NOS Nieuws - Algemeen

De gemeente Gorinchem doet onderzoek naar mogelijke stemfraude bij de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen week. Dat gebeurt in overleg met de politie en het Openbaar Ministerie, na signalen over fraude met volmachten.

De vermoedens ontstonden na het bekijken van de verslagen die stembureaus na de verkiezingen van woensdag 18 maart opstelden. Daarin zouden opvallende gebeurtenissen zijn vastgelegd. Ook inwoners van Gorinchem gaven signalen af dat het stemproces mogelijk niet volgens de regels is verlopen.

Zo zou bij een stembureau in wijkcentrum Rozenobel een kandidaat op de kieslijst vijf keer zijn langsgekomen, telkens met een of twee personen. Die stemmers hadden meerdere volmachten bij zich waarmee zij stemmen uitbrachten.

"De signalen die tot mij zijn gekomen, neem ik buitengewoon serieus", aldus burgemeester Melissant-Briene van Gorinchem in een verklaring.

'Voor de socials'

De kandidaat zou tegen leden van het stembureau hebben gezegd erbij te zijn "om foto's te maken voor de socials".

Bij het stembureau werden 135 van de 650 stemmen uitgebracht met een volmacht, wat volgens het verslag van het stembureau een "relatief groot aantal" was. Er wordt nu onderzoek gedaan. Bij dat onderzoek worden ook inwoners betrokken die hebben gestemd via een volmacht.

"Inwoners moeten erop kunnen rekenen dat nadat zij hun stem hebben uitgebracht er een betrouwbare verkiezingsuitslag komt", aldus de burgemeester. "Mocht stemfraude worden geconstateerd, dan worden de noodzakelijke vervolgstappen gezet."

De huidige gemeenteraad wordt vanavond in een speciale bijeenkomst bijgepraat over de zaak. Bij de verkiezingen behaalden twee lokale partijen de meeste stemmen.

De Duitse politie heeft in Berlijn en drie andere deelstaten invallen gedaan in het onderzoek naar de grootschalige stroomstoring in september vorig jaar. Het Berlijnse Openbaar Ministerie verdenkt vier personen van het veroorzaken van de stroomstoring.

De vier verdachten, inmiddels 28, 31, 35 en 36 jaar oud, zouden op 9 september twee elektriciteitsmasten in brand hebben gestoken. Hierdoor kwamen 50.000 huishoudens in Berlijn zonder stroom te zitten. Het is onduidelijk of de verdachten bij de huiszoekingen zijn aangehouden.

Ongeveer 500 agenten deden vanochtend vroeg gelijktijdig huiszoekingen op verschillende adressen in Berlijn, Hamburg, Noordrijn-Westfalen en Brandenburg. In totaal werden zeventien panden doorzocht, waarvan veertien in Berlijn, schrijft rbb44. Bewijsmateriaal als mobiele telefoons, laptops, documenten en andere elektronische apparaten zijn in beslag genomen.

"De huiszoekingen van vandaag tonen aan dat we elke aanwijzing met de hoogste prioriteit onderzoeken", zegt de Berlijnse senator voor Binnenlandse Zaken Iris Spranger. "Iedereen die onze kritieke infrastructuur aanvalt, valt de veiligheid van onze hele stad aan. Dit tolereren we niet."

Stroomstoringen

De brandstichting bij twee hoogspanningsmasten werd vorig jaar opgeëist door een anarchistische groepering. Al snel werd duidelijk dat de actie gericht was op het technologiepark in de buurt van Adlershof, in het oosten van Berlijn.

Op 3 januari dit jaar werd het zuidwesten van Berlijn wederom getroffen door een grootschalige stroomstoring na brand aan een kabelbrug. Ook ditmaal werd de actie opgeëist, deze keer door een groep genaamd Vulkangruppe.

Deutsche Welle omschreef die groep eerder als "extreem-linkse, anarchistische milieuactivisten". In de verklaring zei de groep zich te verzetten tegen de honger naar energie, die volgens hen bijdraagt aan de opwarming van de aarde.

Hoewel de Duitse politie de aanslagen van september en januari als twee aparte incidenten beschouwt, wordt wel aangenomen dat de daders mogelijk uit dezelfde hoek komen. De Duitse krant Die Welt schrijft over een "relatief kleine kring van anarchoprimitivisten".

Wetenschappers zijn erin geslaagd antimaterie over de weg te vervoeren. Een testrit op het terrein van de Zwitserse onderzoeksinstelling CERN kwam na een half uurtje veilig weer aan.

De onderzoekers waren erin geslaagd een speciaal ontwikkelde container met 92 antiprotonen in een vrachtwagen te laden. Toen die na enkele kilometers rond te hebben gereden weer terugkeerde bij het laboratorium, waren er nog genoeg deeltjes over om van een succes te spreken. Er wordt nog onderzocht hoeveel antimaterie de tocht heeft overleefd.

"De deeltjes zijn teruggekeerd en ze zitten nog steeds in de container", reageerde onderzoeksleider Stefan Ulmer verheugd. "Dit was een succes. Het ging uitstekend."

Antimaterie is precies het tegenovergestelde van gewone materie, met een positieve lading in plaats van een negatieve. Het was tot nu toe niet mogelijk om antimaterie te vervoeren, omdat elk contact met gewone materie het einde ervan betekent: beide deeltjes verdwijnen dan in een flitsje energie.

269 graden onder nul

Voor deze rit was een container ontworpen waarin de deeltjes zwevend in magnetische en elektrische velden bij -269 graden kunnen worden vervoerd. Daardoor is contact met regulier materiaal zo goed als uitgesloten. Het apparaat is zo groot als twee flinke vrieskisten en weegt ongeveer een ton, veel handzamer dan de apparaten die men tot nu toe gebruikt voor opslag.

Spannend was nog wel hoe het systeem zou reageren op het optrekken en afremmen van de vrachtwagen. Als de isolatie niet goed zou werken, zou een kuil in de weg al het eind van de lading betekenen. Gevaar voor de omgeving zou dat overigens niet opleveren: zelfs als de hele antiprotonenwolk ineens in energie zou zijn omgezet, zou de vrijgekomen kracht alleen met de meest nauwkeurige apparatuur te meten zijn.

