NOS Nieuws - Algemeen

De Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio, zoon van Cubaanse migranten, richtte zich afgelopen week in het Spaans tot de Cubaanse bevolking om zijn visie voor dat land uiteen te zetten. Hij spreekt over vrijheid en democratie en de val van het communistische regime, maar wie zou Cuba dan moeten besturen? Hijzelf misschien?

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Patricio Silva is emeritus hoogleraar geschiedenis van Latijns-Amerika aan de Universiteit van Leiden en vertelt in de podcast hoe Amerika, onder aanvoering van Rubio de druk op Cuba steeds verder opvoert - tot mogelijk een militaire ingreep. In tegenstelling tot Trump kent Marco Rubio de Latijns-Amerikaanse omgangsvormen beter en gaat hij ook diplomatieker te werk, zegt hij, maar op Cuba blijven de meeste mensen hem een 'wurm' vinden: iemand om niet te vertrouwen.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Rosanne Sies

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken gaat de Russische ambassadeur in ons land op het matje roepen. Vladimir Tarabrin moet uitleg komen geven over de recente aanvallen op de Oekraïense hoofdstad Kyiv.

Daarbij zou onder meer een ballistische Oresjnik-raket zijn ingezet, een moderne Russische raket die bijna niet is te onderscheppen en ook kernkoppen kan dragen.

De afgelopen dagen zijn de Russische aanvallen op Kyiv intenser geworden. Daarbij zouden ook veel woningen en scholen zijn geraakt. Moskou heeft burgers en diplomaten opgeroepen de Oekraïense hoofdstad zo snel mogelijk te verlaten.

De beschietingen zouden een vergelding zijn voor de vermeende aanval op een studentenhuis in de bezette Oekraïense regio Loehansk.

'Wij laten ons niet intimideren'

Berendsen noemt de Russische aanvallen "onacceptabel". "We willen dat Rusland echt aan de onderhandelingstafel gaat zitten. En we zien eigenlijk precies het tegenovergestelde", aldus de minister. Hij gaat geen Nederlanders evacueren uit Kyiv. "Nederlanders in Kyiv blijven daar, wij laten ons niet intimideren. Onze diplomaten blijven op de post."

Ook op andere plekken in de EU worden Russische diplomaten op het matje geroepen vanwege de aanvallen en de oorlogstaal van het Kremlin.

Duitsland ontbiedt de Russische ambassadeur in Berlijn en de EU-buitenlanddienst heeft hetzelfde gedaan met de Russische vertegenwoordiging in Brussel.

Energieconcern BP heeft bestuursvoorzitter Albert Manifold per direct ontslagen. Het bedrijf meldt dat er "ernstige zorgen" waren over toezicht, bestuur en gedrag. De raad van bestuur heeft unaniem besloten dat hij niet kon aanblijven. Zijn vertrek komt onverwacht; hij werd vorig jaar nog benoemd om de nieuwe koers van BP in goede banen te leiden.

"Dit volgt op ernstige zorgen die bij de raad van bestuur zijn geuit met betrekking tot belangrijke bestuurlijke normen, toezicht en gedrag", aldus het bedrijf.

Verdere details over de inhoud van deze zorgen zijn niet bekendgemaakt. Het bestuur heeft de Brit Ian Tyler benoemd tot interim-voorzitter, hij blijft aan tot er een opvolger voor Manifold is gevonden.

Al langer onrustig

BP maakte begin vorig jaar bekend weer meer te willen investeren in olie en gas, en minder nadruk te leggen op duurzame energie. Daarmee nam het concern deels afstand van eerdere klimaatambities.

Manifold heeft geholpen, zegt BP, om meer tempo te brengen in die koerswijziging, maar de raad was "verrast en teleurgesteld over problemen rond toezicht en gedrag die als onacceptabel worden beschouwd".

Het is al langere tijd onrustig binnen BP. Eerder werd onder meer topman Bernard Looney ontslagen, nadat hij zou hebben gelogen over persoonlijke relaties. Ook zijn opvolger Murray Auchincloss vertrok plotseling zonder duidelijke uitleg.

Eind vorig jaar stelde het bedrijf Meg O'Neill aan als nieuwe topvrouw van het bedrijf. Zij was de vijfde CEO in zes jaar tijd.

De tbs van de moordenaar van de Utrechtse student Nadia van de Ven eindigt. Dat heeft de rechtbank Midden-Nederland bepaald. Volgens de rechtbank is de behandeling afgerond en kan de inmiddels 53-jarige Pascal F. terugkeren in de maatschappij.

Op 26 augustus 2002 vermoordde hij in een woning aan de Weerdsingel Westzijde in Utrecht de toen 31-jarige Van de Ven. Hij schoot haar in de hal van dichtbij neer na een conflict over een wasmachine.

F. was de zoon van de huiseigenaar en woonde op de begane grond. De zaak zorgde destijds voor grote schok en onrust in Utrecht. Aan de Weerdsingel herinnert een gedenkplaquette op straat nog altijd aan haar dood, schrijft RTV Utrecht.

F. werd in 2005 in hoger beroep veroordeeld tot twintig jaar cel en tbs met dwangverpleging.

Geen toename van agressie

In 2011 begon zijn tbs-behandeling. Vorig jaar werd de dwangverpleging voorwaardelijk beëindigd en kon de man buiten de tbs-kliniek onder toezicht van de reclassering terug de maatschappij in.

De rechtbank oordeelt nu dat ook dat toezicht niet meer nodig is. Volgens deskundigen is het risico dat de man opnieuw gewelddadig gedrag vertoont laag. Ook tijdens de laatste fase van zijn resocialisatie zou geen toename van spanningen of agressie zijn gezien.

