NOS Nieuws - Algemeen

De brommobiel is steeds vaker terug te zien in het Nederlandse straatbeeld, blijkt uit onderzoek van het mobiliteitsdatabedrijf RDC. Waar de populariteit van het kleine voertuig in Amsterdam daalt, neemt die in andere welvarende gemeenten juist toe.

De mini-auto's, zoals de Canta, de Birò en de Opel Rocks-e, zijn een bekend gezicht geworden in Nederland. In de afgelopen vijf jaar groeide het aantal geregistreerde brommobielen volgens RDC van 23.045 naar 32.646, een stijging van 42 procent.

Tussen 2024 en 2025 kwamen er meer dan 3600 voertuigen bij, de grootst gemeten toename tot dusver. "Het aanbod is veranderd én toegenomen", zegt Mirjam van der Esch namens RDC. "Het is met de komst van bijvoorbeeld Birò's en Topolino's hipper en sexyer geworden om in een brommobiel te rijden."

Parkeerquotum

Vooral in Amsterdam won de brommobiel in de afgelopen jaren in rap tempo aan populariteit. Tussen 2020 en 2025 groeide het aantal van 1200 naar 4700. Een verklaring voor die enorme groei is onder meer de parkeervergunning die tijdelijk beschikbaar was voor brommobielen in de hoofdstad.

Waar Amsterdammers normaal gesproken alleen in aanmerking komen voor een parkeervergunning in het gebied waarin zij wonen, konden eigenaren van een elektrische mini-auto, zonder wachtlijst, een vergunning aanvragen die in de hele stad geldig was.

De gemeente stelde daarvoor een quotum van 3000 vergunningen in. De proef zou eigenlijk lopen tot augustus van dit jaar, maar afgelopen september werd het maximaal aantal vergunningen al bereikt. Inmiddels krijgen Amsterdamse brommobieleigenaren alleen nog een vergunning in hun eigen buurt en die ontwikkeling is terug te zien in de RDC-cijfers.

Zo werden in september nog 154 brommobielen nieuw op naam gezet. In januari van dit jaar waren dat er bijna 100 minder. Parkeerbeleid kan de groei direct remmen, zegt Van der Esch. "Dat het aantal terugloopt is geen toeval, maar beleid."

Trend onder jongeren

Waar het aantal brommobielen in Amsterdam afneemt, groeit het in andere welvarende gemeenten juist sterk. In de regio Het Gooi is de toename het grootst. In gemeenten als Blaricum (14 naar 74), Laren (22 naar 81) en Huizen (38 naar 122) steeg het aantal voertuigen fors.

Volgens RDC wijst dit op een verschuiving in het gebruik en wordt de brommobiel steeds vaker gezien als alternatief voor een tweede auto. Andere voordelen zijn dat er geen wegenbelasting betaald hoeft te worden en alleen een bromfietsrijbewijs volstaat, waardoor ook 16-jarigen in het voertuig mogen rijden.

Brommobielen zijn het populairst onder jongeren, volgens RDC. Zo is het aantal jongeren onder de 18 jaar dat een brommobiel bezit verdubbeld van 304 in 2021 naar 617 vorig jaar. Ook in de leeftijdsgroepen 18 tot en met 25 jaar (van 745 naar 1267) en 26 tot en met 35 jaar (van 1407 naar 2138) wordt het vaakst gereden in zo'n klein voertuig.

De bultrugwalvis die inmiddels een week voor de Duitse Oostzeekust ligt, heeft de afgelopen uren nauwelijks bewogen. "Hij ademt nog steeds. Hij ligt in het water, dat nu iets lager staat doordat het waterpeil iets gedaald is", zegt zeebeschermingsexpert Franziska Saalmann van Greenpeace tegen het Duitse persbureau DPA.

Het dier wordt inmiddels continu in de gaten gehouden. 's Nachts is de politie verantwoordelijk voor de bewaking. "Er is een dienstrooster opgesteld om te zorgen dat de walvis niet alleen is", zegt een woordvoerder van de waterpolitie tegen DPA.

Een kustpatrouilleboot in de baai bij de kustplaats Wismar moet ervoor zorgen dat niemand in de buurt van de walvis komt. Er is een gebied van 500 meter rond de walvis afgezet, waar geen schip of boot mag binnenvaren.

Toen een team van experts samen met de waterpolitie in een rubberbootje vanochtend dicht bij het dier kwam, reageerde het dier nauwelijks. "We hebben ook geprobeerd hem aan te zetten tot bewegen door lawaai te maken. We sloegen met een peddel op het water, maar er kwam geen reactie, en dat toont ook dat het dier nog steeds verzwakt is."

De 12 tot 15 meter lange walvis ademt ongeveer om de vijf minuten. Dan is een kleine waterwolk boven zijn lichaam te zien. Volgens Saalmann is dat een normale ademfrequentie. "Dat lijkt mij op dit moment niet verontrustend, maar ook dat is iets wat we in de gaten blijven houden."

Omdat het waterpeil van de Oostzee is gedaald, is het momenteel minder waarschijnlijk dat de walvis zelf kan wegzwemmen. "Het waterpeil zal ook weer stijgen", zegt Saalmann. "Hij kan intussen nog wat kracht opdoen door de rust die we hem willen geven."

Weggezwommen en weer gestrand

Maar mocht de walvis op eigen kracht kunnen wegzwemmen, dan nog is het niet duidelijk of hij de weg terug naar de Noordzee kan vinden. Saalmann zei daarover tegen de ZDF dat niet precies bekend is of het dier ziek is en in welke mate zijn oriëntatie en conditie verzwakt zijn.

In dat geval kan het zijn dat hij niet goed kan functioneren en weer zal verdwalen, aldus Saalmann. Maar vooralsnog willen de experts de hoop niet opgeven, zei Saalmann. "De overlevingskansen worden op dit moment niet beter. Het is een moeilijke situatie voor hem. Hij leeft verzwakt in een leefgebied dat niet voor hem geschikt is. We hopen alleen het beste."

De bultrug strandde een week geleden voor de Oostzeekust bij de plaats Timmendorfer Strand, bij Lübeck. Daar groeven reddingswerkers een geul waarna het dier zichzelf kon bevrijden. Afgelopen zaterdag strandde de walvis echter opnieuw, ditmaal in de baai bij Wismar.

Sindsdien sleept de situatie zich voort. In de nacht van zondag kon het dier zich bij stijgend waterpeil aanvankelijk zelf bevrijden van een zandbank voor het onbewoonde eiland Walfisch. Kort daarna dook hij echter opnieuw op, op een plek van ongeveer twee meter diep.

