NOS Nieuws - Algemeen

Er werd weer ouderwets gepolderd deze week, want in het Catshuis overlegden de vakbonden, werkgeversorganisaties en het kabinet over de toekomst van de sociale zekerheid. Maar of ze ook echt opgeschoten zijn is de vraag.

Verder debatteerde de Eerste Kamer over de begroting van het kabinet-Jetten. En ook daar blijkt het lastig voor de premier om een brede meerderheid enthousiast te krijgen.

En er is weer onenigheid in de coalitie over box 3. De VVD en het CDA zitten niet op dezelfde golflengte over de 'papieren schenkbelasting'. Wat doet dat met de verhoudingen binnen de coalitie?

Podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

De fietsmerken Batavus, KOGA en Babboe maken een doorstart. Dat melden de curatoren van de Nederlandse fietsproducent Accell. De merken zijn verkocht aan de Singaporese investeerder Dutech. Ook het IT-platform van de fietsproducent en de Hongaarse activiteiten van Accell Group zijn verkocht.

Accell werd in augustus failliet verklaard. Bij het bedrijf werkten bijna 2000 mensen verspreid over vijftien landen, met het hoofdkantoor in Amsterdam. Mogelijk kan een deel van het personeel verder onder de nieuwe eigenaar.

Het IT-platform gaat op een later moment over naar Dutech. Voorlopig blijft het platform beschikbaar voor de verdere afwikkeling van het faillissement. Er lopen nog gesprekken over de verkoop van de overige onderdelen. De curatoren verwachten op een later moment daar meer over te kunnen vertellen.

Het hoofdkantoor van Topsport Amsterdam, de organisatie die olympische en nationale topsporters ondersteunt, moet op zoek naar een tijdelijke nieuwe kantoorruimte. Door de brand van gisteravond in de kruipruimte van de parkeergarage van het Olympisch Stadion is het kantoor voorlopig onbruikbaar geworden. Dat laat de organisatie weten in een verklaring.

Hoewel de gehele schade nog niet in kaart is gebracht, is volgens de organisatie wel duidelijk dat de medewerkers de komende vijf maanden niet kunnen terugkeren naar het kantoorpand.

Bij de brand in het rijksmonument kwam veel rook vrij en het zorgde voor stankoverlast in de omgeving. Pas aan het begin van de nacht was de brand onder controle.

Het stadion, inclusief de bedrijfspanden in het gebouw, werd ontruimd. In het stadion zitten ruim dertig bedrijven. Het monument lijkt verder geen schade te hebben. De oorzaak van de brand wordt nog onderzocht.

Marathon

Alle auto's die geparkeerd stonden in de garage zijn onbeschadigd gebleven. Vanochtend ging de garage weer open en konden eigenaren hun auto ophalen.

De TSC Amsterdam Marathon, die volgende week op zondag plaatsvindt, kan vooralsnog doorgaan. Het sportevenement start en eindigt ieder jaar in het Olympisch Stadion. Geert Wit van organisator Le Champion zegt tegen NH Nieuws dat er mogelijk kleine aanpassingen nodig zijn.

"We staan in nauw contact met de betrokken partijen en volgen de situatie nauwlettend. De voorbereidingen gaan volgens planning door. De veiligheid van onze deelnemers, bezoekers en medewerkers staat daarbij vanzelfsprekend voorop", zegt Wit.

De Amerikaanse regering heeft sancties aangekondigd tegen het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Die gaan in april volgend jaar grotendeels in.

"President Trump zal nooit toestaan dat het Internationaal Strafhof Amerikanen vervolgt", zegt minister Rubio van Buitenlandse Zaken in een videoboodschap op X. "Daarom legt de VS vandaag sancties op aan het Internationaal Strafhof. We zullen transacties met dit schurkachtige hof verbieden, hen afsnijden van middelen en hun vermogen om te functioneren lamleggen."

Eerder legde de Amerikaanse regering sancties op aan individuele aanklagers en rechters. Nu breidt de VS het pakket maatregelen uit. "We hebben het Strafhof niet nodig", zegt Rubio. "Amerikanen vallen niet onder de jurisdictie van dit 'nep-ICC'."

VS erkent Strafhof niet

De Amerikaanse sancties tegen het Internationaal Strafhof "moeten worden veroordeeld" en zullen het werk van het tribunaal niet stopzetten, zegt vervangend aanklager Nazhat Shameem Khan tegen persbureau Reuters.

"De sancties zijn bedoeld om de internationale rechtsstaat en het werk van een onafhankelijke rechterlijke instelling te ondermijnen. Ons werk zal doorgaan in al onze dossiers, bij onze onderzoeken en bij onze vervolgingen."

Het in Den Haag gevestigde ICC is een internationale rechtbank die in 2002 is opgericht. Het kan mensen vervolgen die worden verdacht van genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven. De Verenigde Staten zijn, net zoals Rusland, China, India, Israël en Iran, niet lid van het ICC en erkennen het ook niet.

Premier Jetten

Tijdens zijn wekelijkse persconferentie, voorafgaand aan de Amerikaanse aankondiging, zei premier Jetten dat Nederland het Strafhof "steen voor steen" zal beschermen. De afgelopen maanden heeft het kabinet volgens hem zware diplomatieke druk uitgeoefend op de VS om te zorgen dat president Trump afziet van verdere sancties. Jetten hoopt dat de VS wil praten over het verbeteren van het ICC.

Jetten onderstreepte dat het ICC "cruciaal is voor de internationale rechtsorde". Nederland en Europese partners lobbyen al langer bij de VS om niet met nieuwe sancties te komen. Over mogelijke tegenmaatregelen wilde hij niets zeggen.

Arrestatiebevel

Deze sancties komen niet geheel onverwachts. Trump heeft een verregaande hekel aan het ICC, sancties tegen het Strafhof hingen al een tijdje in de lucht. Directe aanleiding voor zijn woede is het arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu. Israël is een bondgenoot van de VS. Ook werd Amerikaans personeel onderzocht wegens betrokkenheid bij oorlogsmisdaden in Afghanistan.

De Amerikaanse regering vindt dat het hof geen bevoegdheid heeft om Amerikaanse staatsburgers of burgers van Amerikaanse bondgenoten te vervolgen.

Onlangs viel Trump het ICC nog aan. Hij zei dat het Strafhof uit "kwaadaardige mensen" bestaat die "schijnprocessen" uitvoeren. In zijn speech bij de VN-jaarvergadering riep hij alle lidstaten van het ICC op eruit te stappen. Zijn minister van Buitenlandse Zaken, Rubio, zei dat de VS het hof "steen voor steen wil afbreken".

Vandaag kwam niet geheel toevallig ICC-president Tomoko Akane bij koning Willem-Alexander op de koffie in Huis ten Bosch. En uitgerekend vandaag kreeg ook een voormalig rechter van het ICC, Navi Pillay de Nobelprijs voor de Vrede. Het systeem van internationaal recht staat op dit moment "onder enorme druk", zei de jury over de benoeming, "en instellingen ervan worden aangevallen".

Om 18.00 uur reageren premier Jetten en EU-chef Costa op nieuwe sancties

Premier Jetten ontvangt voorzitter Costa van de Europese Raad vandaag op het Catshuis, zij staan vanaf 18.00 uur de pers te woord. Ze zullen dan onder meer reageren op de nieuwe sancties van Trump tegen het Strafhof. Kijk live mee via deze livestream.