De rechters verwijzen naar rapportages van de reclassering en een psycholoog. Daarin staat dat de man stabiel functioneert, afspraken nakomt en goed met stress omgaat. Ook heeft hij zich volgens de rechtbank in de meer dan twintig jaar sinds de moord niet meer schuldig gemaakt aan gewelddadig of agressief gedrag.

Het Openbaar Ministerie had gevraagd de tbs alsnog te verlengen, maar de rechtbank ziet daarvoor geen juridische reden meer.

Veel verdriet

De rechtbank zegt zich ervan bewust te zijn dat de beslissing moeilijk is voor de nabestaanden van Nadia van de Ven. "Het delict waar de man voor is veroordeeld, heeft de maatschappij diep geschokt en voor veel verdriet gezorgd bij de familie en vrienden van het slachtoffer", schrijft de rechtbank.

Toch mogen gevoelens van verdriet en angst volgens de rechtbank geen doorslag geven bij de juridische beoordeling van de tbs-maatregel.

Door conflicten wereldwijd zijn financiële instellingen kwetsbaarder geworden. Daarvoor waarschuwen De Nederlandsche Bank (DNB), de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en het Centraal Planbureau (CPB).

De instanties uiten alle drie hun zorgen over de kwetsbaarheid van het financiële systeem. Olaf Sleijpen, president van De Nederlandsche Bank, heeft het over een "giftige cocktail" van economische onzekerheid, te groot optimisme op de beurzen en een toename van cyberaanvallen op banken.

Oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne en de verslechterde verhouding met de Verenigde Staten veroorzaken economische tegenwind en oplopende inflatie. Dat kan uiteindelijk ook financiële instellingen, zoals banken, verzekeraars en pensioenfondsen, raken.

Verder merken Nederlandse huishoudens de gevolgen van die economische onzekerheid. Zij zien die vooral terug in de prijzen voor het dagelijks leven, met name voor benzine. Ook lenen, bijvoorbeeld voor een hypotheek voor een koophuis, wordt duurder.

De drie rapporten concluderen dat de financiële markten sterk reageren op spanningen in de wereld. Al het nieuws hierover zet de olieprijs, de rente en de beurzen in beweging.

De olieprijs is wereldwijd hard gestegen door de aanvallen van de VS en Israël op Iran en de blokkade van de Straat van Hormuz. De prijs voor een vat olie schommelt al bijna drie maanden rond de 100 dollar, maar berichten over dreigende aanvallen of juist over onderhandelingen laten die prijs sterk op en neer gaan. Ook de leenrente stijgt. Dat maakt het voor bedrijven en particulieren moeilijker om geld te krijgen voor investeringen of uitgaven.

Op de aandelenbeurzen gaat het goed, maar ook daar zijn er sterke schommelingen. "Is de onzekerheid in de wereld wel goed doorgeprijsd in de aandelenkoersen?", vraagt CPB-directeur Pieter Hasekamp zich af. CPB, DNB en AFM wijzen op de nervositeit op de beurzen en wijzen op het gevaar van "fikse marktcorrecties".

Die sterke schommelingen kunnen kwetsbaarheden van financiële instellingen blootleggen. Eerder had DNB-baas Sleijpen het over "code oranje", maar inmiddels heeft hij over "donkeroranje". Van code rood is nog geen sprake, zegt DNB, omdat de onzekerheid er nog niet toe heeft geleid dat banken of andere financiële instellingen omvallen, zoals dat wel gebeurde bij de bankencrisis in 2008. "Gelukkig is er ook tegengif", zegt Sleijpen. "De Nederlandse banken hebben genoeg buffers."

Twijfels over opbrengsten AI

De zorgen zijn er vooral over een specifiek onderdeel van het financiële systeem: private credit. Dit zijn leningen van een vermogende partij aan een ander bedrijf zonder tussenkomst van een bank. Private credit kan een uitkomst zijn voor bedrijven en particulieren die niet direct in aanmerking komen voor een lening bij de bank, maar dat geld wel nodig hebben om te investeren.

Olaf Sleijpen ziet het nut van private credit, maar waarschuwt voor intransparantie: "We weten onvoldoende wat er speelt. Dat maakt ons als centrale bankier wel een beetje zenuwachtig". Volgens DNB is vaak onduidelijk of de bedrijven en fondsen die het geld ophalen - en weer uitlenen - voldoende geld in kas hebben om aan hun betalingsverplichtingen te kunnen voldoen.

De laatste tijd zijn er zorgen over private credit ontstaan. Veel van de investeringen van de Amerikaanse techbedrijven zijn hiermee gefinancierd. Het gaat om honderden miljarden. Onder beleggers bestaan er inmiddels twijfels of de totale investeringen in AI nog wel in verhouding staan tot de opbrengsten.

Als blijkt dat een techbedrijf de schuld niet kan terugbetalen, kan zo'n private credit-instelling in de problemen komen en dat kan ook traditionele instellingen raken, waarschuwt DNB. De centrale bank wijst erop dat pensioenfondsen een deel van hun geld in private credit hebben gestoken. Ook bestaan er private credit-fondsen die gevuld zijn met geld van banken.

Bijna driekwart van de gemeenten kampt met te weinig personeel. Belangrijke taken van de gemeente lopen daardoor vertraging op. Denk aan woningbouw, energietransitie en handhaving. Dat staat in de Personeelsmonitor 2025 die het A&O Fonds Gemeenten vandaag publiceert.

Vorige maand schreef RTV Utrecht dat veel gemeenten moeite hebben om voldoende boa's op de been te krijgen. Ook kunnen gemeenten lang niet altijd tijdig hulp bieden aan huishoudens die in financiële problemen dreigen te komen. Ook is er niet genoeg personeel om mensen te bellen die kampen met betalingsachterstanden.