Sindsdien ligt hij daar:

Israël heeft een reservebataljon geschorst voor het belagen en vasthouden van een team journalisten van de Amerikaanse nieuwszender CNN. De Israëlische legertop spreekt van "een ernstige ethische en professionele misstap".

Het incident vond donderdag plaats in het Palestijnse dorp Tayasir op de bezette Westelijke Jordaanoever. Jeremy Diamond, de correspondent voor CNN in Jeruzalem, deed daar met zijn team verslag van de nasleep van geweld door kolonisten. Die hadden bij het dorp een illegale buitenpost gevestigd. Tijdens het maken van de reportage werden de journalisten vastgehouden door Israëlische soldaten.

Volgens de internationale persvereniging Foreign Press Association (FPA) hadden de journalisten zich duidelijk geïdentificeerd. De organisatie veroordeelt de "gewelddadige aanval" op het team van CNN en spreekt van een aanval op de persvrijheid. "De soldaten richtten zich agressief op de bemanning en aanwezige Palestijnse burgers en richtten hun geweren op hen", aldus de FPA.

Het Israëlische leger liet na onderzoek naar het incident weten het voorval te betreuren en de persvrijheid te respecteren. Een woordvoerder van het leger, luitenant-kolonel Nadav Shoshani, schrijft op X dat het gedrag en de verklaringen van de soldaten ingaat "tegen alles wat van onze soldaten wordt verwacht. We zullen het onderzoeken."

Het leger zegt dat de eenheid zich terugtrekt van de Westelijke Jordaanoever en een training zal volgen om haar "professionele en ethische principes" te evalueren. Ook meldt het leger dat de beschuldiging dat een van de soldaten geweld gebruikte, verder wordt onderzocht door de autoriteiten. CNN en de FPA zeggen dat bij de aanhouding een fotojournalist in de wurggreep werd gehouden. Daarbij zou zijn camera zijn beschadigd.

Op de bezette Westoever worden vaker journalisten tegengewerkt. Volgens Reporters without Borders (RSF) is de repressie tegen journalisten op de Westelijke Jordaanoever en het eveneens bezette Oost-Jeruzalem afgelopen maanden toegenomen en geïntensiveerd.

Israël heeft sinds het begin van de oorlog in de Gazastrook op 7 oktober 2023 tientallen Palestijnse journalisten gearresteerd, vaak zonder aanklacht. Ook kwam er tijdens de oorlog een recordaantal journalisten om: volgens de Verenigde Naties zeker 247. Niet eerder in de recente geschiedenis werden in conflictgebied zo veel journalisten gedood als door Israël.

Veel kritiek

Het geschorste reservebataljon maakt deel uit van Netzah Yehuda, een Israëlische legereenheid die in 1999 werd opgericht voor ultraorthodoxe en religieus-nationalistische soldaten. De eenheid was tot eind 2022 vooral actief op de Westelijke Jordaanoever, maar is sindsdien ingezet in het noorden van Israël en aan de zuidelijke grens van de Gazastrook.

De eenheid kreeg veel kritiek toen in 2022 een Palestijns-Amerikaanse man overleed nadat hij door Netzah Yehuda was aangehouden bij een checkpoint op de Westelijke Jordaanoever. De man, achter in de zeventig, werd onder meer gedwongen lange tijd op zijn buik te liggen en stierf uiteindelijk aan hartfalen.

De VS wilde eerder sancties opleggen aan de Netzah Yehuda-eenheid vanwege ernstige mensenrechtenschendingen, maar zover kwam het niet.

Illegaal

Sinds 7 oktober 2023 is het geweld door Israëlische kolonisten tegen Palestijnse gemeenschappen op de Westelijke Jordaanoever toegenomen. Israëlische veiligheidstroepen treden maar beperkt op tegen kolonisten en kiezen vaak hun kant.

Israël veroverde de Westelijke Jordaanoever in 1967, tegelijk met de Gazastrook en Oost-Jeruzalem. Sindsdien houdt Israël het gebied bezet. Op de Westoever wonen zo'n drie miljoen Palestijnen en ongeveer 700.000 kolonisten in nederzettingen. Volgens het internationaal recht zijn de nederzettingen illegaal.

Wat houdt de bezetting van de Westelijke Jordaanoever in, en wat betekent die voor Palestijnen die er wonen? Onze correspondent laat het zien in deze eerder gepubliceerde video:

Hoe overleef je als jonge artiest? Afgaand op het relaas van de Ierse muzikant John Blek is dat niet eenvoudig. Hij stortte zich op 16-jarige leeftijd op een muziekcarrière. In het begin hield hij dat alleen vol door 'real jobs' erbij te doen, zoals hij gekscherend zegt. Een tijd werkte hij in medicijnenfabriek, later ging hij aan de slag in een schoenenwinkel.

Tegenwoordig kan hij behoorlijk leven van zijn artiestenbestaan. John Blek was een van de Ierse kunstenaars die drie jaar lang deelnamen aan een proefproject voor een basisinkomen voor artiesten. Het maakte voor hem een wereld van verschil. "Ik dacht dat ik de loterij had gewonnen."

Blek investeerde een deel van zijn basisinkomen in de bouw van een nieuwe opnamestudio in zijn achtertuin. Hij is niet meer afhankelijk van dure commerciële studio's. "De meeste muzikanten kunnen hier alleen maar van dromen", vertelt hij. "Het heeft me creatieve vrijheid gegeven. Ik hoef me niet langer te haasten, omdat ik maar een beperkte studiotijd heb en een snel slinkende bankrekening."

Win-win voor Ierland

Na het succes van het proefproject besloot de Ierse regering dit jaar het basisinkomen voor artiesten permanent te maken. "In Ierland hechten we enorme waarde aan kunstenaars", zegt minister van Cultuur Patrick O'Donovan tegen de NOS.

"We willen met het basisinkomen erkennen dat er mensen zijn die met hun artistieke talent veel aan ons land geven, maar er geen goede financiële beloning voor krijgen. We willen hun bestaan minder onzeker maken."

Het zijn niet alleen kunstenaars die ervan profiteren. De regering deed grondig onderzoek naar de impact van het basisinkomen. Voor iedere euro die de overheid uitgaf aan het basisinkomen, kreeg de Ierse economie 1,39 euro terug. "Het is een win-win voor Ierland", aldus de minister.

Hoe werkt het Ierse basisinkomen voor kunstenaars?

Het is geen enorm bedrag wat de kunstenaars krijgen (zie kader). In een stad als Dublin, waar je al snel 2500 euro per maand aan huur betaalt voor een eenvoudig appartement, dekt het niet eens de woonlasten. Maar voor artiesten als Aisling O'Mara maakte het een enorm verschil.