Het transport is uiteindelijk bedoeld om antimaterie naar andere Europese laboratoria te kunnen vervoeren. Dat is nodig omdat de CERN-apparatuur die het vangen van antimaterie mogelijk maakt, interfereert met de nauwkeurige apparatuur die nodig is voor precisiemetingen. Voor 2029 heeft CERN een ritje naar Düsseldorf in de agenda, waar het exotische goedje honderd keer beter kan worden bestudeerd.

Oerknal

"Dit is het begin van een nieuw tijdperk van precisiemetingen", jubelde onderzoeksleider Ulmer. Onderzoek naar antimaterie moet ons meer vertellen over hoe de oerknal precies verliep. Volgens de huidige modellen zou daar precies evenveel materie als antimaterie uit voortgekomen moeten zijn, maar verrassend genoeg overheerst regulier materie. Meer informatie over antimaterie kan misschien uitwijzen waarom.

Voordat er een ritje naar Düsseldorf kan worden gepland zullen de onderzoekers ervoor moeten zorgen dat de container onderweg niet zonder stroom komt te zitten. Er wordt nu gewerkt met een accu die het vier uur volhoudt, terwijl voor die bestemming tien uur nodig is. Het team wil daarom werk maken van een generator die langere reizen mogelijk maakt.

Het was een bijzonder fietsexamen voor leerlingen van Hengelose basisscholen vanmorgen. De leerlingen zagen op de route van het examen een wolf opduiken.

Het dier werd vanochtend eerst gezien in Enschede, onder meer langs het spoor. Een paar uur later dook het op in de Hengelose wijk Berflo Es. Daar was op dat moment een fietsexamen voor basisschoolleerlingen aan de gang.

Bioloog Maurice La Haye van de Zoogdiervereniging heeft de beelden op verzoek van RTV Oost bekeken. Hij is er vrij zeker van dat het om een wolf gaat.

Bekijk hier hoe de wolf door bewoond gebied loopt:

Jan Goorhuis is een van de vrijwilligers die het fietsexamen begeleidde. Hij had op alles gerekend, maar niet op een roofdier langs de route. "Ik kreeg ineens een melding dat een van de ouders een wolf had zien lopen", zegt Goorhuis.

Een kwartier later liet het dier zich bij het startpunt van de examenroute zien, vervolgt de vrijwilliger. "Een paar kinderen hadden hem gezien", vertelt Goorhuis. "Ik dacht: die moet ik hier niet hebben." De man heeft het dier nog een paar minuten gevolgd, tot het uit zijn zicht verdween.

Geen gevaar

Goorhuis benadrukt dat het dier geen gevaar vormde voor de kinderen. "Er was geen sprake van paniek of angst bij de kinderen. Het duurt ook wel even voordat ze een wolf herkennen. En ze waren natuurlijk met heel wat anders bezig. Maar dit was wel heel bijzonder, ik had nog nooit een wolf gezien."

Of de wolf zich nog steeds in bewoond gebied begeeft, is niet bekend.

De druk op het kabinet neemt toe om snel maatregelen te nemen tegen de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten. Veel partijen zullen morgen tijdens het Tweede Kamerdebat hierover aandringen op tempo, nu andere Europese landen al iets doen tegen bijvoorbeeld de hoge prijzen aan de pomp.

Tot nu toe vindt het kabinet het nog te vroeg om noodmaatregelen in te zetten. Het is onduidelijk hoe de oorlog verder zal verlopen en de brandstofprijzen schommelen voortdurend. Gisteren daalden ze sterk door hoop op een snel einde. Vanochtend gingen ze weer omhoog omdat er weer zorg is over een escalatie. Premier Jetten zei vrijdag dat eerst duidelijk moet worden of de prijsstijgingen structureel zijn voordat het kabinet in actie komt.

Er wordt wel nagedacht over maatregelen voor de langere termijn. Zo werkt het kabinet naar eigen zeggen aan het optuigen van een nieuw noodfonds energie, voor mensen met een laag inkomen die hun energierekening niet kunnen betalen. Maar dat kost tijd en is er waarschijnlijk pas aan het einde van het jaar, als de urgentie voor zo'n fonds ook groter is.

Hoge prijzen aan de pomp

Ondertussen hebben mensen veel last van de hogere prijzen aan de pomp. Andere Europese landen, zoals Spanje, Italië, Noord-Macedonië en Italië, doen daar al iets aan. Zij verlagen de btw en/of de accijns aan de pomp, waardoor de brandstof rond de 25 tot 40 cent per liter goedkoper wordt. Ook Zweden en Griekenland hebben plannen in die richting.

België heeft al veel langer een maximumprijs aan de pomp. Daar kost de benzine nu 1,82 tot 1,86 euro per liter. Het gevolg is dat mensen in de grensstreek massaal naar het buurland gaan om daar flink goedkoper te kunnen tanken, wat betekent dat de Nederlandse overheid veel btw-inkomsten misloopt. Ook daardoor neemt de druk op het kabinet toe om in te grijpen.

Politiek verslaggever Eva Wiessing:

"Gemakkelijk is het niet voor het kabinet om op korte termijn de brandstofprijzen aan de pomp omlaag te doen, omdat een verlaging van de accijnzen al snel heel veel geld kost. Een dubbeltje eraf kost de schatkist ongeveer 1 miljard euro per jaar. En in de praktijk blijkt zo'n verlaging moeilijk terug te draaien.

JA21 heeft het plan om in elk geval de extra btw-inkomsten terug te geven aan de automobilist in de vorm van een accijnsverlaging. Voor een volle tank benzine betaalt je al snel 15 euro extra aan brandstof, en ontvangt de overheid zo'n 3 euro extra aan btw. Maar volgens minister Heinen van Financiën is dat in werkelijkheid minder, omdat mensen die duur tanken dat extra geld niet zullen besteden aan andere aankopen waar ook btw op zit.

Toch lijkt het moeilijk te worden voor het kabinet om niet mee te gaan in plannen om snel iets te doen aan de prijzen aan de pomp als hier een meerderheid voor is in de Tweede Kamer. Want andere maatregelen waar de Kamer om vraagt, zoals de Belgische maximumprijs aan de pomp, zijn niet zomaar geregeld."