Ten opzichte van 2024 groeide het aantal gemeenteambtenaren met 3,6 procent naar 208.000 mensen, maar dit is niet genoeg om het tekort weg te werken. Bovendien zegt deze groei niet alles. Een steeds groter deel van de personeelsgroei komt doordat medewerkers die extern worden ingehuurd alsnog in dienst komen, vanwege de wet tegen schijnzelfstandigheid (de DBA).

Salaris en carrièreperspectief

Gemeenten blijven dan ook afhankelijk van externe inhuur, omdat het niet lukt om iemand vast aan te stellen, zegt Lars Tummers, hoogleraar bestuurs- en organisatiewetenschap aan de Universiteit Utrecht. "Er worden bijvoorbeeld veel consultancybedrijven ingehuurd." Volgens hem is dat soms onvermijdelijk, maar niet ideaal. "De expertise blijft dan niet binnen een gemeente. Bovendien is het veel duurder."

Daarbij komt dat het salaris en het carrièreperspectief bij consultancybedrijven vaak beter zijn, waardoor veel gemeentepersoneel naar dat soort adviesorganisaties overstapt. "Vooral voor kleine gemeenten is dat een gevaar, daar is het contrast nog groter." Met name voor jongeren zijn dat redenen om voor een andere werkgever te kiezen.

Persoonlijk welzijn

Als er te weinig collega's zijn, levert dat een hogere werkdruk op voor het overige personeel en dat leidt weer tot meer verzuim. Het verzuimpercentage bij gemeenten was vorig jaar 7,1 procent, het hoogste in 25 jaar. Dat kan door fysieke omstandigheden komen, of door werkdruk en stress.

Maar steeds vaker spelen ook privéomstandigheden een grotere rol bij langdurig verzuim. Volgens het A&O Fonds betekent dit dat meer gemeenten hun aandacht verschuiven van verzuimbegeleiding naar preventie, het persoonlijke welzijn en het beter organiseren van werk en ondersteuning.

Geen verjonging

En dan is er ook nog het probleem van vergrijzing: veel gemeenteambtenaren zijn 55 jaar of ouder. Als er niets verandert en de samenstelling van het personeelsbestand gelijk blijft, gaat naar verwachting een derde van de medewerkers de komende tien jaar met pensioen.

Om de personeelstekorten op te vangen zet volgens het A&O Fonds 95 procent van de gemeenten in op het aantrekken van nieuw talent. Toch is het moeilijk om een jongere generatie binnen te houden, zegt hoogleraar Tummers. "Ze komen wel, maar ze stoppen ook heel snel. Ruim een derde van de jonge werknemers vertrekt binnen drie jaar bij een gemeente."

Een andere manier om personeelskrapte tegen te gaan is het anders organiseren van werk, bijvoorbeeld door meer naar vaardigheden te kijken in plaats van diploma's. Toch is volgens het A&O Fonds een minderheid van de gemeenten actief bezig met dergelijke initiatieven om het werk aantrekkelijker te maken.

Na de Tweede Kamer heeft nu ook de Eerste Kamer ingestemd met het Europese asiel- en migratiepact. Met 45 van de 74 stemmen (één senator was afwezig) is de wet aangenomen die ervoor moet zorgen dat de Europese regels hier kunnen gaan gelden.

Het voorstel kreeg steun van CDA, SGP, D66, VVD, PVV, BBB, JA21, 50Plus en de eenmansfracties Beukering, Walenkamp en Van Gasteren.

Na jarenlange onderhandelingen stelde de EU in 2023 vast welke nieuwe migratieregels er nodig waren om het beleid in Europa gelijker te maken. De regels gaan in over ruim twee weken, op 12 juni.

Zes van de negen

In het pact staat dat migranten sneller gescreend moeten worden. Ook moeten ze, als ze geen recht hebben op verblijf in de EU, sneller naar hun land van herkomst of een ander veilig land. Verder mogen landen de hele asielprocedure laten uitvoeren in een veilig land buiten de EU.

In de Nederlandse uitwerking van het pact staan zes van de negen maatregelen van de strenge asielwet die vorige maand werd weggestemd in de Eerste Kamer. Het kabinet mocht op verschillende punten zelf kiezen hoe de Europese afspraken werden ingevuld en heeft daarbij vaak voor de strengere variant gekozen.

Er is hoop dat het migratiepact op langere termijn voor snellere asielprocedures zorgt en de druk op het systeem zal verlichten. Maar voor de korte termijn is er juist de vrees dat de druk in het aanmeldcentrum in Ter Apel flink zal toenemen.

Langer wachten

In de asielketen klinken ook zorgen over een andere kant van de invoering van het migratiepact. Door de nieuwe Europese regels mag de Immigratie- en Naturalisatiedienst niet langer dan zes maanden over een aanvraag doen. Om die termijn te kunnen halen gaat de IND prioriteit geven aan nieuwe aanvragen.

Dat is slecht nieuws voor de ongeveer 50.000 asielzoekers van wie de aanvraag nog loopt. Zij moeten hierdoor waarschijnlijk langer wachten op een beslissing.

Ondertussen wordt in Den Haag gewerkt aan aanvullende nationale asielmaatregelen. Na het sneuvelen van de asielnoodmaatregelenwet zijn twee maatregelen alweer op de agenda gezet. Het gaat om het sneller terugsturen van criminele asielzoekers en het afschaffen van dwangsommen voor de IND.

De recherche heeft in de gemeente Buren een verdachte aangehouden voor een hack bij voetbalclub Ajax. De 35-jarige man wordt verdacht van computervredebreuk. Hij zou de computersystemen van de club meerdere keren zijn binnengedrongen.

De woning van de man is doorzocht. Daarbij zijn gegevensdragers in beslag genomen voor verder onderzoek. Of de man gegevens van Ajax heeft gestolen, is nog niet bekend.