Haar carrière als actrice begon met vallen en opstaan. Ze werkte tot 25 uur per week in een kledingwinkel en in haar vrije uren werkte ze aan het schrijven van toneelscripts en acteerde ze in toneelstukken. "Ik kreeg betaald voor 25 uur per week, terwijl mijn werkweek in werkelijkheid 60 uur was. Het was echt jongleren."

Ze was een van de 2000 gelukkigen die in 2022 werd uitgekozen voor het proefproject. Voor haar was het meer dan financiële ondersteuning, het maakte ook haar kunst beter. "Ik kreeg de kans om 'nee' te zeggen tegen bepaalde projecten die ik anders wel had aangenomen voor het geld. Als acteur is het heel belangrijk voor je creativiteit dat je de ruimte en tijd krijgt om na te denken over je werk."

O'Mara's carrière begint de laatste jaren een steeds hogere vlucht te nemen. Vorig jaar speelde ze in de Hollywood-film Blue Moon met Ethan Hawke. De laatste maanden speelt ze de hoofdrol in het toneelstuk Poor, een vertolking van de bestseller van het gelijknamige boek van Katriona O'Sullivan. Ook het toneelstuk is een succes: de voorstelling werd begin dit jaar met zes weken verlengd.

Was ze zover gekomen zonder het basisinkomen? O'Mara is stellig: "Ik zou anders nooit deze fase van mijn carrière hebben bereikt." Hetzelfde verhaal geldt voor muzikant John Blek. In januari kwam zijn album The Midnight Ache uit, dat was geproduceerd in zijn eigen studio en uitgebracht onder zijn eigen label. Maakte het basisinkomen het verschil? "Absoluut."

Cultureel powerhouse

Toch kun je je afvragen of het culturele powerhouse Ierland een basisinkomen voor artiesten nodig heeft. Het land heeft artiesten als U2 en The Cranberries en schrijvers als Sally Rooney en Paul Lynch voortgebracht. Ook op filmgebied slepen Ierse acteurs en filmregisseurs de laatste jaren de ene naar de andere prijs binnen, van Cillian Murphy tot recent nog Jessie Buckley, die een Oscar won voor beste actrice met de film Hamlet.

"Jazeker, onze cultuur bloeit", erkent muzikant John Blek. "Maar dat komt niet uit de lucht vallen. Er moet een plek zijn waar je een concert kan doen voor vijftig mensen. Er moeten theaters zijn waar je voor het eerst een comedyshow kan ontwikkelen. Anders krijg je nooit een Oscar, een Grammy of een wereldwijde sensatie."

Blek omschrijft het basisinkomen dan ook als bemesting voor het prille zaad van de kunst. "Het creëert een voedingsbodem voor kunst in Ierland. We hebben geen olie of gas. Maar we hebben wel onze kunst!"

Een 48-jarige man is vanochtend op een bouwplaats in Zaandam onder een betonplaat gekomen en overleden. Dat bevestigt een woordvoerder van de Nederlandse Arbeidsinspectie aan de regionale omroep NH.

De hulpdiensten werden even na 08.00 uur gealarmeerd over het ongeval aan de Thorbeckeweg in Zaandam. Daar zijn werkzaamheden bezig om de verkeersdruk te verlagen. Het is nog onduidelijk waardoor het ongeluk heeft kunnen gebeuren.

De Arbeidsinspectie is een onderzoek begonnen.

De Erasmusprijs 2026 is toegekend aan kunstenaar en regisseur Steve McQueen. Dat heeft de Stichting Praemium Erasmianum bekendgemaakt.

De oeuvreprijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een persoon of instelling die een buitengewone bijdrage heeft geleverd op het gebied van geesteswetenschappen, sociale wetenschappen of de kunsten.

Het thema van dit jaar is Ecce Homo, oftewel Zie de mens, schrijft de stichting in een persbericht. "In een wereld die wordt gekenmerkt door polarisatie en ongelijkheid vraagt McQueens werk om aandacht en empathie. Het nodigt ons uit om zorgvuldig en zonder vooroordelen te kijken -ecce homo- en onszelf in de ander te herkennen."

De Bezette Stad

De Britse McQueen (56) is onder meer bekend van de film 12 Years a Slave, dat het verhaal vertelt over een zwarte man die wordt ontvoerd en tot slaaf wordt gemaakt. Voor die film kreeg hij in 2014 als eerste zwarte regisseur een Oscar voor in de categorie Beste Film.

In 2023 verscheen de documentairefilm Occupied City, in het Nederlands De bezette stad. Aan die film werkte McQueen drie jaar, samen met zijn Nederlandse vrouw Bianca Stigter. Het stel is al jaren samen en woont deels in Londen en deels in Amsterdam. De documentaire duurt 4,5 uur en verbindt de bezetting van Amsterdam door de nazi's met de coronapandemie en de daaraan verbonden protesten.

Een kunstversie van de film, die 34 uur duurt, werd van september 2025 tot eind januari dit jaar vertoond op de voorgevel van het Rijksmuseum in Amsterdam.

"Als regisseur en kunstenaar toont McQueen bij uitstek wie we zijn in momenten van kwetsbaarheid, hoe we met elkaar omgaan en hoe de geschiedenis ons heden vormt", zegt de stichting. "Dat doet hij zonder te oordelen en zonder morele complexiteit." Volgens de stichting sluit dat aan "bij de humanistische geest van Desiderius Erasmus", naar wie de prijs vernoemd is.

De Erasmusprijs bestaat sinds 1958 en werd 68 keer uitgereikt. Onder anderen komiek Trevor Noah, componist John Adams, choreograaf Hans van Manen en de online encyclopedie Wikipedia kregen de prijs eerder.

Aan de Erasmusprijs is een geldbedrag van 150.000 euro verbonden. De regisseur krijgt de prijs in het najaar uitgereikt door koning Willem-Alexander.

Opnieuw is de mogelijkheid uitgesteld om in één keer een bedrag uit je pensioenpot op te nemen. Uit de voorjaarsnota blijkt dat het kabinet het zogeheten 'bedrag ineens' pas in 2029 wil laten ingaan.

Met dat 'bedrag ineens' zouden gepensioneerden 10 procent van hun complete pensioenpot kunnen opnemen. Wie, bijvoorbeeld, 250.000 euro heeft opgebouwd, zou in één keer 25.000 euro kunnen opnemen aan het begin met zijn of haar pensioendatum.

Het idee is dat dit bedrag besteed kan worden aan bijvoorbeeld een camper, bootje of de studie van een kleinkind. De maandelijkse pensioenuitkering wordt dan wel iets lager.

