NOS Nieuws - Algemeen

Schapen op de Ermelosche Heide hebben sinds deze zomer lijfwachten in de vorm van twee Italiaanse honden. De witte berghonden moeten de kudde beschermen tegen wolven. "Door hun aanwezigheid moet de wolf denken: vandaag maar even niet", zegt herder Marion Derks tegen Omroep Gelderland.

De stichting Schapedrift Ermelo had de kudde al achter wolfwerende hekken met stroomdraad geplaatst. "Maar als we op pad gingen, waren onze dieren niet beschermd."

De stichting besloot daarom twee honden vanuit Italië naar Ermelo te halen om de kudde te allen tijde te beschermen. "We hadden steeds meer dreiging van de wolf. En hier liepen er ook een paar rond die interesse hadden in de schapen", zegt Derks.

Blaffen

Het ras, de Berghond van de Maremmen en Abruzzen genaamd, wordt al eeuwen gebruikt om vee te beschermen. "Zodra ze gevaar zien, dan zie je hun houding veranderen en gaan ze in de beschermingsmodus. Dan maken ze zich groter en forser en gaan ze blaffen."

Het is niet de bedoeling dat de wolf en de honden in gevecht raken. "Maar door de aanwezigheid moet de wolf niet in de buurt van de schapen komen. De wolf pakt een makkelijke prooi en als hij denkt dat het te lastig wordt, dan gaat hij iets anders zoeken."

Volgens de stichting zijn de nieuwe viervoeters niet gevaarlijk voor wandelaars. "We hebben bewust voor dit ras gekozen, omdat ze niet zo fel zijn als andere honden. We hebben natuurlijk te maken met veel toerisme en dit ras is relatief rustig", legt Derks uit.

Afgesloten voor andere honden

Wel kunnen de honden heftig reageren als een dier of mens met hoge snelheid op de schapen afkomt. "Dus stap af als je op de fiets bent en ga niet in vol galop met je paard langs de kudde", waarschuwt de herder.

De honden leven dag en nacht bij de schapen. Sinds de komst van de twee berghonden zijn delen van de heide verboden voor andere honden. "Zo kunnen de Abruzzo Maremma's wennen aan de routine die we hebben. Als we veel honden tegenkomen, staat dat de ontwikkeling in de weg."

Het hondenverbod geldt sinds 15 augustus en duurt naar verwachting in totaal zes maanden.

Het kabinet wil de verschraling van het openbaar vervoer in de regio tegengaan door te zorgen dat ov en andere soorten vervoer, zoals het leerlingenvervoer, aan elkaar worden gekoppeld. Ook moeten er proeven komen met zelfrijdende bussen.

Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat schrijft in twee brieven aan de Tweede Kamer dat zij zich grote zorgen maakt over de bereikbaarheid in de regio. Ze wil er "met de beschikbare middelen" dat bijvoorbeeld ook ziekenhuizen en culturele instellingen beter bereikbaar worden.

Ze wijst erop dat er naast het reguliere ov al allerlei alternatieven zijn, zoals regiotaxi's, belbusjes, buurtbussen en deelauto's. Die werken echter veelal nog langs elkaar heen werken.

Zo zie je busjes achter elkaar naar dezelfde plek rijden, de ene keer voor leerlingen- en de andere keer voor WMO-vervoer voor mensen die niet zelfstandig met het ov kunnen reizen. Wat haar betreft kan er veel efficiënter worden samengewerkt.

'Fijnmazig netwerk'

Bertram ziet een "fijnmazig netwerk van publiek vervoer" voor zich, waarin een belangrijke rol is weggelegd voor een mobiliteitscentrale waar alle aanvragen binnenkomen. "kenmerken van alle reizigers" bekend zijn, zodat "de beschikbare voertuigen" optimaal ingezet kunnen worden.

Verder wil de staatssecretaris drie proeven gaan doen met zelfrijdende bussen. Er rijdt sinds vorig jaar al zo'n bus in Rotterdam, die mensen van een metrostation naar het vliegveld vervoert.

De staatssecretaris vreest een neerwaartse spiraal als het gaat om bereikbaarheid buiten steden. Minder ouderen kunnen in drie kwartier bij een ziekenhuis komen, merkt ze. Het ANP meldde deze week dat 1100 bushaltes zijn verdwenen in de afgelopen zes jaar, vooral in Drenthe en Groningen.

Haperen

"Het huidige systeem begint te haperen", concludeert Bertram. Vervoerders kampen met tekorten aan chauffeurs, terwijl bussen buiten de spits juist vaak leeg rondrijden.

Op Prinsjesdag kondigde het kabinet aan jaarlijks een bedrag van 300 miljoen euro uit te trekken om regionale bereikbaarheid te verbeteren. Later deze maand maakt de bewindsvrouw bekend hoe zij dit geld gaat inzetten.

De Britse film- en televisiecomponist George Fenton is op 76-jarige leeftijd overleden. Hij kreeg meerdere Oscarnominaties voor zijn werk in Hollywood, maar componeerde ook beroemde tunes voor de BBC en de herkenningsmelodie van verschillende tv-series.

Fenton brak in 1983 door met een van zijn eerste filmcomposities, voor het biografische epos Gandhi. Samen met de Indiase musicus Ravi Shankar had hij zich daarvoor laten inspireren door de muzikale tradities van het subcontinent.

Vijf jaar later volgden een dubbele nominatie voor Cry Freedom, voor zowel de filmmuziek als een nummer uit die film over anti-apartheidsactivist Steven Biko. Met verdere nominaties voor The Fisher King en Dangerous Liaisons kwam het totaal op vijf.

Autodidact

Fenton, in 1949 geboren in Kent, was grotendeels autodidact. Geïnspireerd door The Beatles had hij een gitaar gekocht en leerde zichzelf spelen. Zijn showbizzcarrière begon hij als bijrolacteur, maar toen hij besefte dat hij vooral gecast werd voor rollen waarbij hij een instrument moest bespelen, besloot hij over te stappen naar de muziek.

Hij schreef in de loop der jaren voor uiteenlopende producties als de miniserie The Jewel in the Crown, romcom You've got mail, detectiveserie Bergerac, tijdreiskomedie Groundhog Day en kostuumdrama Remains of the Day. Voor regisseur Ken Loach werd hij huiscomponist: voor diens films schreef hij achttien keer de muziek.

Britse tv-kijkers konden jarenlang dagelijks het werk van Fenton horen, omdat hij ook de intromuziek componeerde van BBC-nieuwsprogramma's als Breakfast Time, de journaals van 13, 18 en 21 uur en Newsnight. Voor dat laatste programma wordt zijn compositie nog steeds gebruikt.

"Newsnight heeft alle andere tunes die ik ooit schreef overleefd. Het is een oude vriend van me", typeerde Fenton die compositie eens. Wat er zo goed werkte aan zijn nieuwstunes omschreef hij als volgt: "Je wil een bepaalde urgentie meegeven, een gevoel van verwachting - en dat allemaal in negen seconden. In negen minuten is dat makkelijker."