Seizoenkaarten en stadionverboden

In maart bleek uit onderzoek van RTL Nieuws dat Ajax was gehackt. Door die hack was het mogelijk om via lekken in de Ajax-app met gestolen seizoenkaarten wedstrijden te bezoeken en om stadionverboden op te heffen. Ook waren privégegevens van 538 Ajax-supporters met een stadionverbod en meer dan 300.000 andere Ajax-fans in te zien.

De redactie was door de hacker over de kwetsbaarheden getipt. Toch gaat het voor zover bekend niet om een ethische hack, bedoeld om de eigenaar van de app op kwetsbaarheden te wijzen. In de richtlijn van het OM staat dat de hacker in dat geval een kwetsbaarheid van een systeem moet melden aan de organisatie waar het om gaat.

Het OM bekijkt in algemene zin of er gehandeld is in het kader van een wezenlijk maatschappelijk belang, of een hacker proportioneel heeft gehandeld en of een hacker iets anders had kunnen doen om een kwetsbaarheid op te sporen.

Ajax hoorde via RTL Nieuws van het lek. De club heeft zijn beveiliging aangescherpt en de lekken gedicht.

Jonathan Andic, de zoon van de overleden oprichter van Mango Isak Andic, treedt tijdelijk af als vicevoorzitter van de modeketen. Hij wordt door justitie in Spanje verdacht van betrokkenheid bij de dood van zijn vader.

Andic doet een stap terug omdat de "aandacht en focus" die zijn verdediging vraagt, hem niet in staat stelt om zijn functie nog uit te kunnen oefenen. Dat schrijft hij in een brief aan het Mango-personeel die ook gestuurd is naar een Spaans medium.

In de brief stelt Andic verder dat de aanklacht "onterecht en ongegrond" is en spreekt hij van een "uit de context gerukte en vertekende" weergave van gebeurtenissen.

'Geldobsessie'

De 45-jarige Andic werd vorige week dinsdag opgepakt nadat een Spaanse rechtbank hem als verdachte had aangewezen in het onderzoek naar de dood van zijn vader. Isak overleed in 2024 door een val van een klif van meer dan 100 meter tijdens een wandeling in Barcelona.

Zijn dood werd in eerste instantie gezien als een ongeluk, maar werd later onderzocht als mogelijke moord. Dat gebeurde vanwege inconsistenties in getuigenissen van zijn zoon Jonathan. De Spaanse justitie verdenkt de erfgenaam ervan zijn vader te hebben vermoord vanwege zijn "obsessie met geld".

Volgens de aanklacht deed Andic dat nadat hij erachter was gekomen dat Isak zijn testament wilde wijzigen om een deel van het vermogen te besteden aan het oprichten van een stichting die zich richt op het helpen van mensen in nood. Sindsdien zou de relatie tussen vader en zoon drastisch zijn veranderd, schreven Spaanse media eerder.

Borgsom

Andic werd na het betalen van de borgsom van 1 miljoen euro dezelfde dag nog vrijgelaten. Zijn paspoort werd in beslag genomen en hij mag van de rechter het land niet verlaten. Ook moet Andic zich elke week melden bij de rechter. Zijn familie is overtuigd van zijn onschuld.

De Erasmusbrug in Rotterdam is sinds vanochtend in beide richtingen op slot voor verkeer. De afsluiting duurt bijna vijf weken en is nodig omdat het wegdek vernieuwd wordt.

Het verkeer moet voorlopig via de Willemsbrug of de Maastunnel rijden. Sommige automobilisten werden vanmorgen verrast door de afsluiting. "Waardeloos. Je moet helemaal omrijden. Het is vervelend, zeker als je van de ene kant naar de andere kant van de stad moet", zegt een bestuurder tegen Rijnmond.

Een andere bestuurder begrijpt niet dat de werkzaamheden niet in twee delen worden uitgevoerd. "Ik had het anders aangepakt. Eerst de linker-, dan de rechterkant." De brug is bewust in beide rijrichtingen afgesloten, legt projectleider Marcel Walravens uit. "Op deze manier kunnen de hulpdiensten nog wel via de brug rijden. Het is onverantwoord om de hulpdiensten vast te laten zitten in het verkeer."

Herrie

De werkzaamheden zijn begin deze maand aangekondigd en aangegeven met borden. Dat sommigen vanochtend toch niet op de hoogte waren, verrast Walravens niet. "Een aantal mensen mist altijd de aankondiging."

De werkzaamheden 's nachts uitvoeren was volgens de gemeente geen optie. Walravens: "Dat maakt namelijk te veel herrie." Ook overdag kunnen mensen wat overlast ervaren, waarschuwt de gemeente. Het verwijderen van de toplaag van het asfalt geeft namelijk geluidsoverlast.

Fietsers en voetgangers kunnen tijdens de werkzaamheden wel de Erasmusbrug over blijven steken. Op vrijdag 3 juli om 16.00 uur gaat de brug weer open voor het overige verkeer.

Vanochtend moesten automobilisten even goed om zich heen kijken:

Het Openbaar Ministerie in Frankrijk is een onderzoek gestart naar meer dan honderd crèches, kleuterscholen en basisscholen waar meldingen zijn geweest van geweld en seksueel misbruik van kinderen. Alle scholen liggen in Parijs.

Hoewel er al jaren signalen zijn over misstanden, kwam de grootschalige kindermisbruikzaak pas eind januari aan het licht na een onderzoek van het tv-programma Cash Investigation op de Franse publieke omroep. Daarin werd het ongepaste gedrag van bepaalde naschoolse medewerkers aan het licht gebracht.

Zo was onder meer te zien hoe een kind op de mond gekust werd en dat er werd geschreeuwd tegen de kinderen. Ook kwamen er ouders aan het woord die zeiden dat hun kinderen hadden verteld dat ze zich moesten uitkleden en werden verkracht.