Fiscale gevolgen

Het wetsvoorstel ligt al ruim een jaar bij de Eerste Kamer. De ingangsdatum werd al uitgesteld tot juli 2026. De minister wilde meer duidelijkheid hebben over de fiscale gevolgen.

Budgetvoorlichter Nibud waarschuwde dat mensen zich niet te rijk moeten rekenen met een grote som geld. Door de eenmalige verhoging van het inkomen, kan iemand het recht op zorg- of huurtoeslag verliezen of deels verliezen.

Daarnaast drongen pensioenfondsen erop aan dat de regeling werd uitgesteld. De Pensioenfederatie, de koepel van pensioenfondsen, vreesde dat het bedrag ineens een te grote extra taak zou worden voor de pensioenfondsen.

De meeste fondsen zitten nog volop in de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, wat een uitdaging betekent voor hun administratie. Bij die pensioentransitie wordt de collectieve pensioenpot opgeknipt in kleine, individuele potjes. De hoogte van de maandelijkse uitkering gaat meer meebewegen met de economische groei.

De Europese luchtvaartautoriteit EASA waarschuwt dat de veiligheid van het internationale vliegverkeer steeds meer onder druk komt te staan door gewapende conflicten die het luchtruim beperken. Dat meldt de luchtvaartautoriteit aan persbureau Reuters.

Oorlogen in het Midden-Oosten vergroten de risico's voor de luchtvaart doordat vliegcorridors worden ingeperkt. De oorlog met Iran, die inmiddels al een maand duurt, heeft invloed op het luchtruim in de regio en veroorzaakt extra verstoringen. Vooral op routes tussen Azië en Europa die eerder door of over het Midden-Oosten liepen.

Tegelijkertijd leiden de oorlog tussen Rusland en Oekraïne en gevechten tussen Pakistan en Afghanistan ertoe dat luchtvaartmaatschappijen worden gedwongen steeds smallere en drukkere routes te gebruiken, met name via Azerbeidzjan en Centraal-Azië. Hierdoor ontstaat een concentratie van verkeer in beperkte corridors, wat de complexiteit van het luchtverkeer vergroot en nieuwe veiligheidsrisico's met zich meebrengt.

Hogere kosten en brandstofverbruik

"Het is duidelijk dat het concentreren van verkeer op bepaalde routes, de beschikbaarheid van luchtruim voor luchtverkeersleiding en dat vliegtuigen routes moet gebruiken die minder gebruikelijk zijn, veiligheidsrisico's kunnen opleveren", zegt Florian Guillermet, uitvoerend directeur van EASA tegen Reuters.

Verder blijft het gevaar bestaan van militaire activiteiten in conflictgebieden, zoals raketten of luchtafweersystemen, die een directe bedreiging kunnen vormen voor de burgerluchtvaart. In extreme gevallen kan dit leiden tot het volledig sluiten van het luchtruim. Afgelopen vrijdag verlengde EASA zijn advies om het luchtruim boven Iran, Israël en delen van de Golf te mijden tot 10 april.

De beperkingen van het luchtruim leiden ook tot operationele gevolgen. Vluchten duren langer door omwegen, wat hogere kosten en extra brandstofverbruik met zich meebrengt. Bovendien neemt de druk op de luchtverkeersleiding toe doordat meer vliegtuigen door dezelfde corridors worden geleid.

Duidelijke regels over drones

De luchtvaartautoriteit wil ook duidelijkere regels voor hoe civiele partijen, zoals luchthavens en politie, mogen optreden tegen drones die vliegverkeer verstoren. Nu is vaak onduidelijk wie bevoegd is om in te grijpen en welke middelen daarbij zijn toegestaan. EASA wil vastleggen wanneer en hoe drones mogen worden opgespoord, verstoord of uitgeschakeld, zodat dit veilig en binnen de wet gebeurt.

Volgens Guillermet is er daarom behoefte aan duidelijkere regels, vooral gezien de opkomst van mogelijk door staten gesteunde drone-operaties. "We staan vandaag de dag voor een totaal andere situatie", zegt Guillermet. "De situatie waarmee we nu te maken hebben lijkt meer op hybride oorlogsvoering."

Recentelijk zijn er meerdere verstoringen door drone-activiteit geweest in Europa, zoals op de luchthavens van Kopenhagen, Oslo en München. Rusland wordt daarbij vaker genoemd als verantwoordelijke. Moskou heeft de beschuldigingen regelmatig tegengesproken.

Rusland zet een Britse diplomaat uit na beschuldigingen van spionage. Veiligheidsdienst FSB heeft de Brit twee weken gegeven om het land te verlaten.

De FSB zou hebben ontdekt dat de 29-jarige man betrokken was "bij inlichtingenvergaring en subversieve activiteiten die de veiligheid van de Russische federatie bedreigen". Bewijs daarvoor leverde de FSB niet.

De Brit, die als tweede secretaris werkte op de ambassade in Moskou, zou zich voornamelijk hebben gericht op de Russische economie. Het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken spreekt van intimidatie en noemt de maatregel "volledig onacceptabel".

Onschendbaar

Omdat buitenlandse ambassademedewerkers diplomatiek onschendbaar zijn, worden ze meestal niet vervolgd als ze worden beschuldigd van spionage. Makkelijker is het dan zo iemand persona non grata te verklaren en zo te dwingen het land te verlaten. Vaak leidt dat tot een soortgelijke zet van het beschuldigde land.

Rusland vervolgde in het verleden wel buitenlanders zonder diplomatieke banden voor spionage, zoals de Amerikaanse journalist Evan Gershkovich. Die werd in 2024 veroordeeld tot 16 jaar cel, maar kwam bij een gevangenenruil vrij.

Nederland beschuldigde in 2022 en 2023 nog Russische diplomaten van spionage en zette hen het land uit. Ook andere Europese landen wezen toen van spionage verdachte Russen de deur.

Het Van Gogh-schilderij Lentetuin, dat zes jaar geleden werd gestolen, is gerestaureerd. Vanaf morgen is het kunstwerk weer onbeschadigd en in originele staat te zien in het Groninger Museum.

Het schilderij, dat voluit Lentetuin, de pastorietuin te Nuenen in het voorjaar heet, werd op 30 maart 2020 gestolen uit museum Singer Laren. Dat was uitgerekend op de geboortedag van Vincent van Gogh.

Drie jaar later werd het met de hulp van kunstdetective Arthur Brand teruggevonden. Een onbekende bracht het werk terug naar het Groninger Museum, dat het schilderij aan Singer Laren had uitgeleend. Dader Nils M. (59) uit Baarn stal bij de roof ook een ander schilderij. Hij kreeg acht jaar cel.

