NOS Nieuws - Algemeen

De Britse kunstenaar David Hockney is gisteren op 88-jarige leeftijd overleden. Hij kampte al jaren met gezondheidsproblemen als gevolg van een beroerte die hij in 2012 kreeg.

Hockney was onder meer bekend van zijn werk Portret van een kunstenaar (zwembad met twee figuren) dat in 2018 werd verkocht voor 90 miljard dollar. Het was het hoogste bedrag dat ooit voor het werk van een nog levende kunstenaar was betaald.

Over een paar weken zou hij 89 zijn geworden.

Later meer..

De bultrug Timmy heeft na de omstreden reddingsactie van ruim een maand geleden nog 215 kilometer gezwommen. Dat blijkt uit de data van de zender die het dier meekreeg.

Het vrouwtjesdier zwom direct na de vrijlating de verkeerde kant op en zette meteen weer koers naar de Oostzee, waar ze eerder was gestrand en wekenlang vastlag.

Timmy zwom eind maart in de Oostzee bij de Duitse kust, eerst bij de badplaats Timmendorfer Strand en later bij het eiland Poel. Direct was al duidelijk dat ze enorm verzwakt was. Volgens deskundigen van natuurorganisaties had een reddingsactie daarom weinig kans van slagen, maar toch werd het dier eind april in een soort varend aquarium richting de Noordzee gesleept.

Weer aangespoeld

De hoop was dat als de walvis zou worden losgelaten, die zelf koers zou kunnen zetten naar het westen om in dieper water te komen. Op 2 mei werd Timmy, voorzien van een zender, vrijgelaten in het Skagerrak, het water tussen de Noorse zuidkust en het noorden van Denemarken.

Het signaal van de zender kon niet worden uitgelezen, zodat de eerste dagen onduidelijk was hoe het met Timmy ging. Na een kleine twee weken spoelde een bultrug aan op het eiland Anholt, tussen het Deense vasteland en de Zweedse kust. Al snel bleek het om Timmy te gaan.

Volgens de Duitse minister van Milieu van de deelstaat Mecklenburg-Vorpommern is uit de data gebleken dat het dier na zijn vrijlating in het Skagerrak nog vier of vijf dagen heeft geleefd. Het zwom ruim 200 kilometer, niet naar het westen, waar het betere overlevingskansen zou hebben, maar naar het oosten en later het zuiden.

Uit de gegevens blijkt verder dat de bultrug na verloop van tijd langzamer ging zwemmen en ook minder diep dook. Alle gegevens zullen aan wetenschappers ter beschikking worden gesteld voor verder onderzoek.

Op de bultrug is sectie verricht. Daarbij is vastgesteld dat het om een vrouwtje gaat. Een exacte doodsoorzaak bleek niet te achterhalen.

Kort nadat Nederland zondag tegen Japan speelt, vindt er op het gazon van het Witte Huis een vechtsportgala plaats dat volgens sommige Amerikanen het WK voetbal zal doen verbleken: UFC Freedom 250. "Het meest historische sportevenement ooit" noemt organisator Dana White het.

De naam van het evenement verwijst naar het 250-jarig jubileum van de VS. Het is zondag ook 'Flag Day' en de tachtigste verjaardag van president Trump.

In het interim-zwaargewicht staan de Braziliaan Alex Pereira en de Fransman Ciryl Gane tegenover elkaar. In de lichtgewichtklasse, het hoofdgevecht, nemen de Georgische Spanjaard Ilia Topuria en de Amerikaan Justin Gaethje het tegen elkaar op.

In de tuin van het Witte Huis is de afgelopen weken een 'octagon' gebouwd, de achthoekige ring waar Mixed Martial Arts-gevechten in worden gehouden. Door het gaas ontstond de naam 'kooigevechten'. Journalisten kregen gisteren gelegenheid om de ring te bekijken, op de plek waar normaal gesproken de presidentiële helikopter landt en opstijgt.

Lowlands

Boven de octagon staat een bijna dertig meter hoge overkapping die boven de gevel van het Witte Huis uittorent. De constructie komt uit België en werd in 2017 ontworpen voor het Lowlands-festival in Biddinghuizen. 'The Claw' moet zondag de vechters beschermen tegen de verwachte regen. Het evenement wordt alleen bij bliksem uitgesteld. Na het gevecht keert de installatie terug naar de Flevopolder.

Onder The Claw kunnen ruim 4000 genodigden toekijken: vip's, Witte Huis-medewerkers en militairen. Maar onder hen 'geen dikkertjes', zoals een functionaris van het Pentagon het noemt. De manschappen moeten aan strikte fysieke normen voldoen. 85.000 geregistreerde fans kunnen de gevechten nabij het Witte Huis op grote beeldschermen volgen.

Toen president Trump het evenement een jaar geleden aankondigde, konden maar weinigen geloven dat het echt zou plaatsvinden. Maar UFC-baas Dana White is een goede vriend van de president. Trump gaf White het podium toen zijn verkiezingszege van 2024 zich aftekende, vlak voordat hij zelf een overwinningsspeech hield.

Hun vriendschap heeft diepe wortels. Trump gaf de vechtsportgala's van White een kans in zijn casino in Atlantic City, toen evenementenlocaties de kooigevechten nog niet wilden faciliteren. White maakte er sindsdien een mega-imperium van.

Eind jaren 90 was de sport in de meeste Amerikaanse staten verboden en boycotten pay-per-view tv-kanalen het nog, maar vorig jaar werden de uitzendrechten voor ruim een miljard dollar per jaar verkocht aan Paramount+.

"Hier hadden we nooit van kunnen dromen", bekent White. Zijn organisatie draagt 60 miljoen dollar aan kosten voor het evenement.

Cultuuroorlog

President Trump cultiveert volgens Atlantic-journalist Franklin Foer graag spektakel dat zijn tegenstanders haten. "Hij kiest voor een cultuuroorlog." Foer noemt UFC Freedom 250 "de meest historische schending van ethiek. "Het is een cadeautje voor zijn goede vriend."

Dat bevestigt USA Today-journalist Mike Bohn, die al vijftien jaar over MMA schrijft en verslag deed van meer dan 200 UFC-evenementen. "Dat dit White is gelukt, is niet los te zien van zijn vriendschap met Trump." De president heeft ook invloed gehad op de programmering: hij liet zijn favoriete vechter Derrick 'The Black Beast' Lewis toevoegen.

De onder Trump-aanhangers invloedrijke podcaster Joe Rogan zal de gevechten zondag ter plekke van commentaar voorzien, maar hij is ook kritisch: "Het is gek om een gevecht te hebben in het Witte Huis terwijl er een fucking oorlog gaande is." Bohn deelt zijn verbazing: "Ik weet niet hoe we hier over vijftig jaar op terugkijken. Je zou zeggen dat de president zich ergens anders op zou moeten focussen."

Niet vermaken maar beschermen

De controversiële UFC-vechter Bryce 'Thug Nasty' Mitchell, voorheen Trump-aanhanger, gaat verder: "De overheid zou nooit sportevenementen moeten organiseren, want dat schept ruimte voor corruptie, en we hebben al een corrupte overheid."