Sommige kinderen waren nog geen 3 jaar oud. Sinds begin van dit jaar zijn in Parijs bijna 80 medewerkers van buitenschoolse opvanglocaties geschorst, van wie er 31 verdacht worden van seksueel geweld.

Meerdere rechtszaken

Inmiddels zijn er ook al meerdere rechtszaken gestart, waarvan de eerste uitspraak volgende maand wordt verwacht. Vandaag start er een rechtszaak tegen een 35-jarige man die terechtstaat voor het plegen van seksueel misbruik tegen acht kinderen. Ook wordt hij ervan verdacht collega's te hebben misbruikt en geïntimideerd.

Afgelopen week werden zestien medewerkers van een kleuterschool gearresteerd. De verdachten, in de leeftijd van 18 tot 68 jaar, worden verdacht van buitensporig geweld tegen kinderen en verkrachting.

Al langer een probleem

In Frankrijk geldt de leerplicht vanaf 3 jaar. Belangenorganisaties van ouders pleitten al jaren voor een onderzoek naar de buitenschoolse opvang na geluiden over misbruik en geweld.

Bekend is dat veel begeleiders onervaren zijn en soms niet eerder met kinderen hebben gewerkt. Ook is er vaak te weinig personeel.

Eerder kondigde de burgemeester van Parijs Grégoire aan dat hij 20 miljoen euro gaat investeren om de misstanden bij de buitenschoolse opvang verder aan te pakken.

Naar aanleiding van de grootschalige kindermisbruikzaak zijn ook in andere Franse steden ouders opgestaan en zijn er ook aangiftes gedaan.

Het kabinet trekt het plan om de AOW-leeftijd sneller te verhogen weer in. Met dat besluit hoopt minister Vijlbrief van Sociale Zaken de vakbonden weer om tafel te krijgen voor een breed akkoord over de sociale zekerheid. Hij heeft ze daarover een brief gestuurd met een uitnodiging voor "een open gesprek op korte termijn".

De bezuiniging op de AOW had een besparing van ruim 2,7 miljard euro per jaar moeten opleveren. Vanaf 2033 zou de leeftijd waarop mensen AOW krijgen weer een-op-een gaan meestijgen met de gemiddelde levensverwachting. Maar er kwam veel kritiek op dat plan van het minderheidskabinet. Niet alleen van de vakbonden, ook de werkgevers en de Tweede Kamer zijn er niet voor.

In de brief aan de vakbonden constateert het kabinet dat het AOW-voorstel het sluiten van een akkoord in de weg staat. "We hebben besloten te stoppen met dit wetsvoorstel", staat er. De bonden stelden eerder een ultimatum: als de verhoging niet van tafel zou gaan, zouden er stakingsacties komen.

Doorwerken tot 71 jaar

Nu stijgt de AOW-leeftijd ook al op basis van de levensverwachting; voor ieder jaar dat we langer leven, komen er acht maanden bij. In het kabinetsplan werd dat een jaar per extra jaar levensverwachting. Jonge mensen zouden dan mogelijk tot hun 71ste moeten blijven werken voordat ze AOW krijgen.

Ook de voorgestelde versoberingen van de uitkeringsregelingen voor werkloosheid en arbeidsongeschiktheid, de WW en de WIA, leverden veel kritiek op. Ook die plannen zet het kabinet voorlopig niet door. "Daarmee maakt het kabinet ruimte voor sociaal overleg en rust in de polder", schrijft Vijlbrief.

Hij wil nu samen met de vakcentrales en de werkgevers kijken naar een alternatieve invulling van de bezuinigingsplannen. De minister wijst daarbij op de veranderende arbeidsmarkt die vraagt om werknemers die makkelijker en sneller van baan kunnen wisselen.

Door meer te doen aan scholing en begeleiding naar nieuw werk wil hij komen tot "een ontslagvrije samenleving", waarin mensen zo min mogelijk gebruikmaken van een WW-uitkering. Ook het arbeidsongeschiktheidsstelsel wil hij hervormen. Vijlbrief noemt dat "een doolhof, een onbegrijpelijk systeem dat mensen gevangen houdt".

Bezuiniging wel halen

Het kabinet hoopt dat de vakbonden weer willen komen praten nu de bezuinigingen in hun huidige vorm niet worden doorgezet, maar houdt voorlopig wel vast aan de miljarden die de maatregelen moesten opleveren.

"Het kabinet voelt een diepe verantwoordelijkheid om Nederland beter door te geven aan de volgende generaties. Dat betekent ook dat het geen rekening wil doorschuiven", staat in de uitnodigingsbrief, die ook is ondertekend door premier Jetten.

'Volstrekt onvoldoende'

Ondanks de uitnodiging van het kabinet gaan de geplande acties wat de bonden betreft nog steeds door. Volgens CNV, FNV en VCP zijn de voorstellen over AOW, WW en WIA "volstrekt onvoldoende" maar ook "mager en ontzettend onduidelijk".

"Dat moet echt opgehelderd", zegt FNV-voorzitter Hans Spekman. "Als de bezuinigingen doorgaan wordt de rekening enkel en alleen neergelegd bij mensen die werken en uitkeringsgerechtigden."

De bonden willen wel een "verhelderend gesprek" met het kabinet om te bepalen of het klopt dat de politieke partijen bij de bezuinigingen op de sociale zekerheid willen blijven. Volgens de bonden "de keuze tussen een stomp in de buik of een klap in het gezicht".

Ze zijn wel blij dat de plannen rondom de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd worden teruggedraaid. "Maar ook hier laat het kabinet de deur op een kier om in de toekomst toch geld op te halen bij gepensioneerden. Daar valt voor de bonden niet over te praten."