In originele staat

Het schilderij van Van Gogh was bij de kunstroof beschadigd en werd in eerste instantie in die staat tentoongesteld om te laten zien hoe dat eruit zag. Het afgelopen jaar was het tijd voor de restauratie.

Het stuk is in de originele staat teruggebracht. "Zoals wij denken dat Van Gogh het heeft geschilderd", aldus Karina Smrkovsky van het Groninger Museum tegen RTV Noord.

Vanaf morgen is Lentetuin weer te zien in het Groninger Museum. "We hopen dat veel mensen het schilderij komen bekijken en nieuwsgierig worden naar de techniek van Van Gogh."

In Australië is een voortvluchtige man gedood na een maandenlange klopjacht, melden Australische media. Dezi Freeman sloeg vorig jaar op de vlucht nadat hij twee politiemannen had doodgeschoten.

De politie wilde niet zeggen hoe ze de man op het spoor zijn gekomen. Wel maakte de politie bekend dat er een drie uur durende schietpartij plaatsvond in een afgelegen gebied in het noordoosten van de deelstaat Victoria. Er zouden geen agenten gewond zijn geraakt.

De politie zegt dat Freeman zich ophield op een terrein in de buurt van Thologolong, met afgedankte voertuigen en caravans. Hij zou zich hebben schuilgehouden in een container.

De politie moet de identiteit van de man nog bevestigen, maar gaat ervan uit dat het om de 56-jarige Freeman gaat. Volgens hoofdcommissaris Bush zei de man in de container dat hij Dezi Freeman was.

Bush zegt dat agenten er alles aan hebben gedaan om de man ervan te overtuigen zich vreedzaam over te geven, maar dat zou hij hebben geweigerd. Volgens de hoofdcommissaris had Freeman een deken over zijn schouders waarin hij een wapen had verstopt. Dat wapen zou hij op de politie hebben gericht.

Freeman schoot vorig jaar augustus in zijn woonplaats Porepunkah, zo'n 150 kilometer ten zuiden van Thologolong, twee agenten dood toen ze langskwamen met een huiszoekingsbevel vanwege beschuldigingen van seksueel misbruik. Een derde agent raakte zwaargewond.

Na het incident vluchtte hij de wildernis in. Volgens de politie had hij veel ervaring in de outback waardoor hij lange tijd in het bosachtige berggebied van Victoria kon overleven. Een klopjacht met 450 agenten leverde niks op. Uiteindelijk werd een beloning van 1 miljoen Australische dollars uitgeloofd voor de gouden tip.

Freeman was volgens Australische media een zogenoemde soeverein, iemand die de Australische staat niet erkent. Op sociale media hing hij complottheorieën aan en vergeleek hij de autoriteiten met nazi's.

Onderzocht wordt of Freeman hulp kreeg van anderen om onder te duiken. De politie wil niet zeggen of ze de man op het spoor kwamen na een tip.

De nationale luchtvaartmaatschappij van China heeft voor het eerst in zes jaar weer een vlucht op Noord-Korea uitgevoerd. Het toestel van Air China vertrok rond 08.00 uur plaatselijke tijd uit Peking en landde dik twee uur later op de internationale luchthaven van Pyongyang. Niet veel later vloog het vliegtuig weer terug naar Peking.

De hervatting van het Chinese vliegverkeer komt enkele weken nadat de spoorverbinding tussen China en Noord-Korea was hersteld. Sinds 12 maart reden er weer treinen tussen de landen.

Noord-Korea sloot in 2020 alle grenzen in een poging corona buiten de deur te houden. Hoewel de pandemie alweer jaren onder controle is, besloot het land ook daarna verbindingen met het buitenland op een laag pitje te houden.

Voorzichtig opgestart

De nationale luchtvaartmaatschappij Air Koryo kreeg in 2023 wel al toestemming om weer te vliegen op China, een van de weinige bondgenoten van de dictatuur. Ook werden vorig jaar het trein- en luchtverkeer met Rusland hervat. Het goederentransport was eerder al opgestart.

Storm loopt dat nog niet: AFP-journalisten die peilden hoe populair de trein naar Pyongyang is zagen voornamelijk lege treinstellen. Datzelfde geldt voor de allereerste vlucht. Volgens het Hongkongse mediabedrijf Phoenix waren slecht 20 van de 120 stoelen van het eerste toestel naar Pyongyang bezet. Kort nadat de zo goed als lege vlucht vertrok werden bovendien alle andere vluchten die voor Pyongyang op het schema stonden van de website gehaald.

Dat de treinen en nu het vliegtuig grotendeels leeg zijn, heeft er wellicht mee te maken dat visums alleen nog afgegeven worden voor zakenlieden, diplomaten en sporadisch voor Noord-Koreanen die in het buitenland wonen. Toeristen, met uitzondering van Russen, mogen het land nog steeds niet bezoeken.

Handel

Het afgelopen anderhalf jaar heeft Noord-Korea een paar keer doen lijken of het de grenzen weer zou openen voor toeristen, bijvoorbeeld door het accepteren van buitenlandse inschrijvingen voor de marathon in Pyongyang. Maar ook deze werd begin deze maand zonder reden afgezegd.

Hoewel het land voorzichtig is met het openen van de deuren voor toeristen, neemt de handel in goederen met het buitenland wel toe. Volgens de Chinese douaneautoriteiten nam de handel tussen China en Noord-Korea in de eerste twee maanden van dit jaar met 22 procent toe in vergelijking met een jaar eerder.

China-correspondent Gabi Verberg:

"Lange tijd leek er weinig contact te zijn tussen de leiders van China en Noord-Korea. Volgens experts had dit te maken met de Noord-Koreaanse toenadering tot Rusland, wat door China als risicovol wordt gezien. Maar de relatie tussen China en Noord-Korea lijkt sinds de ontmoeting tussen Xi Jinping en Kim Jong-un in september weer iets opgewarmd.

Begin deze maand stuurde Xi een brief naar Kim om hem te feliciteren met zijn herverkiezing als opperste leider van Noord-Korea. In diezelfde brief noemde Xi de betrekkingen tussen de landen een "waardevol bezit" en bevestigde Xi de band met Pyongyang te willen versterken. Volgens het Noord-Koreaanse staatsbureau zou de Noord-Koreaanse leider verheugd zijn met het bericht van zijn ambtgenoot waarop Kim stelde dat de betrekkingen naar een 'nieuw hoog niveau getild worden'. Wat dit hogere niveau concreet inhoudt, is niet bekend."

Na een promotieonderzoek gericht op de praktijk moeten ook hbo'ers een doctorstitel kunnen halen. Dat wil minister van Onderwijs Letschert (D66) regelen met een nieuwe wet. Daarvoor zou dan een nieuwe titel in het leven worden geroepen: Professional Doctor (PD).