Hij zei in 2024 nog dat hij een kogel voor Trump zou willen opvangen, maar heeft zich tegen hem gekeerd': "De overheid is er om ons te beschermen, niet om ons te vermaken."

UFC-kampioen Sean Strickland, berucht om zijn racistische en seksistische uitspraken, claimt dat hij is uitgesloten van het evenement vanwege zijn kritiek op Israël, de Iran-oorlog en de Epstein-files.

Tegenstanders betogen dat het evenement niet zonder goedkeuring van het Congres op publiek terrein had mogen plaatsvinden en probeerden het via de rechter te laten afblazen, maar dat lijkt te laat.

Ironisch genoeg zijn de beste vechters zondag allesbehalve Amerikaans. Topuria geldt veruit als favoriet, ook Pereira en Gane komen niet uit de VS, en bij de overige gevechten zijn Amerikanen veelal de underdogs. De kans is groot dat Trump op zijn patriottische verjaardagsfeestje alleen buitenlanders ziet winnen.

Er wordt al weken over gesproken, en vandaag is het dan zover: de beursgang van SpaceX. Het belooft de grootste beursgang ooit te worden.

Of de hoge verwachtingen uitkomen, blijkt vandaag. Mocht het Elon Musk lukken alle aandelen te verkopen voor het bedrag dat hij voor ogen heeft, dan krijgt SpaceX een beurswaarde van zo'n 1700 miljard dollar.

Daarmee zou Musk in één klap de eerste biljonair ter wereld worden. Ook anderen kunnen veel geld verdienen.

Investeerders

De naam 'SpaceX' doet vermoeden dat beleggers alleen investeren in de ruimtevaartambities van Musk, maar ook het internetnetwerk Starlink, het sociale platform X en de Ai-chatbot Grok vallen eronder.

Al die bedrijven zijn opgestart met geld van investeerders, particulieren of bedrijven die hoopten er ooit wat aan te verdienen. Eén van hen is Antonio Gracias, een Amerikaanse zakenman die al jarenlang investeert in de bedrijven van Musk. Inmiddels is hij na Musk de grootste aandeelhouder van SpaceX. Een succesvolle beursgang levert hem waarschijnlijk miljarden op.

Bij de AI-bedrijven van Musk kwam het geld vooral van investeerders uit de Golfstaten. Het was lang onduidelijk of zij ooit nog wat van hun inleg terug zouden krijgen, maar daar zou nu wel eens verandering in kunnen komen.

De beursgang van SpaceX levert ook banken geld op. Bij elkaar ontvangen de 23 begeleidende banken zo'n 500 miljoen euro aan vergoeding. Dat geld komt vooral terecht bij de grote Amerikaanse banken Goldman Sachs en Morgan Stanley. Ook ING verdient aan de beursgang.

En dan zijn er nog de medewerkers van Musks bedrijven. Veel van hen ontvingen hun bonussen of een deel van hun salaris de afgelopen jaren in de vorm van aandelen. Die kunnen ze binnenkort waarschijnlijk met winst verkopen.

"Dat kan wel pas na een bepaalde periode, om te voorkomen dat de markt overspoelt raakt en de waarde van aandelen daalt", zegt emeritus hoogleraar Corporate Governance Leen Paape.

Paape verwacht niet dat investeerders of medewerkers daar wakker van liggen. "Zij hebben al best lang moeten wachten. Die paar maanden maken dan niet zoveel uit. En daarna kan er serieus geld verdiend worden."

Meer macht voor Musk

"Maar als SpaceX het goed doet op de beurs is Musk de winnaar", zegt Paape. "Het grootste deel van de aandelen is van hem, waardoor hij er het meeste aan overhoudt."

Dat geld kan Musk gebruiken om zijn ambities waar te maken. "Musk heeft grote ruimtevaartdromen en wil bijvoorbeeld datacentra in de ruimte te bouwen", zegt Paape. Het is maar de vraag hoe haalbaar die ambities zijn, "maar zeker is dat er veel kapitaal voor nodig is."

Naast geld levert een succesvolle beursgang Musk mogelijk ook meer macht op. "In de techwereld geldt: hoe meer geld, hoe meer je kunt bepalen", zegt Arco Timmermans, hoogleraar Public Affairs aan de Universiteit van Leiden. "Een miljardenbeursgang als deze kan alle concurrentie op achterstand zetten en Musk een soort monopolie geven. Dat is niet heel wenselijk, zeker nu we als Europa juist minder afhankelijk willen worden van Amerikaanse techbedrijven."

Doorgaans beperkt een beursgang de macht van bestuurders bij een bedrijf omdat aandeelhouders meer inspraak krijgen. "Maar ook op dat gebied doet Musk het net even anders", zegt Paape. "Na de beursgang houdt hij 85 procent van het stemrecht. En hij kan niet ontslagen worden. Zijn wil blijft dus wet. In goede én slechte tijden."

Paape vindt het zorgelijk dat dit geen rol van betekenis speelt bij de beursgang van SpaceX: "Je zou verwachten dat de Amerikaanse toezichthouder en de beurs hier wat van zouden vinden. Wat hier gebeurt zou in Nederland niet kunnen."

Bij een verkeersongeluk met een kleine bus ten westen van de Hongaarse hoofdstad Boedapest zijn zeven mensen om het leven gekomen. Twee andere inzittenden raakten gewond. Bij een ongeluk dat daaraan vooraf ging kwam de chauffeur van een vrachtwagen om het leven toen zijn vrachtwagen in brand vloog na een botsing met een bouwmachine

Het ongeluk met het busje gebeurde toen een kleine bus op een snelweg in de buurt van de plaats Györ botste op een vrachtwagen. Deze truck stond stil in de file vanwege het ongeluk met de vrachtwagen die in brand was gevlogen.

In het busje zaten negen mensen. De Hongaarse premier Magyar schrijft op Facebook dat hij de gewonden een spoedig herstel wenst. "Namens de regering betuig ik mijn oprechte deelneming aan de families van acht buitenlanders die bij de ongelukken zijn omgekomen".

Wat hun nationaliteit is, heeft Magyar niet bekendgemaakt. De politie zegt tegen nieuwssite 24.hu dat zowel het busje als de vrachtwagen die in brand vloog een Moldavisch kenteken had.

Na jaren onderhandelingen gaat vandaag het Europese Migratiepact in werking. Nieuwe regels waarmee de EU-landen samen meer grip willen krijgen op migratie. Nederland kiest ervoor om vanaf nu asielzoekers die onder het migratiepact vallen met voorrang te behandelen, zodat ze sneller duidelijkheid krijgen. Maar voor degenen die al in een asielprocedure zitten zal de wachttijd daardoor verder oplopen.

Luisteren?

Deze aflevering kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

In de podcast vertellen asielzoekers Boumi, Elmar en Bushra hoe het is om jarenlang te moeten wachten op een beslissing die bepalend gaat zijn voor de rest van je leven. Jarenlang niks mogen en kunnen doen is verschrikkelijk, zeggen ze.

