantal opvallende appjes kwam er een inkijkje hoe er binnenskamers over tegenspraak werd gedacht.

Uit de verhoren ontstaat een beeld van het 'kernteam', van de ministers De Jonge, Grapperhaus en Rutte, die soms tegenover anderen stonden, ook binnen het kabinet.

Zo liet Ferd Grapperhaus zich in een appje aan De Jonge nogal laatdunkend uit over collegaminister Arie Slob van Onderwijs. Slob (ChristenUnie) was "een soepjurkje" en "een jankerd". De burgemeester van Nijmegen, Bruls, kon "de ziekte krijgen". Die van Breda, Depla, had "geen ruggengraat".

"Afreageren van frustraties", zei de oud-minister van Justitie erover. Wat Grapperhaus (CDA) betreft had het geen invloed op hoe hij hen behandelde. Ook Hugo de Jonge was niet altijd vleiend. Zo noemde hij oud-zorgminister collega Kajsa Ollongren "een bak grind in de machine van ieder besluitvormingsproces". Frustratie, zei ook hij. En: "niet erg gepast".

Niet per se laatdunkend, maar wel tekenend voor het wij/zij-gevoel van het kernteam was een eerder bekend geworden appje van Rutte aan De Jonge. "Samen met Ferd tegen de rest, heerlijk." Zoek er niet te veel achter, zei Rutte daarover.

Maar de tegenstelling werd wel gevoeld in het kabinet. Van 'de andere kant' werd een bericht van Ollongren (D66) openbaar. "Ze creëren een sfeer alsof je een landverrader bent als je tegen een avondklok bent", appte ze rond de discussie over die maatregel.

"Een verzuchting" in "the heat of the moment", verklaarde de oud-minister van Binnenlandse Zaken. Uiteindelijk stemde Ollongren "met frisse tegenzin" in met de avondklok. Ze verzekerde de commissie dat ze daarbij niet onder druk is gezet door andere kabinetsleden.

Smalle marges

Daarbij is nog aan te tekenen dat bijna alle oud-bewindspersonen die zijn verhoord aan de commissie hebben verklaard dat ze ruimte voelden om hun geluid te laten horen. Vaak was er simpelweg weinig ter discussie te stellen, zei oud-vicepremier Carola Schouten. "Er was niet een hele grote keuzevrijheid om allerlei zaken te betwisten." Niet omdat het niet mocht, maar vanwege de "smalle marges".

Net als veel getuigen voor haar wees de ChristenUnie-politicus erop dat het vooral zaak was om "het Bergamo-scenario" te voorkomen, waarmee ze doelde op de Italiaanse stad waar de ziekenhuizen volledig overliepen.

Dat perspectief beheerste de besluitvorming, zei De Jonge vandaag ook in zijn tweede verhoor. "Omdat aan het einde van de dag toch niemand meer doden voor zijn rekening zou willen nemen."

Ook op tegenspraak uit het parlement zaten ministers niet altijd te wachten. En ook daar zijn berichtjes over. "Ruk", appte De Jonge over een aankomend debat in de Eerste Kamer.

Senatoren zouden "de brandweer" hinderen in een crisis. "Ooit zullen ze hiervoor gestraft worden. In het hiernamaals of misschien wel eerder." Grapperhaus schreef bij een ander Eerste Kamerdebat dat hij "diepe minachting" had voor "deze geriatrische beunhazerij".

Uit de Tweede Kamer kwam ondertussen wel degelijk een tegengeluid, schetste voormalig SGP-leider Kees van der Staaij in zijn verhoor. Het had wel beter gekund. "Het is vaak een reflex in een crisisperiode dat de Tweede Kamer de regering veel ruimte geeft."

In verhoren vorige week met andere Kamerleden was dat ook te horen. Het Kamerwerk was in de begintijd "reactiever" en het kabinet "kreeg veel ruimte", zei oud-VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff. Pas later werd alles weer "politieker".

Toch was er ook toen nog bar weinig ruimte om bij te sturen, vond oud-PVV-Kamerlid Fleur Agema. Besluiten werden zondags in het Catshuis genomen en in 95 procent van de gevallen was dat het dan, zei ze.

Meervoudige crisis

Oud-minister Schouten betoogde dat er in het kabinet na verloop van tijd wel meer ruimte kwam voor andere afwegingen, maar misschien niet genoeg. Volgens haar hadden verschillende fases van de pandemie onderscheiden moeten worden "Past de aanpak die we hebben nog bij deze fase?", had vaker de vraag moeten zijn.

Ook een belangrijke adviseur kwam getuigen deze week. Oud-SCP-directeur Kim Putters zag al snel dat de coronacrisis "meervoudig" was, zei hij. Naast gezondheid ging het ook om de economie en de leefomgeving.

Zijn Sociaal en Cultureel Planbureau had volop gegevens over sociale en maatschappelijk gevolgen, maar het was ingewikkeld om die te vergelijken met de cijfers over besmettingen of ic-bedden. "Onze eenzaamheidscijfers zijn geen dagkoersen", zei Putters. De RIVM-cijfers waren veel harder en dus makkelijker in het gebruik.

Dat erkende De Jonge, maar hij benadrukte dat het uiteindelijk ging "over zaken van leven en dood". En die vraagstukken "wegen altijd zwaarder". De Jonge zei wel dat er sneller andere adviseurs betrokken hadden moeten worden, zoals het SCP. Maar of dat tot ander beleid had geleid, betwijfelde hij.

Dilemma's

Oud-directeur Putters schoof af en toe aan in het Catshuis, maar elke keer was "verstandiger" geweest, vond hijzelf. Putters pleit ervoor langetermijneffecten de volgende keer een "meer zichtbare plek" te geven. Het gaat dan bijvoorbeeld over leerachterstanden en mentale gezondheid.

Het kan nog steeds dat besluitvorming dan uitvalt 'in het voordeel van' het gezondheidsaspect, maar maak het dilemma in ieder geval inzichtelijk, was Putters boodschap. "De samenleving goed meenemen in de dilemma's is echt cruciaal."