De SP wijst erop dat Nederland inmiddels de hoogste brandstofprijzen van Europa heeft en dat hier iets aan gedaan moet worden. Ook andere oppositiepartijen vinden het kabinet te laks en hebben al plannen klaarliggen voor het debat van morgenmiddag. Zo wil de ChristenUnie de 900 miljoen euro die klaarligt om volgend jaar de accijnzen te verlagen, naar voren halen en al dit jaar inzetten.

Prijsplafond

GroenLinks-PvdA wil, net als onder meer de SP, dat er een maximumprijs aan de pomp komt. "Wij willen niet dat de belastingbetaler opdraait voor het temperen van de brandstofprijzen, we moeten zorgen dat de winstmarge van oliebedrijven wat lager wordt", zegt fractievoorzitter Klaver. Die wijst erop dat een zogenoemd 'prijsplafond' prijsstijgingen niet volledig tegengaat, maar die wel dempt. Hij denkt voor dit plan de steun van een meerderheid te krijgen.

Maar zo eenvoudig is het niet, waarschuwde De Nederlandsche Bank (DNB) de politiek vanmorgen nog maar eens. "Met het verlagen van de accijns met 10 cent maak je mensen niet superblij", zei president Olaf Sleijpen. "En mensen zoals ik hebben dit echt niet nodig. Als je de portemonnee trekt, zorg dan dat het ook terechtkomt bij mensen die het écht nodig hebben."

Meer dan de helft van de grote Nederlandse webwinkels is niet toegankelijk voor mensen met een beperking. Mensen die slecht zien kunnen dan bijvoorbeeld geen bestelling plaatsen. Dat blijkt uit een controle van de Autoriteit Consument & Markt (ACM).

De autoriteit voerde testen uit bij ongeveer honderd grote webwinkels en websites van de grootste telecom- en energieaanbieders. Hiervan voldoet zo'n 60 procent niet aan de Europese Toegankelijksheidsrichtlijn, die sinds 28 juni afgelopen jaar geldt.

De ACM gaat de bedrijven die het slechtst presteren wijzen op verbetermogelijkheden. Hierbij denken mensen met een beperking mee. De bedrijven krijgen "een redelijke termijn" om de aanpassingen door te voeren, zegt woordvoerder Saskia Bierling.

Houden ze zich na die termijn nog steeds niet aan de regels, dan volgen er sancties. "Bijvoorbeeld een boete of last onder dwangsom."

Buitengesloten

De regels over digitale toegankelijkheid zijn het gevolg van de European Accessibility Act (EAA). Bedrijven met meer dan tien medewerkers en/of een jaaromzet van meer dan 2 miljoen euro moeten aan de verplichtingen voldoen.

Dat gebeurt dus nog niet overal. Bedrijven noemen volgens de ACM hiervoor verschillende redenen: gebrek aan tijd, geld en technische expertise en onduidelijkheid over de verplichtingen.

Maar het is echt belangrijk dat webwinkels aan de slag gaan met de toegankelijkheid, zegt manager consumentenbescherming van de ACM Özlem Sehirli. "Mensen met een beperking worden buitengesloten van iets wat voor velen vanzelfsprekend is: online aankopen doen. Dat kan en moet beter."

Het kabinet is toch bereid om geld te blijven uittrekken voor pandemische paraatheid, het voorbereid zijn van de zorg op een nieuwe pandemie. Minister Hermans van Volksgezondheid schrijft aan de Tweede Kamer dat ze dit voorjaar een besluit wil nemen over hoeveel geld daar naartoe moet gaan.

Ze reageert daarmee op een voorstel van ChristenUnie-leider Bikker, die bij de begrotingsbehandeling aandacht vroeg voor dit onderwerp. Dit jaar gaat er nog geld naar de pandemische paraatheid, maar volgend jaar dreigt dat te stoppen. Veel partijen maken zich daar zorgen over.

Naar aanleiding van de coronapandemie werd er tot 300 miljoen euro per jaar vrijgemaakt om vaccinvoorraden aan te leggen, draaiboeken te ontwikkelen, hulpverleners op te leiden en computersystemen te ontwerpen. Voorkomen moest worden dat de zorg opnieuw zo onder druk zou komen te staan.

Het kabinet-Schoof besloot die uitgaven per 2027 te stoppen, tot ongenoegen van veel zorgprofessionals en deskundigen. De GGD'en protesteerden en voorzitter Van Dam van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) noemde het roekeloos. Het nieuwe kabinet maakte die bezuiniging aanvankelijk niet ongedaan, maar komt daar nu van terug.

Consequenties bezuiniging

"Het kabinet heeft zich de afgelopen periode verdiept in de consequenties van de bezuiniging op de pandemische paraatheid", schrijft minister Hermans. Ze onderschrijft het belang van "het op orde brengen en houden" ervan.

Bikker (CU) vroeg samen met 50Plus en de Partij voor de Dieren om een bedrag van ongeveer 100 miljoen euro. In overleg met Hermans wordt er nu voor dit jaar twee miljoen euro vrijgemaakt. Dat geld kan gebruikt worden voor het kopen van bijvoorbeeld pokkenvaccins en het ontwikkelen van betere modellen om het verloop van infectieziekten te voorspellen.

En voor de komende jaren wil Hermans de bezuiniging op de pandemische paraatheid in ieder geval deels terugdraaien. Hoeveel geld er precies uitgetrokken wordt, zal duidelijk worden in de Voorjaarsnota, de traditionele update van de begroting die in april komt.

Een maximumprijs aan de pomp of verlaging van de brandstofaccijns is geen verstandig plan om de pijn van de snel stijgende energieprijzen te verzachten. Dat zegt De Nederlandsche Bank (DNB) in een advies aan de politiek.

"Met het verlagen van de accijns met 10 cent maak je mensen niet superblij", zegt president Olaf Sleijpen van DNB. "En mensen zoals ik hebben dit echt niet nodig. Als je de portemonnee trekt, zorg dan dat het ook terechtkomt bij mensen die het écht nodig hebben."

In Den Haag klinkt de roep steeds luider om consumenten en bedrijven te helpen met de alsmaar stijgende prijzen van energie en brandstof door de oorlog in het Midden-Oosten. Zulke maatregelen hielpen toen de energieprijzen omhoog schoten na de Russische inval in Oekraïne in 2022.

