NOS Nieuws - Algemeen

Bijna de helft van de Nederlanders ervaart sociale overlast in de eigen buurt. Vooral hangjongeren veroorzaken hinder, meldt het CBS op basis van de tweejaarlijkse Veiligheidsmonitor.

Vorig jaar ervoer 46 procent van de mensen ouder dan 15 jaar overlast in de eigen buurt, tegen 42 procent vier jaar eerder. Onder sociale overlast verstaat het CBS onder meer rondhangende jongeren, dronken en verwarde mensen, drugsgebruik en -handel en overlast door buurtbewoners.

Rondhangende jongeren worden het vaakst genoemd als het gaat om sociale overlast (26 procent). Vier jaar geleden was dat nog 22 procent. Ook buurtbewoners veroorzaken vaak overlast: een op de vijf ondervraagden geeft aan hier last van te hebben.

Stad en platteland

In stedelijke gemeenten is de overlast veel groter dan in niet-stedelijke gebieden. Zo zorgen rondhangende jongeren vier keer vaker voor veel overlast in de stad dan daarbuiten en wordt overlast door verwarde mensen vaker gemeld in stedelijke gebieden dan op het platteland (7 procent om 1 procent).

In de politieregistraties is ook een toename te zien van overlast door mensen met verward gedrag. In 2021 registreerde de politie ruim 130.000 gevallen, in 2025 waren dat er bijna 170.000.

Van de vier grootste steden nam in Utrecht de overlast van personen met onbegrepen gedrag het meest toe, gevolgd door Amsterdam. In Den Haag en Rotterdam bleef het aantal registraties van overlast door personen met verward gedrag ongeveer gelijk.

De leefbaarheid in de grote steden staat mede hierdoor onder druk, waarschuwde de Amsterdamse burgemeester Halsema eind augustus. Volgens haar zorgt de combinatie van toenemende dakloosheid, verloedering, crackgebruik en mensen met verward gedrag voor steeds meer problemen.

In de Amerikaanse stad Fort Lauderdale is in korte tijd twee keer een kraan op een huis gevallen. Nadat de eerste kraanwagen was gekanteld en op het gebouw belandde, ging het daarna nog eens mis bij de berging van dat voertuig.

Het eerste ongeluk gebeurde aan het begin van de ochtend toen ongediertebestrijders een tent over het huis wilden plaatsen om termieten uit te roeien. Daarbij begaven de stempels van de kraanwagen het en viel de arm ervan op het dak.

Bij de poging om de kraan te bergen ging het weer mis. Dit keer was waarschijnlijk de last te zwaar want de draagarm van de nieuwe kraan boog door. Ook die kwam terecht op het dak van het huis.

Persoonlijke ongelukken deden zich niet voor. De bewoners van het huis waren niet thuis en geen van de bouwvakkers raakte gewond.

"Ik heb heel erg te doen met de bewoners", reageerde een buurman. "Ze keken er zo naar uit om hierheen te verhuizen en dan krijg je hiermee te maken."

Wanneer een derde takel zal langskomen om beide voertuigen weg te halen is nog niet bekend. Dan pas kan worden vastgesteld hoe groot de schade aan het huis precies is.

De Italiaanse regering heeft een decreet aangenomen dat een maximum stelt aan het aantal leerlingen per klaslokaal met beperkte kennis van de Italiaanse taal. Ook is het dragen van een islamitische gezichtssluier als nikab of boerka op scholen verboden.

Volgens het besluit mag in een klaslokaal maximaal 30 procent van de buitenlandse leerlingen weinig of geen kennis van de Italiaanse taal hebben. Het regeringsbesluit treedt onmiddellijk in werking, maar moet binnen zestig dagen nog worden bekrachtigd door het parlement. De regeringscoalitie heeft daar een meerderheid.

De conservatieve regering van premier Giorgia Meloni zegt dat de maatregelen integratie door middel van taalonderwijs moeten ondersteunen. Meloni schreef op X dat het "gezondverstand-maatregelen zijn die geen verdeeldheid zaaien, maar juist echte integratie bevorderen, 'getto'-klassen vermijden en alle leerlingen gelijke kansen bieden".

Maar één school

Toch is er ook tegenstand in Italië. Sommige onderwijzers, vakbonden en oppositiepartijen waarschuwen dat de nieuwe regels leerlingen kunnen dwingen ver van huis naar school te moeten.

Experts zien de maatregel ook als een manier voor Meloni om haar conservatieve achterban gunstig te stemmen. In Italië is op de rechterflank een nieuwe hardliner in opkomst, de oud-legergeneraal Roberto Vannacci, die probeert te profiteren van de zorgen van Italianen over immigratie en nationale identiteit. Dat brengt de premier in een lastige positie bij de parlementsverkiezingen van volgend jaar.

Wel blijven er nog belangrijke vragen openstaan over de handhaving van de maatregelen. Schoolleiders en vakbonden hebben kritiek. Sommigen noemen het doel begrijpelijk, maar vragen zich af hoe dit in de praktijk moet werken in wijken waar veel migranten wonen en vaak maar één school beschikbaar is.

"Omdat het om kinderen gaat, vermoedelijk jonge kinderen op de basisschool, is het duidelijk dat ze nauwelijks kilometers van huis kunnen afleggen", zei een voorzitter van de Nationale Vereniging van Schoolhoofden.