Blue Planet

Vanaf 2001 componeerde hij ook de muziek voor de documentaireserie Blue Planet van David Attenborough. Hij gaf orkestrale grandeur mee aan de bijzonder natuurbeelden die de makers van die natuurreeks hadden weten te schieten. Hij won er meerdere tv-prijzen mee, zoals de Amerikaanse Emmy en een Britse Bafta.

De muziek werd zo geliefd dat Fenton er wereldwijd speciale concerten van ging houden, begeleid door beelden uit de serie. Hij was blij om te zien dat de concerten een breed publiek aanspreken.

"Je bereikt er mensen mee die normaal niet naar een symfonieorkest gaan, zoals gezinnen. Zaken als klasse spelen helemaal geen rol", reageerde hij. "Het is niet alleen bijzonder dat ze jouw werk bekijken, maar dat iedereen samen kijkt. Dat kun je voor de tv nooit krijgen."

Oekraïne heeft volgens de burgemeester van Moskou sinds gisteravond zeker 650 drones afgevuurd op de Russische hoofdstad en omliggende doelen. De gouverneur van Moskou meldt op Telegram dat bij de aanvallen zeker twee doden zijn gevallen en negen mensen gewond zijn geraakt.

Volgens de gouverneur, Andrej Vorobjov, vonden er aanvallen plaats in zestien gemeenten in de regio Moskou. 185 drones konden worden "vernietigd of uitgeschakeld". De drones die niet konden worden neergehaald zouden voornamelijk huizen hebben geraakt, meldt Vorobjov. Er is volgens de gouverneur schade aan 47 woningen.

Russische staatsmedia spreken van de grootste droneaanval op de regio in twee jaar.

Het Oekraïense nieuwsmedium Kyiv Independent schrijft dat ook een grote Russische olie-installatie is getroffen, waar brand zou zijn ontstaan. Het zou gaan om het een raffinaderij nabij Konstantinovo, op zo'n veertig kilometer van Moskou. Het medium kon de berichten niet verifiëren.

Kerncentrale

Persbureau Reuters meldt daarnaast dat afgelopen nacht twee faciliteiten van een door Rusland bezette kerncentrale in Zaporizja zijn bestookt door Oekraïense drones. In het complex bij de stad in het zuidoosten van Oekraïne zou één persoon zijn omgekomen.

Het hoofd van het Russische staatskernenergiebedrijf Rosatom meldt dat er geen gevaar is voor de nucleaire veiligheid. Volgens hem waren een laboratoriumgebouw en een installatie voor de verwerking van radioactief afval het doelwit. Oekraïne heeft niet op het incident gereageerd.

Oekraïense brug bestookt

Oekraïne meldt dat vannacht een van de bruggen over de rivier de Dnjepr in Zaporizja is aangevallen. Volgens de waarnemend gouverneur van de Oekraïense regio zijn daarbij vijf gewonden gevallen.

Twee van de gewonden, mannen van 43 en 54 jaar, zouden medewerkers zijn van het Rode Kruis, op weg naar hun werk.

Twee dagen geleden sloeg een Russische drone in op de Noordbrug in Kyiv, toen het Russische leger verschillende bruggen bestookte in de Oekraïense hoofdstad.

De arrestatie van een Amerikaanse marinier op verdenking van de moord op een vrouw leidt in Japan tot opschudding. Op de zuidelijke eilandengroep Okinawa worden al protesten gehouden tegen de Amerikaanse militaire aanwezigheid.

De politie pakte zondag de 20-jarige marinier op die gestationeerd is op de Amerikaanse vliegbasis Futenma. Devin Jacob Ballard wordt ervan verdacht in de vroege zaterdagochtend in een hotel in Naha, de hoofdstad van het eiland, de 39-jarige Anna Yagi te hebben gewurgd en haar portemonnee en rugzak te hebben gestolen.

Volgens Japanse media ontkent de marinier betrokkenheid bij de zaak.

Op beveiligingsbeelden is te zien hoe een man samen met de vrouw het hotel binnenkwam en later alleen weer vertrekt. Haar lichaam werd later gevonden in de hotelkamer.

De marinier werd gearresteerd nadat een surveillerende agent hem diezelfde dag zag lopen in een uitgaansgebied in Okinawa City, ongeveer 25 kilometer ten noordoosten van Naha. Zijn kaalgeschoren hoofd en de tatoeages op zijn armen kwamen overeen met die van de man op de beveiligingsbeelden, zo meldt persbureau Kyodo News.

De Japanse premier Takaichi spreekt van een "afschuwelijke en wrede gebeurtenis". De Japanse minister van Defensie heeft de commandant van de Amerikaanse strijdkrachten in Japan op het matje geroepen. De minister van Buitenlandse Zaken heeft zijn verontwaardiging geuit tegenover de Amerikaanse ambassadeur in Japan, George Glass, en drong aan op maatregelen om herhaling te voorkomen.

Glass heeft zijn medeleven betuigd aan de familie van het slachtoffer en gezegd dat de VS meewerkt met de Japanse autoriteiten. Het Amerikaanse Korps Mariniers liet in een verklaring weten de beschuldigingen "zeer serieus" te nemen. "Van elke marinier wordt verwacht dat hij zich aan de hoogste gedragsnormen houdt."

De aanwezigheid van Amerikaanse troepen ligt al decennialang gevoelig op Okinawa. De eilandengroep stond van het einde van de Tweede Wereldoorlog tot 1972 onder Amerikaans bestuur. Hoewel Okinawa slechts een klein deel van het Japanse grondgebied beslaat, bevindt zo'n 70 procent van de Amerikaanse militaire faciliteiten in Japan zich er. Ook het grootste deel van de ongeveer 50.000 Amerikaanse militairen in Japan is op Okinawa gestationeerd.

De inwoners van Okinawa verzetten zich al lang tegen de Amerikaanse militaire aanwezigheid op de eilandengroep. Zondag kwamen ongeveer 160 mensen bijeen voor een protest in de hoofdstad Naha. Zij veroordeelden het misdrijf en herhaalden nogmaals hun eis dat de Amerikaanse militaire bases van het eiland verdwijnen. Op een spandoek stond: "We zijn dit zat!"

Tegelijkertijd zien sommige bewoners vanwege de ligging van de eilandengroep nabij China en Taiwan ook de strategische waarde van de Amerikaanse bases in.

Veel inwoners zijn ontevreden over de misdrijven die verband houden met de Amerikaanse militairen op het eiland. Volgens de lokale autoriteiten is het aantal Amerikaanse militair-gerelateerde strafzaken gestegen van ongeveer 40 in 2020 naar 101 vorig jaar.

Het is ook niet de eerste keer dat zo'n zaak zich voordoet. Na de verkrachting van een 12-jarig meisje door drie Amerikaanse militairen in 1995 protesteerden grote groepen mensen tegen de omvangrijke Amerikaanse militaire aanwezigheid op Okinawa. Ook was er woede over de verkrachting van een tiener door een Amerikaanse militair in 2024 en hoe weinig er bekend werd gemaakt over het misdrijf.