Geld is er niet

DNB vraagt zich af of soortgelijke generieke maatregelen nu wel zo verstandig zijn. Bijvoorbeeld een maximumprijs voor benzine. "Zoiets verstoort vraag en aanbod", legt Sleijpen uit. "En bovendien moet men zich realiseren dat dit soort maatregelen geld kost, heel veel geld. En dat geld is er eigenlijk niet."

Oftewel: met het oplopende tekort op de overheidsbegroting komt die rekening eerder vroeger dan later terug bij dezelfde belastingbetaler die nu geholpen wordt. Ondertussen zouden de prijzen weer harder gaan stijgen als de overheid meer geld uitgeeft, voorziet Sleijpen. "Een gezonde overheidsbegroting is nu echt verstandig."

Tegelijkertijd erkent Sleijpen de roep om maatregelen. "Ik begrijp heel goed dat er mensen, zeker met een laag inkomen, nu echt wel in de problemen komen. Het is goed dat het kabinet hiernaar kijkt, maar daar gewoon wel even de tijd voor neemt. Compensatiemaatregelen moet je nu heel gericht doen. Tijdelijk, en voor mensen die het echt nodig hebben. Bijvoorbeeld door een energienoodfonds."

Sleijpen rekent voor dat de brandstofaccijns met 10 cent verminderen 1 miljard euro gaat kosten. "Dat moeten we als belastingbetaler toch ophoesten. Zo'n verlaging is dus echt niet verstandig."

Donkeroranje

Eind vorig jaar sprak Sleijpen nog over code oranje over de situatie in de wereld. Toen ging het nog over de handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en de rest van de wereld. Na de jaarwisseling kwam daar een dreigende inval door de VS van Groenland bij. En inmiddels ontspoort de situatie in het Midden-Oosten door de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran.

Toch houdt Sleijpen de situatie nog altijd op code oranje. "Misschien donkeroranje", zegt hij. "Over code rood zou ik pas praten bij een financieel stabiliteitsrisico."

Daarmee wijst Sleijpen op een situatie waarin een grote bank, verzekeraar of pensioenfonds in problemen zou komen. "Dat kan ook een financiële instelling buiten Nederland zijn. En dan zou een domino-effect kunnen ontstaan, als de problemen zich vertalen naar andere instellingen. Wellicht ook in Nederland. Zo ver zijn we gelukkig nog niet. Maar het risico is wel toegenomen. En dat is een zorgwekkende boodschap."

Opnieuw verlies bij DNB

De Nederlandsche Bank (DNB) zit nog steeds in de rode cijfers. De centrale bank maakte vandaag een verlies van 967 miljoen euro over 2025 bekend. Dat is het derde jaar op rij. In 2024 kwam het verlies uit op ruim 3 miljard euro.

De slechte financiën bij DNB zijn het gevolg van de steun die centrale banken tijdens de kredietcrisis. Om banken te stimuleren geld uit te lenen, werd voor hen een negatieve rente ingevoerd om geld bij de de centrale bank te stallen. Toen de rente flink werd verhoogd om de inflatie tijdens de energiecrisis tegen te gaan, moest DNB banken juist veel rente betalen.

Situatie Midden-Oosten

Nu de rente weer is gedaald neemt ook het verlies bij DNB af. Verwacht wordt dat DNB in 2028 weer winst maakt. Of dat lukt hangt af van de situatie in het Midden-Oosten. Als de prijzen hierdoor opnieuw flink stijgen, zal de ECB de rente weer verhogen om de inflatie te bestrijden. Daarmee blijft DNB langer in de rode cijfers.

President Olaf Sleijpen benadrukte bij de presentatie van de jaarcijfers dat dit niet leidt tot problemen bij DNB. "Drie jaar op rij een fors verlies is niet fijn. Maar DNB is geen reguliere bank. Mensen hoeven zich geen zorgen te maken."

DNB is eigendom van de Nederlandse Staat. Bij winst ontvangt de staatskas een deel van de winst via dividenduitkering. Die komt er pas weer als DNB winst maakt.

Een 55-jarige vastgoedondernemer uit Vught moet de Staat ruim een half miljoen euro aan illegaal verkregen inkomsten terugbetalen. Als huisbaas van tientallen panden in Vught, Den Bosch en Breda liet hij huurders te veel service- en energiekosten betalen.

Het Openbaar Ministerie heeft David D. daarvoor een taakstraf van 178 uur en een boete van 25.000 euro opgelegd. Justitie deed dat via een strafbeschikking; tussenkomst van een rechter was daarom niet nodig.

Om de illegaal verkregen inkomsten te innen, heeft het OM beslag gelegd op voertuigen, bankrekeningen en het huis van de vastgoedeigenaar, schrijft Omroep Brabant.

Fraude met elektriciteits- en gasmeters

De man werd vorig jaar mei aangehouden voor oplichting van tientallen huurders. Hij heeft over een periode van tien jaar via energievoorschotten meer geld gevraagd dan huurders daadwerkelijk aan gas en elektriciteit hadden verbruikt. Huurders die de boel niet vertrouwden en met vragen kwamen, kregen een vervalste afrekening.

De zaak kwam aan het licht toen huurders in 2022 zelf met vragen aanklopten bij de energiemaatschappij. Die ontdekte toen de valse facturen en deed aangifte. In panden van de huisbaas bleek te zijn gefraudeerd door de standen van elektriciteits- en gasmeters terug te draaien.

D. heeft bekend dat hij de voorschotten van huurders heeft verduisterd. Ook de boekhouder van de huisbaas, een 56-jarige man uit België, speelde een mogelijke rol bij de fraude. Tegen hem loopt nog een zaak van het OM.

70 panden

D. dook in 2022 op in de lijst met de "vijftig grootste pandjesbazen" in Noord-Brabant, die Omroep Brabant publiceerde. De man was met zeventig panden op de derde plek terug te vinden. 62 van die panden stonden toen in Den Bosch.

De zilte zeelucht van de Wadden of de weeïge walm van de stjonkfabryk. Zoet suikerbrood, een kruidige berenburg, het anijs van een dúmke. Plattelandsgeuren als het jarjen van mest of het drekslootje bij het fierljeppen. In Friesland begint vandaag onder de naam Een Neus voor Erfgoed een zoektocht naar het geurerfgoed van de provincie.