Weinig boerka's

Minister van Onderwijs Giuseppe Valditara heeft gezegd dat de de maatregel ongeveer 1000 klaslokalen treft, oftewel ongeveer 0,3 procent van het landelijke totaal.

Scholen die niet aan het opgelegde quotum kunnen voldoen, komen in aanmerking voor vrijstellingen en extra financiering voor taalondersteuning. Lerarenvakbonden betogen dat het financieringspakket van de overheid van 14 miljoen euro niet voldoende is om de gespecialiseerde taaldocenten en culturele bemiddelaars aan te stellen die nodig zijn om leerlingen te ondersteunen.

Het decreet verbiedt ook boerka's en nikabs op scholen, terwijl hoofddoeken wel toegestaan blijven. Critici in Italië zeggen dat de maatregel een fenomeen aanpakt dat zelden in Italiaanse klaslokalen voorkomt. Ze vinden dat de kans bestaat dat de maatregel vooral een symbolische politieke kwestie kan worden.

Energiebedrijven moeten zelf verantwoordelijk worden voor het vullen van de gasopslagen, schrijft het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer. Deze seizoens-gasopslagen zorgen voor genoeg gas bij koude winters. De overheid moet zich beperken tot een zogenoemde strategische reservevoorraad voor noodsituaties, zegt het kabinet.

Op dit moment vult de overheid de seizoens-gasopslagen in Norg en Grijpskerk. Voor commerciële partijen is gasopslag nu niet interessant omdat de gasprijs onder meer door het afsluiten van de Perzische Golf op dit moment hoger ligt dan komende winter. Energie Beheer Nederland vult in opdracht van de overheid de gasopslagen daarom met verlies.

Hiervoor heeft het overheidsbedrijf bijna een miljard euro subsidie gekregen. Uiteindelijk worden deze kosten betaald door de gebruikers van het gasnet.

Waar vulgraden van 80 procent voor de gasopslagen eerder het streven waren, is dit inmiddels teruggebracht naar 64 procent. Als het aan het kabinet ligt verdwijnen de door Europa opgelegde vulgraden voor seizoensopslagen helemaal. In overleg met de EU en de Tweede Kamer moet bepaald worden hoe groot de strategische reserve moet zijn. Zo'n reserve is er dan alleen voor fysieke tekorten, niet om hoge gasprijzen te dempen.

De gasopslagen stammen uit de tijd dat Nederland exporteur van grote hoeveelheden Gronings gas was. Nederland, Noorwegen en Rusland voorzagen een groot deel van Europa via pijpleidingen van energie. Gas was toen nog goedkoop in de zomer en duur in de winter.

Inmiddels wordt het grootste deel van het gas in vloeibare vorm (lng) aangevoerd met tankers uit de Verenigde Staten en andere delen van de wereld. Deze wereldmarkt heeft de seizoensinvloeden op de gasprijs definitief veranderd.

Het kabinet voelt er niets voor om ieder jaar een miljard euro of meer uit te geven aan verliesgevende gasopslag. Bovendien mag een lidstaat van de Europese Unie dat gas niet voor zichzelf houden: het gas in de Nederlandse opslagen gaat ook naar andere landen.

Gedwongen

Vanwege het verleden als grote producent en exporteur heeft Nederland relatief grote opslagen. De Europese regels voor het vullen van de gasopslag zijn gebaseerd op een percentage van de totale opslagcapaciteit van een land. Nederland moet met de grote gasopslagen daardoor relatief veel gas opslaan. Pogingen om andere landen hieraan te laten meebetalen leverden niets op.

Nederland wil daarom dat de EU niet naar de opslagcapaciteit van een land kijkt, maar naar de gasvraag in de winter. Bovendien wil het kabinet dus dat de energiebedrijven en niet de overheid verantwoordelijk worden voor de seizoensopslag.

Grote energiebedrijven als Essent, Eneco, Vattenfall en nog 47 kleinere energieleveranciers moeten dan een deel van hun gas verplicht op voorraad hebben in de winter. Een nog te bepalen deel hiervan moet volgens het kabinet dus fysiek in gasopslagen in Nederland aanwezig zijn. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei verwijst naar Oostenrijk waar al een vergelijkbare verplichting is.

Hoe groot de door de overheid beheerde strategische noodvoorraad moet worden is nog niet duidelijk. Hoe meer zekerheid Europa en de Tweede Kamer willen, hoe duurder het wordt. Nederland heeft een olievoorraad voor drie maanden. Een gasvoorraad die groot genoeg is om een koude winter door te komen zonder leveringen, zal vele miljarden euro's kosten.

Over de noodzaak van seizoens-gasopslag en strategische reserves wordt verschillend gedacht. Gasunie pleit voor hoge vulgraden in de seizoensopslag en een flinke noodvoorraad van de overheid. Volgens de voormalige exploitant van de gasopslagen Gasterra (Shell/Esso) is gasopslag niet meer van deze tijd. Het is goedkoper om bij een koude winter een paar lng-tankers extra naar Rotterdam en de Eemshaven te halen.