Tegelijk regelt het wetsvoorstel een andere nieuwe titel: Engineering Doctor (EngD). Die graad is bedoeld voor technologische ontwerptrajecten aan universiteiten.

De twee nieuwe promotietrajecten zijn nu al mogelijk als proef, maar zijn nog niet erkend als doctorsgraad. De invoering is volgens Letschert "een missend puzzelstukje". Het PD-traject moet net als het al bestaande universitaire PhD-traject in principe vier jaar duren, het EngD-traject kan na twee jaar afgerond zijn.

Direct toepasbaar

Promoveren aan de universiteit betekent wetenschappelijk, vaak theoretisch onderzoek doen onder leiding van een hoogleraar. Het hbo-promotietraject moet juist meer op de praktijk gericht zijn, al dan niet in samenwerking met het werkveld.

"Praktijkgericht onderzoek is van grote waarde om ons oplossingen te leveren voor maatschappelijke problemen, en is vaak direct toepasbaar voor bijvoorbeeld bedrijven", zegt Letschert. "Ik vind het belangrijk om zulk onderzoek echt te waarderen."

Als de wet wordt goedgekeurd door de Eerste en Tweede Kamer, moeten de eerste kandidaten in het studiejaar 2027-2028 aan hun hbo-promotietraject kunnen beginnen.

Graden?

Met de wetswijziging komen er twee officiële graden bij in het onderwijs: PD en EngD. Een graad is een internationaal erkende titel die je haalt als je een opleiding of onderzoek afrondt. Bekende voorbeelden zijn Doctor, Master en Bachelor.

Op een milieuconferentie in Brazilië hebben 132 landen en de Europese Unie ingestemd met een betere bescherming van veertig diersoorten. Ze worden toegevoegd aan een lijst met rondtrekkende dieren waar in 47 jaar al 1200 diersoorten op werden gezet.

Onder de dieren die nu meer bescherming krijgen zijn vogels, zoogdieren en vissen. Zo beloven Zuid-Amerikaanse landen meer te doen voor jaguars, wat in Afrika geldt voor de met uitsterven bedreigde hyena's. Onder de vogels die op de lijst zijn gezet zijn de Amerikaanse grutto en de sneeuwuil, bekend van de Harry Potter-serie.

In de oceanen van de wereld geldt voortaan meer bescherming voor de hamerhaai, verschillende soorten rog en de smalsnuittoonhaai. Ook de in het Amazonegebied levende reuzenotter is toegevoegd.

Situatie verslechtert

In het VN-Verdrag inzake de bescherming van rondtrekkende wilde diersoorten (CMS) beloven landen er alles aan te doen om de genoemde dieren en hun leefgebied te beschermen. Dat betekent het terugdringen van de jacht en bijvangst, het behoud van leefgebied en het open houden van trekroutes.

Aan het begin van de conferentie in Campo Verde presenteerden milieubeschermers verontrustende cijfers dat het slechter gaat met bijna de helft van de 1200 soorten die beschermd worden onder het verdrag. Een kwart van de diersoorten wordt zelf wereldwijd met uitsterven bedreigd.

"We moeten morgen al beginnen met het uitvoeren van deze afspraken", waarschuwde voorzitter Amy Fraenkel dan ook. "Het is onze plicht het gat te dichten tussen wat we hier hebben afgesproken en wat er in de praktijk gebeurt met deze dieren."

Als oververhitte hardlopers vaker worden gekoeld met ijsbaden en ijshanddoeken, kunnen levens worden gered. Dat zegt Coen Bongers, inspanningsfysioloog bij het Radboudumc en HAN. Uit onderzoek van Omroep Gelderland blijkt dat effectieve koelmethodes nauwelijks worden ingezet bij hardloopevenementen.

Er zijn twee manieren om iemands lichaamstemperatuur snel en effectief naar beneden te brengen: iemand koelen in een ijsbad of met ijshanddoeken. Deze methodes zijn sinds 2023 de standaard bij evenementenzorg. Toch worden ze in de praktijk beperkt ingezet.

Djurre (25) uit Doesburg kreeg tijdens de Dam tot Damloop in 2024 een hitteberoerte toen hij bijna 16 kilometer in de benen had. Zijn lichaamstemperatuur bleek 42,5 graden. Ter plekke werd hij gewikkeld in ijskoude handdoeken. Hij kan het gelukkig navertellen. "Ik had nog nooit van een hitteberoerte gehoord, voordat ik er zelf een kreeg", vertelt hij in de Omroep Gelderland-documentaire Oververhit.

Wat is een hitteberoerte?

Als iemands kerntemperatuur boven de 38 graden komt, is er sprake van oververhitting. Bij extreme oververhitting (boven de 40 graden) in combinatie met neurologische problemen spreken we van een hitteberoerte.

Een hitteberoerte komt niet alleen voor bij hoge buitentemperaturen. Ook bij koelere omstandigheden kan zelfs een getrainde atleet oververhit raken.

Bij een onderzoek tijdens de Zevenheuvelenloop bleek tien jaar geleden dat vijftien procent van de 230 geteste deelnemers met een temperatuur boven de 40 graden over de finish kwam. Geen van hen had echter te maken met neurologische problemen. Niet iedereen die oververhit raakt, krijgt dus ook een hitteberoerte. Een hitteberoerte kan leiden tot orgaanschade, hersenfunctiestoornissen en overlijden.

"Ik kan me er boos over maken dat er nog steeds mensen overlijden aan een hitteberoerte. Dat hoeft niet", zegt anesthesioloog-intensivist Pim de Ruijter, die tevens voorzitter is van de Stichting Veldnorm Evenementenzorg. "Ik vind het wel zorgelijk dat er nog steeds organisaties zijn die weinig met koelmethoden doen. De behandeling van een hitteberoerte is super simpel: gewoon beginnen met koelen", zegt De Ruijter.

"Een koelbad is het meest effectief. Maar ijshanddoeken zijn second best. De lichaamstemperatuur moet gewoon zo snel mogelijk naar beneden", zegt Bongers.

Omroep Gelderland keek mee met een training van het Rode Kruis team met zo'n koelbad:

Om ijsbaden in te zetten bij een hardloopevenement is een specialistisch medisch team nodig. Voor veel organisaties van kleinere evenementen is dat te duur of niet haalbaar. Andere organisaties, zoals die van de halve marathon van Ermelo, hebben wel de optie van ijsbaden in hun protocollen staan, maar zetten die pas in vanaf een bepaalde buitentemperatuur.