Met een enorm geraas slaan de golven zich stuk op het zand. Niemand zwemt in de baai van de Mexicaanse stad Acapulco, de stroming is hier ijzersterk. Toch zijn veel Mexicaanse vakantiegangers naar het witte strand gekomen, met een parasol tegen de schroeiende zon, om te kijken naar de Grote Oceaan.

Hoog boven de strandgangers torenen witte flats uit. Veel van de flats staan leeg. Sommige gebouwen, voorheen hotels, worden verbouwd. Of eigenlijk, gerepareerd. Want sinds orkaan Otis eind oktober 2023 aan land kwam in Acapulco als zwaarste orkaan in de geschiedenis van Mexico is de kuststad, ooit een populaire bestemming voor Amerikaanse filmsterren, nog altijd herstellende.

Otis richtte met snelheden van 270 kilometer per uur miljarden aan schade aan in Acapulco. 52 mensen kwamen om het leven. Dat de orkaan in korte tijd zo aan kracht toenam kwam volgens weerexperts door de temperatuur van het zeewater, die in die periode op ongeveer 31 graden lag, zeker 3 tot 4 graden hoger dan normaal. Oorzaak van deze abrupte verhoging is volgens de experts weerfenomeen El Niño.

In deze video zie je welke invloed de mens heeft op de gevolgen van El Niño:

Aan de vooravond van de nieuwe El Niño, die volgens weerorganisatie WMO de zwaarste van de afgelopen veertig jaar zou kunnen worden, en in combinatie met het orkaanseizoen dat in september begint, zetten steden als Acapulco zich schrap. Bij de plaatselijke rampenbestrijdingsdienst sluiten ze een nieuwe 'Otis' niet uit, zegt directeur Raúl Noyola López.

"Otis werd destijds binnen een paar uur een orkaan uit de vijfde categorie", zegt Noyola López. Delen van het gemeentehuis, waar zijn dienst huist, zijn beschadigd geraakt door die orkaan. "Dat kwam door de temperatuur van het water. Nu zien we dezelfde dreiging." De ervaren brandweerman zegt dat er tegen zulke orkanen weinig te doen is.

"We weten dat we zo'n fenomeen niet kunnen tegenhouden", zegt Noyola López. Hij wijst naar de schermen, waarop zijn team dag en nacht de bewegingen van zeestromen en stormen in de gaten houden. Er is geïnvesteerd in moderne technologie, om beter voorbereid te zijn op het orkaanseizoen. "We hebben boeien in zee liggen die de temperatuur van het water meten. We werken meer samen met andere landen. En we hebben een beter waarschuwingssysteem."

Het hele jaar is de rampenbestrijdingsdienst bezig geweest met voorbereiden. Kanalen in de stad zijn schoongemaakt, zodat ze bij extreme regenval niet verstoppen en overstromen. Inwoners van Acapulco krijgen tips over het verstevigen van daken of het wegzagen van takken van bomen. Tientallen scholen, sporthallen en kerken zijn ingericht als opvangplekken, waar inwoners uit risicogebieden onderdak kunnen krijgen tijdens een zware orkaan.

Armando Miranda, eveneens medewerker van de rampenbestrijdingsdienst van Acapulco, is naar Colonia Libertad, een van de destijds zwaarst getroffen wijken, gegaan om te kijken of de plaatselijke school aan de eisen van een betrouwbare opvang voldoet.

"Een sterke betonnen structuur, zonder ramen", zegt hij tevreden. Hij wijst op bouwafval dat naast de school ligt. "Dit moeten ze weghalen. Als dit gaat rondvliegen, is het levensgevaarlijk." Dat hier straks 180 mensen kunnen schuilen, geeft hem een veilig gevoel.

Niet iedereen in de stad deelt dat gevoel. Restaurant Bambú ligt direct aan het strand en heeft een spectaculair uitzicht op de baai van Acapulco. Juist door die locatie werd het restaurant drie jaar geleden hard getroffen door orkaan Otis. Icaro Reinada, ober bij Bambú, herinnert het zich nog goed.

"Er was niets meer over van het restaurant, alles viel naar beneden. We hebben stukken van het dak een halve kilometer verderop teruggevonden", zegt hij. Hoewel het onderste deel van het restaurant hersteld is, is de tweede verdieping nog altijd een ravage. Volgens Reinada vragen de eigenaren van Bambú zich af of het wel zin heeft om volledig te herbouwen.

"We hebben altijd orkanen gehad, maar de afgelopen jaren zijn ze enorm in kracht toegenomen. Er is eigenlijk geen infrastructuur die zulke sterke orkanen aankan. Wij zijn de eersten die geraakt worden door zo'n storm", zegt hij.

Reinada ziet de toekomst van het restaurant somber in. "De temperatuur van het zeewater blijft maar stijgen. Alsof je benzine op het vuur gooit. Ja, ik vrees voor de toekomst van het restaurant, maar ook voor de toekomst van Acapulco."

Op Java hebben 777 leerlingen en docenten een voedselvergiftiging opgelopen door een gratis schoolmaaltijd. Het aantal zieken door gratis schoolvoedsel in Indonesië is in drie dagen tijd opgelopen naar meer dan 1700.

De leerlingen en docenten van een middelbare school in Midden-Java kregen diarree en moesten overgeven na het eten van gegrilde kip, zegt de directeur van de school. Een kantinemedewerker zag volgens de directeur bij het uitdelen van de maaltijden dat een deel van het vlees slijmerig was.

De slijmerige stukken werden er al bij het voorbereiden van de maaltijden uitgehaald, zegt de directeur. Volgens haar werd het eten om 03.00 uur in de ochtend voorbereid en werden de maaltijden in de middag opgegeten.

De meeste slachtoffers zijn volgens de directeur naar huis gestuurd om uit te zieken. Vijftien mensen zijn in het ziekenhuis opgenomen.