Een koude winter zal naar verwachting niet snel meer tot een tekort aan gas leiden. Dat kan wel gebeuren als Rusland de gaspijpleiding met Noorwegen opblaast. Of als de Amerikaanse president besluit geen lng meer naar Europa te sturen.

Op dat moment is waarschijnlijk iedere vorm van opslag op termijn onvoldoende om aan de vraag te voldoen. De mogelijkheid om voor dit soort noodsituaties het Groningenveld beschikbaar te houden is door het kabinet definitief afgesloten.

Een mis die het centrum van Parijs totaal lamlegt, peperdure hotelkamers en treinkaartjes, en een voetbalstadion waar binnen de kortste keren geen plek meer te krijgen was: in Frankrijk wordt het bezoek van paus Leo XIV, dat vandaag begint, vergeleken met de komst van een rockster.

Honderdduizenden mensen hopen de komende dagen een glimp op te vangen van de leider van de Rooms-Katholieke Kerk. De Franse veiligheidsdiensten hebben hun inzet flink opgeschaald.

Na Parijs en de voorstad Saint-Denis gaat de paus ook naar het bedevaartsoord Lourdes, waar hij onder meer zal spreken met misbruikslachtoffers. Leo sluit zijn bezoek maandag af in de stad Metz, voor een peptalk aan belangrijke Europese politici.

Krimp van de Franse kerk

Volgende maand is het vijf jaar geleden dat een speciale onderzoekscommissie een vernietigend rapport uitbracht, waaruit blijkt dat binnen de Franse Rooms-Katholieke Kerk tussen 1950 en 2020 naar schatting 216.000 minderjarigen door priesters en andere geestelijken seksueel zijn misbruikt.

Het rapport veroorzaakte een grote schokgolf en heeft een belangrijke stempel gedrukt op het negatieve beeld dat veel Fransen van de katholieke kerk hebben. Nog maar 6 procent van hen gaat regelmatig naar de mis.

Daarom is het opvallend dat de afgelopen jaren het aantal bekeerlingen groeit. Met enige verbazing konden de Franse bisschoppen het Vaticaan berichten dat vorig jaar 21.000 mensen, vooral jongvolwassenen, zich hadden laten dopen. Het is een opsteker voor de paus, al neemt het totaal aantal katholieken nog altijd af.

Geloof en politiek

Het pauselijk bezoek legt ook de breuklijnen binnen de Franse katholieke kerk bloot. Die is net zoals in de Verenigde Staten sterk verdeeld tussen een meer progressieve en conservatieve stroming. Op thema's zoals migratie, inclusiviteit, vrouwenrechten en homoseksualiteit lopen de visies sterk uiteen.

In aanloop naar de presidentsverkiezingen volgend jaar wordt duidelijk dat deze breuklijnen ook langs politieke stromingen gaan. Dagblad Libération schrijft hoe ultraconservatieve katholieke bewegingen rondom het pausbezoek nadrukkelijk hun invloed proberen te laten gelden. Zo komt er tijdens de wake met jongeren in een voetbalstadion een metershoog kruis te hangen, dat afkomstig is van een traditionalistische katholieke organisatie.

Maar vanaf het begin van zijn pausschap roept Leo op tot eenheid. Door zijn boodschap van vrede, verzoening en dialoog uit te dragen probeert hij het vuur van de polarisatie te doven en zich als herder verre van de politiek te houden.

Dat bleek wel toen het Vaticaan resoluut nee zei op het aanbod van president Emmanuel Macron om de paus met militair eerbetoon te ontvangen en hem zelfs een hoge onderscheiding toe te kennen. Waar Macron een heus staatsbezoek voor ogen had, wil de paus dat aspect juist zo weinig mogelijk benadrukken.

Katholieke principes

Als staatshoofd zal Leo wel de president ontmoeten en een toespraak houden voor politici en voorname leden van de samenleving. De verwachting is dat hij daar, en mogelijk ook in het bedevaartsoord Lourdes, de standpunten van de kerk over abortus en euthanasie zal onderstrepen.

In Frankrijk is onlangs een wet goedgekeurd die onder bepaalde omstandigheden hulp bij levensbeëindiging toestaat. Ook is in 2024 door het parlement het recht op abortus in de grondwet opgenomen.

Voor het Vaticaan zijn dat moeilijk te verteren stappen, die de relaties met de Franse overheid niet vergemakkelijken.

Een boost voor de VN en Europa

Toch kent deze reis wel degelijk een politieke en vooral motiverende lading. In Parijs gaat de paus naar Unesco, de VN-organisatie voor onderwijs, wetenschap en cultuur. Daar kan Leo opnieuw oproepen tot constructief gebruik van kunstmatige intelligentie, zoals hij eerder deed in zijn encycliek Magnifica Humanitas.

Ook de Europese Unie krijgt een plaats in het programma. Als laatste etappe gaat de paus naar Metz, de geboorteplaats van Robert Schuman, grondlegger van het verenigde Europa en zeer vroom katholiek. Op dit moment loopt er een kerkelijke procedure om hem zalig te verklaren.

Bij een congres met als titel 'Aan de wortels van Europa voor vrede en eenheid' heeft Leo daar de kans om vooraanstaande Europese politici ervan te doordringen dat Europa zich moet herpakken om een belangrijkere rol te gaan spelen op weg naar een nieuwe wereldorde. Daarmee lijkt de Amerikaanse paus zich net als de Canadese premier Carney te willen ontwikkelen tot een belangrijke bondgenoot voor het oude continent.