Het vooraanstaande Italiaanse wijnhuis Marchesi Antinori is slachtoffer geworden van misschien wel de grootste diefstal van wijn in de geschiedenis van Italië. Zaterdag braken zeven gemaskerde mannen in bij het distributiecentrum in Toscane om vervolgens twee vrachtwagens vol te laden met zo'n 30.000 flessen rode wijn. De geschatte waarde: 5 miljoen euro.

De wijn was bestemd voor klanten buiten Italië en stond klaar om op transport te gaan. Het Italiaanse dagblad Corriere della Sera schrijft dat de bende goed voorbereid en professioneel te werk ging. Bewakingscamera's werden uitgeschakeld, net als het alarmsysteem. Toen de vrachtwagens eenmaal in het magazijn stonden geparkeerd, gebruikten de mannen heftrucks van het wijnhuis om rustig alle wijn te verplaatsen.

Dieven met kennis van zaken

De dieven deden daarbij niet zomaar wat. Volgens Albiera Antinori, de voorzitter van de raad van bestuur van het familiebedrijf, hadden de dieven hun wijnkennis op orde: alle gestolen wijnen zijn afkomstig uit 2023, dat een buitengewoon goed wijnjaar was. en dan met name voor de Solaia, een van de meest iconische en exclusiefste wijnen ter wereld.

Van de Solaia worden jaarlijks slechts zo'n 60.000 tot 70.000 flessen geproduceerd. De dieven namen er 10.000 mee. De prijs van een fles Solaia kan al snel oplopen tot zo'n 500 euro. De schok binnen het bedrijf is dan ook groot, zegt Antinori tegen de Corriere della Sera. "Het was misschien wel de beste wijn van de afgelopen twintig jaar."

Renzo Cotarella, de algemeen directeur van het wijnhuis, kan zich niet voorstellen dat de inbrekers kleine jongens waren: "Het is absoluut een zeer getrainde bende." Volgens hem heeft een diefstal van deze omvang en waarde zich in Italië nog nooit voorgedaan. "De mensen bij de wijnmakerij huilden", zegt hij tegen de Financial Times.

Hoewel de diefstal pas op maandagochtend werd ontdekt en er nog geen arrestaties zijn verricht, hoopt Cotarella toch dat de wijn snel wordt getraceerd. "Twee vrachtwagens verdwijnen niet zomaar. De wegen in Toscane hangen vol camera's; misschien vinden we met een beetje geluk een deel van de gestolen flessen terug."

Geen incident

Het wijnhuis is ondertussen begonnen om hun klanten te informeren. Het bedrijf exporteert naar 170 landen, zegt Antinori. "We willen hen waarschuwen om op hun hoede te zijn voor aanbiedingen buiten de officiële kanalen om." De diefstal wordt volgens het wijnhuis niet gedekt door de verzekering.

Italiaanse media schrijven dat de kans groot is dat de bende opereerde in opdracht van anderen. Welke organisatie hierachter zou zitten is onduidelijk, maar Italiaanse wijnhuizen worden al langer geteisterd door inbraken. Zo werden vorige maand bij de wijnmakerij Conterno Fantino zo'n 3000 flessen buitgemaakt met een gezamenlijke waarde tussen de 300.000 en 400.000 euro.

Twintig jaar na het begin van de grootste Q-koortsepidemie in de geschiedenis maakt zorgminister Hermans excuses namens het kabinet. Tienduizenden mensen in Noord-Brabant raakten geïnfecteerd door besmette geitenboerderijen in de omgeving. Diverse onderzoekscommissies, ombudsmannen en artsen hebben sindsdien vastgesteld dat de overheid tekortschoot in de bescherming van de mensen in die regio.

De minister maakt geen excuses voor wat er tijdens de epidemie is gebeurd. Wel maakt zij excuses namens het kabinet dat er geen goed sociaal vangnet was voor de mensen die langdurig ziek zijn geworden.

"Als je niet wordt geloofd, steeds opnieuw jouw verhaal moet vertellen en van het kastje naar de muur wordt gestuurd, dan is dat verschrikkelijk. En daar bied ik mijn excuses voor aan", aldus Hermans ten overstaan van honderden patiënten tijdens een bijeenkomst in het provinciehuis van Den Bosch.

Chronisch ziek

Tweeduizend mensen zijn tot op de dag vandaag chronisch ziek, hebben veelal hun baan verloren en leven een bestaan in de marge van de maatschappij.

Er was al hoop dat de minister excuses zou maken. Haar ministerie had onafhankelijke deskundigen de opdracht gegeven om het beleid en acties ten aanzien van de Q-koortspatiënten te evalueren. Dat de minister excuses maakt zien de onderzoekers als "essentieel", staat in het rapport.

Het is een echo van de aanbevelingen uit drie eerdere rapporten van de Nationale Ombudsman uit 2012, 2017 en 2024. Keer op keer weigerden opeenvolgende ministers hun excuses te maken. Ook andere belangrijke aanbevelingen werden genegeerd, zoals het investeren in medische wetenschap en het opzetten van een expertisecentrum voor de behandeling voor de chronisch zieken.

Ook wordt nog steeds de langdurige versie van Q-koorts, het Q-koortsvermoeidheidsyndroom, vaak niet erkend door het UWV. Patiënten kunnen daardoor niet rekenen op arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Het verlies aan inkomsten heeft weer tot ander leed geleid.

'Vertrouwen in overheid beschadigd'

Ook verschilt per gemeente hoe goed de maatschappelijke ondersteuning is geregeld. Vaak ervaren patiënten weinig begrip en worden ze van het kastje naar de muur gestuurd voor hulp. "Hierdoor is het vertrouwen in de overheid als geheel beschadigd", schrijven de onderzoekers.

Zij adviseren de minister met klem om zelf het initiatief te nemen om de hulp van en de samenwerking tussen verschillende gemeenten, ondersteunende diensten en organisaties als het UWV te verbeteren.

Ook legt het nieuwe rapport nadruk op de aanbeveling om "fors te investeren" in een expertisecentrum, medische kennis en langdurig onderzoek. De onderzoekers zien dat de medische onverschilligheid jegens de patiënten "het vertrouwen in de medische wereld én in de overheid heeft verminderd."

Q-koortsvermoeidheidsyndroom

Het Q-koortsvermoeidheidsyndroom past in het rijtje van de andere post-acute infectieuze ziekten (PAIS) als long covid, ME, Lyme en het post-sepsissyndroom. De medische kennis rond deze aandoeningen staat nog in de kinderschoenen. Genezende behandelingen bestaan nog niet en de paar behandelingen die tot verlichting kunnen leiden hebben nog onvoldoende wetenschappelijke basis. Het gevolg is dat er vrijwel geen vergoede zorg bestaat in de reguliere zorg.

Er zijn afgelopen jaren wel tientallen miljoenen euro's geïnvesteerd in onderzoek naar long covid en ME. Maar de meeste bevindingen zijn nog niet concreet genoeg voor de praktijk van de reguliere zorg.

Meer tijd voor medische wetenschap nodig

Toch is het voorgenomen beleid van minister Hermans om binnenkort geen grote vervolgfinanciering voor onderzoek vrij te maken. Daarnaast wordt de financiering voor de bestaande long covid-expertisecentra op korte termijn gestopt. Het idee van het kabinet is dat huisartsen en andere hulpverleners de zorg voor PAIS-patiënten op zich kunnen nemen.