De zaak van de Amerikaanse marinier wordt behandeld door de Japanse autoriteiten, omdat de verdachte niet in diensttijd handelde en buiten de basis werd gearresteerd. Japanse aanklagers zullen zich de komende weken over de zaak buigen om te bepalen of formele aanklachten worden ingediend. Bij een veroordeling riskeert de militair een levenslange gevangenisstraf of de doodstraf.

Goedemorgen! Vanmorgen wordt bekend wie dit jaar de Nobelprijs voor Natuurkunde in ontvangst mag nemen en de rijksbegroting wordt besproken in Eerste Kamer.

Eerst het weer: Vanochtend is kans op mist, regionaal ook dichte mist. Later breekt de zon door, maar zijn er ook nog wolken. In het binnenland is lokaal kans op een bui. Het wordt 20 tot 22 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De copiloot van Flydubai die vorige week woensdag zijn gezagvoerder neerstak, was waarschijnlijk van plan dat toestel te laten crashen op de internationale luchthaven van Tel Aviv. Dat melden Israëlische bronnen die ingelicht zijn over het politieonderzoek naar het incident.

Ook zeggen deze bronnen dat de Omaanse staatsburger al eerder dit jaar een vlucht naar Tel Aviv wilde kapen, maar daar van afzag. Waarom is niet helemaal duidelijk, maar de anonieme bronnen suggereren dat hij iemand aan boord kende.

Het onderzoek door de Verenigde Arabische Emiraten naar de bijna-ramp verkeert nog in een vroeg stadium. Er is nog geen officiële reactie op deze nieuwe informatie.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog dit:

De Italiaanse douane heeft bij een controle op Sicilië 77 papegaaien en 300 schildpadjes onderschept. Ze zaten in een bestelbus die aan boord wilde gaan van een veerboot naar Malta. Verder onderzoek leverde op dat 76 van de 77 vogels op de CITES-lijst van bedreigde dier- en plantensoorten staan.

Fijne dag!

De Amerikaanse president Trump heeft de inzet van een vuurpeloton goedgekeurd bij de executie van legerpsychiater Nidal Hasan. Hasan werd in 2013 schuldig bevonden aan de moord op dertien militairen op een legerbasis in de VS.

Het zal voor het eerst in ruim een halve eeuw zijn dat het Amerikaanse leger de doodstraf uitvoert. De laatste keer dat dat gebeurde was in 1961. Toen werd een militair opgehangen omdat hij een 11-jarig meisje had verkracht.

In de VS wordt de doodstraf nog gebruikt door 27 staten, de federale overheid en het leger. Executies door het leger komen buiten oorlogstijd nauwelijks voor. Naast Hasan zitten nog vier andere militairen in een dodencel in Fort Leavenworth in Kansas.

Afghanistan

Hasan werkte als psychiater in het leger toen hij in 2009 op de militaire basis in Fort Hood in de staat Texas het vuur opende in een gebouw waar Amerikaanse militairen medisch gekeurd werden. De Amerikaan van Palestijnse afkomst riep 'Allahoe akbar' en doodde bij de aanslag dertien militairen, vlak voordat zij zouden worden uitgezonden naar Afghanistan. Bij de beschieting raakten meer dan dertig mensen gewond.

In het militaire strafproces dat daarop volgde bekende Hasan direct schuld. Hij stelde dat hij de militairen had doodgeschoten om moslims en Talibanleiders tegen de Amerikanen te beschermen. Alle leden van de jury stemden voor de doodstraf.

Minister van Defensie Pete Hegseth heeft de executie door een vuurpeloton aan Trump aanbevolen, schrijft Hegseths assistent Sean Parnell op X. De defensieminister moet nog een plaats en datum bepalen voor de executie, dat kan door beroepsprocedures nog lang duren. "De dag des oordeels voor Hasan is eindelijk aangebroken", zegt Parnell desalniettemin.

Christa Pike

Het gebruik van een vuurpeloton is zeldzaam bij Amerikaanse executies: sinds in 1977 de doodstraf weer werd ingevoerd, zijn op 1683 executies slechts zes personen zo gedood, waarvan drie in South Carolina in 2025. Er is niet bekendgemaakt waarom Hegseth deze methode heeft aanbevolen.

De doodstraf staat de afgelopen dagen weer in de belangstelling in de VS vanwege de mislukte executie van Christa Pike. Zij overleefde in de staat Tennessee twee injecties die dodelijk hadden moeten zijn en ligt sindsdien in coma in het ziekenhuis.

De omstreden influencers Andrew en Tristan Tate gingen als 'loverboys' te werk in het ronselen van vrouwen. Dat blijkt uit een samenvatting van rechtbankdocumenten die het Britse ministerie naar de VS heeft gestuurd en openbaar zijn gemaakt.

Daarin staat dat Andrew Tate kwetsbare vrouwen met wie hij een relatie was aangegaan, aanmoedigde naar Roemenië te reizen, waar de broers woonden. Daar zouden ze geld kunnen verdienen met het maken van webcambeelden.

Eenmaal in Roemenië werden de vrouwen financieel afhankelijk van de broers en werd hen geregeld het paspoort afgepakt. "De broers gebruikten fysiek en seksueel geweld en dreigden ermee om zo de controle te houden en gehoorzaamheid af te dwingen", is te lezen in de rechtbankdocumenten.

59 aanklachten

De mannen, die zowel de Britse als de Amerikaanse nationaliteit hebben, werden in juli in Miami in de VS gearresteerd op verzoek van het Britse Openbaar Ministerie. De broers werden in 2025 al aangeklaagd in het VK voor 21 strafbare feiten met drie slachtoffers. De Britse autoriteiten willen dat ze worden uitgeleverd aan het VK. Zelf verzetten ze zich hiertegen.

Het Britse OM heeft de Tate-broers aangeklaagd voor verkrachting, mensenhandel, mishandeling met lichamelijk letsel tot gevolg, het bezitten van ongepaste foto's van een kind en het bezit van extreme pornografie. Die strafbare feiten zouden tussen juli 2010 en augustus 2017 zijn gepleegd. In totaal lopen er 59 aanklachten tegen de broers in het VK.

Gedwongen internetporno

In Roemenië is Andrew Tate aangeklaagd voor mensenhandel in minderjarigen, witwassen, seks met een minderjarige en beïnvloeding van getuigen. Zijn broer Tristan is daar volgens de Roemeense aanklagers medeplichtig aan.

De aanklagers stellen ook in deze aanklacht dat de broers hun slachtoffers ronselden door ze te verleiden en te beweren dat ze een relatie of huwelijk met de vrouwen wilden. Vervolgens werden ze door de mannen gedwongen internetporno te maken, zeggen de Roemeense aanklagers.

Andrew Tate is een zelfbenoemd vrouwenhater, die voordat hij van veel socialemediaplatforms werd geweerd, online een groot bereik had in de manosphere. Dat is een verzamelnaam voor onder meer sociale media, websites en blogs van mannen die vrouwonvriendelijke, seksistische en antifeministische ideeën promoten.