Goedemorgen! Paus Leo XIV begint aan een vierdaags bezoek aan Frankrijk, en de rechtszaak gaat verder rondom de willekeurig doodgeschoten tieners in Amsterdam.

Eerst het weer: na een frisse start is het vanmiddag flink zonnig en warm. De temperatuur stijgt naar 19 graden in het uiterste noorden tot lokaal 24 graden in het zuidoosten van het land. Daarbij staat vrij weinig wind.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Premier Jetten heeft in een toespraak bij de Verenigde Naties uitgehaald naar de Amerikaanse president Trump en zijn taal over het Internationaal Strafhof. "Handen af van het hof en alle andere instituties die de internationale rechtsorde beschermen", zei Jetten bij de Algemene Vergadering van de VN in New York. Op die zin volgde applaus uit de zaal.

Trump gebruikte deze week opnieuw harde woorden over het Internationaal Strafhof. Hij noemde het in zijn eigen VN-toespraak een anti-Amerikaans tribunaal dat schijnprocessen voert. Jetten zei daarover dat de aanvallen op het hof de internationale rechtsorde als geheel ondermijnen. "En dat betreft ons allemaal."

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Het debuut van Xavi als bondscoach van het Nederlands elftal zit erop. In Amsterdam speelde Oranje gisteravond 1-1 tegen Duitsland in de Nations League. Lang leek het erop dat Duitsland er met de winst vandoor zou gaan, maar in blessuretijd maakte Cody Gakpo op bijzondere wijze de gelijkmaker.

Kijk hieronder naar de prachtgoal van Gakpo en een samenvatting van de wedstrijd:

Fijne dag!

Een Amerikaans racepaard heeft een andere naam gekregen omdat de oorspronkelijke naam een verwijzing was naar Adolf Hitler. Het dier heette Austrian Painter (Oostenrijkse schilder). Die naam wordt online gebruikt als synoniem voor Hitler, bijvoorbeeld om filters te omzeilen. Hitler is geboren in Oostenrijk en wilde in zijn jonge jaren schilder worden.

De naamwijziging gebeurde op last van The Jockey Club, de Amerikaanse organisatie die de registraties van volbloedpaarden bijhoudt. Bij de organisatie was een klacht binnengekomen nadat Austrian Painter maandag een wedstrijd had gewonnen.

De eigenaar reageerde dat zijn vrouw uit Oostenrijk kwam en dat de Oostenrijker Gustav Klimt hun favoriete schilder was. Hij kwam vervolgens met alternatieve namen die niet veel beter bleken: Braunau Star (Hitler kwam uit Braunau) en My Struggle, de Engelse naam voor Hitlers verboden boek Mein Kampf. Uiteindelijk is het paard als Merrylegs de boeken ingegaan.

Een ander paard van de man moet ook een andere naam krijgen. Dat dier heet New Order, dezelfde naam als de nazi's gebruikten voor hun plan voor een staatsinrichting in het bezette Europa. Ook die naam mag niet van The Jockey Club.

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

Premier Jetten heeft in een toespraak bij de Verenigde Naties uitgehaald naar de Amerikaanse president Trump en zijn taal over het Internationaal Strafhof. "Handen af van het hof en alle andere instituties die de internationale rechtsorde beschermen", zei Jetten bij de Algemene Vergadering van de VN in New York.

Op die zin volgde applaus uit de zaal:

Jetten noemde Trump en de VS in zijn toespraak niet bij naam.

Trump gebruikte deze week opnieuw harde woorden over het Internationaal Strafhof. Hij noemde het in zijn eigen VN-toespraak een anti-Amerikaans tribunaal dat schijnprocessen voert.

Het Strafhof is gevestigd in Den Haag en behandelt rechtszaken over bijvoorbeeld genocide en oorlogsmisdrijven. De VS heeft het hof nooit erkend en bij wet bepaald dat onderdanen niet aan het hof worden uitgeleverd.

Plan voor nieuwe Amerikaanse sancties

Sinds het begin van zijn tweede termijn voert Trump de druk op het Strafhof op. Hij is onder meer boos over het arrestatiebevel van het hof tegen de Israëlische premier Netanyahu en over een onderzoek naar het handelen van Amerikaanse militairen in Afghanistan. Begin deze week kwam via media naar buiten dat de regering-Trump sancties voorbereidt die het hele Strafhof zouden raken. Daarover zei Trump in zijn toespraak overigens niets.

Jetten benadrukte bij de Verenigde Naties dat hij zelf woont in de stad waar het hof is gevestigd. De aanvallen op het hof ondermijnen de internationale rechtsorde als geheel, zei hij. "En dat betreft ons allemaal." Ook vroeg hij zich hardop af hoe je erop tegen kan zijn dat de allerzwaarste misdrijven worden vervolgd.

VS-correspondent Rudy Bouma vanuit New York:

"Voordat de premier het Strafhof bij naam noemde, haalde hij al impliciet uit naar de regering-Trump: 'De pogingen om het internationaal recht te ondermijnen worden gevoed door mensen en groepen met hun eigen agenda, die tegen het belang van eenieder ingaat. Ja, van iedereen.'