"Het is nog een vrij nieuw idee om over geuren als erfgoed na te denken", zegt onderzoeksleider Inger Leemans, hoogleraar cultuurgeschiedenis aan de VU. "Mensen kijken niet vaak naar geuren, maar wij proberen uit te leggen dat die belangrijk zijn voor het dagelijks leven, voor je identiteitsvorming. Daar zijn we ons niet genoeg van bewust."

"Het gaat over iets dat uniek is voor een bepaalde plek. Het is een conversatie over wat ons maakt en wat wij waardvol vinden. Het is heel uitdagend om mensen daarover aan het praten te krijgen. Wat zijn belangrijke geuren om je heen of de geuren van vroeger?"

Friesland heeft deze primeur omdat de provincie er op initiatief van de BBB voor koos om "geuren en geluiden van het Friese platteland" op te nemen in de erfgoedagenda. Vandaag worden in Joure (waar de koffiefabriek te ruiken is als de wind goed staat) de plannen toegelicht.

Maitiidsrook

Er is anderhalf jaar uitgetrokken om in beeld te krijgen welke geuren mensen bij Friesland vinden horen. Een vragenlijst moet uitwijzen welke geuren met bepaalde plaatsen worden geassocieerd. Welke geuren hebben een betekenis voor iemand? Wat is de geur van culinaire tradities of religieuze rituelen? Welke geuren zijn inmiddels niet meer te ruiken?

Daarnaast duiken de onderzoekers de archieven in om te kijken welke woorden er gebruikt worden en werden om geuren te omschrijven. "Hooi wordt heel veel genoemd en beschreven, de geur van grasland, hooiland", ziet Leemans nu al na een eerste blik. "Friezen gebruiken het woord maitiidsrook voor voorjaarsgeur. Die olfactorische component zie je in meer Friese uitdrukkingen."

Leemans wijst erop dat de taal zich ook aanpast aan veranderende geuren. "Als je ziet dat een taal speciale woorden kent voor grasgeur, dan weet je dat dat belangrijke geuren zijn geweest. In de 17e eeuw had Nederland denk ik wel twintig verschillende woorden voor muffe geuren: vuns, duf, huim, heumig. Veel daarvan zijn we kwijtgeraakt omdat we die nu minder nodig hebben."

Geurbieb

Als zo het geurlandschap in kaart is gebracht, zullen de onderzoekers geurwandelingen, ruiksessies en neusconversaties organiseren om nog meer reacties van het publiek los te maken. Ook wordt er een geurtafel ontworpen om belevingen om te roepen. Uiteindelijk moet dat leiden tot een geurbibliotheek.

"Dat is nog best lastig, want parfumeurs zijn eigenlijk getraind om parfumgeuren te maken, niet van dit soort omgevingsgeuren. De geur van een stal aan de Waddenzee wordt nog een pittige uitdaging."

Het onderzoek moet "geur een volwaardige plek geven binnen erfgoedonderzoek, musea en archieven". Hoe dat er specifiek uit zal zien, wordt volgens Leemans nog naar gekeken. "Misschien kunnen we een geuren-Elfstedentocht houden."

Weggebruikers moeten de komende tijd rekening houden met meer vertraging op de snelweg door wegwerkzaamheden. Het herstellen van (vorst)schade duurt langer dan normaal, omdat er onvoldoende geld beschikbaar is, zegt Rijkswaterstaat.

Op meerdere snelwegen zijn afzettingen geplaatst vanwege (vorst)schade aan het wegdek. Zo is de toerit naar de A2 bij Abcoude sinds vrijdagavond dicht in de richting van Amsterdam. Diezelfde dag sloot Rijkswaterstaat op de A1 ter hoogte van Hengelo de toerit en rechterrijstrook richting het westen voor onbepaalde tijd af.

Die afzettingen staan niet op zichzelf. De afgelopen weken kwamen ze vaker voor, en ook de komende weken kan dat gebeuren.

Per geval bekijken

Rijkswaterstaat beoordeelt nu per keer of een reparatie met spoed moet worden uitgevoerd. "Dan kan het zijn dat Rijkswaterstaat tijdelijke maatregelen moet nemen, zoals het verlagen van de snelheid, het weren van vrachtverkeer of het afsluiten van een rijbaan", zegt een woordvoerder.

Hoe groot de omvang van de vorstschade aan de snelwegen dit jaar is, kan de organisatie op dit moment nog niet zeggen. Ook is het nu niet te zeggen welke snelwegen hier met name mee te maken krijgen en hoelang het herstel op zich laat wachten.

Kabinet sloeg al alarm

Minister Karremans en staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat sloegen afgelopen week al alarm vanwege de financiële tekorten voor het onderhoud aan wegen, bruggen en andere infrastructuur. De Rekenkamer raamde het tekort vorig jaar alleen al bij het wegvervoer op 20,5 miljard euro tot 2038.

Die financiële problemen spelen nu ook een rol bij het aanpakken van de (vorst)schade, laat Rijkswaterstaat weten. "Omdat het beschikbare budget momenteel niet toereikend is om al het (ook onvoorzien) onderhoud direct uit te voeren, moet Rijkswaterstaat scherpe keuzes maken in wat wanneer wordt aangepakt."

De financiële situatie bij Rijkswaterstaat is zo nijpend dat vernieuwingsprojecten alleen kunnen beginnen door de uitvoering van andere vernieuwprojecten te vertragen of uit te stellen. Voor de zomer willen Karremans en Bertram de projecten die prioriteit krijgen vastleggen.

In Antwerpen zijn vannacht twee minderjarigen opgepakt omdat zij een auto in brand hadden gestoken. Dit gebeurde aan de rand van de Joodse wijk van de stad, schrijven Belgische media.

Op beelden die rondgaan is volgens de politie goed te zien dat de Ford Fiesta opzettelijk in brand wordt gezet. Een kwartier later werden de twee verdachten opgepakt.

Een antisemitische terreurgroepering heeft de brandstichting opgeëist. Sinds het begin van de oorlog in het Midden-Oosten zijn er verschillende aanslagen gepleegd op synagogen en andere Joodse plekken in Europa. België schroefde daarom gisteren de beveiliging op in Antwerpen bij Joodse gebouwen.

De politie meldt dat er nog niets bekend is over een motief voor de brandstichting. "De verdachten moeten nog verhoord worden", zegt Kristof Aerts, woordvoerder van het parket van Antwerpen. Het parket heeft een onderzoek gestart naar opzettelijke brandstichting.