Nu de rechtbankdocumenten vanuit het VK naar de VS zijn gestuurd, kunnen er nieuwe hoorzittingen over het Britse uitleveringsverzoek worden gepland. Een Amerikaanse rechter heeft een verzoek om deze zittingen te plannen naar de advocaten van de Tate-broers gestuurd, maar die hebben daar nog niet op gereageerd

Op openbare scholen in de Verenigde Staten zijn dit schooljaar bijna 12.000 boeken verboden. Dat blijkt uit een studie van PEN America, een Amerikaanse ngo op het gebied van boeken, schrijven en de vrijheid van meningsuiting.

Het is het hoogste aantal sinds de organisatie in 2021 begon met het bijhouden van boekverboden en zo'n 6000 meer dan vorig jaar. PEN maakte het nieuws bekend aan het begin van de Banned Books Week, de week van het verboden boek. Dat een recordaantal boeken in de ban werd gedaan is een teken dat de crisis van de boekverboden almaar groter wordt, zegt PEN.

In verschillende Amerikaanse staten zijn strenge regels over wat er in de klas gezegd en onderwezen mag worden, en daarom zijn daar bepaalde boeken over thema's als ras en lhbti verboden in schoolbibliotheken.

Sneeuwbaleffect

Opmerkelijk is dat AI door schooldistricten steeds vaker wordt ingezet om te beoordelen of een boek verboden moet worden. Omdat de AI-chatbots hun oordeel baseren op welke boeken op andere scholen al zijn verboden, spreekt PEN van een cirkelredenering, waarbij boeken niet eens meer op inhoud worden beoordeeld. Het leidt volgens de organisatie tot "een sneeuwbaleffect" van censuur.

De meeste boekverboden gelden in de staten Texas en Florida, waar de Republikeinse Partij een meerderheid heeft. Daar worden scholen onder druk gezet om de toegang tot boeken te beperken of te blokkeren, zegt PEN. De organisatie stelt dat beide staten "zijn uitgegroeid tot voorbeelden van censuur in het onderwijs".

Net als in eerdere jaren zijn de meeste boeken die niet zijn toegestaan op scholen van het genre Young Adult, literatuur voor kinderen en jongeren. Het gaat met name om fictie. Van schrijver Stephen King werden in totaal de meeste boeken in de ban gedaan, met in totaal 312 verboden.

Onder de boeken die het afgelopen jaar het meest in de ban werden gedaan waren The Handmaid's Tale van Margret Atwood, The Kite Runner van Khaled Hosseini en Looking for Alaska van John Green. Al jaren staat ook Het Achterhuis van Anne Frank in de lijst, vanwege passages over seksualiteit.

'Boekverboden beperken vrijheid'

Ook werden veel graphic novels, stripbewerkingen van bekende verhalen, uit schoolbibliotheken gehaald. Volgens PEN worden de afbeeldingen in dit soort boeken uit de context gehaald waardoor ze al snel gecensureerd worden. Dat geldt ook voor veel Japanse manga-stripboeken, die de laatste tijd aan populariteit winnen in de VS. Van kunstenaars die deze boeken maken werd vaak de hele reeks verboden, dus niet slechts een titel.

"Boekverboden beperken de vrijheid om te lezen, waardoor scholieren geen toegang meer hebben tot verschillende meningen, stemmen, perspectieven en literatuur waar ze recht op hebben", aldus PEN.

De Britse auteur en politicus Jeffrey Archer is op 86-jarige leeftijd overleden. Zijn uitgeverij HarpersCollins meldt dat hij "plotseling en vredig" overleed tussen schrijfsessies door. Tijdens zijn carrière verkocht hij in in totaal zo'n 300 miljoen boeken, waaronder zijn onverwachte succesdebuut Not a Penny More, Not a Penny Less en zijn grote bestseller Kane and Abel.

Archer werd geboren in de Britse hoofdstad Londen en groeide op in Wellington in het zuidwesten van Engeland, waar veel van zijn latere boeken gesitueerd zijn. Na de middelbare school deed hij diverse studies, waaronder aan het Brasenose College in Oxford. Daarna werkte hij onder meer voor de Britse Conservatieve Partij en startte hij een kunstgalerie, die na twee jaar failliet ging.

Bestsellerauteur

In 1969 werd hij lid van het Britse parlement voor de Conservatieve Partij, maar in 1974 diende hij zijn ontslag in nadat hij een grote som geld had verloren na een verkeerde investering. Om er financieel weer bovenop te komen en een faillissement af te wenden, schreef hij zijn debuut, dat onverwachts een groot succes werd.

Enkele jaren daarna verscheen Kane and Abel, waarvan alleen al in de eerste week een miljoen exemplaren werden verkocht en plek 1 van de bestsellerlijst van The New York Times bereikte. De serie werd in 1985 door CBS tot een televisieserie bewerkt.

Strafzaak en gevangenschap

In datzelfde jaar werd zijn politieke carrière nieuw leven ingeblazen, toen hij door toenmalig premier Margaret Thatcher werd benoemd tot vicevoorzitter van de Conservatieve Partij. Een jaar daarna kwam hij in opspraak in een zaak rond een prostituee, die hij via-via 2000 pond had betaald. De krant Daily Star had gemeld dat Archer seks had gehad met de vrouw, maar hijzelf stelde dat hij haar dat geld had betaald uit liefdadigheid.

Daarop spande hij een zaak aan tegen de krant, waarin de rechter besliste dat de Daily Star hem een half miljoen pond moest betalen. Ruim tien jaar daarna werd alsnog een onderzoek rond deze zaak ingesteld toen bleek dat hij gelogen had, nadat vrienden van hem dat onthulden. Hij werd vervolgens veroordeeld tot vier jaar celstraf voor meineed. Over zijn periode in de gevangenis schreef hij een driedelig dagboek.

Na zijn gevangenschap keerde hij tot zijn pensionering terug in het Britse Hogerhuis. Tot zijn dood is hij blijven schrijven en heeft hij meerdere romans gepubliceerd. Die werden in verschillende talen vertaald, waaronder in het Nederlands. Zijn laatste boek, Adam and Eve, verschijnt deze week, zegt zijn uitgeverij.

Een Nigeriaans militair vliegtuig dat onderweg was van Benin City naar Lagos is neergestort. 25 passagiers en zeven bemanningsleden kwamen daarbij om het leven, meldt persbureau Reuters.

Er zijn geen overlevenden, bevestigt president Tinubu. Hij heeft de Nigeriaanse luchtmacht om een grondig onderzoek gevraagd naar de oorzaak van de crash.

Volgens de minister van Luchtvaart was het ATR-42-toestel bezig met een routinevlucht toen iets na achten vanochtend het contact met de luchtverkeersleiding werd verbroken. Het wrak werd later aangetroffen in de buurt van de plaats Igbokoda.