De overname van het bedrijf achter DigiD (Solvinity) door het Amerikaanse Kyndryl wordt door staatssecretaris Willemijn Aerdts (Economische Zaken) verboden. Dat is volgens haar "ter bescherming van het publieke belang".

Solvinity is een cloudbedrijf dat de gegevens die DigiD gebruikt opslaat. Zo kunnen gegevens van Nederlanders uitgewisseld worden met bijvoorbeeld de Belastingdienst, zorgverzekeraars en pensioenfondsen.

Solvinity is van oorsprong Nederlands, maar is inmiddels in Britse handen. Sinds de overname van Solvinity door het Amerikaanse IT-bedrijf Kyndryl ophanden is, is er grote onrust bij ict-experts en in de Tweede Kamer. In de VS gelden wetten waarmee de Amerikaanse overheid de toegang tot DigiD zou kunnen blokkeren of in het geheim gegevens kan opvragen.

Kyndryl kan nog naar de rechter om het besluit van de staatssecretaris aan te vechten. Het bedrijf wil tegen de NOS niet zeggen of het van plan is om dat te doen.

'Besluit niet lichtzinnig genomen'

De staatssecretaris heeft de overname door Kyndryl laten toetsen door het Bureau Toetsing Investeringen (BTI), dat bekijkt hoe groot de risico's zijn voor de nationale veiligheid. Dat adviseert om de overname volledig te verbieden. De staatssecretaris heeft dit advies overgenomen.

"Het is een besluit dat ik niet lichtzinnig heb genomen, want ingrijpen in de markt is een zwaar middel", zegt Aerdts. "Maar het feit dat we de risico's niet weg konden nemen en het publiek belang niet konden garanderen maakt ingrijpen noodzakelijk."

Kyndryl heeft altijd gezegd dat Nederlandse gegevens geen gevaar lopen na de overname. Het bedrijf laat in een reactie weten "uiterst teleurgesteld" te zijn en spreekt van een "politisering" van het proces.

Onduidelijkheid na 2028

Nederland is op veel gebieden heel erg afhankelijk van Amerikaanse techbedrijven. De vraag is of het verbod op de overname een tegenreactie zal uitlokken. Mede om die reden benadrukt Aerdts dat het onderzoek van BTI "landenneutraal, risico-gebaseerd, en proportioneel" is en alleen is gedaan naar deze ene, specifieke overname.

"Nederland hecht grote waarde aan de aanwezigheid van buitenlandse, waaronder nadrukkelijk ook Amerikaanse technologiebedrijven en hun bijdrage aan de Nederlandse economie en digitale infrastructuur", is verder in haar Kamerbrief te lezen.

Het contract met Solvinity loopt tot 2028. Het is nog onduidelijk hoe dat verder gaat. "Het is nog te vroeg om daar op in te gaan", zegt Aerdts.

In Oekraïne zijn tientallen pick-uptrucks aangekomen. De Nederlandse krijgsmacht heeft ze aangeschaft en zette ze afgelopen vrijdag in Almelo op de trein naar het oosten.

Het gebeurde allemaal in het geheim op de POMS-site Vriezenveen, bij Almelo, een voormalige Amerikaanse NAVO-opslaglocatie uit de Koude Oorlog. "Want we willen de tegenstander niet wijzer maken dan die al is", zegt hoofd Taskforce Oekraïne kolonel Simon Wouda.

De vrees is dat de Russen de lading als doelwit zien. Maar naïef zijn ze tegelijkertijd ook niet bij de krijgsmacht: een trein met 60 auto's erop verplaats je natuurlijk niet zomaar ongezien door Europa. "We zien dat er her en der spotters zijn. We gaan ervan uit dat ze zicht op het transport hebben."

Lanceerplatformen

Nederland heeft de afgelopen jaren al van alles geleverd om de Oekraïners te steunen in de oorlog met Rusland: van Leopard-gevechtstanks en F-16-straaljagers tot machinegeweren en handgranaten. En ook deze terreinwagens hebben ze in Oekraïne naast die gevechtskracht nodig, zegt defensie.

De spiksplinternieuwe wagens zijn bedoeld voor het dronecommando van de Oekraïense luchtmacht, waarmee Nederland een samenwerkingsverband heeft. Kolonel Wouda: "Het commando heeft die vervoerscapaciteit nodig om personeel te kunnen verplaatsen door het hele land. Anders kunnen ze niet opereren."

Al zullen de Oekraïners de trucks waarschijnlijk niet alleen gebruiken om in rond te rijden. Ze gaan er nog het een en ander aan versleutelen. "In de laadbak kan de luchtmacht bijvoorbeeld lanceerplatformen voor drones bouwen", legt de kolonel uit. "Zo lanceren ze drones om de Russen mee aan te vallen. Dan kunnen ze bijvoorbeeld de Shahed-kamikazedrones neerhalen."

Niet alle details

Defensie is niet altijd zo transparant over het materieel dat richting de oostgrens gaat. Nu zijn journalisten uitgenodigd om mee te kijken, zolang ze er maar niet over publiceren voordat het materieel op Oekraïens grondgebied is.

Kolonel Wouda legt uit waarom: "Omdat we vinden dat de Nederlandse belastingbetaler mag weten wat wij daadwerkelijk doen voor Oekraïne. We kunnen niet alle details geven, maar dit is wel zo'n moment waarop je kunt laten zien hoezeer we ons inspannen. Iedere dag zijn we met 400 à 500 mensen bezig met steunverlening aan Oekraïne."

En zo is er dus al veel materieel naar Oekraïne gegaan, maar dan meestal over de weg. Deze keer niet. Zestig terreinwagens naar Oekraïne rijden is te veel werk. "Je zou voor iedere wagen een chauffeur en een bijrijder nodig hebben. De trein is goedkoper."