De onderzoekers gaan in tegen dit voornemen en schrijven dat de medische wetenschap meer tijd en ruimte moet krijgen zodat er ook diagnoses en behandelingen mogelijk worden die een wetenschappelijk basis hebben, waardoor die ook vergoed kunnen worden. "Tot die tijd is naar mening van het reviewteam inbedding in de reguliere zorg nog niet aan de orde."

De Gezondheidsraad gaf eerder dit jaar in een advies een soortgelijke waarschuwing: "De naar schatting grote aantallen mensen met long covid en andere PAIS kunnen niet zomaar geabsorbeerd worden in de reguliere zorg."

Eenmalig 2,5 miljoen euro

Tijdens de bijeenkomst waarin minister Hermans excuses maakte, stelden patiënten vanuit het publiek de vraag of er tientallen miljoenen euro's zullen worden geïnvesteerd in wetenschappelijk onderzoek naar PAIS. Vooralsnog gaat dat niet gebeuren, aldus de minister.

Wel wordt éénmalig in 2027 2,5 miljoen euro vrijgemaakt om de kwaliteit van leven van Q-koortspatiënten te verbeteren. Voorstellen voor besteding van dit budget zijn in samenspraak met de Q-koorts-ambassadeur, patiëntenorganisatie Q-uestion en Q-support tot stand gekomen. De middelen zullen worden besteed om Q-koortspatiënten te helpen die zijn vastgelopen, bijvoorbeeld bij het UWV, maar ook in de zorg.

Niet alle Q-koortspatiënten kunnen met dit budget geholpen worden, maar de minister hoopt dat de geleerde lessen uit deze aanpak kunnen leiden tot betere standaard van ondersteuning voor alle PAIS-patiënten.

Dave De K., de man die verdacht wordt van het doden van de Belgische kleuter Dean, heeft in de rechtbank nieuwe details gedeeld over de gewelddadige dood van het kind. Dat schrijft Omroep Zeeland.

Vier jaar geleden werd de 4-jarige Dean dood gevonden bij het werkeiland Neeltje Jans in Zeeland.

De K. (39) vertelde tijdens de tweede zittingsdag in de rechtbank in Gent dat hij een woede-uitbarsting kreeg in de auto en Dean meermaals met de vuist sloeg. "Ik heb mijn woede afgereageerd en Dean is daar jammer genoeg slachtoffer van geworden", zei de man. Hij was naar eigen zeggen niet boos op het kind, maar gefrustreerd over zijn relatie en zijn leven.

De moeder van Dean was op dat moment vrijwillig opgenomen op de psychiatrische afdeling van het ziekenhuis in Sint-Niklaas, in de buurt van Antwerpen. Dave De K. en zijn vriendin Romy W. zouden tijdens haar verblijf samen voor Dean zorgen. De K. wordt verdacht van ontvoering en doodslag van de Belgische kleuter, zijn vriendin van medeplichtigheid bij de ontvoering.

In elkaar gezakt

Het jongetje leefde nog enkele uren na de ernstige mishandeling. De K. heeft Dean omgekleed in het appartement van hem en zijn toenmalige vriendin Romy. Hij is daarna met het kindje in de auto gestapt naar zijn drugsdealer in Koudekerke. De verdachte vertelde vandaag dat Dean grotendeels bij bewustzijn was maar steeds wegviel. De kleuter zou gezegd hebben dat hij moest plassen. De man hielp het kind uit de auto op een pechstrook. Daar zakte Dean in elkaar en overleed hij ter plekke.

De K. heeft daarna nog een dag door Zeeland gereden met het kind op de achterbank. Hij had een deken over hem gelegd. Uiteindelijk liet De K. het lichaam achter bij Neeltje Jans.

Jury

Het proces tegen Dave De K. begon gisteren en duurt naar verwachting acht dagen. Een volksjury van twaalf leden zal zich samen met rechters buigen over de schuldvraag.

De K. kreeg in 2010 al een gevangenisstraf van tien jaar voor de dodelijke mishandeling van zijn 2-jarige stiefzoon. Die straf zat hij uit.

In Ter Apel hebben afgelopen nacht twintig mensen die asiel willen aanvragen buiten op het gras in de regen geslapen. Dat is volgens de hulporganisaties Vluchtelingenwerk Nederland en het Rode Kruis een direct gevolg van het gebrek aan opvangplekken in Nederland. Volgens de hulporganisaties zakt Nederland door een "humane ondergrens".

Bij het aanmeldcentrum in Ter Apel staat een gebouw met een dagopvang. Daar is ruimte om maximaal 150 mensen een dak boven hun hoofd te bieden. Mensen die asiel willen aanvragen, kunnen daar terecht als er bij het aanmeldcentrum geen plek is. "Inmiddels hebben we mensen die tien dagen in die opvang zitten, mensen kunnen zich daar niet wassen", zegt een woordvoerder van het Rode Kruis tegen de NOS.

'Onmogelijke keuzes'

Die limiet van 150 mensen is afgelopen weken meerdere keren bereikt, zeggen de hulporganisaties. Zij moeten naar eigen zeggen "onmogelijke keuzes maken om de situatie veilig en beheersbaar te houden". Daarom kunnen alleen de 150 mensen uit de dagopvang terecht bij de noodnachtopvang.

Volgens het Rode Kruis zijn er eerdere incidenten geweest in de nachtopvang, zoals diefstal. "Voor de veiligheid moeten we nu dus zeggen: alleen de mensen die wij kennen van de dagopvang gaan wij in de nachtopvang helpen. Daarom slapen er mensen op het voorterrein", zegt de woordvoerder.

Spreidingswet

De hulporganisaties roepen gemeenten in Nederland op om direct noodopvang te regelen. "Het is de verantwoordelijkheid van de overheid en wij doen wat we kunnen om te helpen", zegt de woordvoeder van het Rode Kruis.

Wat is de spreidingswet?

De spreidingswet moet er sinds 2024 voor zorgen dat de opvang van asielzoekers eerlijker over Nederland wordt verdeeld. Nederland heeft structureel een tekort aan opvangplaatsen voor het aantal mensen dat hier naartoe komt en asiel aanvraagt. Dat tekort speelt bij het aanmeldcentrum in Ter Apel en bij (nood)opvangplekken door het hele land.

Na aanmelding in Ter Apel zou iemand in afwachting van het asielproces moeten doorstromen naar een opvanglocatie ergens anders in het land. Dat gaat vaak niet, omdat die opvanglocaties vol zitten. Plekken daar worden voor een groot deel bezet gehouden door statushouders; mensen die asiel hebben aangevraagd en mogen blijven. Zij kunnen moeilijk doorstromen naar een woning vanwege de problemen op de huizenmarkt.

Ook loopt het aantal openstaande asielaanvragen en de duur van het asielproces al jaren op. Mensen die asiel willen aanvragen blijven daarom langer dan voorheen afhankelijk van de asielopvang, wat leidt tot vollere asielzoekerscentra. Volgens de IND (de Immigratie- en Naturalisatiedienst) ligt het aantal mensen dat naar Nederland komt hoger dan het aantal aanvragen dat de IND naar eigen zeggen jaarlijks kan verwerken.