Els Klein Hofmeijer is beleidsmedewerker bij Vluchtelingenwerk Nederland. Ze legt uit waarom die wachttijden zo zijn opgelopen, wat dit voor asielzoekers betekent en wat zij verwacht van de gevolgen van de nieuwe migratieregels.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Mattijs van de Wiel

Redactie: Marco Geijtenbeek en Max Smedes

Eindredactie: Rosanne Sies

In de Amsterdamse sportschool waar vannacht een explosie plaatsvond, wordt nog gezocht naar slachtoffers. Vanmorgen zijn al een drone en speurhonden het pand in gegaan, momenteel wordt het gebouw in Nieuw-West met een kraan gesloopt.

Rond middernacht verwoestte een ontploffing het pand aan de Osdorper Ban, een sportschool die 24 uur per dag open is. Zeven mensen zijn gewond naar het ziekenhuis gebracht. Omdat de hulpdiensten niet kunnen uitsluiten dat er nog meer mensen aanwezig waren, wordt er gezocht naar slachtoffers.

De zoektocht wordt bemoeilijkt door de brand die uitbrak na de ontploffing. Het vuur is onder controle, maar nog steeds niet helemaal uit. Bovendien is er instortingsgevaar, doordat vier muren van het gebouw beschadigd raakten.

Reddingswerkers stuurden daarom eerst een drone het pand in om te zoeken, daarna volgden speurhonden. Het sloopwerk met de kraan moet uitsluitsel geven.

"We gaan het langzaam afbreken", zegt een woordvoerder van de veiligheidsregio. "Omdat het pand instabiel is, kunnen we niet naar binnen. Daarom gaan we van buiten naar binnen werken en zo op zoek naar mogelijke slachtoffers onder het puin."

De schade is enorm:

De woordvoerder kan nog niet zeggen hoe de zeven gewonden eraan toe zijn. "Maar ze hadden dusdanige verwondingen dat ze wel naar het ziekenhuis moesten", zegt hij. Ze zijn naar ziekenhuizen in de omgeving gebracht. Volgens de gemeente Amsterdam raakt één persoon zwaargewond. Over hun identiteit is nog niets bekendgemaakt.

'Van onder de vloer'

De oorzaak van de explosie is niet duidelijk. De eigenaar van de sportschool schrijft op Instagram dat op camerabeelden uit het pand te zien is dat de explosie "van onder onze vloer vandaan" kwam.

"Op de begane grond, onder onze sportschool, bevinden zich onder andere een leiding, een transformatorruimte en opslagruimtes van bewoners. Deze ruimtes zijn geen onderdeel van onze sportschool." Hij roept op niet mee te gaan met "speculaties en sensatieverhalen".

De politie is bekend met de beelden, maar kan daar nog niets over zeggen, benadrukt de woordvoerder. Hij wijst erop dat voorlopig de focus ligt op de reddingsoperatie. "Omdat de oorzaak nog niet bekend is, houden we rekening met alle scenario's", zegt hij. "Het kan een gasleiding zijn geweest, maar het kan ook iets anders zijn geweest."

In de buurt worden vaker explosies gemeld, zoals plofkraken of explosies bij woonhuizen. De veiligheidsregio hoopt dat getuigen meer informatie kunnen geven over het incident vannacht. Vooral camerabeelden van het moment van de explosie zijn welkom.

Vandaag nog niet terug

De 400 bewoners van de naastgelegen flat, onder wie veel ouderen, moesten vannacht overhaast hun huis uit. Niet alleen trok de rook over hun woning, het was ook niet duidelijk hoe groot de schade was aan de constructie van hun galerijflat met negen verdiepingen.

De meeste geëvacueerden vonden onderdak bij bekenden, ongeveer honderd mensen hebben de nacht doorgebracht in het stadsdeelkantoor, waar ze met bussen heen werden gebracht. Later vandaag gaan ze naar een hotel.

De hulpdiensten gaan ervan uit dat de bewoners vandaag nog niet naar huis kunnen. "Er is nog steeds sprake van gevaar, want we weten niet wat de explosie heeft veroorzaakt. Ook zijn er deuren van flats opengebroken om mensen eruit te halen. Dat moet eerst allemaal netjes hersteld worden. En er moeten controles plaatsvinden. Het gaat minimaal nog een dag kosten."

Bezoek Halsema

Burgemeester Halsema heeft vanmorgen een bezoek gebracht aan de plek van de explosie en gesproken met enkele hulpverleners. Ze noemde het een "afschuwelijke explosie". "Bewoners van de flat en buurtbewoners zijn vanzelfsprekend zeer geschrokken na zo'n heftig incident." Ze ging daarna door naar de opvang van bewoners.

Woningcorporatie Stadgenoot schrijft enorm geschrokken te zijn. "We leven mee met de bewoners en andere betrokkenen. Op dit moment wordt onderzocht wat er is gebeurd en wat er nodig is." Het gebouw wordt beveiligd door de politie.

In dossiers van duizenden huizen in het Groningse aardbevingsgebied staan mogelijk fouten. Dat blijkt uit onderzoek van het Adviescollege Veiligheid Groningen (ACVG) dat later deze maand verschijnt. RTV Noord en onderzoeksprogramma Pointer melden dat op basis van bronnen.

Het onderzoek van het ACVG werd vorig jaar aangekondigd door toenmalig staatssecretaris Eddie van Marum. Hij deed dit naar aanleiding van berichtgeving van Pointer, dat berichtte dat veel bewoners versterkingsrapporten hadden ontvangen met fouten. In sommige gevallen kregen ze een rapport van een ander huis of werden woningen onterecht veilig verklaard.

In de versterkingsrapporten van de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) staat of woningen voldoen aan de veiligheidscriteria voor aardbevingen. In het rapport wordt vastgesteld of een huis versterkt moet worden. In sommige gevallen kan sloop en herbouw een uitkomst zijn.

Fouten gemaakt

Bronnen melden aan RTV Noord en Pointer dat er fouten in de rapporten staan. Ook is in veel gevallen de onderbouwing of uitleg niet deugdelijk. Het zou gaan om de rapporten van duizenden huishoudens. In een tussentijds rapport van het ACVG vorig jaar zomer stond dat hier geen sprake van was.

De onderzoeksresultaten van het ACVG zouden in december worden gepubliceerd, maar dat is uitgesteld tot deze maand. Het lijkt erop dat de NCG al begonnen is met het doorlichten van de rapporten. Zo laten bewoners van Loppersum aan de regionale omroep weten dat ze deze week gehoord hebben dat het rapport over hun huis opnieuw wordt bekeken. Mogelijk moeten de rapporten opnieuw worden opgesteld.

De versterkingsoperatie verloopt al jaren moeizaam. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) liet in 2025 weten dat met het huidige tempo de operatie mogelijk pas rond 2034 klaar is.

Geen inhoudelijke reactie

In een reactie zegt het ACVG dat het advies over de betrouwbaarheid naar de rapporten bijna klaar is. "Waar het ACVG aanpassingen nodig acht worden deze doorgevoerd. Zodra alles verwerkt is en het rapport op een zorgvuldige wijze is afgerond, zullen we het delen met het ministerie van Binnenlandse Zaken." Tot die tijd wil het adviescollege niet op inhoudelijke vragen ingaan.

Ook de NCG zegt te wachten met een inhoudelijke reactie, totdat het definitieve rapport verstuurd is. "Wij vinden het belangrijk dat bewoners een compleet en juist beeld krijgen, gebaseerd op het definitieve rapport van het ACVG."