De zoektocht naar overlevenden van een ingestort hotel in aanbouw in de Filipijnen is gestaakt. Reddingswerkers voeren bergingswerkzaamheden uit. Volgens de Filipijnse autoriteiten is vastgesteld dat er geen teken van leven meer onder het puin was.

Zondag stortte het negen verdieping tellende gebouw in aanbouw in na een zware onweersbui in de stad Angeles, zo'n 80 kilometer ten noorden van de hoofdstad Manilla. Zo'n 700 hulpverleners werden ingezet om te zoeken naar slachtoffers.

27 mensen konden worden gered. Zeker vier mensen zijn omgekomen. Een van de vier slachtoffers was een toerist uit Maleisië die verbleef in een nabijgelegen hotel dat werd geraakt door rondvliegend puin. Nog eens zestien anderen, voornamelijk bouwvakkers die op de bouwplaats sliepen, worden vermist.

Verdieping met zwembad

De Filipijnse autoriteiten doen onderzoek naar de oorzaak van de instorting. Ook wordt gekeken of de aannemer de bouwvergunning heeft overtreden. Volgens ambtenaren werd een bouwvergunning afgegeven voor een hotel van negen verdiepingen, maar was er ook een tiende verdieping met een zwembad in aanbouw.

Vorig jaar september legden de Filipijnse autoriteiten de bouwwerkzaamheden stil vanwege het overtreden van de veiligheidsvoorschriften. Zo hadden de bouwvakkers volgens Filipijnse media niet de benodigde beschermingsmiddelen, zoals veiligheidshelmen en schoenen.

Ook werd op de bouwplaats gewerkt met slechte verlichting en zonder zichtbare veiligheidsaanduidingen. Een maand later werd de bouw weer hervat nadat de aannemer aan de voorschriften had voldaan.

De Koninklijke Landmacht stopt voorlopig in verschillende provincies volledig met oefeningen waarbij open vuur en explosieven worden gebruikt. Defensie neemt dat besluit omdat het risico op natuurbranden in de regio's Gelderland, Utrecht en Zuid-Limburg is verhoogd naar fase 2.

Staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk laat op sociale media weten dat de oefeningen pas weer worden hervat als het risico op natuurbranden weer gedaald is.

Eind vorige maand ontstonden meerdere natuurbranden tijdens militaire oefeningen in onder meer Gelderland en Noord-Brabant. In twee dagen tijd brak brand uit op vier militaire oefenterreinen.

Aan het begin van het warme weekend maakte Boswijk al bekend dat er werd gekeken hoe de regels voor oefeningen bij droog weer aangepast konden worden. Voor het begin van de zomer moeten de nieuwe protocollen klaar zijn.

Niet alleen in Nederland is het vandaag warm, ook in andere delen van Europa hebben inwoners te maken met hitte. Onder meer in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk werden records gebroken.

Gisteren werd in Londen al een temperatuur gemeten van boven de 34 graden. In mei werd nog nooit zo'n hoge temperatuur gemeten in het land. Afgelopen nacht kwam de temperatuur in de regio Londen niet onder de 21,3 graden.

Vandaag kan de temperatuur in sommige delen van het VK oplopen tot boven de 35 graden. De gemiddelde temperatuur voor eind mei in het VK ligt tussen de 14 en 20 graden.

Warm in Frankrijk

Ook in meer dan 350 Franse steden is de hoogste temperatuur in decennia gemeten in mei. Met name het westen van Frankrijk, waaronder Bretagne, kent veel hogere temperaturen dan normaal.

De hoogste temperatuur in Frankrijk werd gisteren gemeten in Hossegor, in het zuidwesten van het land. Daar werd het gisteren 37,1 graden. Het Franse nationale meteorologische instituut noemt de hittegolf "opmerkelijk, vroeg en lang".

40 graden in Spanje

In grote delen van Spanje zijn er eveneens buitengewoon hoge temperaturen voor deze tijd van het jaar. Het Spaans meteorologisch instituut zegt dat de temperatuur op veel plekken kan oplopen tot 40 graden.

In meerdere regio's zijn waarschuwingen afgegeven. Zo wordt mensen onder meer aangeraden om 's nachts een ventilator of airco aan te zetten omdat de temperatuur niet onder de 20 graden zal uitkomen.

Veel mensen genoten ook van het warme, zonnige weer:

In Sydney in Australië is een lichtshow gisteravond onverwacht geëindigd doordat de drones die de show moesten uitvoeren neerstortten.

Op beelden van ABC News van het evenement is te zien dat 89 drones uit de formatie wegvallen en in de haven neerkomen:

Het publiek stond op veilige afstand maar havenwerkers zeiden tegen nieuwszender ABC News dat het een wonder is dat er onder hen niemand werd geraakt. "Ze kwamen neer op meters van de mensen waar ik mee was", zegt een van hen. Volgens de organisatie is niet een drone neergekomen op plekken waar het publiek veilig kon staan.

De organisatie wijt het neerstorten aan een "niet voorziene" verandering van de frequentie waarover de drones worden aangestuurd. Sabotage wordt uitgesloten. Wat er precies misging wordt nog onderzocht. De shows die voor vandaag en morgen op het programma stonden zijn voorlopig geschrapt.

De Vivid Sydney Drone Show is onderdeel van een drie weken durend winterfestival dat nog tot 13 juni loopt.

In Europa en Oekraïne is fel afwijzend gereageerd op een Russische oproep aan buitenlandse diplomaten om Kyiv te verlaten vanwege dreigende aanvallen op de Oekraïense hoofdstad. Europese leiders en Oekraïense functionarissen spreken van intimidatie en Russische chantage.