Spoedeisende hulp

Dinsdag werden 644 leerlingen van een kostschool in Oost-Java ziek na het eten van een schoolmaaltijd. Tientallen leerlingen moesten naar de spoedeisende hulp. Sommigen konden niet meer staan en moesten met een rolstoel worden vervoerd, schrijft BBC News Indonesia. De keuken waar het voedsel werd bereid is vanwege de ziektegevallen gesloten.

Op een andere school op Oost-Java werden gisteren 49 leerlingen ziek na het eten van gebakken rijst. Op Sumatra kregen op dezelfde dag 334 leerlingen en docenten van meerdere scholen in hetzelfde district voedselvergiftiging door het eten van eieren.

Ondervoeding

President Prabowo lanceerde vorig jaar een groot programma voor gratis schoolmaaltijden, bedoeld om ondervoeding in het land te bestrijden. Zo'n 62 miljoen leerlingen in Indonesië krijgen dagelijks zo'n gratis maaltijd. Ook zwangere vrouwen komen ervoor in aanmerking.

Het project wordt geplaagd door beschuldigingen over corruptie en voedselvergiftiging, hoewel de meeste mensen er wel blij mee zijn.

Volgens het Nationaal Voedingsagentschap BGN, dat het project controleert, wordt voedselvergiftiging veroorzaakt doordat het voedsel verkeerd wordt bewaard en door de late levering van de bereide maaltijden. Het agentschap verwijt scholen dat zij zich niet houden aan de distributietijden van de maaltijden.

Het hoofd van het agentschap heeft zijn excuses aangeboden en aangegeven dat het toezicht zal worden verscherpt.

Israël gebruikt het internationaal overleg over de toekomst van Gaza steeds meer als drukmiddel tegen Europese landen die kritiek op Israël hebben. Na vertegenwoordigers van Spanje en Nederland overweegt Israël nu ook Britse vertegenwoordigers te weren uit het IGSC, het internationale coördinatiecentrum voor Gaza.

Volgens de Financial Times (FT) zijn zelfs maatregelen tegen Duitsland en Italië besproken.

Nederland legt zich neer bij het wegsturen van de Nederlandse vertegenwoordigers, maar vindt niet dat politieke meningsverschillen de oorzaak mogen zijn. "Nederland respecteert het besluit van Israël over de terugtrekking van de Nederlandse vertegenwoordigers bij het IGSC", laat het ministerie van Buitenlandse Zaken weten aan de NOS. "Nederland betreurt echter deze stap en de minister heeft dit ook laten weten aan zijn Israëlische collega."

Vredesplan

Het IGSC werd opgezet om de uitvoering van het bestandsakkoord in goede banen te leiden, dat Israël en Hamas in oktober vorig jaar onder druk van de VS overeenkwamen.

Amerikaanse militairen leiden het centrum. Zij werken samen met het Israëlische leger en met tientallen militairen en diplomaten van ongeveer vijftig landen en internationale organisaties. Vanuit het centrum worden onder meer hulpstromen naar Gaza gevolgd en afspraken over de toekomst van het gebied gecoördineerd.

Israël besloot vorige week de twee Nederlandse vertegenwoordigers de toegang te ontzeggen vanwege wat minister van Buitenlandse Zaken Sa'ar "anti-Israëlische maatregelen" noemt. Hij wees onder meer op het Nederlandse verbod op handel in producten uit de illegale nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever, de Golanhoogvlakte en Oost-Jeruzalem.

Wegsturen Britten

Het wegsturen van de Britse vertegenwoordigers zou een veel ingrijpender stap zijn. Na de Verenigde Staten heeft het Verenigd Koninkrijk de grootste delegatie in het centrum en de plaatsvervangend commandant is een Brit.

De nieuwe Britse regering van premier Burnham wil ondertussen de druk op Israël opvoeren en overweegt eveneens een handelsverbod voor producten uit Israëlische nederzettingen in door Israël bezet gebied.

Duitsland en Italië

Ook Duitsland en Italië zijn volgens de FT genoemd bij interne Israëlische gesprekken voor mogelijke uitsluiting, al heeft een Italiaanse regeringsfunctionaris tegengesproken dat beide landen uit het centrum zouden worden gezet.

Daarmee dreigt een orgaan dat juist bedoeld is om internationale samenwerking rond Gaza mogelijk te maken, steeds meer onderdeel te worden van Israëls conflicten met Europese bondgenoten.

Nederland vindt die ontwikkeling problematisch. "Het kabinet betreurt deze koppeling, aangezien individuele landen expertise bezitten die nuttig kan zijn voor de implementatie van het vredesplan van de Verenigde Staten", zegt het ministerie van Buitenlandse Zaken. "Dat is uiteindelijk ook in Israëls belang."

Wel meebetalen, niet meepraten

De uitsluiting wringt ook omdat juist deze Europese landen financieel bijdragen aan hulp aan en herstel van Gaza. Nederland heeft sinds 7 oktober 2023 - de dag van de terroristische aanval van Hamas op Israël - boven op bestaande bijdragen 94,2 miljoen euro extra beschikbaar gesteld voor humanitaire hulp, grotendeels voor de Gazastrook.

Daarnaast trekt Nederland 20 miljoen euro uit voor VN-kinderorganisatie Unicef om de watervoorziening in Gaza te herstellen en 5 miljoen euro voor het VN-Horizonfonds. Dat fonds moet de overgang van noodhulp naar herstel van essentiële voorzieningen mogelijk maken. Ook Spanje en het Verenigd Koninkrijk hebben tientallen miljoenen beschikbaar gesteld voor hulp en herstel.

Daarmee ontstaat een ongemakkelijke situatie waarin Israël landen uitsluit van het centrum, terwijl van dezelfde landen wel financiële bijdragen en expertise worden verwacht. Als meer Europese landen worden geweerd, wordt bovendien de vraag relevanter hoeveel invloed donoren nog hebben op de uitvoering van de plannen waaraan zij zelf meebetalen.