Volgens Reuters is het een van de dodelijkste vliegrampen in Nigeria van de afgelopen jaren.

Het lek in het zeeschip dat in de Eemshaven in Groningen ligt is gedicht. Dat meldt de veiligheidsregio Groningen. Daarmee is het gevaar dat het schip zal zinken afgewend.

Het gaat om de Nautilus, een vaartuig dat onderdelen voor windturbines op zee vervoert. Het schip is 73 bij 16 meter. "Duikers hebben een inspectie onder het schip gemaakt en het lek gedicht. Het maakt geen water meer", zegt de veiligheidsregio. "Havenbeheerder Groningen Seaports handelt het incident verder af".

Door een gat in de romp in de machinekamer liep water in het schip. Hoe dat gat in het schip is ontstaan, is nog onbekend. Ook is niet bekend hoe groot het was.

Hulpdiensten en duikers probeerden uit alle macht te voorkomen dat het schip zou kapseizen en zinken. De brandweer pompte het water uit het schip en twee sleepboten waren ingezet om het schip stabiel te houden. De bemanning was toen al van boord.

De tiende editie van de Gieskes-Strijbis Podiumprijs, de grootste podiumprijs van Nederland, gaat naar de Belgische theatermaker en kunstenaar Jef Van gestel en choreograaf en danseres Cheroney Pelupessy.

De prijs wordt jaarlijks toegekend aan twee makers die een bijdrage leveren aan de diversiteit van de podiumkunsten in Nederland.

De jury roemt de voorstellingen van Van gestel omdat hij "op geheel eigen wijze het grensgebied bespeelt tussen theater, performance, beeldende kunst en objecttheater".

Objecttheater is een theatervorm waarin voorwerpen een hoofdrol hebben. In de voorstelling Tochtgat die Van gestel met Peter Vandemeulebroecke maakte, zijn dat bijvoorbeeld een wc-rol en een grote vuilniszak.

Volgens de jury maakt Van gestel in zijn voorstellingen droomwerelden "bijna tastbaar".

Moeilijk bespreekbare thema's

Danseres Cheroney Pelupessy ontwikkelde volgens de jury in korte tijd een eigen stem en benoemt zware en moeilijk bespreekbare thema's. "Uit hedendaagse dans, breakdance en hiphop, en Molukse en Indonesische bewegingsvormen smeedt zij een herkenbare podiumtaal: zacht en liefdevol, maar tegelijk krachtig en precies."

De afgelopen dagen was er meer erkenning voor Pelupessy. Ze won vrijdag de Innovatieprijs Nederlandse Dansdagen Maastricht. Op diezelfde dag won de documentaire Mama'ku - Van Jakarta tot de Molukken, over haar reis naar Indonesië met haar moeder, een publieksprijs op het Gouden Kalveren Gala.

Prijzengeld verhoogd

De winnaars van de Gieskes-Strijbis Podiumprijs ontvangen een geldbedrag. Eerdere jaren kregen ze ieder 60.000 euro, voortaan is dat 70.000 euro. De drie andere genomineerden, muzikante Diamanda La Berge Dramm, choreografe Dunja Jocić en theatermaker Florian Myjer, ontvangen 35.000 euro, waar dat eerder 10.000 was. Ze mogen het bedrag naar eigen inzicht besteden.

"Met het hogere prijzengeld willen we alle vijf makers nog meer ruimte geven om te doen wat zij nodig vinden voor hun ontwikkeling", zegt fondsdirecteur Floris van Hest.

Sinds 2017 wordt de prijs jaarlijks uitgereikt aan kunstenaars uit verschillende disciplines, zoals theater, muziek en dans.

De copiloot van Flydubai die woensdag zijn gezagvoerder neerstak, was waarschijnlijk van plan dat toestel te laten crashen op de internationale luchthaven van Tel Aviv. Dat melden Israëlische bronnen die ingelicht zijn over het politieonderzoek naar het incident.

Ook zeggen deze bronnen dat de Omaanse staatsburger al eerder dit jaar een vlucht naar Tel Aviv wilde kapen, maar daarvan afzag. Waarom is niet helemaal duidelijk, maar de anonieme bronnen suggereren dat hij iemand aan boord kende.

Volgens de bronnen was de man hoogstwaarschijnlijk een lone wolf; iemand die op eigen gezag opereerde en niet aangestuurd werd door een terreurorganisatie of buitenlandse regering.

Het onderzoek door de Verenigde Arabische Emiraten naar de bijna-ramp verkeert nog in een vroeg stadium. Er is nog geen officiële reactie op deze nieuwe informatie.

Noodbijl gebruikt

Persbureau Reuters meldde dit weekend dat de copiloot Hammam al-Hammami heet en uit Oman komt. Op Flydubai-vlucht FZ1073 viel hij zijn piloot aan met een noodbijl, die de cockpitbemanning bij een crash kan gebruiken om naar buiten te komen.

De bebloede en zwaargewonde gezagvoerder wist te voorkomen dat de copiloot zijn plan kon doorzetten. Het lukte hem om de cockpitdeur van het slot te halen, waarna passagiers en bemanningsleden de copiloot konden overmeesteren.

Aan boord zaten zeker 182 mensen, onder wie veel Israëliërs. Twee piloten die toevallig als burger meevlogen, namen het toestel over en zetten het in Saudi-Arabië aan de grond.

De piloot uit India deed vrijdag zijn verhaal tegen premier Modi:

De afgelopen dagen zijn er meer details over de copiloot naar buiten gekomen. Zo bleek dat hij eerder actief was in dezelfde functie bij Oman Air, maar daar werd geschorst nadat er extremistisch materiaal bij hem was gevonden.

Vanochtend werd bekend dat hij tussen 2015 en 2017 een studie heeft gevolgd in Australië. De autoriteiten in dat land onderzoeken of hij in die periode is geradicaliseerd.

De politie in Nieuw-Zeeland zegt dat de Omaanse man ook een tijd in dat land is geweest en dat er onderzoek wordt gedaan naar zijn activiteiten daar. Het is niet bekend wanneer hij precies in Nieuw-Zeeland verbleef.

Volgens Royal Air Maroc volgde de man vorig jaar drie maanden lang theorielessen bij deze luchtvaartmaatschappij, maar werd zijn sollicitatie bij het Marokkaanse bedrijf afgewezen.

Voor oud-student Ilja van Dijk (26) voelt het afbetalen van de studieschuld nog ver weg. Ilja kan maar geen baan vinden, waardoor het bedrag voorlopig niet hoeft te worden afgelost. Ilja's studieschuld loopt tegen de 50.000 euro aan. "Dit belemmert mijn toekomstdromen."

En Ilja is geen uitzondering. Uit nieuwe cijfers van het CBS blijkt dat bijna 150.000 studenten en voormalige studenten een studieschuld van 50.000 euro of meer hebben, een verdubbeling in zes jaar.

Dat zijn volgens CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen vooral oud-studenten die in het leenstelsel hun schuld opbouwden. Zo ook Ilja.