Die woorden, kort nadat hij de kracht van de woorden van Anne Frank in herinnering had gebracht, kunnen in diplomatieke kringen als snoeihard worden opgevat. Er klonk dan ook een uitzonderlijk luid applaus.

Volgens Jetten ondermijnen nieuwe sancties tegen het Strafhof niet alleen de internationale rechtsorde, maar zetten ze ook de relatie tussen de VS en Europa verder op het spel. De vraag blijft hoe hard Europa terug durft te slaan. Jetten heeft Brussel verzocht 'alle voorbereidingen te treffen zodat we snel kunnen handelen en stevige tegenmaatregelen kunnen nemen', als er daadwerkelijk nieuwe Amerikaanse sancties tegen het hof komen."

Voor Jetten was het de eerste keer dat hij als premier bij de Algemene Vergadering sprak. Die jaarlijkse bijeenkomst trekt staatshoofden en regeringsleiders van over de hele wereld.

Jetten zei in zijn speech verder dat "middenmachten" de kar moeten trekken in de internationale samenwerking. Daarbij moet volgens hem meer ruimte zijn voor landen uit Latijns-Amerika, Azië en Afrika, die nu nog vaak aan de zijlijn staan.

Concreet sprak Jetten de wens uit voor meer Afrikaanse landen in de Veiligheidsraad, een van de belangrijkste VN-organen. Afrika is daar nu ondervertegenwoordigd.

Zelfs voor Mexico, een land waar alle vormen van geweld dagelijks het nieuws domineren, is het een gruwelijk bericht. Een groep ouders van vermisten, die zich hebben verzameld onder de veelzeggende naam 'Zoekend naar lichamen in heel Mexico', heeft maar liefst 1600 melktanden gevonden op een heuvel in het westen van het land.

In Mexico zijn het vrijwel zonder uitzondering groepen wanhopige ouders die het initiatief nemen voor zoektochten naar hun vermiste kinderen. Ook deze groep deed dat, op een heuvel in de plaats Zacapu in de door geweld verscheurde staat Michoacán. In 2021 werd daar bij het graven op de heuvel een melktand gevonden, zo zegt groepshoofd Margarita López tegen Mexicaanse media. Sindsdien zijn er op die plek 1600 tanden van kinderen gevonden.

Ontvoerd en gedood

Volgens López zijn de tanden afkomstig van zeer jonge slachtoffers van criminele organisaties. De meeste kinderen wisselen hun laatste melktanden als ze 12 of 13 zijn. Bendes hebben de kinderen ontvoerd voor seksuele uitbuiting of orgaanhandel. Het is een vondst die het onvoorstelbare combineert met het frustrerende, want autoriteiten in het gebied zouden al ruim vijf jaar op de hoogte zijn van het feit dat hier een massagraf lag.

Het Openbaar Ministerie in Michoacán heeft de vondst van het massagraf bevestigd, maar wil niet ingaan op specifieke aantallen slachtoffers. Eerdere protesten van de ouders, die onder meer twee weken een sit-in hielden voor het Openbaar Ministerie in Mexico-Stad, om genetisch onderzoek uit te voeren en de melktanden te identificeren, hadden geen resultaat.

In Mexico worden vrijwel iedere week clandestiene graven ontdekt, met daarin soms tientallen lichamen. De groep die de honderden melktanden vond, heeft de afgelopen jaren twee keer elders in Michoacán massagraven gevonden. Bij een van die vondsten werden in 2023 resten van zeker 375 mensen ontdekt.

De afgelopen jaren is volgens recent onderzoek van de Universiteit Iberoamericana het aantal geheime graven in Mexico toegenomen. Ze worden op meer plekken in het land gevonden - vrijwel zonder uitzondering door wanhopige ouders die hun vermiste kinderen zoeken.

Een opvallende conclusie uit het onderzoek is dat de cijfers van media, mensenrechtenorganisaties en oudergroepen vrijwel in iedere staat verschillen van de cijfers die officiële instanties bijhouden. Zo hebben autoriteiten in zeer gewelddadige staten als Guerrero en Guanujuato periodes waarin ze geen clandestiene graven documenteren, terwijl in lokale media tal van berichten over zulke vondsten verschijnen.

130.000 officieel vermisten

Het fenomeen van geheime en verborgen graven in Mexico is onderdeel van de enorme vermissingscrisis in het land. Ruim 130.000 mensen worden officieel vermist, een aantal dat in tien jaar tijd met 200 procent is gegroeid. Conflicten tussen criminele organisaties en gedwongen rekrutering van burgers spelen een grote rol in deze toename.

De Mexicaanse regering wil juist het beeld uitdragen dat het land veiliger is geworden. Begin september meldde president Sheinbaum triomfantelijk dat het aantal moorden in Mexico met 51 procent was gedaald sinds het begin van haar termijn in 2024. Ook andere misdrijven zouden nu minder voorkomen. Het grote aantal kopstukken van criminele organisaties dat de afgelopen twee jaar is opgepakt en uitgeleverd liet de Mexicaanse president ook niet onbenoemd.