Steeds minder internationaal

Het is niet duidelijk of Israël zelfstandig kan bepalen welke landen aan het centrum deelnemen. Volgens bronnen van de FT zou voor verdere uitzettingen toestemming nodig zijn van de door Amerikaanse president Trump opgerichte en geleide Vredesraad, met daarin vooral leiders uit autocratische landen, die toezicht houdt op de naoorlogse politieke overgang en de wederopbouw van Gaza. Een andere bron stelt juist dat Israël als gastland zelf bepaalt wie zijn grondgebied mag betreden.

De discussie komt op een gevoelig moment. De uitvoering van het vredesplan zit grotendeels vast. Israël controleert nog altijd meer dan de helft van Gaza, Hamas heeft de wapens niet neergelegd en de grootschalige wederopbouw is nog niet begonnen. Ondertussen hebben de bijna 2 miljoen inwoners van Gaza nog altijd nauwelijks toegang tot basisvoorzieningen en staat opnieuw een winter voor de deur.

Het permanent sluiten van het huis in Overasselt waar deze week een beveiliger werd doodgeschoten, is juridisch niet mogelijk. Dat zei burgemeester Minses tijdens een persmoment in het gemeentehuis van Heumen, waar Overasselt onder valt.

Minses zei dat hij zich goed kan voorstellen dat mensen een structurele oplossing willen, maar dat valt wettelijk niet te regelen. "Dit is de maximale mogelijkheid."

Eerder vandaag maakte hij bekend dat de woning per direct een jaar wordt gesloten. Ook mag een van de bewoners twee weken lang niet op het grondgebied van de gemeente komen.

Minses vindt een jaar "een terecht forse termijn", maar had "uiteraard" meer willen kunnen doen. "Ik had dit probleem allang willen oplossen."

Het is de vierde keer dat de woonboerderij aan de Ewijkseweg wordt gesloten. De eerdere keren konden het geweld van deze week niet voorkomen. De burgemeester noemt het "een onbevredigende situatie".

Camera's bij huis burgemeester

Vandaag sprak Minses met verschillende inwoners van Overasselt. Zij hadden hem graag al eerder gesproken. Morgenmiddag is er ook een inloopbijeenkomst voor inwoners van Overasselt en Nederasselt.

Telefonisch sprak Minses al wel een aantal direct omwonenden, maar fysiek bij elkaar komen kon niet eerder. "Ik begrijp heel goed dat ze deze burgemeester veel eerder hadden willen zien", verklaarde de burgemeester. Maar zich tussen de mensen bevinden "is nu even wat minder mogelijk".

Mogelijk heeft dat te maken met veiligheidsmaatregelen voor de burgemeester zelf, maar Minses kon daar niets over zeggen. "Neem van mij aan dat daar redenen voor zijn. Dat valt mij bijzonder zwaar", legde hij uit. "Dat spijt me ook, maar het is niet anders."

Het viel Omroep Gelderland op dat er politiecamera's bij zijn huis zijn geplaatst. Een van de aanwezige journalisten merkte op dat de camera's er "behoorlijk nieuw" uitzien en vroeg de burgemeester of ze recent geplaatst zijn. "Ik kan niet ontkennen wat u feitelijk ziet", reageerde Minses.

Ondertussen vond de politie vandaag opnieuw wapens. "Deze nemen we mee in het onderzoek." Wat voor wapens en waar ze precies gevonden zijn, zegt de politie niet.

Verder gaf de politie aan het eind van de middag informatie over de leeftijden van de 35 aangehouden verdachten. Het zijn vooral twintigers, maar er zitten ook een paar tieners bij. "Een deel is wat jonger en een deel is wat ouder."

Hoe oud ze precies zijn en waar ze vandaan komen, is niet bekendgemaakt. "De exacte leeftijden proberen we later te duiden, maar overall kun je spreken van een groep jonge verdachten." Eerder liet de politie al weten dat de groep bestaat uit Nederlanders, Fransen, Belgen en Algerijnen.

"Per individu wordt nu gekeken wat de mogelijke betrokkenheid is geweest en hoe de verdenking luidt", zegt de politie. "Het Openbaar Ministerie gaat kijken wie er wordt voorgeleid bij de rechter-commissaris."

Morgen verdachten voorgeleid

Morgen worden de verdachten voorgeleid. Dat betekent dat de rechter-commissaris per verdachte moet beslissen of die nog twee weken langer wordt vastgehouden.

"Alle verdachten zitten in beperkingen en dat betekent dat het OM zeer terughoudend is met het verstrekken van informatie", schrijft het Openbaar Ministerie Oost-Nederland.

"Morgen maakt het OM het aantal voorgeleidingen bekend. Waar mogelijk (en binnen de mogelijkheden gezien de beperkingen) maken we dan ook wat meer bekend over verdenkingen en leeftijd, woonplaats dan wel nationaliteit van verdachten."

Inmiddels is de omgeving van het huis vrijgegeven. Op de poort hangt een spandoek waarop staat dat het pand gesloten is.

Bij het sluiten van het pand trof de gemeente geen bewoners aan in het huis. De gemeente gaat er daarom van uit dat zij zelf een plek hebben gevonden om te verblijven. Waar dat is, is niet bekend.

De politie heeft vandaag nog onderzoek gedaan bij het huis, maar zal weer afschalen. Wel blijft er voorlopig meer politie dan normaal aanwezig in en rond Overasselt.

In België zijn drie Nederlanders gearresteerd na de vondst van een drugslab in een woning in Pelt, niet ver van de grens met Nederland. Het gaat om een 41-jarige man uit Valkenswaard, een man van 45 uit Eindhoven en een 41-jarige man uit Pelt. Dat bevestigt een woordvoerder van de Nederlandse politie.

Nederlandse en Belgische agenten vielen vanmorgen rond 07.00 uur een loods binnen in Pelt. De politie riep de drie mannen daarvoor via een luidspreker op om naar buiten te komen, schrijft de Belgische krant HLN. Agenten deden de rest van de dag uitgebreid onderzoek op de locatie.