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde dat Rusland de Verenigde Staten had gewaarschuwd voor nieuwe aanvallen op zogenoemde "besluitvormingscentra" in Kyiv. Volgens Moskou besprak minister van Buitenlandse Zaken Lavrov die dreiging telefonisch met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio.

Lavrov zou Rubio hebben geïnformeerd over geplande "systematische en consistente aanvallen" op Kyiv. Daarbij riep Moskou de VS op ervoor te zorgen dat diplomatiek personeel uit de Oekraïense hoofdstad wordt geëvacueerd. Rusland stelde daarnaast dat ook andere buitenlandse diplomaten en burgers Kyiv zouden moeten verlaten en uit de buurt moesten blijven van wat het Kremlin omschrijft als "militaire en administratieve infrastructuur van het Zelensky-regime".

Vanuit Europa kwam snel verzet tegen de Russische oproep. De EU-ambassadeur in Oekraïne, Katarina Mathernova, schreef op X dat de Europese Unie "nergens naartoe gaat". "We blijven in Kyiv. We blijven bij Oekraïne", aldus Mathernova.

Uithaal naar Poetin

Ook de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Sybiha reageerde scherp. Volgens hem mag Oekraïne "niet toegeven aan deze Russische chantage". Hij riep westerse bondgenoten op tot een "proportionele" reactie, waaronder extra militaire steun en aanvullende sancties tegen Rusland.

Daarnaast haalde Sybiha uit naar de Russische president Poetin. "Poetin moet begrijpen dat hij niets zal bereiken via militaire middelen. In plaats daarvan moet hij zijn eigen land redden, als dat nog mogelijk is", zei hij.

'Oorlog boven vrede'

Rusland voerde afgelopen weekend grootschalige luchtaanvallen uit op Kyiv, ook op burgerdoelen. In de stad Bila Tserkva, ten zuidwesten van Kyiv, werd een hypersonische Oresjnik-raket ingezet. De raket was volgens Oekraïense media niet geladen met explosieven, maar werd volgens defensie-experts afgevuurd als waarschuwing voor Oekraïne én voor de rest van Europa.

Het gebruik van de Oresjnik-raket veroorzaakte een schok bij Europese leiders. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Berendsen (CDA) stelde dat "de aanvallen nogmaals aantonen dat het Kremlin oorlog boven vrede verkiest". Ook de hoogste diplomaat van de Europese Unie, Kaja Kallas, veroordeelde het gebruik van de raket.

De eerste vondelingenkamer in een ziekenhuis opende tien jaar geleden de deuren in het ziekenhuis Isala in Zwolle. Hoewel er nog nooit een kindje anoniem ten vondeling is gelegd, heeft de kamer de afgelopen jaren een belangrijke functie vervuld, zegt initiatiefnemer en gynaecoloog Harm de Haan tegen RTV Oost. "In die tien jaar zijn er wel ongeveer twintig mensen geweest die ons via de vondelingenkamer hebben gevonden", zegt De Haan.

Het ging om zwangere vrouwen die hulp nodig hadden, maar ook om vrouwen die al bevallen waren en in de ruimte om ondersteuning vroegen. "Soms lieten ze het kindje dan tijdelijk achter. Na één a twee weken namen ze bijna allemaal hun kind weer mee naar huis. Bijvoorbeeld doordat problemen werden opgelost met hulp van maatschappelijk werk."

Eerste dag

Op de openingsdag in 2016 werd het kamertje al direct gebruikt. "Die avond was er een vrouw naar de kamer gekomen met haar pasgeboren kindje. Dat was best spannend, want de vraag was natuurlijk of dit vaker zou gebeuren. Meteen op de eerste avond was het al raak", blikt De Haan terug. De moeder kreeg hulp en keerde daarna weer met haar kindje naar huis.

De allereerste vondelingenkamer in Nederland werd in 2014 geopend in Papendrecht. Twee jaar later volgde het eerste kamertje in een ziekenhuis, mogelijk was dat zelfs de eerste ter wereld. Sindsdien volgden nog twaalf vondelingenkamers in Nederland, waarvan tien in ziekenhuizen. De vondelingenkamers worden beheerd door stichting Beschermde Wieg.

Het te vondeling leggen van een kind is volgens de Nederlandse wet nog altijd strafbaar. De Haan zei bij de opening in 2016: "Moeders in nood moeten een goede plek hebben waar ze hun kind kunnen afstaan. Zo kun je voorkomen dat het kind ergens buiten in het donker, in de bosjes - of erger - wordt achtergelaten."

Geen andere uitweg

Als een moeder een vondelingenkamer binnenstapt, sluit automatisch de deur. Er gaat een signaal naar een verpleegkundige dat de kamer wordt gebruikt. De moeder kan anoniem haar baby in een wieg leggen en weglopen, maar ook contact opnemen met het personeel via de intercom.

Maatschappelijkwerker Annet Marsman werd meermaals ingeschakeld toen iemand in de vondelingkamer van het Isala om hulp vroeg. "Het voelt heel waardevol dat je naast een moeder mag gaan staan en met haar mag meedenken over mogelijkheden. Zij zien op dat moment geen enkele andere uitweg."

Marsman kijkt positief terug op de afgelopen jaren: "Als je start met zo'n kamer, heb je geen idee wat je kunt verwachten. Nu spreek ik met heel veel dankbaarheid over de komst. Ik ben ervan overtuigd dat we daarmee veel vrouwen hulp hebben kunnen bieden in de noodsituatie waarin zij zaten."

Twente

De vondelingenkamer in het ziekenhuis in Zwolle is tot nu toe de enige plek in Overijssel waar moeders hun kind veilig te vondeling kunnen leggen. Daar komt mogelijk verandering in: ook het Medisch Spectrum Twente heeft plannen voor een vondelingenkamer, meldt de regionale omroep.