Bij het dodelijke verkeersongeluk in Zeeuws-Vlaanderen gisteren zijn de directeur van de basisschool en drie kinderen uit groep 8 overleden. Zij fietste als begeleider mee tijdens het schoolkamp, zo hebben de de gemeente Terneuzen en de lokale schoolbestuurder bekendgemaakt. Drie andere kinderen liggen nog zwaargewond in het ziekenhuis.

Aan het begin van de middag reed een personenauto in op veertien fietsende schoolkinderen en twee volwassenen. De auto zou op de N290 uit de bocht zijn gevlogen en op het fietspad terecht zijn gekomen. De kinderen van basisschool De Warande in Axel hadden een schoolkamp.

De gemeente doet onderzoek naar de veiligheid van de N-weg. Een 19-jarige uit de gemeente Hulst is gisteren aangehouden. Waar hij van wordt verdacht, is niet bekendgemaakt. De politie doet vandaag verder onderzoek.

'Enorme impact'

Vanochtend is er op de betrokken basisschool een bijeenkomst geweest. "We hebben vooral vooruitgekeken naar hoe we de dag gaan invullen met de kinderen en de leerkrachten", zegt Sjoerd Sanderse, bestuurder van Elevantio, de regionale onderwijsorganisatie waar De Warande onder valt. Ook heeft de school ouders ontvangen en "stilgestaan bij het verlies dat we hebben geleden."

Volgens Sanderse is de school nog in spanning over drie kinderen die in het ziekenhuis liggen.

Uit respect voor de nabestaanden hangen alle scholen in Zeeland vandaag de vlaggen halfstok, meldt Omroep Zeeland.

Ine Spee geeft adviezen over hoe het verder moet. Ze is crisisadviseur bij het ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en heeft in crisissituaties scholen ondersteund, bijvoorbeeld na het ongeluk met de Stint in Oss, de MH17-ramp en de tramaanslag in Utrecht in 2019.

"Dit zijn de eerste uren en dagen van ontreddering", zegt zij. "Er is een poel van verdriet. Er is ook wanhoop en er zijn mensen op school die denken: hoe moeten we dit gaan doen met de kinderen en ouders? Hoe ga ik om met mijn eigen verdriet? Als de kinderen straks weer op school komen, kan ik dan een goede leerkracht voor hen zijn?"

Voor kinderen is het belangrijkste dat er betrouwbare volwassenen om hen heen zijn die rust en veiligheid uitstralen. "Als er zoiets afschuwelijks in je leven gebeurt als kind, dan heb je het erg nodig dat de volwassenen in je eerste kring stabiel blijven en dat ze blijven wie ze daarvoor ook waren", zegt ze. "Anders verandert alles voor een kind, en dat beïnvloedt de veiligheid van kinderen heel erg."

Vaak is dat moeilijk omdat ook leerkrachten diep geraakt zijn.

'Enorme opgave'

Ook is het belangrijk dat leerkrachten horen dat zij het kunnen, zodat zij zelfvertrouwen krijgen. Omdat de leerkrachten professionals zijn, pedagogisch geschoold en de kinderen en ouders goed kennen, kunnen ze een baken van rust voor die kinderen zijn, zegt Spee. "Dat is tegelijk een enorme opgave, omdat zij ook veel verdriet ervaren."

Volgens Spee zijn afscheidsrituelen in dit stadium essentieel. Op die manier kunnen kinderen leren dat als je samen afscheid neemt en samen verdriet hebt, het een beetje minder zwaar wordt. "Ze zullen, ook als volwassenen, nooit vergeten wat hier gebeurd is, maar ze hebben ook gezien dat als je dit samen doet, en elkaar troost en erkent, het erg helpt bij de verwerking."

Bij het Stint-ongeluk in Oss in 2018 kwamen vier jonge kinderen om het leven. Spee bood daar ondersteuning aan de betrokken school door samen te bekijken wat nodig was. Daarnaast ging ze met leerkrachten in gesprek over wat zij in de klassen tegenkwamen en welke ondersteuning de ouders nodig hadden. "Het is niet zo dat als we allemaal hetzelfde meemaken, we ook allemaal hetzelfde voelen. Het is belangrijk om goed oog te blijven houden voor het feit dat we allemaal anders zijn."

Deze dagen wordt gekeken hoe weer een goede schoolroutine kan worden opgebouwd. "De school moet op een gegeven moment weer door als school. De dagen verlopen nu heel anders, maar kinderen zijn er erg bij gebaat om snel weer structuur te hebben."

President Trump wil een deel van de Amerikaanse NAVO-vliegtuigen en oorlogsschepen terugtrekken uit Europa om ze elders in de wereld in te zetten. Dat meldt The New York Times op basis van ingewijden en militaire documenten. De plannen zouden begin deze maand met de Europese bondgenoten zijn gedeeld.

Volgens de documenten wordt het aantal Amerikaanse F-15- en F-16-gevechtsvliegtuigen dat in een crisis voor de NAVO beschikbaar is, verlaagd van ongeveer 150 naar circa 100. Ook verdwijnen elf maritieme verkenningsvliegtuigen en acht Amerikaanse tankvliegtuigen uit Europa.

Daarnaast zouden een vliegdekschip, een onderzeeër die op grote afstand doelen kan raken met raketten, begeleidende oorlogsschepen en een deel van de strategische bommenwerpers elders worden ingezet.

Nog geen reactie

Als de plannen doorgaan, wordt het vermogen van de NAVO beperkt om vanuit Europa langeafstandsaanvallen uit te voeren en surveillance te verrichten.

De NAVO heeft nog niet gereageerd op het uitgelekte plan, dat past in het beleid van Trump om Europese landen meer geld uit te laten geven voor hun verdediging en veiligheid. Minister Yesilgöz (Defensie) wijst er bij aanvang van de ministerraad ook op dat Amerika al veel eerder, al voordat Trump aantrad als president, heeft aangekondigd om troepen en materieel te verplaatsen.

"Het is dus geen nieuws. We moeten met elkaar gaan kijken wat de Amerikanen exact doen en hoe Europa zelf die gaten opvangt", zegt Yesilgöz. "Het is in ieder geval niet zo dat alle militairen en vliegtuigen weg gaan. Amerikanen zullen onderdeel blijven uitmaken van de aanwezigheid op ons continent."

5000 weg uit Duitsland

De VS heeft sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945 vele tienduizenden militairen gestationeerd in Europese landen. Eerder maakte het Pentagon bekend dat er 5000 Amerikaanse militairen worden weggehaald uit Duitsland.

In Thailand is de oudste dochter van koning Maha Vajiralongkorn overleden. De 47-jarige Bajrakitiyabha Mahidol lag al in coma sinds december 2022.

Ze raakte destijds buiten bewustzijn nadat ze onwel was geworden tijdens een hondentraining voor het Thaise leger, waar ze de rang van generaal had. In het ziekenhuis bleek ze hartproblemen te hebben door een bacteriële infectie. Later verslechterde haar conditie.

Volgens een regeringsmededeling overleed Bajrakitiyabha gisteren aan complicaties: een buikinfectie, hartritmestoornissen en bloedstollingsproblemen. Buiten bij het ziekenhuis zijn aanhangers van het koningshuis bijeengekomen om te rouwen.