In de loods is een werkend drugslab aangetroffen dat werd gebruikt voor de chemische bewerking van procaïne, meldt de politie. Dat is een stof die gebruikt kan worden als versnijdingsmiddel bij cocaïne. Een versnijdingsmiddel is een andere stof die wordt gemengd met de drugs om de hoeveelheid, en dus de winst, te vergroten.

De inval vond plaats in het kader van een Nederlands onderzoek. Een bedrijf in Valkenswaard, onder Eindhoven, kwam in beeld bij de politie vanwege grote bestellingen chemicaliën die gebruikt kunnen worden voor de productie van synthetische drugs. Zodoende begon de politie het onderzoek.

Af en toe bewoond

Buurtbewoners vertellen aan HLN dat ze het terrein al langer niet vertrouwden. "Het was ook maar af en toe bewoond. Soms zag je een man en een vrouw. En soms zelfs ook kindjes, en dan weer lange tijd niet." Een omwonende had de politie al eens getipt dat er veel dingen niet zouden kloppen bij het pand.

Tegelijk met de inval in Pelt viel de politie de woning van de verdachte uit Valkenswaard binnen. Daar werden goederen aangetroffen die gebruikt kunnen worden bij de productie van synthetische drugs, zoals gasmaskers en een ketel.

Vaker Nederlanders in België opgepakt

Het gebeurt vaker in drugsonderzoeken dat Nederlanders worden opgepakt in België. Zo werden in mei vijf Nederlanders gearresteerd na een vondst van 208 kilo cocaïne.

En een jaar geleden werden in de haven van Antwerpen zogeheten uithalers gearresteerd. Er waren toen zeven Nederlanders naar Antwerpen afgereisd om ladingen drugs uit containers te halen. Ook dat gebeurt regelmatig. Vaak zijn de verdachten minderjarig.

Een vrachtwagen in Roermond heeft vanochtend een deel van zijn lading mest verloren. Dat gebeurde nadat de chauffeur een noodstop moest maken voor een auto die plotseling voor het verkeerslicht remde.

Door de remactie werd de mest in de tank naar voren gedrukt en kwam een deel van de lading via een klep op het dak naar buiten. De mest belandde op de vrachtwagen en het wegdek, schrijft de regionale omroep L1.

Ook de vrachtwagenchauffeur zelf zat eronder, omdat het raampje van de cabine openstond.

De provincie waarschuwde weggebruikers voor gladheid. Een veegwagen is ingezet om de weg schoon te maken. Niemand raakte gewond.

Het Openbaar Ministerie eist tbs met dwangverpleging tegen een 20-jarige man die wordt verdacht van het doden van zijn 42-jarige moeder, vorig jaar april in Den Haag. Ridvan B. heeft bekend zijn moeder thuis te hebben omgebracht toen zij dreigde hem het huis uit te zetten als hij niet meer naar school zou gaan.

Daarna stak de verdachte met een kaars een kartonnen doos in de slaapkamer van zijn moeder aan. Zij werd zwaargewond op bed gevonden en overleed in het ziekenhuis. Onderzoek wees uit dat de moeder niet door de brand omkwam, maar door wurging als gevolg van een nekklem, schrijft Omroep West.

Twee broertjes en de oudere zus van de verdachte waren ten tijde van het drama ook in het huis aanwezig. De broertjes vluchtten het huis uit en werden door een buurman opgevangen. De oudere zus werd door de brandweer van het balkon gered.

Het OM verdenkt de man ervan dat hij zijn oudere zus wilde doden. Nadat hij de brand had gesticht, zou hij de voordeur hebben dichtgehouden toen zij probeerde het huis te ontvluchten.

Schizofreen

Volgens het OM was de verdachte tijdens zijn daad volledig ontoerekeningsvatbaar. Deskundigen van het Pieter Baan Centrum hebben schizofrenie met psychoses en hallucinaties bij hem vastgesteld.

"Hij raakte steeds verder verstrikt in zijn psychotisch denken", zei de officier. De deskundigen schatten de kans op herhaling hoog in als hij niet wordt behandeld.

Naast tbs eist het OM dat de rechtbank B. een maatregel oplegt, zodat hij na zijn behandeling onder toezicht kan worden gesteld.

Vragen aan ChatGPT

Hoewel B. door de behandelaars van het Pieter Baan Centrum volledig ontoerekeningsvatbaar is verklaard, vindt het OM dat hij de moord wel heeft voorbereid.

Zo had hij samen met zijn jongste zus kleding ingepakt om te vertrekken. Ook stelde hij meerdere keren vragen aan AI-model ChatGPT over wat er met een lichaam zou gebeuren tijdens een woningbrand.

Leegte

De oudere zus van B. legde tijdens de zitting een emotionele slachtofferverklaring af. "Door wat hij heeft gedaan, hebben wij onze moeder verloren. Wij hadden al geen vader. Zij was vader en moeder tegelijk."

"Onze moeder leefde voor al haar kinderen", vervolgde ze. "Ook voor hem. Elke dag vroeg ze wat hij eten wilde. Er is een leegte in mijn leven die niemand kan opvullen."

"Ik begrijp dat ik jullie allemaal pijn heb gedaan en niets wat ik zeg haalt dat weg", reageerde B. daarop. "Maar het spijt me echt."

De rechtbank doet over twee weken uitspraak in de zaak.

De droogte is een structureel probleem en veel projecten in ons land om watertekorten tegen te gaan lopen te veel vertraging op. Dat zegt de Algemene Rekenkamer na een onderzoek van 26 projecten. De politiek zit er niet genoeg bovenop en moet dat wel gaan doen om problemen en enorme schade in de toekomst te voorkomen, vindt de controleur van het kabinet.

Driekwart van de onderzochte projecten uit het zogeheten Deltaprogramma Zoetwater liep drie jaar uit. De kosten van de projecten zelf zijn daardoor uiteindelijk 40 procent hoger, zegt de Rekenkamer.