Lang wachten op uitsluitsel

Maar over de vermissingscrisis zei Sheinbaum vrijwel niets. Ook onder haar termijn zijn de aantallen vermisten toegenomen. Een opvallend detail uit het rapport is dat in de staten waarin volgens de Mexicaanse regering het aantal moorden het meest is afgenomen, het aantal vermissingen juist is toegenomen.

Onderzoekers wijzen erop dat de regering nu op een andere manier telt. Zo worden lichamen van mensen die in massagraven worden aangetroffen, niet geregistreerd als "omgekomen door moord" zolang de doodsoorzaak niet vaststaat. Omdat autoriteiten amper onderzoek doen bij de vondst van massagraven, vanwege gebrek aan geld en capaciteit of vanwege corruptie, kan het lang duren voordat ouders uitsluitsel krijgen over gevonden stoffelijke resten. Die worden soms jaren in onhygiënische omstandigheden bewaard in mortuaria.

Het is de vraag of de gruwelijke vondst van 1600 melktanden daar verandering in brengt. Of, zoals de Mexicaanse krant Milenio schrijft: "Als 1600 melktanden ons geweten nog niet wakker schudden, dan liggen daar niet alleen kinderen begraven: ook onze harten".

De Amerikaanse rapper Macklemore begint een concertreeks onder de naam 'Free Palestine'. Vorige week werd hij nog uit de Amerikaanse stadiontournee van de Britse zanger Ed Sheeran gezet vanwege zijn pro-Palestijnse uitspraken op het podium.

De rapper meldt dat de opbrengst van de concerten volledig zal gaan naar hulporganisaties voor Palestijnen, zoals Gaza Soup Kitchen, Jewish Voice for Peace en UNRWA, de VN-organisatie voor Palestijnen.

De reeks begint volgende maand in Europa met drie concerten in Dublin, Parijs en Londen. Macklemore gaat ook in de Verenigde Staten optreden, maar daarover wordt later meer bekend.

Robert Kraft

Vorige week verloor de artiest zijn plek in het voorprogramma van Ed Sheeran bij diens tour in de VS. Macklemore zei dat het team van Sheeran onder druk was gezet door de 85-jarige ondernemer Robert Kraft, de eigenaar van een stadion waar ze zouden optreden. Van Kraft is bekend dat hij al vrijwel zijn hele leven pro-Israëlische organisaties steunt.

Kraft wilde niet dat Macklemore zou optreden in zijn stadion vanwege zijn uitspraken en een "bredere geschiedenis van antisemitische retoriek en beeldvorming". Hij zei dat hij zich verantwoordelijk voelt om in te grijpen wanneer volgens hem een grens wordt overschreden en stelde dat zijn stadion "geen platform wil bieden voor haatzaaiende uitingen".

Volgens Macklemore had Kraft ook andere stadioneigenaren tegen hem opgezet waardoor het team van Ed Sheeran zich gedwongen voelde om hem uit de tour te zetten.

Die beslissing had grote gevolgen voor de Britse zanger:

In een uitgebreide verklaring op Instagram waarschuwt Macklemore voor pogingen om artiesten de mond te snoeren: "Wanneer de miljardairs kunnen bepalen welke stemmen op het podium mogen en welke te gevaarlijk zijn om te horen, moet iedereen opletten".

Naast de concertreeks ten behoeve van organisaties die Palestijnen helpen, doneert Macklemore ook zelf een miljoen dollar. Dat geld is een deel van de gage die hij heeft ontvangen voor zijn deelname aan de tour van Sheeran.

De politie heeft vanavond in het Gelderse dorp Kesteren een protest beëindigd tegen de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum. Daarbij zijn meerdere personen aangehouden nadat vuurwerk was afgestoken.

Een paar honderd mensen hadden zich vanavond voor het dorpshuis van Kesteren verzameld. Volgens een verslaggever van Omroep Gelderland werd er vuurwerk afgestoken en klonken er vanuit de menigte leuzen.

Toen de situatie onrustiger werd, greep de politie in. Daarbij werden enkele personen aangehouden en afgevoerd. Een deel van de menigte vertrok daarna, maar meerdere demonstranten bleven voor het dorpshuis staan.

Er waren opvallend veel jongeren aanwezig:

Rond 21.00 uur riep de politie de laatste betogers op te vertrekken. De mobiele eenheid kwam er uiteindelijk aan te pas om de rust te herstellen.

Inmiddels staan er geen mensen meer voor het dorpshuis. De politie meldt dat er "meerdere aanhoudingen" zijn verricht voor het bezit en afsteken van vuurwerk. Om hoeveel aanhoudingen het gaat, wil een woordvoerder van de politie vanavond niet zeggen.

Maatregelen na eerdere rellen

De demonstratie in Kesteren volgt op de ongeregeldheden van vorige week in het nabijgelegen Opheusden. Daar braken na een raadsvergadering van de gemeente Neder-Betuwe rellen uit. Veertien mensen werden toen aangehouden.

De gemeente Neder-Betuwe moet op grond van de spreidingswet 132 asielzoekers opvangen, onder wie acht alleenstaande minderjarigen. In het gemeentehuis was op dat moment een gespreksavond gaande over asielopvang in de gemeente.

Vanwege nieuwe oproepen tot protest stelde de gemeente vandaag voor Opheusden een noodverordening en veiligheidsrisicogebied in.