Diplomaat en jurist

Bajrakitiyabha was een van de meest zichtbare leden van het Thaise koningshuis: ze maakte naast haar koninklijke taken ook naam als diplomaat en jurist. Hoewel ze het oudste kind was van de koning, die in 2016 zijn vader Bhumibol opvolgde, werd ze niet beschouwd als belangrijkste kandidaat voor de troonopvolging, omdat ze vrouw was.

Na een studie rechten in de VS ging ze aan de slag als aanklager in Thailand. Tussen 2012 en 2014 was ze ambassadeur voor haar land in Oostenrijk. Ook zette ze zich voor de VN in voor de bestrijding van drugs.

Bajrakitiyabha, ook bekend als prinses Pa, maakte zich hard voor de verbetering van de positie van vrouwelijke gevangenen in Thailand. Ze pleitte voor betere levensomstandigheden en steunde rehabilitatieprogramma's voor vrouwen die waren vrijgekomen.

Lang werd gedacht dat de ervaren Bajrakitiyabha een rol achter de schermen zou spelen als de 73-jarige koning zou komen te overlijden. Ze zou dan zijn beoogd opvolger, haar 21-jarige halfbroer prins Dipangkorn Rasmijoti, hebben kunnen bijstaan. Hij is de jongste van de zeven koningskinderen bij drie verschillende vrouwen. De Thaise koning mag zelf een opvolger aanwijzen.

Premier Anutin Charnvirakul zegt dat dood van Bajrakitiyabha "leidt tot onmetelijke rouw in het hart van de gehele natie". Volgens hem was ze "de trots van Thailand", met een "morele nalatenschap die volgende Thaise generaties zal leiden". Er is een periode van vijftien dagen nationale rouw afgekondigd.

Het is het tweede verlies voor de koning in een jaar: in oktober verloor hij zijn moeder Sirikit op 93-jarige leeftijd.

De afgezette Zuid-Koreaanse oud-president Yoon Suk-yeol, die al was veroordeeld tot levenslang, heeft ook nog een celstraf gekregen van 30 jaar voor droneprovocaties boven Noord-Korea.

Een rechtbank in Seoul achtte bewezen dat hij in 2024 opdracht gaf tot dronevluchten boven de Noord-Koreaanse hoofdstad Pyongyang om de spanningen op het Koreaanse schiereiland op te voeren.

Volgens de rechtbank handelde Yoon samen met toenmalig minister van Defensie Kim Yong-hyun. De twee zouden hebben geprobeerd bij Noord-Korea militaire reacties uit te lokken, waarop in Zuid-Korea een staat van beleg kon worden uitgeroepen.

Propagandafolders

De rechtbank oordeelde dat de acties de militaire belangen van Zuid-Korea hebben geschaad. Door de droneoperaties zouden militaire capaciteiten zijn blootgelegd, terwijl Noord-Korea zijn verdedigingsmaatregelen kon versterken.

Ook voormalig defensieminister Kim Yong-hyun heeft een celstraf van 30 jaar gekregen.

Noord-Korea beschuldigde Zuid-Korea er in oktober 2024 van driemaal drones boven Pyongyang te hebben laten vliegen om propagandafolders uit te strooien. De Zuid-Koreaanse regering ontkende dat destijds niet expliciet. Het ministerie van Defensie verklaarde alleen dat het de beschuldigingen niet kon bevestigen of ontkennen.

De spanningen tussen beide landen liepen daardoor op, maar leidden niet tot militaire confrontaties. De advocaten van Yoon reageerden kritisch op het vonnis. Zij stellen dat de dronevluchten een reactie waren op duizenden met afval gevulde ballonnen die Noord-Korea eerder dat jaar naar Zuid-Korea had gestuurd.

Volgens de verdediging ondermijnt de uitspraak de nationale veiligheidsbelangen van Zuid-Korea. Het is nog niet bekend of Yoon in beroep gaat.

Eerder levenslang

Yoon was al veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf wegens het uitroepen van de staat van beleg in december 2024. Die maatregel hield slechts zes uur stand. Parlementsleden wisten ondanks een blokkade van militairen en politie het parlement binnen te komen en stemden voor opheffing van de noodmaatregel.

Kort daarna werd Yoon geschorst, vervolgens afgezet via een afzettingsprocedure en uiteindelijk definitief uit zijn ambt gezet door het Constitutioneel Hof.

Aanklagers stelden dat Yoon een crisissituatie wilde creëren om tegenstanders uit te schakelen en zijn macht te consolideren. Tegen de veroordeling tot levenslang is zowel Yoon als het Openbaar Ministerie in beroep gegaan. De aanklagers hadden in die zaak de doodstraf geëist.

Yoon zit sinds juli 2025 vast. Tegen hem lopen nog meerdere strafzaken.

Correspondent Oost-Azie Gabi Verberg:

"De onderzoeken en rechtszaken die tegen de oud-president lopen, zijn controversieel. Het is zeker niet de eerste keer dat een Zuid-Koreaanse president afgezet en veroordeeld wordt voor corruptie of machtsmisbruik, maar een veroordeling voor het uitlokken van een conflict met Noord-Korea is ongekend.

Lange tijd was de vraag of er voldoende bewijs was dat Yoon de drones naar Noord-Korea had gestuurd en of hij dat had gedaan met het doel de Noord-Koreanen te provoceren.

Het belangrijkste bewijsstuk om Yoon hier wel voor te veroordelen lijkt een opname waarin een militaire officier verklaart dat Yoon buiten de officiële communicatielijnen om, direct opdrachten gaf aan het dronecommando. Ook stelt de militair dat Yoon wilde dat de drones zichtbaar zouden zijn voor de Noord-Koreanen, zodat er ophef zou ontstaan.

De verdediging van Yoon gaat niet mee in deze redenering van de speciaal aanklager en stelt dat het bewijs onvoldoende is om op te maken dat Yoon hiermee uit was op conflict."

Mogelijk krijgen te weinig borstkankerpatiënten een speciale gentest waarmee wordt gekeken of chemotherapie nodig is voor hun behandeling. Dat blijkt uit onderzoek van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) in samenwerking met de Universiteit Twente.

In 2024 kreeg een op de drie patiënten de test. "Dit kan betekenen dat vrouwen onnodig chemotherapie krijgen", zegt hoofdonderzoeker Sabine Siesling.

Risicobepalend

In Nederland worden de gentesten MammaPrint en Oncotype DX ingezet voor vrouwen boven de vijftig met borstkanker in een vroeg stadium en met specifieke tumoren. De tests brengen de genen van de tumor in kaart en voorspellen daarmee de kans op terugkeer van de kanker. De artsen gebruiken de resultaten om te kijken of chemotherapie zinvol is en bespreken dit met de patiënt.

Sinds 2023 worden de tests gedekt door de verzekering. Voordat ze werden vergoed, kreeg slechts 9 procent van de patiënten die in aanmerking kwamen de test. Sinds de tests worden vergoed, is dat gestegen naar 37 procent, blijkt uit het onderzoek.