Uit eerder onderzoek van de NOS blijkt dat de meeste gemeenten zeggen bereid te zijn om mee te werken aan de spreidingswet. Toch stellen de hulporganisaties dat ongeveer twee derde van de gemeenten in de praktijk te weinig doet. Het kabinet stelde deze zomer 24 van de 342 gemeenten onder toezicht, omdat ze te weinig opvanglocaties regelen.

Minister Van den Brink van Asiel, die verantwoordelijk is voor de opvang, noemt de situatie in Ter Apel "Nederland onwaardig". De minister zegt dat hij op korte termijn op zoek gaat naar opvanglocaties bij gemeenten. "Soms moet je blijven volhouden met wat je al aan het doen bent."

Ook hobbyvissers, sportvisverenigingen, aannemers en muskusratbestrijders mogen in de toekomst op grotere schaal invasieve Amerikaanse rivierkreeften vangen. Nu doen de waterschappen dat, maar die hebben te weinig mensen om de schadelijke kreeftenpopulatie terug te dringen.

Dus komt er een nieuwe regeling voor bevissing van uitheemse rivierkreeftjes, heeft staatssecretaris Erkens vandaag aan de Tweede Kamer laten weten.

Gangen en holletjes

In Nederlandse sloten, kanalen, meren en plassen zitten naar schatting tientallen miljoenen rivierkreeften die grote schade veroorzaken aan de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Ze knippen met hun scharen waterplanten kapot, ze eten waterinsecten en eitjes van amfibieën en vissen. Ook graven ze gangen en holletjes en maken daarmee oevers en dijken instabieler.

De uitheemse rivierkreeftjes planten zich snel voort en het lukt al niet meer om de dieren helemaal weg te krijgen. Maar het ministerie wil wel meer doen aan het zogenoemde 'wegvangen' van de dieren.

Paraplukorf

Zo mag er voortaan ander vangmateriaal worden ingezet, zoals de sleufval en de paraplukorf. Nu werken de waterschappen vooral met fuiken en kubben, maar het nadeel is dat er ook veel andere vissen en waterdieren mee gevangen worden. Die worden dan wel teruggezet, maar zijn vaak gewond of zijn door de vangst al dood gegaan.

De inhuur van andere vissers, zoals sportvissers, leden van visverengingen, aannemers en muskusratbestrijders is ook nieuw. Tot nu toe mochten die alleen op kleine schaal rivierkreeftjes vangen, namelijk met een hengel.

Straks mag er volgens de nieuwe regels dus meer, maar dat betekent niet dat iedereen altijd rivierkreeften mag vangen. Een waterschap kan lokaal "een opdracht" uitzetten, vertelt staatssecretaris Erkens (Visserij) en daar kunnen bijvoorbeeld hobbyvissers dan mee aan de slag.

Rivierkreeftcuisine

Erkens spreekt van "een belangrijke stap" om de plaag onder controle te krijgen. Hij wijst er wel op dat de dieren, eenmaal gevangen, niet elders moeten worden uitgezet. "Ze moeten worden vernietigd of geconsumeerd."

Zelf heeft de staatssecretaris weleens riverkreeft gegeten, vertelt hij desgevraagd. "Ik vond ze best wel lekker", aldus Erkens. "Wie weet staat er een hele mooie Nederlandse rivierkreeftcuisine op het begin van ontstaan."

Twee schilderijen van Renoir die vorige maand uit een museum in Zuid-Frankrijk werden gestolen, zijn teruggevonden. De politie wil niet zeggen waar ze zijn gevonden en of ze beschadigd zijn. Het gaat om de werken Madame Colonna Romano en Jeune Femme au puits, die werden gestolen.

Op 8 september werden uit het Musée Renoir in Cagnes-sur-Mer vier schilderijen van de bekende Franse impressionist Pierre-Auguste Renoir geroofd. De waarde van de vier werken wordt geschat op 9 miljoen euro.

Binnen drie minuten wisten de dieven binnen te komen, de doeken mee te nemen en ongezien te vertrekken. Tijdens hun vlucht naar buiten lieten twee dieven twee schilderijen achter in de tuin van het museum.

Zes aanhoudingen

Woensdag werden zes verdachten aangehouden, onder wie de twee vermoedelijke inbrekers. Het zestal wordt onder meer verdacht van diefstal in georganiseerd verband.

De schilderijen zijn normaal gesproken te zien in het Musée d'Orsay in Parijs, maar waren in bruikleen. De vier stukken waren de kostbaarste werken van Musée Renoir. Het museum is gevestigd in de laatste woning van de schilder.

De gemeente Rotterdam vermoedt dat meerdere medewerkers fraude hebben gepleegd met geld dat bedoeld was voor slachtoffers van de toeslagenaffaire. De gemeente heeft aangifte gedaan tegen twee mensen, schrijft de regionale omroep Rijnmond. Vijf anderen zijn op non-actief gezet. De gemeente doet nog verder onderzoek naar hen.

De medewerkers hielpen slachtoffers van de toeslagenaffaire, bijvoorbeeld met de aankoop van nieuwe meubels of apparatuur op kosten van de gemeente. Zij hadden daarvoor toegang tot een betaalpas van de gemeente.

De slachtoffers kregen hulp van de gemeente omdat zij in financiële problemen waren geraakt nadat de Belastingdienst hen ten onrechte had beschuldigd van fraude met de kinderopvangtoeslag.

Uitgaven voor zichzelf

De gemeente Rotterdam meent dat in ieder geval twee ambtenaren ook spullen hebben gekocht voor zichzelf of anderen. Het gaat om uitgaven waarbij niet duidelijk is waaraan het geld is besteed en om uitgaven waarvan niet duidelijk is waarom ze zijn gedaan. "Voor zover wij weten hebben de gedupeerden gewoon hun spullen gekregen. Ze zijn niets tekortgekomen, maar het neemt niet weg dat het wel een fraude is", zegt wethouder Diederik van Dommelen (VVD) tegen Rijnmond.

De mogelijke fraude werd meer dan een jaar geleden ontdekt na een melding over een van de medewerkers.

Honderd mensen

Van Dommelen weet nog niet om hoeveel geld het gaat. Dat wordt op dit moment onderzocht. "Wat er gebeurd is, is echt onacceptabel. Ik wil weten wat er gebeurd is en hoeveel er fout is gegaan."

Zo'n honderd mensen hadden toegang tot de creditcard van de gemeente. Dat zoveel mensen de vrijheid hadden om aankopen te doen voor de slachtoffers, vindt de wethouder te verantwoorden. "Laten we niet vergeten: we hebben dit gedaan om de gedupeerden te helpen en dan heb je snelheid nodig, want die mensen hebben hulp nodig", zegt hij. "Snelheid en zorgvuldigheid willen nog weleens botsen."

Om fraude te voorkomen zijn de bestedingslimieten inmiddels aangepast. "Ook hebben we het aantal mensen dat gebruik kan maken van de creditcard verminderd", aldus wethouder Van Dommelen.

Vingers in de suikerpot

"Wij kunnen niet voorkomen dat mensen met hun vingers in de suikerpot zitten. Maar we moeten het wel zo snel mogelijk kunnen ontdekken", aldus de wethouder. "De controles moeten daarom sneller zijn. Tegelijkertijd willen we de gedupeerden snel kunnen helpen. Het zal altijd zoeken naar een balans zijn."