Geschokt

De brandweer wist het vuur in de auto snel te blussen. Volgens de Gazet van Antwerpen is de wagen van een Antwerpse vrouw met Marokkaanse achtergrond. Zij zei tegen de krant geschokt te zijn.

Uit de auto werd ook een armband gestolen die ze van haar vader had gekregen. "Ik kan er niet meer tegen, ik vind het zo erg. Ik voel mij hier niet meer veilig."

De sociaaldemocratische premier Mette Frederiksen stevent bij de parlementsverkiezingen vandaag af op een derde termijn als premier. Een belangrijk thema is de Deense pensioenleeftijd. Die is in 2040 met 70 jaar het hoogst in Europa. Opvallend: een grote meerderheid in het parlement, inclusief de sociaaldemocraten, vindt dat die 70 jaar nog verder moet stijgen.

Tijdens de verkiezingscampagne presenteerden de partijen hun ideeën over de pensioenleeftijd in de toekomst. Een ruime meerderheid in het parlement wil die pensioenleeftijd blijven koppelen aan de levensverwachting en daarmee blijven verhogen. De discussie draait vooral om hoe snel dat mag gaan.

Meer flexibiliteit

Zo willen de sociaaldemocraten een minder snelle stijging dan het "1 op 1"-model dat nu wordt gehanteerd: elke vijf jaar gaat de pensioenleeftijd, net als de levensverwachting, 1 jaar omhoog. De sociaaldemocraten stellen voor om de pensioenleeftijd in 2045 naar 70,5 jaar te verhogen, in plaats van naar 71 jaar. Veel partijen willen ook meer flexibiliteit, zodat senioren een aantal jaar voor hun pensioen kunnen parttimen.

Verder willen de linkse partijen en de rechts-populistische Deense Volkspartij het recht op vroegtijdig pensioen voor de groep mensen met lichamelijk zware beroepen uitbreiden, zodat meer mensen er aanspraak op kunnen maken. Ook willen ze voor deze groep een maximale pensioenleeftijd afspreken.

Op tijd aangepast

Al twintig jaar geleden besloten de Denen om de pensioenleeftijd te koppelen aan de levensverwachting. Ze zagen wel aankomen dat die hervorming nodig was om de vergrijzing het hoofd te bieden en de verzorgingsstaat met de ruime sociale voorzieningen in stand te kunnen houden.

"Dit maakt dat de Deense staatskas gezond is en we ons de vergrijzing kunnen veroorloven", zegt professor economie Torben M. Andersen, de hoofdarchitect achter het besluit. "Alle landen hebben met hetzelfde probleem te maken en moeten maatregelen nemen. Alleen wij hebben dat al gedaan."

Langer doorwerken

Ook opvallend: het aandeel ouderen dat na de pensioenleeftijd blijft doorwerken is nog nooit zo hoog geweest. Volgens een recent rapport van de Deense Werkgeversorganisatie bestaat die groep uit ruim 100.000 senioren.

"Dat is deels te verklaren door de economische beloningen om te blijven werken", zegt Maria Bille Høeg van de Werkgeversorganisatie. "Je kunt naast je pensioen blijven werken zonder op je pensioen te worden gekort. Bovendien krijg je een extra bonus van 7500 euro in het eerste jaar dat je na de pensioenleeftijd blijft werken en 4400 euro in het tweede jaar."

Net zo belangrijk is volgens Høeg dat werkgevers zich meer bewust zijn van het belang om ouderen vast te houden en daar ook in investeren, bijvoorbeeld in cursussen voor de oudere werknemer. Ze wijst erop dat ouderen met een goede gezondheid zeggen dat het blijven werken meer levenskwaliteit geeft. "Deze ouderen vertellen dat ze zo deel blijven uitmaken van de samenleving en dat werken belangrijk is voor hun welzijn."

De verwachting is dat bij de verkiezingen van vandaag de sociaaldemocratische partij van Fredriksen als grootste partij uit de bus komt, maar met minder stemmen dan de vorige keer, net als de twee liberale coalitiepartijen. Het meest waarschijnlijk is dat er een paarse coalitie wordt gevormd, ofwel met vooral linkse partijen ofwel over rechts.

Reddingshondenteam RHWW uit Duiven start vandaag met het zoeken naar de 23-jarige Dominic uit Heelsum (Gelderland). De man is sinds eind februari vermist. Hij is voor het laatst gezien in de omgeving van het dorp.

De man vertrok op 26 februari te voet van huis. Een eerdere zoektocht van het Search and Rescue Team Nederland heeft niks opgeleverd, schrijft Omroep Gelderland.

Reddingshondenteam RHWW had al eerder aangeboden om te helpen zoeken. Over het exacte zoekgebied doet het reddingsteam geen mededelingen, om het onderzoek niet te verstoren.

Contact met politie

De politie roept mensen met informatie over de vermissing contact op te nemen. De vermissing van de man wordt door de politie "zorgelijk" genoemd.

Dominic is 1 meter 80 lang, heeft een slank postuur, een lichte huidskleur en blond rossig haar. Op de dag van zijn verdwijning droeg hij een zwart windjack, een zwarte broek en zwarte schoenen.

Een wet die het voor opa's en oma's makkelijker moet maken om hun kleinkinderen te zien, is door het kabinet-Jetten van tafel gehaald. Vandaag zou de Eerste Kamer erover stemmen, maar dat gaat dus niet door.

De politiek steggelt al jaren over een manier om grootouders het makkelijker te maken om hun kleinkinderen te zien. Op dit moment staan zij vaak met lege handen als ouders een omgangsregeling tegenhouden, bijvoorbeeld na een echtscheiding.

Opa's en oma's kunnen dan wel naar de rechter stappen, maar daar moeten zij bewijzen dat ze in het verleden intensief contact met hun kleinkind hadden. Die eis zou in de nieuwe wet worden geschrapt, waardoor grootouders makkelijker een omgangsregeling kunnen afdwingen.

Grote bezwaren bij senatoren

De nieuwe wet, die nog uit het kabinet-Rutte IV stamt, kreeg twee jaar geleden al een meerderheid in de Tweede Kamer. Maar eerder deze maand bleken er tijdens het debat in de Eerste Kamer toch grote bezwaren te zijn bij senatoren.