Dat veel studenten die jaren door het wegvallen van de basisbeurs gedwongen waren om te lenen is een groot probleem, zegt econoom en docent macro-economie aan de Universiteit van Amsterdam Ciara van Krevel. "De minister drukte hen op het hart dat ze geen leenangst moesten hebben. Dat heeft ervoor gezorgd dat meer mensen gingen lenen."

'Lenen noodzakelijk'

Er zijn veel verschillende redenen om veel geld te lenen in je studietijd. Sommige mensen kunnen niet werken naast hun studie omdat ze bijvoorbeeld mantelzorg verlenen, zegt de Landelijke Studentenvakbond (LSVb).

Het kan ook gaan om iemand die eerst een verkeerde studiekeuze heeft gemaakt en later op een andere studie is overgestapt. "Het is heel persoonlijk," zegt voorzitter Evy Kras. "Maar niemand kiest voor een hoge studieschuld natuurlijk."

Het Interstedelijk Studentenoverleg (ISO) zegt studenten die meer schuld opbouwen vaak geen financiële steun van thuis kregen of langer moesten studeren en andere toeslagen kwijtraakten. Voorzitter Allis Richardson: "Juist voor deze groepen studenten is lenen vaak noodzakelijk om te kunnen studeren."

Hoge studieschuld, zonder baan

Ilja begon in 2019 met de bachelor Sociologie aan de Universiteit van Amsterdam en ging in januari 2022 op kamers in de hoofdstad. Maar na een niet afgemaakte master Theaterwetenschappen, verhuisde Ilja uit noodzaak terug naar diens ouders in Huizen.

In de drie jaar tijd dat Ilja op kamers woonde, heeft die geleend. "Het eerste jaar begon ik met 450 euro per maand, maar daarna kwam ik er achter dat ik meer nodig had." Langzamerhand liep het tot het maximale bedrag. "Dit deed ik om de huur en boodschappen te betalen en daarnaast nog een sociaal leven te leiden", zegt Ilja.

Bovendien zat Ilja een jaar in het bestuur bij de studententoneelvereniging, wat veel tijd en moeite kostte. "Dat heeft er voor gezorgd dat ik een jaar langer ging lenen, omdat ik hiervoor parttime gecompenseerd werd."

Rente op lenen

Studentenorganisatie ISO roept het kabinet op om zijn ambities voor de studenten waar te maken. In het coalitieakkoord hebben VVD, CDA en D66 doelen gesteld om de financiële positie van studenten te versterken.

Zo moet de rente van studieleningen maximaal op 2,5 procent komen. Dat rentepercentage is de afgelopen jaren omhoog gegaan. Nu staat het op 2,33 procent. Woensdag maakt DUO het percentage voor 2027 bekend.

Als de rente hoger wordt, gaan (oud)studenten meer betalen als hun rentevaste periode voorbij is.

De studieschuld blijft Ilja voorlopig nog achtervolgen. Na 1,5 jaar solliciteren zit die met diploma maar zonder baan bij diens ouders. "Ik heb er geen vertrouwen in dat ik in de nabije toekomst een huis kan vinden."

Burgemeester Jan Kottelenberg (CDA) van Neder-Betuwe zegt in een column dat vier agenten gehoorbeschadiging hebben opgelopen tijdens de anti-asielopvangrellen in zijn gemeente. Demonstranten gooiden bij protesten in Opheusden en Kesteren zwaar vuurwerk naar de politie. De agenten moesten na de ongeregeldheden naar de eerste hulp.

De politie was vanavond niet bereikbaar om tegenover de NOS een nadere toelichting te geven.

Het gooien van zwaar vuurwerk noemt de burgemeester "ronduit misdadig en levensgevaarlijk". Mensen verwijten de overheid niet te luisteren, schrijft hij, "maar dat wordt ook wel moeilijk wanneer je een cobra naar je hoofd gesmeten krijgt."

Omroep Gelderland schrijft dat volgens de burgemeester volwassenen van buitenaf het vuurwerk hadden aangeschaft. Die zouden het hebben rondgedeeld onder jongeren die in de gemeente wonen. Kottelenberg vermoedt dat splintergroeperingen van buiten de gemeente de jongeren ophitsten om mee te doen aan het geweld. In zijn column onderbouwt hij dat niet.

Gespreksavond

De afgelopen maand waren er twee protesten in Neder-Betuwe. Aanleiding was het plan om 132 asielzoekers in de gemeente op te vangen. Hierover was op 17 september een gespreksavond in het gemeentehuis in Opheusden. Daar werden verschillende scenario's voor de opvang besproken, een besluit over de opvang was nog niet aan de orde.

Buiten verzamelden zich enkele honderden mensen. Zij scandeerden leuzen en er werd met zwaar vuurwerk gegooid. Toen de politie wilde ingrijpen, keerden demonstranten zich tegen de agenten. Daarop werd de mobiele eenheid ingeroepen.

De politie hield veertien verdachten aan, twaalf waren afkomstig uit de gemeente Neder-Betuwe.

Veiligheidsrisicogebied

Een week later volgden er protesten bij het dorpshuis in Kesteren. De gemeente had opnieuw een raadsvergadering in het gemeentehuis in Opheusden. Uit vrees voor nieuwe ongeregeldheden stelde de gemeente een noodverordening in en een veiligheidsrisicogebied in Opheusden. Betogers gingen daarom bij het dorpshuis in Kesteren tegen de opvangplannen protesteren. Ook hier werd vuurwerk afgestoken. Toen de situatie dreigde te escaleren, greep de politie in.

Agenten hielden tien mensen aan, onder wie een minderjarige. Ze kwamen volgens de politie allemaal uit de regio.

Opvang niet nieuw

Kottelenberg zegt in zijn column dat de opvang van vluchtelingen niet nieuw is voor de gemeente. In 2015 werd een noodopvang opgezet in sporthal De Eng in Dodewaard. "Dat was spannend en zorgde voor onrust, maar onze bevolking toonde zich van haar beste kant."

Ook ving de gemeente een groep Oekraïners op. "En altijd realiseren we ons hierbij weer dat het hier om mensen gaat, mensen zoals u, jij en ik. Kwetsbare mensen."

De burgemeester roept de inwoners op om over de opvang te praten, "maar vooral ook naar elkaar te luisteren, elkaar vragen te stellen, en samen met elkaar en de gemeente naar oplossingen te zoeken."

De Italiaanse douane en fiscale recherche hebben bij een controle op Sicilië 77 papegaaien en 300 schildpadjes onderschept. Ze zaten in een bestelbus die aan boord wilde gaan van een veerboot naar Malta.

De dieren hadden te weinig ruimte en de temperatuurregulatie voldeed niet aan de eisen voor diertransport. Verder onderzoek leverde op dat 76 van de 77 vogels op de CITES-lijst van bedreigde dier- en plantensoorten staan.