Koelbox

IJshanddoeken daarentegen zijn goedkoop en gemakkelijk in te zetten. Je hebt er alleen handdoeken en een koelbox met ijsblokjes voor nodig. Toch denken veel organisaties dat ijshanddoeken voor hun hardloopevenement niet nodig zijn omdat ze bijvoorbeeld in de late herfst of winter plaatsvinden, blijkt uit onderzoek van Omroep Gelderland.

Dat is niet terecht, zegt inspanningsfysioloog Coen Bongers. "Ook bij lagere temperaturen komen hitteberoertes voor. Daarnaast dragen lopers dan meer - en vaak te veel - kleding, waardoor ze minder warmte kwijt kunnen."

Bij vijf grote hardloopevenementen worden sinds een aantal jaar wel koelbaden ingezet. Het gaat om de marathons van Amsterdam, Utrecht en Eindhoven en om de Tilburg Ten Miles en de Dam tot Damloop. De Almere Challenge zet ijsbaden in vanaf een bepaalde buitentemperatuur.

"Het is echt een lifechanger", vindt Bongers. Hij pleit ervoor dat de ijsbaden en ijshanddoeken bij elk hardloopevenement worden ingezet. "In Nederland hoeft in principe niemand te overlijden aan een hitteberoerte."

Verantwoording

Omroep Gelderland stuurde een vragenlijst naar 120 organisatoren van hardloopevenementen in Gelderland. 59 organisaties vulden de vragenlijst in. 2 van de 59 organisaties hebben koelbaden als optie tijdens hun loopevenement.

Bij geen van de evenementen zijn koelbaden ooit ingezet. 41 van de 59 organisaties geven aan dat ze deze twee koelmethodes niet standaard voorhanden hebben.

Coen Bongers is sinds 2019 als onderzoeker betrokken bij tests met ijsbaden bij grote hardloopevenementen als de Dam tot Damloop en de marathon in Amsterdam.

Goedemorgen! De gemeenteraad van Gorinchem besluit over een mogelijke herstemming bij de gemeenteraadsverkiezingen, en bondscoach Ronald Koeman geeft een persconferentie in aanloop naar het duel met Ecuador.

Eerst het weer: in het zuiden en oosten nog enkele buien, het waait ook nog steeds stevig. Vanochtend op de meeste plaatsen droog met af en toe zon. In de middag opnieuw stevige buien, het wordt rond de negen graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

In het zuiden van Libanon is een blauwhelm van de VN-vredesmacht in het land omgekomen door een aanval. Volgens de VN ontplofte er een projectiel bij een van de posten van de vredesmacht in de omgeving van Adshit al-Qusayr in het zuiden van Libanon. Een andere vredeshandhaver raakte daarbij ernstig gewond.

De VN-vredesmacht zegt dat nog niet duidelijk is door wie het projectiel is afgevuurd. Daar wordt onderzoek naar gedaan.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Deventer blikt terug op de opnames voor de oorlogsfilm A Bridge Too Far. Precies vijftig jaar geleden werden de stad en de Wilhelminabrug over de IJssel omgebouwd tot een filmset waar tal van Hollywoodsterren rondliepen.

Fijne maandag!

Een op de tien kiezers stemde bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen via een volmacht. Dat hoge aantal zijn we in Nederland gewend, maar komt in geen enkele andere democratie voor. Internationale waarnemers hebben er al jaren kritiek op.

Uit een data-analyse van de NOS blijkt dat de hoeveelheid volmachtstemmers in individuele stembureaus bovendien nog veel hoger kan uitvallen. In Den Haag stemde op sommige stembureaus een op de drie kiezers via een volmacht.

Het systeem van volmachten kwam deze verkiezingen opnieuw in opspraak: de burgemeester van Gorinchem deed aangifte van verkiezingsfraude. Volgens de burgemeester zijn mensen thuis en telefonisch onder druk gezet om een volmacht af te geven. Sinds 1 januari zijn de regels tegen ronselen aangescherpt. Vanavond wordt duidelijk of er in Gorinchem een herverkiezing komt.

Zwakte in verkiezingsproces

Bij het ronselen van volmachten worden stempassen verzameld om een bepaalde partij of kandidaat te helpen. Er zijn vaker incidenten: zo werd de Roermondse politicus Jos van Rey ervoor veroordeeld. Op grote schaal lijkt fraude niet voor te komen.

De bezwaren tegen volmachten zijn echter breder. "Je weet nooit zeker onder welke omstandigheden iemand zijn stempas heeft afgestaan, en of degene die voor jou gaat stemmen ook echt stemt wat je wil", zegt directeur John Bijl van het Periklesinstituut, dat gemeenten adviseert over onder meer verkiezingen. "Het zal altijd een zwakte in ons verkiezingsproces blijven."

Verkiezingswaarnemers van de OVSE waarschuwden de afgelopen decennia herhaaldelijk voor de "buitenproportionele inzet" van volmachten in Nederland. Volgens de organisatie staat die op gespannen voet met het stemgeheim en het principe dat iedereen één stem zou moeten hebben.

Er is een handvol democratieën dat stemmen per volmacht toestaat, maar nergens gebeurt het zo vaak als in Nederland. In andere landen zijn de regels ook strenger, blijkt uit onderzoek. Officieel is een volmacht bedoeld voor wie niet in staat is om te stemmen, maar veel Nederlanders laten uit gemak iemand anders voor hen stemmen.

Ook maakt de OVSE, die elk jaar z'n 30 verkiezingen in Europa, Noord-Amerika en Azië monitort, zich zorgen over het grote verschil in gebruik van volmachten tussen verschillende regio's.

Grote verschillen

De verschillen tussen gemeenten zijn inderdaad flink: in Urk stemt ruim 20 procent per volmacht, in de gemeente Groningen slechts 7 procent. Ter vergelijking: een aandeel van 7 procent volmachtstemmen was in Vlaanderen reden voor landelijk nieuws en extra onderzoek. De burgemeester van Ninove sprak in 2024 van een "schrikwekkend hoog aantal".

Individuele stembureaus kunnen nog veel hoger uitkomen. In buurthuis Sam Sam in de Haagse Schilderswijk wandelden zo'n 450 kiezers naar binnen, maar er werden ruim 700 stemmen uitgebracht. Met meer dan een derde aan volmachtsbewijzen is dat het hoogste aandeel volmachten van alle stembureaus.

Hoogste aantal volmachtstemmen?