Signalen

Op sociale media werd vervolgens opgeroepen om naar het dorpshuis in Kesteren te komen. Volgens de gemeente waren er al signalen dat demonstranten zich op Kesteren zouden richten.

Vanavond vergaderde de gemeenteraad opnieuw. Hoewel asielopvang niet op de agenda stond, hield de gemeente rekening met nieuwe verstoringen. Zowel Kesteren als Opheusden ligt in de gemeente Neder-Betuwe.

Slecht slapen, moeilijk concentreren of langdurig hoofdpijn. Het aantal dagen dat werknemers thuiszaten door stress gerelateerde klachten nam in vijf jaar tijd met bijna 50 procent toe, blijkt uit cijfers van arbodienstverleners HumanCapitalCare en ArboNed.

Het aantal dagen dat mensen thuiszitten door stress neemt al jaren toe. De zorg en het onderwijs behoren tot sectoren met relatief veel stress gerelateerd verzuim, zegt een woordvoerder van HumanCapitalCare.

Vakbond CNV zegt de problemen te herkennen. Doordat er in deze sectoren weinig ruimte is om werk flexibel in te richten komt stress sneller voor, zegt de vakbond. "Thuiswerken of later beginnen zit er niet in", zegt een woordvoerder. Daarnaast stapelen problemen met ziekteverzuim zich ook sneller op. "Wanneer iemand ziek is moet in deze sectoren altijd een vervanger worden geregeld."

Personeelstekort

Ook vergrijzing zorgt in deze sectoren voor een tekort aan personeel. Dat tekort verhoogt de werkdruk nog verder, ziet Femke Merel van Kooten van NU'91, een vakbond voor zorgprofessionals.

"Mensen met een bestaand contract wordt gevraagd om extra te werken en ook in de weekenden te werken", zegt Van Kooten. "Dat leidt uiteindelijk tot sneller ziekteverzuim, maar ook burn-outklachten waardoor mensen voor langere tijd uitvallen."

Het Centrum voor Ethiek en Zorg (CEG) onderzocht hoe zorgmedewerkers het personeelstekort ervaren. "Daardoor moeten zorgverleners kiezen aan wie ze zorg kunnen geven, en dat levert ook nog morele stress op", zegt onderzoeker bij het CEG, Deborah Levie. Het zou volgens haar beter zijn als werknemers hierover in gesprek gaan.

Bedrijfsarts bij ArboNed, Redmer van Wijngaarden, zegt dat er ook een rol is weggelegd voor werkgevers. "Het moet niet alleen over de inhoud van het werk gaan, maar ook over hoe het met werknemers gaat."

Brandjes blussen

Dat verzuim door stress jaar op jaar stijgt en mensen ook langer uitvallen komt volgens Christiaan Vinkers, psychiater en onderzoeker naar stress aan het Amsterdam UMC, doordat steeds meer mensen last hebben van stress en werkgevers nog onvoldoende weten wat ze hier tegen kunnen doen.

"Bedrijven komen pas laat in actie als mensen uitgevallen zijn. Stress is heel normaal, maar je moet er ook op tijd bij zijn", zegt Vinkers. "Nu is het vaak nog brandjes blussen en investeren bedrijven in interventies die misschien wel goed voelen, maar nog niet veel veranderen."

Volgens Vinkers besteden wel steeds meer werkgevers aandacht aan stress op werk. "Als je naar de kosten kijkt is preventie economisch ook veel gunstiger."

Corona

De cijfers over de afgelopen jaren hangen wel samen met de coronapandemie, maar zijn daar niet helemaal aan te wijten, zegt een woordvoerder van ArboNed. "Verzuim door stress nam voor de coronapandemie ook al toe, bleef gelijk tijdens de pandemie, en is daarna weer gestegen", aldus ArboNed.

Minister Van Weel heeft na stevige druk van de oppositie erkend dat hij de Tweede Kamer op het verkeerde been heeft gezet in de kwestie over onbehandelde aangiften van burgers bij de politie. Rond middernacht gaf de minister van Justitie en Veiligheid toe dat hij onvolledig was geweest naar de Tweede Kamer.

"Het is klip en klaar dat u zich misleid heeft gevoeld en dat is nooit mijn bedoeling geweest."

Zo maakte Van Weel excuses in de Kamer:

In het debat had de VVD-minister al spijt betuigd dat hij niet meer had gedaan om zijn meningsverschil op te lossen met de Algemene Rekenkamer over het soort aangiften dat niet is behandeld. De Rekenkamer had het over 10.000 aangiften; volgens Van Weel lag dat genuanceerder en ging het voor een deel om meldingen. Hij had niet de indruk willen wekken dat hij het rapport van de Rekenkamer bagatelliseerde, zei Van Weel in het debat.

Oppositiepartijen als Pro, SP, JA21, 50Plus, SGP, BBB en het Kamerlid Keijzer waren ontevreden over deze eerste spijtbetuiging. Het was te mager, was de strekking, omdat Van Weel alleen maar spijt had van de ophef en het beeld dat er was ontstaan.

"De minister heeft meerdere kansen gehad om te zeggen dat hij de Kamer op het verkeerde been heeft gezet, maar daar heeft hij geen gebruik van gemaakt", concludeerde BBB-Kamerlid Van der Plas. "Ik vind de minister vrij star", zei Pro-Kamerlid Mutluer. "Ik wil dat hij goed begrijpt dat het niet oké is."