De fiscale recherche maakte deze opnamen:

De bestuurder van de bus, een man uit Malta, is aangehouden. Hij wordt verdacht van dierenmishandeling en smokkel van bedreigde diersoorten. De papegaaien en schildpadjes zijn in beslag genomen en ondergebracht op een locatie die daar geschikt voor is.

In een rapport van de Italiaanse tak van het Wereld Natuur Fonds uit maart, wordt Italië een belangrijke schakel genoemd in de smokkel van beschermde planten en dieren.

Minister Heinen van Financiën beloofde de Tweede Kamer vorige week alles in het werk te stellen om de nieuwe vermogenswinstbelasting al per 2028 in te voeren. Het wordt een race tegen de klok, waarbij betrokkenen zich afvragen of het allemaal gaat lukken.

Vrijdag heeft het kabinet de wetswijziging die het nieuwe systeem mogelijk moet maken, voor advies naar de Raad van State gestuurd. Veel Kamerleden vroegen zich af of dat advies er wel op tijd zou zijn voor het eerstvolgende Kamerdebat hierover, op 12 oktober.

Heinen was donderdag optimistisch: "Wij vragen een maximale stretch van iedereen, maar dan is 2028 haalbaar." Al erkende hij ook het risico dat het 2029 wordt. Een snelle invoering van de nieuwe vermogensbelasting is politiek belangrijk voor Heinen. Het was een belangrijke toezegging aan rechtse oppositiepartijen als JA21 en de SGP.

De Raad van State laat desgevraagd weten de deadline van 12 oktober zeker niet te halen. "We hebben nog maar zeven dagen, onmogelijk", stelt een woordvoerder. Het advies komt op z'n vroegst op 19 oktober, en mogelijk pas op de 26ste. Dat maakt het voor de Kamer nog krapper om de wet op tijd te behandelen.

Fraude op de loer

De banken laten desgevraagd weten te weinig tijd te hebben om hun IT-systemen aan te passen. Daardoor lukt het niet de gegevens van hun klanten vooraf ingevuld te krijgen als die belastingaangifte doen in 2028. De banken hadden daarvoor al gewaarschuwd, maar staatssecretaris Eerenberg van Financiën suggereerde afgelopen week dat hier een oplossing voor zou zijn.

Volgens hem hebben veel banken zich afgelopen tijd uitgesproken voor de nieuwe vermogenswinstbelasting. "Ik vind dus dat we ook iets mogen vragen als: nu moet u ook uw cliënten helpen om dat mogelijk te maken."

De Nederlandse Vereniging van Banken herkent dat niet. "Wij hebben nooit een voorkeur uitgesproken voor belasting op vermogenswinst of vermogensaanwas." Er komt binnenkort wel een overleg met de Belastingdienst om te kijken wat er mogelijk is zolang de ingevulde aangiftes er niet zijn, zegt een woordvoerder.

Als de banken en vermogensbeheerders de gegevens niet kunnen aanleveren, kan de Belastingdienst niet controleren of burgers de aangifte juist hebben ingevuld. En dan ligt fraude op de loer.

Voor mensen die hun aangifte te goeder trouw invullen, is het maar de vraag of ze de informatie zelf bij elkaar kunnen vinden. Niet alle banken kunnen de gegevens direct aan hun klanten leveren. Het maakt het invullen van de aangifte sowieso ingewikkelder. Ambtenaren van Financiën waarschuwden hier al voor in een advies: "Dit doet een extra beroep op het 'doenvermogen' van burgers."

Zelfs als bovenstaande problemen worden opgelost, wordt het een hele toer voor de Belastingdienst de stelselwijziging per 2028 door te voeren. De dienst is namelijk ook druk met aanpassingen in de computersystemen, omdat er per 2030 een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering komt voor zzp'ers.

Als beide aanpassingen tegelijk moeten worden uitgevoerd, loopt de invoering van die verzekering waarschijnlijk een jaar vertraging op, waarschuwden ambtenaren.

Vorige week deed het kabinet een nieuw voorstel voor een versnelde overgang naar een vermogenswinstbelasting, als vervanging voor de huidige vermogensaanwasbelasting. De VVD stond onder grote druk van de achterban, omdat beleggers bezwaar hebben tegen het betalen van belasting op 'papieren winst', oftewel, belasting over aandelen die nog niet verkocht zijn en alleen op papier meer waard zijn geworden.

Betalen bij verkoop

Maar als burgers pas gaan betalen als de aandelen verkocht zijn, komen er tijdelijk miljarden euro's minder belasting binnen. Het kabinet wilde dat gat opvullen door ook kleinere spaarders en beleggers vermogenswinstbelasting te laten betalen, maar daar bleek geen meerderheid voor in de Tweede Kamer.

In het voorstel dat naar de Raad van State is gestuurd staat opvallend genoeg nog steeds die door de Kamer afgeschoten dekking. Ondertussen zoekt het kabinet naar alternatieven, in overleg met oppositiepartijen. Dat betekent dat er nog nieuwe aanpassingen aan komen in box 3, ook al voor volgend jaar.

Mocht het niet lukken de wetgeving dit jaar door de Tweede en Eerste Kamer te krijgen, dan blijft het huidige systeem nog zeker een jaar van kracht. Ieder jaar uitstel kost de schatkist 3,5 miljard euro aan gederfde inkomsten.

Eerste Kamer

Vanavond geven Heinen en Eerenberg tekst en uitleg in de Eerste Kamer. De senatoren hebben stemmingen over de plannen met box 3 keer op keer uitgesteld, op verzoek van het kabinet. En nu is er dus haast.

Senator Crone van Pro is verontwaardigd over die gang van zaken: "Dit gaat om een grote stelselwijziging. Die moeten we zorgvuldig behandelen, met onder meer het horen van deskundigen."

Zijn collega Griffioen van regeringspartij D66 drukt het kabinet op het hart de korte tijd die er nog is goed te gebruiken: "Het kabinet is aan zet om dit goed te regelen, treuzel niet en kom met goede voorstellen."

Het advies van het kabinet om op scholen mobiele telefoons volledig te verbieden, leidt tot verdeelde reacties bij onderwijsorganisaties. Zo noemt de VO-raad - de vereniging voor scholen in het voortgezet onderwijs - het advies overdreven. "Ruim 57 procent van de scholen hanteert al een zogenoemd Thuis of in de Kluis-beleid en dat percentage stijgt", zegt de Raad. "Er zijn geen aanwijzingen dat zo'n scherp advies verder gaat helpen bij de groei die al gaande is."

De Algemene Onderwijsbond (Aob) denkt dat zo'n advies van het kabinet juist wel helpt. "We merkten al veel verschil toen in 2024 de landelijke afspraak werd gemaakt dat mobiele telefoons niet in de klas worden gebruikt", zegt de bond. "Het is op veel scholen rustiger in de klas en leerlingen kunnen zich beter concentreren."

Op veel scholen mogen leerlingen nu alleen in de klas hun telefoon niet meenemen, maar volgens dit nieuwe advies mag dat straks ook niet meer in de pauze, in de aula of op het schoolplein. Het Maerlant College in Brielle is een van de scholen die sinds dit schooljaar al zo'n algeheel telefoonverbod heeft ingevoerd. De telefoon moet daar de hele dag in de kluis, of thuis achtergelaten worden.