Wie de verkiezingsresultaten analyseert, ziet dat niet een stembureau in Den Haag maar de gemeente Hoeksche Waard het stembureau met het hoogste percentage volmachtsstemmen heeft: 38 procent. Dat blijkt echter een fout, laat de gemeente Hoeksche Waard weten. Bij het tellen van de stemmen zijn 161 volmachten geregistreerd, maar het waren er eigenlijk 61. "Omdat de uitslag al definitief is vastgesteld en de fout geen gevolgen heeft voor het aantal stemmen, kiezen we niet voor een correctie", laat een woordvoerder weten.

De dertien stembureaus met de hoogste percentages volmachten staan allemaal in de gemeente Den Haag. Ook in Bergen op Zoom, Rotterdam en het in opspraak geraakte Gorinchem staan stembureaus met relatief veel volmachtsstemmen. In al die stembureaus ging circa een kwart of meer van de stemmen per volmacht.

De hoogste percentages volmachtsstemmen lijken voor te komen in "christelijke gemeenschappen als Urk en Volendam en in wijken waarin de meerderheid een migratie-achtergrond heeft", meldde de OVSE op basis van een inventarisatie door de Kiesraad.

De regels voor het ronselen van volmachten zijn per 1 januari van dit jaar aangescherpt: het is nu sneller strafbaar om iemand om een volmacht te vragen, en er staan hogere straffen op. Maar tegen de andere bezwaren tegen volmachtsstemmen gebeurt weinig, concludeerde jurist Edward Brüheim in 2023. Daardoor is er nog steeds het gevaar dat iemand op een andere partij stemt dan afgesproken of door bijvoorbeeld een partner of ouder wordt gedwongen zijn volmacht af te geven.

Helemaal afschaffen is ook problematisch, zegt directeur Bijl van het Perikles-instituut. "Dat gaat ook kiezers kosten, is dat het waard?" De opkomst in bijvoorbeeld Rotterdam is met 40 procent al laag. "Als die nog lager wordt, doet dat wel pijn aan mijn hart."

Verantwoording

Voor dit artikel analyseerde de NOS de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen. We baseerden ons daarbij op de zogenoemde OSV-bestanden die alle gemeenten na afloop van de verkiezingen publiceren. Daarbij vergeleken we het aantal geregistreerde volmachtbewijzen met het aantal "toegelaten kiezers", het aantal dat staat voor alle kiezers die met een stempas of een volmachtbewijs zijn geregistreerd.

Van de gemeenten Stichtse Vecht en Vlaardingen konden beperkt geldige uitslagen worden ingeladen ten tijde van het onderzoek: de uitsplitsing naar aantal stembureaus ontbrak in die gemeenten, waardoor individuele stembureaus niet zijn meegenomen in het onderzoek. In het geval van de gemeente Scherpenzeel hebben we de details op stembureauniveau met software van de Kiesraad zelf omgezet naar het juiste formaat. In de gemeenten Hilversum en Wijdemeren waren geen verkiezingen door herindelingen.

De gemeente Den Haag was niet bereikbaar voor commentaar.

De Australische regering neemt maatregelen om de brandstofprijs aan de pomp te verlagen. Het land halveert de accijns op benzine en diesel en zware voertuigen hoeven geen wegenbelasting te betalen. De maatregelen gelden voor drie maanden.

De accijnsverlaging zal de brandstofprijs met omgerekend 15 eurocent per liter verlagen. De maatregelen kosten de regering ruim 1,5 miljard euro.

"De gevolgen van de oorlog aan de andere kant van de wereld laten zich hier ook voelen", zei premier Albanese tijdens een persconferentie in Canberra.

Gratis ov in Melbourne

Dit weekend kwamen twee Australische regio's al zelf met maatregelen om de pijn van de stijgende brandstofprijzen te verlichten. Inwoners van de staat Victoria, inclusief de miljoenenstad Melbourne, mogen een maand gratis met het openbaar vervoer reizen. Ook op het eiland Tasmanië mogen inwoners zonder te betalen van het ov gebruik maken.

Een Russische tanker is volgens het Russische persbureau Interfax aangekomen in Cuba, ondanks een door Amerika opgelegde olieblokkade. De tanker Anatoli Kolodkin heeft naar schatting ruim 700.000 vaten ruwe olie aan boord.

President Trump liet zondag weten dat hij "er geen problemen mee heeft dat iemand een bootlading krijgt, van de Russen of van anderen." Trump zinspeelde tegen verslaggevers op een val van het communistische regime: "Cuba heeft een zeer slechte en corrupte leiding en of ze nu wel of geen boot met olie krijgen, dat maakt niet uit."

Dagelijkse stroomuitval

Cuba heeft sinds begin dit jaar geen olie of olieproducten meer ontvangen, als gevolg van het Amerikaanse besluit om de export van olie vanuit Venezuela naar Cuba te blokkeren. Ook andere landen zoals Mexico mochten van Trump geen olie meer aan Cuba leveren. Daarnaast geldt er al tientallen jaren een door de Amerikanen ingesteld algemeen handelsembargo.

De economische problemen op Cuba worden steeds groter. Urenlange stroomuitval is al een dagelijks fenomeen en ook voorzieningen als stromend water, openbaar vervoer en hulpdiensten dreigen stil te vallen.

Nieuwsuur maakte vorige maand deze reportage op het eiland:

Een bultrugwalvis heeft zich voor de derde keer in korte tijd vastgezwommen in ondiep water voor de Duitse kust. Deskundigen maken zich grote zorgen over het dier.

De bultrug van 13,5 meter lengte strandde een week geleden voor de Oostzeekust bij de plaats Timmendorfer Strand, bij Lübeck. Daar groeven reddingswerkers een geul waarna het dier zichzelf kon bevrijden.

Afgelopen vrijdag lag de bultrug een tijd vast op een zandbank in een baai bij de kustplaats Wismar, ongeveer 50 kilometer naar het oosten.

Het dier zwom daar zaterdag weer weg, maar strandde gisteren een stukje verderop opnieuw in ondiep water:

Het gestrande dier trekt veel bekijks en de waterpolitie heeft al verschillende mensen teruggestuurd die naar de bultrug wilden varen.

Zichzelf bevrijden

Voorlopig zijn er geen verdere reddingsacties gepland, maar de regering van de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren zegt dat er ook geen plannen zijn om de walvis te euthanaseren. Deskundigen koesteren nog steeds de hoop dat het dier zichzelf, na voldoende kracht te hebben verzameld, weer kan bevrijden.

Bultruggen zwemmen normaal gesproken in de Atlantische Oceaan, maar komen soms in de Oostzee terecht tijdens hun zoektocht naar voedsel. De dieren kunnen meer dan 15 meter lang worden en tot 30.000 kilo wegen.

Dankzij afspraken om de dieren te beschermen tegen de walvisvangst wordt de soort niet meer bedreigd.