Frankrijk heeft tijdens de Amerikaanse aanval op Venezuela op 3 januari gewaarschuwd voor militaire vliegtuigen die niet zichtbaar waren voor de burgerluchtverkeersleiding in het Caribisch gebied. Doordat ze niet zichtbaar waren, konden verkeersleiders andere vliegtuigen niet altijd informeren over de aanwezigheid van militaire toestellen.

Dat blijkt uit documenten die het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft vrijgegeven na een beroep op de Wet open overheid (Woo). De NOS berichtte 14 december al over een bijna-botsing tussen een passagiersvliegtuig en een Amerikaans militair tankvliegtuig boven Curaçao, waarbij het militaire toestel niet te zien was op de radar.

Het gevaar van militaire vliegtuigen die niet zichtbaar zijn voor de burgerluchtverkeersleiding, is dat verkeersleiders andere vliegtuigen niet tijdig kunnen waarschuwen. Zonder informatie over de positie van die toestellen kunnen zij ook niet zorgen voor voldoende onderlinge afstand. Piloten van passagiersvliegtuigen kunnen daardoor onverwacht een militair toestel tegenkomen en moeten dan mogelijk zelf ingrijpen om een botsing te voorkomen.

Dat risico speelde ook bij de bijna-botsing waarover de NOS in december berichtte. De Franse waarschuwing maakt duidelijk dat tijdens de Amerikaanse aanval op Venezuela opnieuw rekening werd gehouden met militaire vliegtuigen die buiten het zicht van civiele verkeersleiders bleven.

Luister hier naar een deel van het gesprek tussen luchtverkeersleiding en de piloten bij de bijna-botsing:

De Franse waarschuwing had betrekking op de vluchtinformatiegebieden van Curaçao, San Juan en Piarco. Piloten kregen ook het advies binnen de operationele mogelijkheden extra brandstof mee te nemen om zo nodig te kunnen uitwijken. Uit de stukken blijkt niet dat dergelijke toestellen op 3 januari daadwerkelijk in het Curaçaose vluchtinformatiegebied vlogen.

Spoedoverleg na bijna-botsing

De incidenten waarover de NOS als eerste berichtte, leidden tot spoedoverleg tussen luchtvaartmaatschappijen, de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA, de Curaçaose luchtverkeersleiding en internationale luchtvaartorganisaties.

KLM verscherpte vervolgens zijn veiligheidsmaatregelen voor vluchten door het Curaçaose luchtruim. Vliegtuigen moesten voortaan tijdens de hele vlucht door dat gebied extra verlichting voeren.

Op 18 december meldden de regeringen van Curaçao en Aruba dat met de Verenigde Staten afspraken waren gemaakt over het inschakelen van transponders door Amerikaanse militaire vliegtuigen.

Amerikaans vliegverbod

Ruim twee weken later volgden de Amerikaanse aanvallen op Venezuela, waarbij president Maduro en zijn echtgenote werden gevangengenomen en naar de Verenigde Staten overgebracht.

De FAA vaardigde op 3 januari een vliegverbod uit voor Amerikaanse burgerluchtvaartoperators in de Curaçao Flight Information Region (FIR). Dat gold op alle vlieghoogtes vanwege veiligheidsrisico's door militaire activiteiten. Amerikaanse militaire en staatsluchtvaartuigen waren van het verbod uitgezonderd.

De Curaçao FIR omvat een groot deel van het zuidelijke Caribisch gebied en grenst aan het Venezolaanse vluchtinformatiegebied Maiquetía. De luchtverkeersdienstverlening wordt verzorgd door de Curaçaose luchtverkeersleiding. Het Amerikaanse verbod gold voor Amerikaanse luchtvaartoperators en betekende niet dat het luchtruim voor alle vliegtuigen was gesloten. Andere maatschappijen moesten zelf beoordelen of zij hun vluchten veilig konden uitvoeren.

Bekijk hier onze special over de bijna-botsing:

KLM annuleerde op 3 januari vluchten naar de ABC-eilanden, Sint Maarten en verschillende andere Caribische bestemmingen. Ook TUI en Corendon schrapten vluchten. Volgens Buitenlandse Zaken werden ongeveer 2600 KLM-passagiers door de annuleringen getroffen.

De Curaçaose regering liet destijds weten dat het luchtruim niet volledig gesloten was, maar dat sprake was van verhoogde paraatheid. Luchtvaartmaatschappijen moesten zelf beoordelen of zij konden vliegen. Op 4 januari werden de Amerikaanse beperkingen opgeheven en hervatten maatschappijen hun vluchten naar de eilanden.

Crisisoverleg in Den Haag

De Nederlandse overheid hield op 3 januari crisisoverleg over de Amerikaanse aanvallen en de gevolgen voor de regio. Daar waren onder meer de ministeries van Buitenlandse Zaken, Defensie, Binnenlandse Zaken, Infrastructuur en Waterstaat en Justitie en Veiligheid bij betrokken. Ook vertegenwoordigers van KLM, TUI fly en Corendon ontvingen informatie over de veiligheidssituatie.

Op 4 januari werd aangekondigd dat een stuurgroep Caribisch gebied onder voorzitterschap van Binnenlandse Zaken bijeen zou komen. Defensie en Buitenlandse Zaken zouden daar informatie delen.

Uit de vrijgegeven stukken blijkt niet wanneer de Curaçaose luchtvaartautoriteiten over de internationale veiligheidswaarschuwingen werden geïnformeerd of welke afspraken met de Verenigde Staten waren gemaakt over militaire vliegbewegingen tijdens de aanval.

Crisisfase afgeschaald

Op 6 januari kwam het Nederlandse crisisoverleg opnieuw bijeen. Het overleg besloot de crisisaanpak terug te brengen naar de precrisisfase. Een volgend overleg werd gepland voor 13 januari, tenzij de situatie aanleiding gaf eerder bijeen te komen.

De scenarioanalyses waarop de besluitvorming mede was gebaseerd, zijn grotendeels weggelakt.

De openbaar gemaakte documenten vermelden niet welke informatie de Curaçaose luchtverkeersleiding tijdens de Amerikaanse aanval had over militaire vliegbewegingen. Ook wordt niet duidelijk of de afspraken die Curaçao en Aruba in december met de Verenigde Staten bekendmaakten over het gebruik van transponders tijdens de operatie nog van kracht waren en werden nageleefd.

Bij aanvallen van de Houthi-rebellen uit Jemen zijn gisteren drie burgers van Saudi-Arabië gedood op een Saudisch vliegveld. Dat schrijven Saudische autoriteiten op X. Eerder werd al bekend dat een Marokkaanse en Algerijnse vrouw op de zelfde dag werden gedood bij aanvallen op een ander vliegveld.

Deze week is Saudi-Arabië veelvuldig bestookt door Houthi's, nadat het regeringsleger van Jemen - dat gesteund wordt door Saudi-Arabië - grondgebied had herveroverd op de Houthi's.

Gisteren werden verschillende plekken van het vliegveld van de Saudische hoofdstad Riyad aangevallen. "De eerste aanval richtte zich op faciliteiten van het vliegveld en bij een tweede aanval werd een vliegtuig geraakt", schrijven Saudische autoriteiten. Het gaat om aanvallen op de Koning Khalid luchthaven.

Het vliegtuig raakte beschadigd. Er waren geen passagiers aan boord. Bij de aanvallen op Riyad raakten volgens de autoriteiten meerdere mensen gewond.