Het beleid op school is streng, zegt rector Michael Scheffers van het Maerlant College. "Op het moment dat een leerling toch met een telefoon wordt gezien, krijgt die van een docent een hoesje waar de telefoon in moet", legt hij uit. Dat hoesje gaat vervolgens hermetisch dicht met een speciale clip. "En voordat ze naar huis gaan, kunnen ze hem bij de receptie weer laten openmaken." Als leerlingen weigeren, worden ze geschorst.

De "smartphone-vrije" school wil op die manier stimuleren dat leerlingen meer onderling contact hebben, de leerprestaties omhoog gaan en er een hogere sociale veiligheid is. "Eerst was het zo dat iedereen de hele dag gefilmd kon worden, maar daar is nu geen sprake meer van", zegt de rector.

Docent Engels Carice Zuidema merkt de afgelopen weken veel verschil. "Natuurlijk was er bij de aankondiging veel weerstand bij de leerlingen, maar nu het zover is, zien zij ook de voordelen", zegt de docent. Naar eigen observatie is er meer rust in haar lessen. "Ook het toiletgebruik is trouwens afgenomen, omdat leerlingen niet meer stiekem hun appjes of Snapchat hoeven te checken."

'Onzin' en 'overdreven'

Toch zijn de leerlingen van de school lang niet allemaal enthousiast over het verbod. Meerdere scholieren hebben hun telefoon toch stiekem in hun tas of in hun zak zitten. "Ik vind het onhandig, bijvoorbeeld als je wil weten hoe laat het is. Er hangen weinig klokken in school", zegt de een. En "ik wil bereikbaar blijven voor mijn ouders", klinkt het bij een andere leerling.

Volgens sommigen is het telefoonverbod geen oplossing, maar een verschuiving van het probleem. "Nu zie je veel vaker mensen op hun laptop zitten, dus het heeft niet veel geholpen", zegt de 13-jarige Ise. "Die laptop kunnen ze niet verbieden, want die hebben we nodig. Onze wifi blokkeert wel websites als Instagram, maar dan zet je gewoon een hotspot aan en dan gaat het wel."

Verder beschrijven de leerlingen de pauzes vooral als 'saaier', maar wel 'productiever'. "Voordat het telefoonverbod er was, ging ik daarop kijken en niks doen", zegt Marouan van 15. "Nu heb ik mijn huiswerk al af, zonder telefoon."

De staatssecretaris Digitale Economie en Soevereiniteit Willemijn Aerdts denkt dat scholen aan de slag gaan met het nieuwe advies. "We hebben gezien dat het eerdere advies om de telefoon niet tijdens de les te gebruiken ontzettend goed wordt nageleefd, dus ik heb hier ook alle vertrouwen in", zegt ze.

Volgens docent Engels Zuidema ligt de sleutel in het overleg met de leerlingen. Zo heeft het Maerlant College in Brielle veel spelletjes aangeschaft, waaronder een tafelvoetbal. "Als er weerstand is, moet je wel faciliteren dat er in de pauzes leuke andere dingen te doen zijn", zegt ze. "Of de scholieren zich inderdaad beter kunnen concentreren moet binnenkort blijken als de toetsweek begint."

Bij scholierenprotesten in de Franse stad Lens is een leerling van 15 jaar zwaargewond geraakt. Hij raakte zijn hand kwijt toen een projectiel dat hij had opgeraapt, ontplofte.

De jongen ligt in het ziekenhuis in Lille, hij verkeert niet in levensgevaar. Franse media melden dat het projectiel een flitsgranaat was, die door de oproerpolitie was gegooid. Een flitsgranaat wordt gebruikt om mensen met een harde knal en lichtflits te verblinden of verdoven. De jongen zou die granaat hebben willen teruggooien, toen die in zijn hand ontplofte.

Het incident gebeurde vanochtend bij een school in Lens. De protesten daar liepen volgens de prefect uit op rellen, al is de aanleiding niet duidelijk. "Een groep van 200 tot 250 middelbare scholieren gooide stenen, vuurwerk en mortieren naar de politieagenten in het district", zegt de lokale vertegenwoordiger van de overheid. De mobiele eenheid is daarop ingezet om de situatie onder controle te krijgen.

Demonstraties bij honderden scholen

Sinds vorige week wordt er in heel Frankrijk bij scholen geprotesteerd tegen problemen in het onderwijs, waarbij sommige demonstraties uit de hand zijn gelopen. Betogers willen onder meer aandacht voor achterstallig onderhoud van gebouwen, het lerarentekort en te grote klassen.

In Parijs werd vandaag een middelbare school doelwit van vernielzucht. Volgens de directrice vielen gemaskerde jongeren 's ochtends de school aan. Ze stichtten brand bij de ingang en gooiden met voorwerpen tegen het gebouw. De leerlingen in de school mochten tussen 08.00 en 10.00 uur het gebouw niet uit vanwege de dreiging. Daarna werd de school ontruimd.

Minister Geffray van Onderwijs zegt dat vandaag 589 scholen te maken hebben gehad met protesten. Volgens hem zijn er sinds het begin van de betogingen vorige week 190 leerlingen en personeelsleden van scholen gewond geraakt.

Twee arrestaties

Ondertussen zijn er ook twee jongeren gearresteerd voor zaken die vorige week zijn gebeurd. Een 17-jarige leerling uit Aix-en-Provence zit vast omdat hij een steen had gegooid die een voorbijganger raakte. Het slachtoffer werd in haar oog geraakt en verliest mogelijk permanent haar zicht. Een scholier van 16 jaar uit La Ciotat (bij Marseille) is opgepakt op verdenking van het overgieten van een leraar met benzine.

Naar verwachting wordt morgen opnieuw een grote protestdag. Vlak voor het weekend riepen scholieren- en studentenorganisaties op morgen massaal de straat op te gaan en de druk op de Franse overheid op te blijven voeren. De bonden besloten daartoe na een volgens hen teleurstellend gesprek met de minister van Onderwijs.

Ook in Luik onrustig

Ook in België werd vandaag gedemonstreerd, net als vorige week. In Luik was een vreedzaam protest met zo'n honderd leerlingen aan de gang, toen de sfeer ineens omsloeg, zag een VRT-journalist ter plekke. "Een bende van een tweehonderdtal scholieren kwam van een andere school naar hier. Velen waren in het zwart gekleed met bivakmutsen en hun bedoeling was om geweld te schoppen."

De honderd scholieren vormden met hun docenten een keten, om elkaar en de school te beschermen. Na wat geduw en getrek vertrok de groep om verderop in de stad vernielingen aan te richten. De politie in Luik heeft daarvoor dertig mensen opgepakt. In Charleroi zijn er voor ongeregeldheden 25 minderjarigen aangehouden. En in Aarlen zijn nog eens vijftien mensen opgepakt voor vandalisme.