Dat betekent dat ongeveer twee derde van de patiënten die wel in aanmerking kwamen, de test niet kreeg. Volgens de onderzoekers zouden dat in 2024 zo'n duizend vrouwen kunnen zijn geweest.

Wel of geen chemotherapie

Van de mensen die de test wel ondergingen, en een hoog risico op uitzaaiingen bleken te hebben, kreeg meer dan 80 procent chemotherapie. Patiënten met een laag risico kregen in minder dan 10 procent van de gevallen chemotherapie. Van de patiënten die in aanmerking kwamen voor een gentest, maar deze niet kregen, onderging meer dan de helft chemotherapie.

"Dit suggereert dat het ontbreken van testinformatie kan leiden tot een ruimere inzet van chemotherapie dan nodig is", zegt Siesling. Chemotherapie kan leiden tot heftige en soms blijvende bijwerkingen, zoals haaruitval, geheugenproblemen en vermoeidheid.

In een vervolgonderzoek gaan de onderzoekers van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en de Universiteit Twente kijken naar redenen waarom de test niet breder worden ingezet.

NASA krijgt er op sociale media flink van langs vanwege de volledig mannelijke selectie voor de Artemis III-missie. Die vlucht is een voorbereiding op de eerste Amerikaanse maanlanding sinds 1972.

Op de Artemis II-missie was een van de vier astronauten aan boord een vrouw. Eerder deze week werd de selectie voor Artemis III bekendgemaakt, en deze keer blijkt er geen enkele vrouw bij te zijn. Ook de astronaut die als backup is geselecteerd is een man.

Vrouwelijke astronauten en wetenschappers hebben zich kritisch uitgelaten over die keuze, onder wie Emily Calandrelli, die mee vloog op een korte ruimtevlucht met Blue Origin. "Het is teleurstellend. Artemis is de tweelingzus van Apollo. Laten we deze fout niet meer maken." Wetenschapscommunicator Camille Bergin zegt op Instagram dat "het voelt alsof we een stap terug maken."

De keuze voor een volledig mannelijke crew is opvallend. Zo'n 40 procent van NASA's actieve astronauten is vrouw. Sinds SpaceX in 2021 begon astronauten naar ruimtestation ISS te vervoeren is het slechts twee keer voorgekomen dat er geen vrouw bij was en bij een daarvan ging het om een reddingsmissie voor een zieke astronaut.

Woedende reacties

NASA-hoofd Jared Isaacman heeft op X gereageerd op de teleurgestelde en soms woedende reacties die het ruimtevaartagentschap krijgt. Volgens hem is er alleen gekeken naar de kwaliteiten en expertise van de astronauten voor deze specifieke missie.

"Niemand moet hier iets achter zoeken", aldus Isaacman. "Onze laatste astronautenklas bestond voor meer dan de helft uit vrouwen. We selecteren de beste astronauten om onze doelen te bereiken." De NASA-directeur wijst er daarbij op dat astronauten voor verschillende missies trainen.

Sian Proctor, die in 2021 een ruimtevlucht maakte samen met Isaacman, hoopt desondanks dat het bij Artemis IV, die de eerste maanlanding in ruim 50 jaar moet gaan uitvoeren, anders zal gaan. "Felicitaties aan de crew van Artemis III. Jullie succes zal de weg bereiden voor de volledig vrouwelijke crew van Artemis IV!"

Na jarenlang onderhandelen en voorbereiden treedt vandaag het Europese asiel- en migratiepact in werking. Het doel is om het aantal migranten dat illegaal de EU binnenkomt omlaag te brengen en meer controle te krijgen over de mensen die voor asiel naar Europa komen.

Wat verandert er in Nederland?

De IND, de organisatie die beoordeelt of een asielzoeker in Nederland mag blijven, gaat anders werken. Zij moeten asielaanvragen binnen een half jaar afhandelen. Nu duurt die procedure vaak zo'n twee jaar. Om dat voor elkaar te krijgen heeft de IND de procedure versimpeld.

Zo moeten asielzoekers zelf eerst vragen over hun aanmelding beantwoorden op een tablet, zijn er geen verplichte gezondheidschecks meer en moeten asielzoekers direct naar de rechter wanneer ze het niet eens zijn met de beslissing van de IND. Critici vrezen dat de nieuwe werkzijde tot veel meer procedures bij de rechter gaat leiden.

De nieuwe werkwijze heeft ook een grote impact op asielzoekers die nu al in Nederland wachten op een beslissing. Omdat de IND wil voorkomen dat ze onder de nieuwe regels meteen achterstanden oploopt, krijgen asielzoekers die vanaf vandaag een asielverzoek indienen voorrang. Asielzoekers die al een procedure hebben lopen, moeten daarom extra lang wachten. Het kabinet wil die wachttijd beperken tot maximaal drie jaar. Daarnaast voert Nederland, los van het migratiepact, het tweestatusstelsel in.

Wat verandert er voor Ter Apel?

Het is nog onduidelijk of het pact snel tot minder drukte in Ter Apel gaat leiden. In theorie is dat wel zo. Migranten moeten de asielprocedure namelijk voornamelijk aan de buitengrenzen van de Europese Unie gaan doorlopen, in bijvoorbeeld Griekenland of Italië. Nederland heeft met Schiphol ook een buitengrens, maar daar komen over het algemeen weinig mensen aan die op zoek zijn naar asiel.

Of het in de praktijk ook zo zal uitpakken, moet blijken. Daarvoor is het van belang dat de landen aan de buitengrenzen van de EU voorkomen dat asielzoekers doorreizen. Mocht dat toch gebeuren, dan kan Nederland die asielzoekers terugsturen naar het land waar zij de EU binnenkwamen. Dat land is verantwoordelijk voor de asielprocedure.

Deze regel bestaat al jaren, maar zuidelijke EU-landen weigeren migranten terug te nemen, omdat zij als grenslanden al heel veel asielzoekers opvangen. Maar onder het nieuwe migratiepact wordt deze afspraak nieuw leven ingeblazen. De landen aan de buitengrens van de EU zijn in eerste instantie weer verantwoordelijk voor de asielprocedure.

Daar staat tegenover dat de overige EU-lidstaten hulp moeten bieden aan die landen (Griekenland, Cyprus, Italië, Spanje). Die hulp bestaat uit het overnemen van asielzoekers of het bieden van financiële steun. Nederland kiest voor de financiële steun. Enkele andere landen, zoals Duitsland, zijn wel bereid asielzoekers over te nemen.

Het is een van de kwetsbare onderdelen van het migratiepact: als het aantal migranten dat naar de EU komt komende jaren toeneemt, is het de vraag of genoeg lidstaten bereid zijn de grenslanden te ontlasten. Als hulp uitblijft, ontbreekt voor de grenslanden de prikkel om asielzoekers zorgvuldig te registreren en te voorkomen dat ze doorreizen naar andere EU-landen.

Wat verandert er voor asielzoekers?

Asielzoekers die aankomen in bijvoorbeeld Cyprus of Griekenland krijgen te maken met snelle procedures aan de grens. Ze ondergaan eerst een veiligheidsscreening. Hun gegevens worden opgeslagen in een databank. Op basis van de screening wordt besloten of de asielzoekers een reële kans hebben op asiel. Als dat zo is, belanden ze in de normale asielprocedure.