Afgelopen dagen bestookten de door Iran gesteunde Houthi's verschillende vliegvelden in onder meer de Saudische plaatsen Jizan, Najran en Abha. Die liggen enkele tientallen kilometers van buurland Jemen vandaan.

Verschillende luchtvaartmaatschappijen schrappen hun vluchten naar Riyad. Het zou gaan om ongeveer 300 vluchten, berekende het analysebureau Cirium. Onder meer Lufthansa, Air India en Philippine Airlines vliegen niet naar de Saudische hoofdstad. KLM vliegt daar sinds augustus al niet meer heen, vanwege de onrust in het Midden-Oosten.

Strijd in Jemen

Recent is het conflict tussen de door Iran gesteunde Houthi-rebellen en Saudi-Arabië weer opgelaaid. De Saudi's steunen de internationaal erkende regering in Jemen. De Houthi's, die al een groot deel van Jemen in handen hebben, proberen die regering juist omver te werpen.

Door de situatie in Jemen zijn zo'n 200.000 mensen op de vlucht geslagen. De VN-organisatie voor migratie en hulp aan vluchtelingen (IOM) riep landen deze week op om in actie te komen.

Vorige maand begonnen de Houthi-rebellen een offensief in Jemen en kregen daarbij controle over het westen van het land, dat grenst aan de Rode Zee en de belangrijke zeestraat Bab el Mandab. Als de Houthi's de zee-engte zouden afsluiten, levert dat verdere beperkingen op voor de oliehandel. Door de oorlog van de VS en Israël tegen Iran is de oliehandel al ernstig belemmerd.

Deze week begon het Jemenitische regeringsleger een tegenoffensief. Volgens het ministerie van Informatie van Jemen werd de zeestraat heroverd.

Een woordvoerder van de Houthi's liet eerder aan de BBC weten dat de aanvallen op de luchthavens in Saudi-Arabië een reactie zijn "op de Saudische agressie" tegen Jemen. Volgens de woordvoerder wordt Jemen bestookt met luchtaanvallen.

Medewerkers in het streekvervoer staken woensdag de hele dag. Vakbonden CNV en FNV hebben de landelijke staking uitgeroepen omdat de cao-onderhandelingen zijn vastgelopen. Onder die cao valt niet het stadsvervoer in Amsterdam, Den Haag en een deel van Rotterdam.

Bijna 13.000 mensen leggen volgens de bonden het werk neer, vooral buschauffeurs, maar ook kantoorpersoneel. Ze vinden dat de voorstellen van de werkgevers een 'verslechtering' zijn.

"Er wordt al ontzettend veel gevraagd van de mensen die iedere dag het streekvervoer draaiende houden. Toch willen werkgevers nog verder ingrijpen in hun werktijden, inkomen en herstelmogelijkheden", zegt FNV-woordvoerder Guus Staats. De vakbonden willen afspraken maken om het werken in het streekververvoer beter en gezonder te maken.

Zo willen de bonden dat de lonen stijgen, met 9,5 procent over een periode van 2 jaar, dat chauffeurs sneller een vast contract krijgen en dat er een degelijke ouderenregeling komt.

De vakbonden begrijpen dat de staking vervelend is voor reizigers die afhankelijk zijn van het streekvervoer, maar als de stakingsdag niet het gewenste effect heeft, dan komen er toch nieuwe acties, zeggen ze.

"We zullen komende tijd elke week een actiedag organiseren. Wanneer en hoe maken we pas kort van tevoren bekend", aldus Niels Rook van CNV.

De Belgische politie heeft zeker 21 mensen aangehouden bij een stakingsactie van vakbonden in Brussel. De bonden staakten tegen bezuinigingen van de regering op de sociale zekerheid, maar gedurende de dag mengden zich honderden relschoppende jongeren zich in de stakingsactie. Van de 21 arrestanten zijn er zeker dertien minderjarig.

Volgens de politie waren er 30.000 mensen op de been in de Belgische hoofdstad. De officiële demonstratie is inmiddels afgelopen, maar verschillende groepen jongeren zijn nog aan het rellen, met name bij station Brussel-Zuid.

Ze gooiden met stenen naar de politie en staken vuurwerk af. De politie probeerde hen met waterkanonnen en traangas uit elkaar te drijven, maar volgens een verslaggever van VRT NWS ter plaatse lukte dat niet.

Bekijk hier beelden van de ongeregeldheden:

Waarom de jongeren zich mengden in de actie van de vakbonden is onduidelijk. Verschillende Belgische media schrijven dat het om scholieren gaat die protesteren tegen hervormingen in het onderwijs.

Oorspronkelijke actie verloren gegaan

Van tevoren waren vakbonden al bang dat de demonstratie uit de hand zou lopen. Door de inmenging van de jongeren is volgens de vakbonden de boodschap aan de regering om opnieuw naar de bezuinigingen te kijken verloren gegaan.

De betoging was bedoeld als kleine actie om een waarschuwingssignaal af te geven. De actievoerders zijn bang dat er ook gekort gaat worden op lonen, openbare diensten en pensioenen. Op dit moment buigt de regering zich over de begroting.

Inmiddels is treinstation Brussel-Centraal, waar de onrust vanochtend begon, weer vrijgegeven. Wel blijven de meeste ingangen van treinstation Brussel-Zuid vooralsnog dicht. Daardoor moeten reizigers omlopen om het station te bereiken.

Volgens de VRT is de betoging van de vakbonden in andere delen van Brussel rustig verlopen.

Drie ontslagen medewerkers van OpenAI waarschuwen het bedrijf in een open brief voor een angstcultuur. De drie pagina's tellende brief is door hen op sociale media gepubliceerd.

Vorige week ontsloeg het Amerikaanse bedrijf de drie veiligheidsmedewerkers. Volgens OpenAI zouden zij bedrijfsinformatie hebben gedeeld met externe partijen. In de brief ontkennen de ontslagen medewerkers dit.

Zij denken ontslagen te zijn, omdat ze intern hun kritiek en zorgen hadden geuit over de veiligheid van de AI-modellen. Door het ontslag is er volgens hen een geruchtenmolen op gang gekomen waardoor mensen die nog wel bij OpenAI werken geen kritiek meer durven te uiten.

"Als OpenAI-medewerkers zich niet meer vrij voelen om interne veiligheidszorgen aan te stippen, dan lopen we allemaal het risico dat er echt iets catastrofaal misgaat", schrijven zij in de brief. Ze roepen OpenAI bovendien ook op om met een externe toezichthouder te werken.

Reactie OpenAI

Een woordvoerder van het bedrijf heeft in reactie op de open brief tegen de krant The Wall Street Journal gezegd dat de medewerkers niet zijn ontslagen omdat ze kritiek hadden op de veiligheidsmaatregelen van het bedrijf. Ook zegt OpenAI dankbaar te zijn voor de bijdragen die de drie oud-medewerkers hebben geleverd.

OpenAI is de afgelopen tijd veel in het nieuws geweest, omdat het bedrijf de controle verloor over de eigen AI-modellen. In drie maanden tijd heeft OpenAI twee keer het werk moeten stopzetten. De eerste keer was in juli toen 1200 agents bij het AI-bedrijf Hugging Face wisten in te breken.