De schade die de vertraging veroorzaakt voor boeren, tuinders, scheepvaart, industrie, de drinkwatervoorziening en de natuur, zijn niet in kaart te brengen, zegt de Rekenkamer. Maar dat die in de miljoenen zo niet miljarden loopt, is geen onrealistische verwachting als je ziet wat de droogte in eerder jaren kostte. Zo bracht de Rekenkamer in kaart dat de droogte in 2018 tussen de 0,5 en 2 miljard euro aan schade opleverde.

Gebrek aan structurele aandacht

De rekenmodellen van het KNMI laten volgens de Rekenkamer zien dat een extreem droge zomer van nu in de toekomst gemiddeld is. Door de droogte deze zomer waren er verspreid door heel Europa veel natuurbranden, ook in Nederland.

De Rekenkamer mist structurele aandacht voor het probleem bij zowel kabinet als Kamer. "Droogte is een urgent probleem, wordt de komende jaren alleen maar urgenter en gaat niet meer weg", zegt Barbara Joziasse van de Rekenkamer.

Ons land heeft een lange traditie in het bestrijden van te veel water en daar zijn normen voor. Maar die zou je ook moeten opstellen voor de tekorten aan water, vindt de Rekenkamer. Ook moeten de doelen van het Deltaprogramma duidelijker worden, want die zijn dat nu niet, zegt Joziasse.

IJsselmeer als regenton

Minister Karremans (VVD) van Infrastructuur en Waterstaat erkent de kritiek en zorgen van de Rekenkamer. Hij zegt dat er al veel in gang is gezet en sommige dingen wel goed gaan, maar dat het totaal inderdaad beter moet.

Als voorbeeld van wat wel goed ging bij de droogte deze zomer noemt hij het IJsselmeer, dat als opslag en 'regenton' functioneert. Daardoor konden boeren in het noorden van het land tijdens de droogte toch nog over voldoende water beschikken voor hun akkers en gewassen.

Maar op andere plekken ging het mis, zegt Karremans. In diverse provincies kwam een verbod om te beregenen, met alle gevolgen van dien voor boeren en tuinders. Ook werden rivieren te droog of te ondiep, waardoor de scheepvaart en industrie schade opliepen.

Veel regels

Dat waterprojecten vertraagd zijn, komt onder meer door ingewikkelde bezwaarprocedures, stikstof- en PFAS-regels, erfgoedkwesties en soms personeelsgebrek, schetst zowel de Rekenkamer als minister. De minister moet meer vaart achter projecten proberen te krijgen en de kostenraming moet realistischer, zegt de Rekenkamer.

Karremans erkent dat. Hij wil kijken of beroeps- en bezwaarprocedures versimpeld kunnen worden omwille van het water. En hij zegt de urgentie wel degelijk te voelen. "Ik wil dat projecten in uitvoering gaan. We moeten nu doorpakken voor volgende zomer."

Binnen een paar dagen wordt duidelijk of omroep Ongehoord Nederland (ON) in het publieke bestel mag blijven. Minister Letschert (Media) laat weten dat ze "snel" een beslissing gaat nemen die ze eerst met de leiding van de omroep wil delen. Na het weekend maakt ze haar besluit openbaar.

Haagse bronnen zeggen dat het vrijwel zeker is dat de minister zal beslissen dat de omroep zijn licentie kwijtraakt en niet meer mag uitzenden via de publieke zenders. Eerder nog zei Letschert dat ze later deze maand een besluit zou nemen.

Vandaag liet het Commissariaat voor de Media weten dat de rechtse omroep niet meer voldoet aan de wettelijke eisen om onderdeel uit te maken van het publieke omroepbestel. "Dit is een nieuwe, zwaarwegende ontwikkeling", zegt Letschert daarvan.

Hitler-uitzending 'kantelpunt'

Ongehoord Nederland staat al langer onder verscherpt toezicht van het Commissariaat. Momenteel ligt de omroep onder vuur vanwege een uitzending waarin een fragment van Adolf Hitler werd getoond. Toenmalig hoofdredacteur Joost Niemöller en presentator Raisa Blommestijn spreken in de uitzending begrip uit voor Hitlers uitspraken.

Het Commissariaat noemde die ontwikkeling vandaag "een kantelpunt". De minister kan van haar bevoegdheid gebruikmaken om Ongehoord Nederland uit het bestel te halen, zo stelde de toezichthouder.

Ook in de Tweede Kamer vindt een meerderheid dat Ongehoord Nederland niet meer in het bestel zou moeten zitten.

Zeldzame stap

Het is hoogst ongebruikelijk dat een omroep om deze reden verdwijnt uit het bestel. In het verleden stapte Veronica zelf uit het bestel om commercieel verder te gaan. In 2010 verdween Llink als publieke omroep na een negatief oordeel over de toegevoegde waarde van de programma's en financiële problemen.

Bij Ongehoord Nederland zijn met regelmaat politici van Forum voor Democratie te gast. De partij noemt in een reactie het aanstaande besluit "wonderlijk hypocriet". Forum vindt dat door andere omroepen "dagelijks de meest verwerpelijke dingen" uitgezonden worden. "De minister dient zich ofwel met alle vormen van politieke partijdigheid te bemoeien of zich afzijdig te houden", aldus Forum voor Democratie.

Het kabinet zet vaart achter een nationale investeringsinstelling. Uit de gelekte Prinsjesdagstukken blijkt dat hier 3,3 miljard in wordt geïnvesteerd. Het zou moeten helpen om Nederlandse innovatieve bedrijven te ontwikkelen en ervoor moeten zorgen dat deze ook in Nederland blijven.

Een groep van zeventig economen en wetenschappers pleitte al eerder voor zo'n soort bank. Nederland is volgens hen een buitenbeen omdat veel Europese landen wel een publieke investeringsbank hebben. Italië heeft Cassa Depositi, Duitsland KfW Development Bank en ook Frankrijk en Portugal hebben soortgelijke banken.

Nederland had ooit wel een investeringsbank. Na de Tweede Wereldoorlog werd die opgericht om de wederopbouw te financieren. De NIBC Bank die hieruit voortvloeide werd recent ingelijfd door ABN Amro.