Veel senatoren vinden dat in de nieuwe wet niet het belang van het kind, maar dat van de grootouders voorop staat. "Het gaat bijna altijd ten koste van kinderen", zei bijvoorbeeld Jeroen Recourt van GroenLinks-PvdA tijdens het debat. "Zij komen namelijk tussen twee vuren te zitten en in een loyaliteitsconflict terecht tussen ouders en opa en oma."

Ook zijn er zorgen dat de nieuwe wet tot veel meer rechtszaken leidt, waarbij de vraag is of de situatie recht wordt gedaan. "Ouders moeten straks aantonen dat er geen band is", vond BBB-senator Robert van Gasteren. "Het is best lastig om iets aan te tonen wat er niet is."

Ander kritiekpunt van de senatoren is dat de nieuwe wet zich beperkt tot grootouders. "Waarom geen broers, zussen, stiefouders, pleegouders, sociale grootouders of andere familieleden, die mogelijk aantoonbaar een veel grotere rol in het leven van het kind vervullen?", merkte Rian Vogels van de VVD op.

Ook twijfels bij staatssecretaris

Tijdens het debat begonnen ook de twijfels bij staatssecretaris Claudia van Bruggen zelf toe te slaan. "Bij twijfel moeten we het niet doen", zei ze. Tot verrassing van meerdere senatoren kondigde Van Bruggen daarna aan de gehele wet te willen intrekken.

Dat was weer een bittere pil voor CDA-senator Van Toorenburg. Zij diende in 2021, toen nog als Tweede Kamerlid, als eerste het voorstel in om de drempel voor contact tussen grootouders en kleinkinderen te verlagen.

"Is deze staatssecretaris nou voor een wet gaan staan waar al twaalf jaar lang om gevraagd wordt?", reageerde ze op de aankondiging van Van Bruggen. "Voor al die grootouders, waarvan er heel veel al overleden zijn, die bij ons hebben bepleit om de drempel iets lager te maken? Het slaat mij wat koud om het hart."

Van der Bruggen liet daarop weten nog wel na te denken over andere manieren om grootouders een grotere rol te kunnen geven in het leven van hun kleinkinderen. Ze wil daar binnen drie maanden een brief over sturen naar de Tweede Kamer.

In Badhoevedorp en Landsmeer zijn vannacht kort na elkaar twee plofkraken geweest bij pinautomaten. In beide gevallen werd het gedeelte van de Geldmaat waarin geld kan worden gestort opgeblazen. Of er bij de plofkraken iets is buitgemaakt, is nog niets bekend.

In Badhoevedorp werd rond 04.00 uur vannacht het stortingsgedeelte volledig uit het pand geblazen. Twee verdachten gingen ervandoor op een motorscooter. Met ondersteuning van de politie in Amsterdam en na inzet van een politiehond konden ze vrij snel na de explosie worden aangehouden in Amsterdam.

Een half uur na de explosie in Badhoevedorp werd een Geldmaat in Landsmeer opgeblazen. Ook hier werd het stortingsgedeelte volledig uit de gevel geblazen. Een getuige maakte melding van een scooter die daarna wegreed met twee mensen erop. De scooter is niet meer aangetroffen, meldt de politie.

Betere beveiliging

Het is de tweede keer deze week dat geldautomaten worden opgeblazen. Gisteren gebeurde dat in Laren en in Amsterdam-Zuid. De politie onderzoekt of er een verband is tussen de vier incidenten.

De laatste jaren komen plofkraken in Nederland nauwelijks meer voor. Dat komt doordat de geldautomaten beter beveiligd zijn. Nederlandse plofkrakers weken daardoor uit naar Duitsland, waar de beveiliging van geldautomaten minder goed is.

Ali B heeft voorafgaand aan zijn hoger beroep kort de pers te woord gestaan. Vandaag dient de eerste zittingsdag bij het gerechtshof in Amsterdam. Volgens hem was er bij de rechtszaak in 2024 te veel aandacht voor zijn houding, "en niet voor de feiten". Iets wat volgens hem "helemaal verkeerd heeft uitgepakt".

De rapper verscheen zo'n vijf minuten voor aanvang van de zitting bij het gerechtshof. "De feiten laten iets anders zien dan wat er tot nu toe is geschetst aan beeld. Beeldvorming is niet iets dat thuishoort in een situatie als deze", zei hij.

Zo kwam Ali B aan bij de rechtbank:

De rapper zegt ervoor te kiezen om ditmaal minder de pers te woord te staan. Ook wil hij niet worden gefilmd tijdens de zittingen. Op die manier hoopt hij "dat er meer aandacht is voor de feiten".

De advocaat van Ali B, Bart Swier hoopt op een "rustige en kalme behandeling, zodat vragen rustig kunnen worden behandeld". Volgens hem zullen er nieuwe feiten worden gepresenteerd, om het steunbewijs van de aantijgingen onderuit te halen. Zo zijn politieverhoren uitgewerkt, onder meer van rapper Ronnie Flex.

Rechters van het hof buigen zich vandaag, donderdag en maandag over de zaak. Vandaag komen de feiten en persoonlijke omstandigheden van Ali B aan bod. Ook kunnen de drie vrouwen van wie aanklachten liggen gebruikmaken van hun spreekrecht. Zij zijn zelf niet aanwezig vandaag, hun verklaringen worden voorgelezen door hun advocaten.

Jill Helena, een van de vrouwen, heeft er gisteravond op het laatste moment toch voor gekozen niet aanwezig te willen zijn, zegt haar advocaat.

Ali B zegt dat hij "wil vechten", voor zichzelf, zijn kinderen en zijn naasten. "Het zijn ernstige aantijgingen, die moeten serieus worden genomen. Maar dat het ernstige feiten zijn, betekent niet dat ze waar zijn", zegt de rapper voor de eerste zittingsdag. "Ik wil vechten voor mijn onschuld, want ik geloof in mijn onschuld."

Vanochtend publiceerden wij een uitgebreider artikel over het hoger beroep tegen Ali B. Dat lees je hier:

De afrit Vinkeveen op de A2 vanuit Amsterdam is enige tijd door de politie afgesloten vanwege een dreigende situatie. Er was volgens de politie sprake van een bommelding, gericht tegen een gevangenisdirecteur.