In Madrid gingen gisteravond zo'n twintigduizend mensen de straat op om de woensdag overleden Maricarmen Abascal te herdenken. De 87-jarige vrouw werd het gezicht van grootschalige woonprotesten nadat zij door een vastgoedinvesteerder uit het appartement werd gezet waar ze haar hele volwassen leven had gewoond.

Waaraan de vrouw is overleden is niet bekendgemaakt, maar sinds ze op 23 september op een brandcard haar huis uit werd gedragen, lag ze in het ziekenhuis met angst, stress en uitputting.

Met vele kaarsen, bloemen en kaarten met liefdevolle boodschappen trokken de duizenden demonstranten gisteravond van het Puerta del Sol, het centrale plein van de Spaanse hoofdstad, naar haar huis, in de prestigieuze wijk Retiro.

Woede richting vastgoedbedrijf

Bij het appartementencomplex werden kaarsen aangestoken en tekeningen en brieven gelegd, waardoor er een provisorisch altaar ontstond. De demonstranten uitten hun woede over de investeringsmaatschappij die in 2020 het woongebouw kocht en de huur van de vrouw verhoogde van 500 naar meer dan 1600 euro per maand. Met haar pensioen van 1400 euro kon de vrouw dit niet betalen.

De vastgoedbeheerder probeerde vervolgens jarenlang Abascal uit haar woning te krijgen, maar via allerlei juridische procedures wist zij dit tegen te houden. Tot eind september. De demonstraten scandeerden: "Dit is geen sterfgeval, dit is moord." Een vrouw zegt daarbij: "Dit gaat over waardigheid." En: "Genoeg is genoeg. Zo kunnen we niet verder."

Een jongeman voegt daar nog aan toe: "De situatie van Maricarman is niet uniek. Ze staat symbool voor alles waar we voor strijden: een waardig bestaan nu en in de toekomst." Dat na de uithuiszetting van Abascal de vastgoedpartij bezweek onder de massale publieke opinie en de vrouw tóch terug mocht keren naar haar woning, tegen een verlaagde huur, heeft de demonstranten niet milder gestemd.

Slechts enkele uren voordat ze haar nieuwe huurovereenkomst zou tekenen, overleed zij in het Gregorio Marañón-ziekenhuis in Madrid.

'Maricarmen leeft voort'

"Verjaag deze gieren uit onze buurten", werd gescandeerd. Een woordvoerder van een huurdersvakbond raakte geëmotioneerd tijdens het voorlezen van een eerbetoon aan de vrouw: "De strijd gaat door, Maricarmen leeft voort", zei zij. Daarna volgde een minuut stilte voor de vrouw die een icoon werd in de strijd tegen speculatie en hoge huizenprijzen in Spanje.

Veel Spanjaarden kunnen geen woning betalen door de inflatie en een tekort aan woningen. Vooral in Madrid, Barcelona en Valencia is te weinig woonruimte. Vanwege de maatschappelijke onrust schreef premier Pedro Sánchez maandag vervroegde verkiezingen uit voor 29 november.

De A2 in Limburg gaat dit weekend in beide richtingen volledig op slot. Gisteravond ging het gedeelte tussen St. Joost en Roosteren al dicht. Dat was tijdens de ochtendspits al goed merkbaar: automobilisten kregen te maken met flinke vertragingen.

Vanavond om 21.00 uur gaat de A2 dicht tussen knooppunt Het Vonderen (Echt) en knooppunt Kerensheide (Urmond) vanwege werkzaamheden. De A2 wordt verbreed: in beide richtingen komt er een extra rijstrook bij. De totale werkzaamheden duren jaren.

Dit weekend houdt Rijkswaterstaat een liveblog bij over de zogenoemde WeekendBreek. Bij zo'n volledige afsluiting kan een weekend lang dag en nacht doorgewerkt worden. Dit weekend worden onder andere twee faunabuizen aangelegd.

Minder verkeer

De eerste nacht van de werkzaamheden verliep ondanks de regen voorspoedig, zegt Rijkswaterstaat tegen L1 Nieuws. De snelweg loopt door het smalste stukje van Nederland en er zijn geen goede alternatieve routes. Het verkeer wordt vandaag vanaf de afrit St. Joost omgeleid via Echt over de N276.

Rijkswaterstaat roept mensen op om niet de weg op te gaan als dat niet nodig is. "Er was wel wat minder verkeer richting het noorden in vergelijking met andere vrijdagen", aldus Rijkswaterstaat.

Honderden mensen werken dit weekend dag en nacht aan de A2. Het is de tweede weekendafsluiting in een reeks van zeven weekendafsluitingen in de komende vijf jaar. De afsluiting duurt tot maandagochtend 05.00 uur.

Het Nederlands Dachau Comité weet sinds 2024 van de onwaarheden over het oorlogsverleden van Willem Wilbrink en heeft geprobeerd te voorkomen dat hij die verder zou verspreiden. Dat zegt voorzitter Wimar Jaeger van de stichting tegen de NOS.

De 99-jarige Wilbrink was geregeld bij herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en op scholen om te vertellen over zijn oorlogsverleden en zijn tijd in concentratiekamp Dachau. Maar uit een publicatie deze week in het Historisch Nieuwsblad blijkt dat het zeer onwaarschijnlijk is dat hij daar heeft vastgezeten. Ook komt uit de publicatie naar voren dat andere beweringen die hij deed waarschijnlijk niet kloppen.

Naar eigen zeggen werd Wilbrink als 15-jarige opgepakt vanwege verzetswerk en naar het concentratiekamp bij München gebracht. Daar zou hij te werk zijn gesteld als lijksjouwer. In die hoedanigheid heeft hij naar eigen zeggen veertig mensen van de dood gered.

Dat deed hij door mensen die dood zouden zijn en naar de verbrandingsoven moesten maar nog in leven bleken, naar de ziekenboeg te brengen, beweerde hij.

Geen bewijs

Volgens onderzoekers zijn er geen bewijzen voor deze uitspraken. Zo is er geen documentatie over zijn opsluiting in Dachau en is er geen kampnummer van hem bekend, terwijl juist in dit concentratiekamp, waar ruim 43.000 mensen om het leven kwamen, alles nauwkeurig werd bijgehouden.

Ook draagt Wilbrink onderscheidingen waarvan onbekend is hoe hij daaraan komt. Zo beweerde Wilbrink dat hij een Poolse heldentitel had gekregen, maar uit onderzoek van RTL Nieuws blijkt dat zijn naam niet voorkomt in de archieven van het land, en dat de door Wilbrink genoemde titel niet bestaat.

Verder vertelde Wilbrink verhalen waar andere Dachau-overlevenden geen herinnering aan hadden en die volgens onderzoekers ook niet hebben plaatsgevonden. Ook komt Wilbrink niet voor in de verhalen van en over bekende mensen die in Dachau gevangen zaten, zoals die van priester en oorlogsheld Titus Brandsma, die er in 1942 werd vermoord.

Organisaties ingelicht over onwaarheden

Jaeger zegt dat het Nederlands Dachau Comité ontdekte dat de verhalen van Wilbrink niet kloppen na het verschijnen van diens biografie. Dat boek vond de organisatie opmerkelijk omdat ze het verhaal van Wilbrink niet kenden.

Het Comité heeft daarom onderzoek gedaan en gesproken met historici, waarna de conclusie werd getrokken dat Wilbrinks verleden in Dachau is verzonnen. "We hebben vervolgens geprobeerd de verspreiding van het boek te laten stoppen en herdenkingscomités geïnformeerd dat het verhaal van Wilbrink niet klopt", zegt Jaeger.