Degenen die weinig kans maken, komen in een extra snelle procedure terecht van maximaal twaalf weken. Zij moeten die procedure afwachten in gesloten centra. Als ze niet mogen blijven, moeten ze terugkeren naar hun land van herkomst. Die terugkeer is een andere kwetsbaarheid in het pact. Op dit moment lukt het EU-landen maar heel beperkt om uitgeprocedeerde asielzoekers terug te sturen. Veel landen weigeren migranten terug te nemen.

Later dit jaar gaan er ook nieuwe Europese regels gelden om die terugkeercijfers omhoog te krijgen. Het geeft EU-landen onder meer de optie afgewezen asielzoekers naar 'terugkeerhubs', uitzetcentra buiten de EU, te sturen. Afspraken over zulke uitzetcentra zijn er nog niet.

Ook wil de EU meer afspraken maken met landen waar veel migranten vandaan komen, zodat zij afgewezen asielzoekers toch willen terugnemen. De EU voert daar nu zelfs met de Taliban gesprekken over. Maar zolang het onvoldoende lukt mensen terug te sturen, is het de vraag in hoeverre het migratiepact succesvol kan zijn.

Wat staat er in het migratiepact? In deze video wordt het uitgelegd:

Goedemorgen! Dick Schoof en Mark Rutte worden vandaag verhoord door de parlementaire enquêtecommissie Corona, en Canada, de Verenigde Staten, Bosnië en Herzegovina en Paraguay spelen hun eerste wedstrijd op het WK voetbal.

Eerst het weer: veel bewolking en af en toe regen. Later vanuit het westen tijdelijk droger en soms wat zon, maar vanmiddag opnieuw bewolkt en soms regen. Het wordt 16 tot 19 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten: Dit is er vannacht gebeurd:

Bij een explosie en een grote brand bij een flatgebouw in Amsterdam Nieuw-West zijn zeker zeven gewonden gevallen, meldt de gemeente. Een van hen is zwaargewond. De oorzaak van de explosie in Amsterdam is nog niet bekend.

De explosie gebeurde rond middernacht in een bijgebouw van de flat aan de Osdorper Ban, waar een sportschool in zit. Het stortte deels in. Er wordt met honden gezocht of er mensen onder het puin liggen.

De brand die ontstond, sloeg over naar het flatgebouw, en is onder controle. Zo'n 400 mensen zijn geëvacueerd. Vanwege instortingsgevaar is een specialistisch team ter plaatse.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Het WK voetbal is gisteren officieel begonnen. Het Azteca-stadion in Mexico-Stad was het decor voor een spectaculaire openingsceremonie, die uit twee delen bestond, voorafgaand aan de openingswedstrijd tussen Mexico en Zuid-Afrika. Het hoogtepunt kwam van Shakira en Burna Boy. Zij zongen het officiële WK-lied Dai Dai (Come on, Come on).

Fijne dag!

Iran heeft een tanker tegengehouden die zonder toestemming door de Straat van Hormuz wilde varen. Dat melden Iraanse staatsmedia.

Volgens een Iraanse militaire bron wilde het schip de zeestraat passeren, maar moest het gehoor geven aan waarschuwingen van de Iraanse Revolutionaire Garde.

Iraanse media meldden eerder dat er explosies waren gehoord bij de havenstad Bandar Abbas. Staatspersbureau IRNA berichtte later dat daar geen ontploffingen waren gemeld, en dat de geluiden mogelijk verband hielden met militaire activiteit op zee. Ook bij Sirik, aan de Iraanse kust, zouden explosies zijn gehoord.

Zo'n twee maanden geleden werd een staakt-het-vuren aangekondigd tussen Iran en de VS. Sindsdien zijn de gevechten in intensiteit afgenomen, maar nooit helemaal gestaakt. Een deal tussen Iran en de VS lijkt ver weg.

Het Amerikaanse leger zegt twee Iraanse aanvalsdrones te hebben neergehaald. Volgens een Amerikaanse bron van persbureau Reuters leek het erop dat Iran schepen in de Straat van Hormuz wilde aanvallen. Volgens de anonieme bron is scheepvaartverkeer door de Straat nog steeds mogelijk.

De militaire leiding in Iran meldde gisteren dat de zeestraat is gesloten voor onder meer olietankers en vrachtschepen. Schepen die toch proberen door te varen, zouden worden beschoten.

Onduidelijkheid over deal

Intussen heeft de Amerikaanse president Trump gezegd dat de VS en Iran mogelijk komend weekend een vredesakkoord sluiten waardoor de zeestraat weer opengaat. Hij zei te verwachten dat vicepresident JD Vance "de komende dagen" naar Europa kan afreizen voor een ondertekeningsceremonie. Trump heeft ook met de Israëlische premier Netanyahu gebeld over het mogelijke akkoord.

De president liet via zijn sociale platform Truth Social weten dat hij geplande aanvallen op Iran heeft laten annuleren omdat die de onderhandelingen in de weg staan.

Iran heeft niet bevestigd dat een akkoord aanstaande is. Een woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken zei gisteravond dat Iran nog geen definitieve beslissing heeft genomen over een mogelijke deal. Staatspersbureau Fars meldde eerder wel dat de kans op een deal "relatief" groot is, omdat de VS een conceptvoorstel van Iran zou hebben geaccepteerd.

Trump heeft de afgelopen maanden minstens 38 keer gezegd dat een deal met Iran dichtbij is.

De Amerikaanse popster Ariana Grande heeft bezwaar gemaakt tegen het gebruik van haar muziek bij een video over het strenge migratiebeleid van de regering-Trump. In die video, die door het Witte Huis is geplaatst op TikTok, zijn federale agenten te zien die mensen arresteren en boeien terwijl het nummer Bye van Ariana Grande klinkt.

"Gebruik mijn muziek alstublieft nooit in verband met deze barbaarse, onmenselijke, gruwelijke onzin", schreef de artiest volgens persbureau Reuters in een comment bij de post. Een woordvoerder van Grande bevestigt dat Grande die reactie heeft geplaatst, maar dat die "om wat voor reden dan ook" niet meer zichtbaar is. De eigenaar van een TikTok-account kan reacties verwijderen.

Het team van Grande probeert de muziek bij de video verwijderd te krijgen.

Rechtszaken aangespannen

Een woordvoerder van het Witte Huis heeft intussen gereageerd op de kritiek van Grande. "We zeggen het nog één keer: wat werkelijk barbaars, onmenselijk en gruwelijk is, zijn de criminele illegale vreemdelingen die onschuldige Amerikaanse burgers hebben verwond en vermoord", aldus Witte Huis-woordvoerder Abigail Jackson.

Het is niet voor het eerst dat Ariana Grande zich kritisch uitlaat over Trump. In 2025 deelde ze een post op Instagram waarin ze mensen die op Trump hadden gestemd vroeg of hun leven er beter op was geworden sinds hij aan de macht is.

Grande is ook niet de eerste artiest die zich beklaagt over het gebruik van haar muziek door de regering-Trump. Onder anderen Neil Young, John Fogerty, Phil Collins, ABBA, Panic At The Disco en de nabestaanden van Leonard Cohen, Tom Petty en Prince hebben daarover bezwaar gemaakt, en sommigen van hen hebben rechtszaken aangespannen.