Fondsen

Voor het investeren in bedrijven kent Nederland wel fondsen zoals Invest-NL. De nationale investeringsinstelling wordt opgericht naast deze al bestaande fondsen, zegt minister Herbert van Economische Zaken tegen de NOS. Om bedrijven in Nederland te laten groeien en vast te houden is er volgens haar meer geld nodig.

"De overheid zorgt daarom voor een basisinvestering in deze nationale investeringsinstelling", zegt Herbert. "Omdat de overheid erachter staat zouden durfinvesteerders, pensioenfondsen en banken ook hun geld willen inleggen waardoor de pot met geld nog groter wordt."

Drempel verlagen

Dat de overheid een basis biedt is volgens econoom Roel Beetsma nodig omdat er ook veel risico bij innovatieve projecten komt kijken. "Private investeerders willen meer zekerheid en durven dat niet volledig zelf te doen."

Een nationale investeringsbank die buiten de politiek staat kan ook buiten de begrotingsregels komen te vallen, zegt Beetsma. Er wordt geld opzij gezet om te investeren in projecten, dat blijft buiten het tekort. Dat kan zorgen voor een zogeheten hefboomeffect. "De staat investeert een klein deel in een project, en de rest gebeurt door andere investeerders die nu wel bereid zijn geld uit te lenen", aldus Beetsma.

Biotech

Een van de innovatieve sectoren waar meer geld voor vrij zou moeten komen, is de biotechsector. Het kabinet schreef in het coalitieakkoord al dat het wil inzetten op vier domeinen die essentieel zijn "voor onze toekomstige economie en maatschappelijk welzijn". Biotech is daar één van.

Het kabinet neemt daarmee advies over uit het rapport-Wennink van eind vorig jaar, dat gaat over onze toekomstige welvaart. Daarin staat ook dat het ophalen van geld "een significant obstakel is".

Willemijn Vader van het Leidse biotechbedrijf Vitroscan ervaart dat zelf ook. Driekwart van haar tijd besteedt ze aan het rondkrijgen van financiering. "Het gaat om kleinere bedragen tot de 5 miljoen euro. Dat is in Nederland heel lastig op te halen."

Er is een gat ontstaan voor bedrijven die deze financiering willen ophalen. "Dat komt ook doordat pensioenfondsen veel geld hebben om te investeren en kijken naar grotere bedragen van boven de 100 miljoen", zegt Beetsma.

Verleiding van de VS

Bij haar start-up testen ze welke behandeling het beste werkt voor een kankerpatiënt. In het lab analyseren ze een stukje weefsel dat een oncoloog beschikbaar stelt. "Er zijn veel effectieve geneesmiddelen voor kankerpatiënten, maar het is niet altijd duidelijke welke patiënt het meeste baat heeft bij welk geneesmiddel", zegt Vader.

Onderzoek naar nieuwe medicijnen is buitengewoon onzeker én kost vaak veel geld voordat er ook weer geld binnenkomt. Om dit geld op te halen vertrekken start-ups vaker naar het buitenland.

"We zien vaak dat bedrijven naar het buitenland vertrekken om verder door te groeien, omdat ze financiering niet in Nederland op kunnen halen", zegt minister Herbert.

Met name in de Verenigde Staten is er veel meer zogenoemd durfkapitaal beschikbaar. "De eerste vraag die ik krijg van investeerders is: wanneer vertrek je naar Amerika?", zegt Vader. "De verleiding om daar naartoe te gaan ligt daarmee altijd op de loer."

Risicovol

Toch blijft in Nederland de vraag of de overheid geld moet steken in deze risicovolle projecten. Beetsma erkent dat er op individueel niveau een groot risico hangt aan innovatieve projecten, maar "je moet ook bedenken dat het vaak een verzameling is van projecten. Sommige zullen het niet halen, maar hier staan dan weer successen tegenover."

De nachtelijke sluiting van het Amsterdam-Rijnkanaal voor grote schepen en schepen met een gevaarlijke lading gaat niet door, zo laat Rijkswaterstaat weten. De overheidsorganisatie zei vorige week dat het kanaal tussen Amsterdam en Tiel vanaf deze week 's nachts dicht zou gaan vanwege een tekort aan verkeersleiders.

Het besluit overviel de binnenvaartsector, dat per nacht tientallen schepen zou raken. Voor hen is geen plek om veilig voor anker te gaan, zei de sector, en het zou betekenen dat de bevoorrading van bedrijven in gevaar komt.

De Amsterdamse ondernemersvereniging omschreef de geplande sluiting als "bijna niet voor te stellen" en "mind-boggling". Branchevereniging Koninklijke Binnenvaart Nederland (KBN) dreigde met juridische stappen tegen Rijkswaterstaat.

Druk vanuit de sector

Dinsdag werd al duidelijk dat Rijkswaterstaat de sluiting van het 72 kilometer lange kanaal zou uitstellen tot vandaag. Dat de dienst er nu helemaal van afziet kan bij branchevereniging KBN rekenen op "waardering".

De vereniging benadrukt dat voor hen vanaf het begin voorop stond dat "personeelstekort bij Rijkswaterstaat er niet toe mag leiden dat een deel van de binnenvaart acht uur per dag wordt stilgelegd".

De sector zegt nu toe zich te houden aan de bestaande inhaalverboden en op smalle stukken niet harder dan 15 kilometer per uur te varen.

Daarmee is het veiligheidsniveau niet zoals het normaal zou zijn met toezicht van verkeersleiders 's nachts. Maar Rijkswaterstaat zegt in te zien dat het niet kunnen varen van de schepen ook een gevaar met zich meebrengt.

Drukst bevaren kanaal

Rijkswaterstaat gaat kijken of de sector zich houdt aan die afspraken. Wanneer ze toch misdragingen op het water zien, kan het kanaal alsnog worden gesloten. Want het personeelstekort is nog niet opgelost. Het aannemen en opleiden van nieuwe mensen kan enkele jaren duren, laat een woordvoerder weten.