Er was volgens een politiewoordvoerder een telefonische melding binnengekomen dat er explosieven waren geplaatst onder de auto van de directeur van het Justitieel Complex Zaanstad, 40 kilometer verderop in Westzaan. Omdat hij al op weg was, zette hij zijn auto stil op een parkeerplaats bij Vinkeveen voor controle.

Even na 09.30 uur meldde Rijkswaterstaat dat de afrit bij Vinkeveen weer open is. Er zijn geen explosieven aangetroffen.

Bij het gevangeniscomplex zijn ook de auto's van andere leidinggevenden van de gevangenis gecheckt. Ook daar is niets gevonden. Het onderzoek van de politie richt zich nu op degene die de valse waarschuwing heeft gedaan.

Vorig jaar september pleitte vakbond FVN voor een betere bescherming van gevangenismedewerkers, nadat er in korte tijd bij drie personeelsleden explosieven waren afgegaan. Daarbij viel een gewonde. Een vierde medewerker werd op straat mishandeld met een honkbalknuppel.

Enkele jaren geleden bleek uit een enquête dat geweld binnen de gevangenissen is toegenomen richting het personeel. Van de 1800 ondervraagden zeiden zo'n 500 er maandelijks mee te maken te hebben, voor nog eens 400 mensen was dat zelfs wekelijks.

Een klein deel meldde toen ook buiten de gevangenis intimidatie of geweld te ervaren. Zo waren er cipiers die een alarmknop moesten dragen. De FNV pleitte er toen voor meer te doen aan het personeelstekort en medewerkers beter op te leiden.

Een deel van de Nederlandse vissers vaart deze week niet uit vanwege de gestegen brandstofkosten. Van de tientallen boomkorvissers blijft ongeveer de helft aan land. "Zo'n besluit is heel uitzonderlijk", zegt directeur Geert Meun van branchevereniging VisNed tegen persbureau ANP.

De prijs van diesel is door de oorlog in het Midden-Oosten bijna verdubbeld. Boomkorvissers - die vissen op platvis zoals tong, schol en tarbot - zijn in vergelijking met andere vissers veel kwijt aan brandstof. Normaal gesproken is dat zo'n 30 tot 40 procent van de omzet, nu is dat ongeveer het dubbele.

"Je zou nu veel geld moeten toeleggen om naar zee te gaan. Dit komt heel hard aan", zegt Durk van Tuinen van de Nederlandse Vissersbond.

'Tijd vol spanning'

Een van de boomkorvissers die aan wal blijven, is Geert van der Plas. "Als we wel gaan vissen, lijden we verlies door hoge brandstofkosten." Hij spreekt van "een tijd vol spanning" en hoopt op een financiële compensatie.

In de haven blijven kost volgens Van Tuinen ook geld omdat er dan niets wordt verdiend. Maar het is volgens hem geen optie om de gestegen kosten door te berekenen aan de consument. "Niemand gaat in een keer het dubbele betalen voor vis."

Niet alle vissers hebben zo veel last van de hoge brandstofkosten. Van de garnalenvissers blijft op dit moment nog maar een enkeling thuis.

Het Amerikaanse ministerie van Defensie zet alle journalisten het Pentagon uit in reactie op een ongunstige gerechtelijke uitspraak. De rechter had Defensie vorige week op de vingers getikt wegens het voortrekken van welgevallige media. Om dat voortaan te voorkomen, worden daarop nu alle journalisten op afstand gezet.

Per direct is de Correspondents' Corridor in het gebouw gesloten, de kantoren waar journalisten al decennia gehuisvest waren om verslag te kunnen doen. In de toekomst wordt de pers ondergebracht in een bijgebouw elders op het terrein, per wanneer is nog niet duidelijk. Wie het hoofdgebouw in wil, moet een escorte aanvragen.

Het Pentagon ligt overhoop met journalisten sinds er oktober vorig jaar een nieuwe persrichtlijn werd geïntroduceerd. Media zouden alleen nog een perspas krijgen als ze beloofden geen informatie meer te publiceren die niet officieel door het ministerie is vrijgegeven.

Massale uittocht

Veel gevestigde media spraken schande van dat dictaat. Het zou onmogelijk worden oorlogen wereldwijd kritisch te volgen als alleen de officiële lijn mag worden aangehouden. Slechts één van de 56 mediaorganisaties die bij de Pentagon Press Association zijn aangesloten ging akkoord.

Het leidde tot een massale uittocht van traditionele media als The Washington Post, The New York Times en persbureaus AP en Reuters. Minister Hegseth gaf de plaatsen die daardoor vrijkwamen aan media die de regering-Trump uitgesproken gunstig gezind zijn, zoals een programma van Charlie Kirks Turning Point USA en Lindell TV van Trump-aanhanger Mike Lindell.

Vorige week gaf de rechter The New York Times gelijk in een rechtszaak die de krant had aangespannen om weer toegang te krijgen. "Zeker in het licht van de inval in Venezuela en de huidige oorlog in Iran is het belangrijker dan ooit dat het publiek verschillende perspectieven krijgt over wat de regering doet", schreef rechter Friedman in zijn vonnis.

'Grondrechten geschonden'

Friedman vond dat het beleid van het Pentagon grondrechten van de media schond, zoals de vrijheid van meningsuiting en het recht op gelijke behandeling. Dat is cruciaal voor het publiek "om te bepalen of men het overheidsbeleid wil steunen of ertegen gaat protesteren, en om een afgewogen keuze te kunnen maken op wie men gaat stemmen bij een volgende verkiezing".

De Pentagon Press Association noemt de oplossing waar het ministerie nu op inzet "overduidelijk een schending van de geest en de letter van het vonnis". The New York Times is al bereid een stapje verder te gaan: "We stappen weer naar de rechter".

Het Pentagon zegt dat dit de enige manier is om informatie geheim te houden en zo de nationale veiligheid te beschermen. Het is tegen de uitspraak van rechter Friedman in beroep gegaan.

De afgelopen weken heeft minister Hegseth geregeld Amerikaanse media erop aangesproken dat ze niet patriottisch genoeg verslag doen van de oorlog tegen Iran. In plaats van zich te richten op de moeilijkheden die daardoor zijn ontstaan, zoals de hoge olieprijs en de sterker dan verwachte weerstand van Iran, zouden media meer over de Amerikaanse successen moeten schrijven, vindt hij.