In een flatgebouw in Amsterdam Nieuw-West zijn aan het begin van de nacht bij een explosie en de daarop volgende brand zeker zeven gewonden gevallen. Een van hen is zwaargewond, meldt de gemeente. Vierhonderd omwonenden zijn geëvacueerd.

Het aantal gewonden kan nog oplopen. Het gaat om een bijgebouw van een flat, waar een sportschool is gevestigd die 24 uur per dag open is. Het is nog niet niet duidelijk hoeveel mensen binnen waren op het moment van de explosie.

Er is een zoekactie gestart. Daarbij wordt eerst een drone ingezet om het gebouw te doorzoeken, reddingswerkers met speurhonden mogen pas naar binnen als het puin niet meer rookt.

Explosieven Opruimingsdienst

De eerste melding van de explosie kwam om 00.15 uur. Het pand aan de Osdorper Ban is deels ingestort en er ontstond brand. De ontploffing was in een groot deel van de stad te horen, schrijft de lokale omroep AT5.

De oorzaak van de explosie is nog niet duidelijk. Daarom werd naast politie, brandweer en ambulances ook de Explosieven Opruimingsdienst ingeschakeld. "Er zijn veel teams aanwezig omdat we eigenlijk nog rekening houden met alle scenario's. Op dit moment is het gewoon nog niet duidelijk", zegt een woordvoerder van de veiligheidsregio. "Maar de focus ligt nu nog echt op de hulpverlening."

De eigenaar van de sportschool schrijft in een bericht op Instagram dat op camerabeelden uit het pand te zien is dat de explosie "van onder onze vloer vandaan" kwam. "Op de begane grond, onder onze sportschool, bevinden zich onder andere een leiding, een transformatorruimte en opslagruimtes van bewoners. Deze ruimtes zijn geen onderdeel van onze sportschool."

Brandweer of politie heeft nog niet op die bewering gereageerd.

Flat ontruimd

De brand die na de explosie ontstond was aan het begin van de ochtend onder controle.

Het duurde uren om het vuur te blussen:

Er werd vannacht besloten de naastgelegen galerijflat van negen verdiepingen te ontruimen. "Dat is vooral gedaan omdat er bij de brand heel veel rook vrijkwam en die trok de woningen in", legt de woordvoerder uit. "Daarnaast wisten we ook niet zeker wat de explosie had gedaan met de constructie van het flatgebouw, daarom hebben we uit voorzorg maar het hele flatgebouw ontruimd."

De circa 400 bewoners konden grotendeels worden opgevangen door bekenden in de buurt. Zo'n honderd van hen hebben de nacht doorgebracht in het stadsdeelkantoor van Osdorp. Het GVB zette bussen om hen daarheen te brengen.

"Ik zou net gaan slapen en op een gegeven moment hoorde ik een knal", zegt een bewoner daar vanmorgen. "Ik dacht eerst dat er een bom was neergelegd. Toen ik naar buiten keek, zag ik dat de hele sportschool open lag."

"Ik ben eigenlijk weer terug naar bed gegaan", zegt een medebewoner die vanmorgen een sigaretje staat te roken buiten het stadsdeelkantoor. "En toen werd er geschreeuwd: iedereen moet naar buiten komen, want er is instortingsgevaar."

Ze weet nog niet waar ze verder aan toe is vanochtend. Ze heeft haar computer meegenomen, dus werken op afstand is een optie. "Maar we zijn nog niet geïnformeerd, dus weten ook helemaal niet waar we aan toe zijn."

Haar buurman, taxichauffeur, denkt gedwongen vrij te zijn vandaag. "Je mag je auto niet pakken, want de hele straat is afgesloten. Dus ik zal wel niet kunnen werken. Het is afwachten."

Trifluorazijnzuur, een vorm van PFAS die onder meer in pesticiden en airco's voorkomt, is mogelijk schadelijk voor het ongeboren kind. Ook kan het een negatief effect hebben op de voortplanting. Dat zegt het Europese agentschap voor chemische middelen (ECHA) in een nieuw advies.

Het agentschap stelt verder dat de stof "persistent, mobiel en giftig" is en voor "langdurige en diffuse vervuiling van water" kan zorgen.

Drinkwater en wijnen

TFA is een vorm van PFAS en komt onder meer via pesticiden in het drinkwater terecht. Mede om die reden waarschuwen milieuorganisaties en deskundigen al langer voor de stof. Zo bleek uit onderzoek in 2025 dat er "alarmerend hoge concentraties" TFA in Europese wijnen zitten.

Toch werd lang aangenomen dat TFA niet of nauwelijks schadelijk is voor de gezondheid, in tegenstelling tot veel andere PFAS. Volgens toxicoloog Jacob de Boer is het daarom opmerkelijk en belangrijk dat ECHA nu tot deze conclusie komt.

"Dit inzicht is toch wel nieuw. Er waren al wel onderzoeken die in deze richting wezen, maar ECHA heeft uitgebreid onderzoek gedaan", zegt De Boer. Hij benadrukt dat er ook nog veel onduidelijk is over de schadelijkheid van de stof. "Maar dit zijn toch wel zorgwekkende signalen waar je iets mee moet."

Wat is PFAS?

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden niet-afbreekbare giftige chemicaliën. De afkorting PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. GenX, PFOA en PFOS zijn de bekendste. Ze stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan. Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend. Uit recent onderzoek van het RIVM blijkt dat bijna iedereen in Nederland te veel PFAS in het bloed heeft.

De stoffen zitten sinds de jaren vijftig in onder meer antiaanbaklagen van pannen, waterdichte regenkleding of verpakkingen, maar ook in bestrijdingsmiddelen uit de landbouw. In deze lijst staan alle Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS).

Het RIVM, dat het kabinet adviseert over chemische stoffen, zegt in een reactie dat het zich al bewust was van de risico's die ECHA benoemt. In Nederland heeft de stof de classificatie Zeer Zorgwekkende Stof. De bedoeling is dat de overheid stoffen met deze classificatie met voorrang probeert te weren uit de samenleving.

Het RIVM zegt om die reden niet van plan te zijn strengere normen te adviseren. Wel noemt een woordvoerder de classificatie een "belangrijke stap". "Er is nu internationaal overeenstemming. Dat heeft gevolgen voor wat er in de toekomst wel en niet mag met TFA."

Lost snel op

Toxicoloog De Boer wijst ook op het voorstel dat onder andere door Nederland bij de Europese Commissie werd ingediend om PFAS helemaal te verbieden. "Daar wordt al vier jaar over gepraat. Dit advies kan invloed hebben op een besluit over zo'n verbod." Tegen een verbod wordt al jaren fel gelobbyd door vertegenwoordigers van de chemische industrie.

TFA wordt net als veel andere PFAS onder andere geloosd door Chemours in Dordrecht. De stof komt voor in airco's en in pesticiden.

Het is een PFAS-variant met een hele korte keten van atomen. Net als veel andere PFAS breekt de stof niet of nauwelijks af. Die eigenschap zorgt er ook voor dat het makkelijker oplost in water, waardoor het ook sneller in het drinkwater terechtkomt.