Het Amsterdam-Rijnkanaal wordt wel omschreven als het drukst bevaren kanaal ter wereld met zo'n 100.000 schepen per jaar die erdoor varen. Het kanaal vormt een economische corridor tussen de Amsterdamse haven en het Ruhrgebied in Duitsland.

De Amerikaanse feminist, activist en journalist Gloria Steinem (92) is overleden. Zij was een van krachtigste en zichtbaarste voorvechters van de Amerikaanse vrouwenbeweging. In 2013 ontving ze uit handen van de toenmalige president Obama de Medal of Freedom voor haar inzet voor vrouwenrechten.

"Gloria's grootste talent was het vermogen om naar anderen te luisteren, anderen het gevoel geven dat ze gezien en gehoord werden", melden de socialemedia-accounts van haar Gloria's Foundation. "Door haar werk, haar daden en haar voorbeeld mochten mensen hun echtste zelf zijn."

Carrière

Steinem werd in 1934 geboren in de stad Toledo in de staat Ohio. Haar ouders scheidden toen ze elf was. Steinem nam de zorg voor haar moeder op zich die depressief werd. Uit die ervaring trok zij de les dat het huwelijk de vrouw de mogelijkheid ontnam zelf keuzes te maken en ook een aantal burgerrechten.

Na het afronden van de middelbare school werd ze journalist. Haar meest spraakmakende reportage maakte ze in 1963 toen ze elf dagen undercover ging op de Playboy Mansion van pornobaas Hugh Hefner. Ze liet zien dat de vrouwen die daar werkten werden onderbetaald en seksistisch werden bejegend. De reportage werd in 1985 tot een tv-film bewerkt met een hoofdrol voor Kirstie Alley.

Abortus

Steinem manifesteerde zich in 1968 voor het eerst als voorvechter voor vrouwenrechten. Ze schreef een essay over de bevrijding van vrouwen in New York Magazine, een blad dat net mede door haar was opgericht.

Bepalender voor de rest van haar leven was een bijeenkomst een jaar later in een kerk in New York waar over abortus werd gediscussieerd. Toen begon haar leven als feminisme-activist echt, zou ze later zeggen. Steinem had als 22-jarige zelf een abortus ondergaan, toen dat nog illegaal was.

Na die bijeenkomst begon ze zich in te zetten voor legalisering van abortus. Uitgevers waren niet geïnteresseerd, dus moest ze ondanks haar podiumvrees op protestbijeenkomsten en manifestaties gaan spreken.

"Dus het eindigde ermee dat ik de straat op moest. Dat was een nachtmerrie, ik was doodsbang", zou ze in 2015 tegen persbureau AP zeggen. "Ik ben blij dat ik het gedaan heb, maar ik ben er zelfs nu nog bang voor."

Banden met CIA

Steinem werd niet alleen geprezen voor haar feminisme, maar ook flink bekritiseerd voor haar nauwe banden met de Amerikaanse inlichtingendienst CIA.

Een Amerikaans tijdschrift onthulde in 1967 dat Steinem voor een organisatie werkte die door de CIA als dekmantel werd gebruikt om Amerikanen naar communistische jeugdfestivals in Wenen en Helsinki in de jaren 50 en 60 te sturen, met als doel om die te verstoren.

Na die onthulling sprak ze openlijk over haar banden met de inlichtingenorganisatie en verdedigde ze die. "Het agentschap was naar mijn ervaring totaal anders dan het imago deed vermoeden, het was liberaal, geweldloos en integer," aldus Steinem.

Richard Nixon

In de loop der jaren werkte ze mee aan meerdere publicaties, waaronder een biografie over filmster Marilyn Monroe, een documentaire over kindermisbruik en een documentaireserie over geweld tegen vrouwen.

Haar eigen levensverhaal is in 2020 vastgelegd in de film The Glorias, A Life on The Road met in de hoofdrol Julianne Moore.

Natuurlijk riep haar werk tegenreacties op in conservatieve kring. In 1990 was Steinem te gast in de talkshow van Larry King op CNN. Ze kreeg van een inbeller te horen dat ze moest "wegrotten in de hel" omdat ze het "prachtige Amerikaanse huwelijk" kapot had gemaakt.

En eerder, in 1972, meende de toenmalige president Nixon haar achter de gesloten deuren van het Oval Office belachelijk te kunnen maken. Dat lekte uit en hij kreeg het dubbel en dwars terug. Steinem noemde hem "het seksueel meest onzekere staatshoofd sinds Napoleon".

Ondanks de vele regen van de afgelopen tijd zijn de problemen door de droogte in ons land nog niet voorbij. Wel is er geen feitelijk watertekort meer. Daarom is afgeschaald naar een dreigend watertekort, meldt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Het waterpeil in rivieren is nog altijd lager dan normaal voor deze tijd van het jaar. Zo stroomt door de Rijn nog altijd maar de helft van wat normaal is voor begin september. En op veel plekken is het grondwaterpeil nog lang niet hersteld.

Natuur moet herstellen

De kwaliteit van het oppervlaktewater is ook een probleem. Langs de kust is sprake van verzilting. Dat geldt ook voor het IJsselmeer. Daarnaast is veel oppervlaktewater van ongezonde kwaliteit doordat er bijvoorbeeld blauwalg in voorkomt.

Na het droge voorjaar en een periode van extreme droogte deze zomer moet de natuur nu herstellen, zegt de Coördinatiecommissie. Rivieren hebben nog maanden bovengemiddeld veel neerslag nodig voordat het peil normaal is. Het grondwater heeft mogelijk meerdere jaren nodig om weer op normaal niveau te komen.

Scheepvaart

De verschillen per regio zijn groot. In hoog liggende zandgronden zijn de watertekorten een stuk groter dan in delen van het land waar rivieren doorheen lopen. Voor de hooggelegen gebieden geldt op veel plekken nog steeds een onttrekkingsverbod.

Ook de scheepvaart zal naar verwachting nog weken last hebben van de lage waterstanden waardoor schepen minder lading kunnen meenemen. Rijkswaterstaat verwacht dat de rivierstanden tot het eind van het jaar laag zullen zijn.