Het Nederlands Comité Dachau heeft het nieuws over Wilbrink niet actief naar buiten gebracht omdat "we als geen ander weten wat een oorlogstrauma kan doen met de verhalen in je hoofd", zegt voorzitter Jaeger. "Wij zijn ervan overtuigd dat Wilbrink denkt dat hij dit heeft meegemaakt."

Jaeger stelt dat de organisatie empathie heeft en begrip wil hebben voor mensen met een oorlogstrauma, maar ook dat het belangrijk is dat de verhalen over de Tweede Wereldoorlog en Dachau op waarheid berusten. Daarom kan het comité nu niet anders dan duidelijk maken wat de werkelijkheid is, zegt hij. "Anders hebben we niets aan de lessen die we daar geleerd hebben."

Hoewel het Nederlands Dachau Comité al in 2024 wist van de onwaarheden, was Wilbrink in 2025 nog bij de Nationale Herdenking Capitulaties 1945 in Wageningen. Minister Karremans schreef toen op LinkedIn dat hij "de eer had om naast Wilbrink te zitten".

De organisatie van de Wageningse herdenking wist niet van de onwaarheden in het verhaal van de 99-jarige, zegt een woordvoerder. Hij zegt dat Wageningen45 er niet over was ingelicht door het Nederlands Dachau Comité.

Volgens hem baseert de organisatie zich in de erkenning van veteranen en hun verhalen op deskundige instanties. "Wageningen45 heeft kennisgenomen van het artikel van Historisch Nieuwsblad en neemt dit zeer serieus", zegt hij tegen de NOS.

Voor de organisatie "staat voorop dat de verhalen die wij vertellen en de verschilmakers die wij eren, betrouwbaar en authentiek zijn", aldus de woordvoerder. "Zodat we de verhalen van veteranen met grote zorg en respect levend kunnen houden voor een breed publiek."

Nieuwsbrief Tweede Wereldoorlog

Geïnteresseerd in Tweede Wereldoorlog? Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

De Nobelprijs voor de Vrede gaat dit jaar naar de Zuid-Afrikaanse rechter Navi Pillay. Zij was van 2003 tot 2008 rechter bij het Internationaal Strafhof (ICC) en van 2008 tot 2014 Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties. Momenteel is ze actief voor het Internationaal Gerechtshof in de zaak over genocide op de Rohingya in Myanmar.

Vorig jaar leidde Pillay een VN-onderzoekscommissie, die concludeerde dat Israël genocide pleegt in Gaza. "De internationale gemeenschap mag niet zwijgen over de genocidale campagne die Israël voert tegen het Palestijnse volk. Het negeren van tekenen en bewijs van genocide komt neer op medeplichtigheid", zei ze destijds.

De uitverkiezing van de Zuid-Afrikaanse lijkt een duidelijke boodschap naar wereldleiders als president Trump en premier Netanyahu, die felle kritiek hebben op haar rapport over Gaza, en op haar voormalige werkgever ICC. Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken noemt de erkenning voor het werk van Pillay in een reactie op X een "rechtvaardiging van anti-Israëlhaat". "Joseph Goebbels applaudisseert zeker vanuit de hel", schrijft het ministerie.

'Enorme moed'

Volgens het Nobelcomité toont Pillay "een enorme moed" door zich in te zetten voor de vervolging van daders van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Haar werk is van grote betekenis voor de internationale rechtsorde, zegt de jury, die haar "sterke morele kompas" prijst

Pillay werd geboren in een Indiase Tamil-familie tijdens de apartheid in Zuid-Afrika. Ze werd advocaat en verzette zich tegen de "diepgewortelde structurele discriminatie, segregatie en uitsluiting", aldus de jury. Al vroeg in haar carrière verdedigde ze Nelson Mandela en anderen die zich uitspraken tegen de apartheid.

Belang internationaal recht

Opvallend was dat het comité veel aandacht besteedde aan het belang van het internationaal recht. "In een tijd van existentiële uitdagingen waaronder meer oorlogen en conflicten dan de wereld in lange tijd heeft gekend, is internationaal recht niet langer slechts een aanvulling op vrede en veiligheid. Het is een absolute noodzaak."

Dat systeem van internationaal recht staat op dit moment "onder enorme druk", zei de jury, "en instellingen ervan worden aangevallen". "We zien een verschuiving naar machtspolitiek ten koste van juridische kaders en wereldwijd respect voor recht en gerechtigheid."

En dat is gevaarlijk, blijkt uit de woorden van de jury: "Wanneer macht het recht overneemt , ondermijnt dat stabiliteit, vertrouwen en vreedzame co-existentie."

De prijs is daarom ook een boodschap aan degenen die het internationaal recht ondermijnen, zei de voorzitter van het Nobelcomité:

De Amerikaanse president Trump viel het ICC onlangs aan. Hij sprak over "schijnprocessen" en zijn minister van Buitenlandse Zaken, Rubio, zei dat de VS het hof "steen voor steen wil afbreken". De VS legde al sancties op aan medewerkers van het ICC, vandaag maakte Trump zijn dreigementen over nog zwaardere sancties waar.

Pillay hoorde het nieuws over de Nobelprijs tijdens een juridische conferentie in Neurenberg, in het gebouw waar na de Tweede Wereldoorlog het eerste internationale strafhof werd opgezet om de misdaden van de nazi's te berechten. Daar was ook een menigte bijeengekomen om de prijsuitreiking te vieren.

"Als jullie nog iets harder klappen, deel ik deze prijs misschien wel met Trump", zei ze lachend. Daarmee verwees ze naar haar voorganger Machado, die haar Nobelprijsmedaille aan de Amerikaanse president aanbood.

Pillay droeg de prijs op aan "alle overlevenden van internationale misdrijven, aan de juristen en verdedigers van internationale gerechtigheid van wie het medeleven en de moed ervoor blijven zorgen dat straffeloosheid niet de overhand krijgt". Ten slotte richtte ze zich tot de wereldleiders: "Jullie hebben de wettelijke plicht om de mensenrechten te beschermen en af te zien van oorlog".

Profijt van migratie

Op 9 juni 2016 ontving Pillay een eredoctoraat van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze hield destijds de Mandeville Lezing, waarin ze zich uitsprak over mensenrechten en de vluchtelingencrisis van dat jaar.

Ze constateerde toen dat vreemdelingenhaat, afwijzing, verdenking en agressie dominant waren in het publieke debat. Ze zei dat het een misvatting was dat migratie een bedreiging zou vormen. Europa had in de geschiedenis ook veel geprofiteerd van migratie, beargumenteerde ze.

Nominaties niet bekend

De winnaar van de Nobelprijs wordt ieder jaar gekozen door het Noorse Nobelcomité. Leden van dat comité zijn Noorse staatsburgers die worden geselecteerd door het Noorse parlement voor een periode van zes jaar.

Om voor de prijs in aanmerking te komen, moet je worden genomineerd. De Amerikaanse president Trump was volgens persbureau Reuters genomineerd door Cambodja, Israël en Pakistan.

Wie nog meer kans maakten op de Vredesprijs, was vooraf niet duidelijk. De volledige lijst met namen wordt pas na vijftig jaar bekendgemaakt.