Sommige partijen lieten doorschemeren een motie van wantrouwen te steunen. Zo'n motie geldt in de politiek als een zwaar middel. En omdat de coalitie geen meerderheid heeft, zou de oppositie een minister kunnen wegsturen. De boodschap bleek aan te komen en Van Weel zei uiteindelijk dat die ook bij hem "binnenkwam".

Meteen stevige kritiek

Vanaf de start van het debat kreeg Van Weel al stevige kritiek van veel oppositiepartijen over zijn uitspraken over onbehandelde aangiften van burgers bij de politie. Er was al maanden een meningsverschil tussen de Algemene Rekenkamer en de minister over het soort aangiften dat bij de politie op de plank blijft liggen.

In juni concludeerde het onafhankelijk instituut dat de overheidsuitgaven controleert dat in 2024 met ongeveer 10.000 aangiften van ernstige misdrijven niets is gebeurd, zoals geweldsmisdrijven. In een eerste reactie zei Van Weel dat er een "vertekend beeld" werd gegeven en dat de politie vooral meldingen laat liggen waar geen aanknopingspunten in zaten.

Uitkomst

Het onderwerp speelde deze week weer op, omdat de president van de Algemene Rekenkamer, Pieter Duisenberg, in een heel ongebruikelijk radio-interview zei dat Van Weel de Kamer op het verkeerde been had gezet. "Met halve feiten wordt een uitkomst gebagatelliseerd", aldus Duisenberg.

Veel oppositiepartijen wilden zeker weten dat de Tweede Kamer niet verkeerd is geïnformeerd. Dat is een politieke doodzonde en vaak een reden om een bewindspersoon weg te sturen.

Lees hier meer over de kritiek van veel oppositiepartijen:

Na de eerste spijtbetuiging bleven partijen, zoals Pro, SP en BBB, hameren op Van Weels erkenning dat hij de Kamer had misleid. Hij zei vooral dat er sprake was van een andere rekenmethodiek en dat hij "nuance" had willen aanbrengen bij het rapport van de Rekenkamer.

Op een vraag van Pro, en later van de SP en BBB, zei de VVD-minister: "Nee, ik heb de Kamer niet misleid". Hij bleef dat herhalen en dat leidde tot irritatie. "Waarom is het zo moeilijk om toe te geven dat u een verkeerd beeld heeft neergezet?", wilde Mutluer weten.

Na de tweede excuses waren de meeste oppositiepartijen tevreden en werd een PVV-motie van wantrouwen alleen nog gesteund door Forum voor Democratie. Na afloop zei Van Weel dat het "een spannend debat" was geweest.

Het Drents Archief waarschuwt mensen voor het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) bij bijvoorbeeld stamboomonderzoek. Het archief ziet steeds vaker dat mensen met behulp van AI onderzoek doen en vervolgens bij het archief documenten opvragen die niet blijken te bestaan, of dat er namen van mensen zijn verzonnen.

De onderzoeken die met AI worden gedaan lijken echt, maar zodra om archiefstukken wordt gevraagd, valt op dat er soms maar weinig van klopt, zegt Ellen van der Velds van het Drents Archief tegen RTV Drenthe. "Het zit in geboorteaktes, overlijdensaktes of huwelijksaktes. Er wordt heel stellig gezegd: 'dit moet er zijn' en dat is er dan niet. Of het ligt onder heel andere inventarisnummers in ons depot."

Met name bij stamboomonderzoek ontstaan volgens Van der Velds soms pijnlijke fouten. Ze noemt als voorbeeld de naam Jan de Vries uit Emmen. "Als ik in onze database ga zoeken op die naam vind ik er al een stuk of vijftig. Als ik dan niet aangeef wanneer hij geboren is, en wie zijn ouders en grootouders waren, dan gaat AI zelf beredeneren welke Jan de Vries ik bedoel."

Pijnlijke fouten

Het Drents Archief is niet het enige archief dat worstelt met AI. De hele sector heeft er volgens Van der Velds last van. "We weten ook van andere archieven dat ongeveer 10 procent van de vragen met AI gestuurd is. Of dat er in elk geval AI gebruikt is bij een onderzoek."

Voor zowel het Drents Archief als voor onderzoekers kan dat vervelend zijn, zegt Van der Velds. "De mensen die onderzoek doen krijgen 'overtuigend' bewijs, maar toch zitten er dan fouten in hun stamboom. Het is daarnaast ook heel vervelend voor ons want het kost ons heel veel extra tijd." Vrijwilligers van het archief zijn soms uren of dagen bezig met een onderzoek dat op AI is gebaseerd. Een onderzoek dat vervolgens niets oplevert.

Van koude kermis thuis

Voor vrijwilliger Koos Fokkens is het inmiddels een bekend probleem. Hij ontving vandaag weer een mailtje dat hij gezien de opmaak verdacht vond. Het was een opsomming met vetgedrukte letters, dat vaak wijst op AI. De informatie die in de mail werd opgevraagd, liep uiteindelijk ook uit op een dood spoor.

En toen hij laatst onderzoek deed naar een historische moordzaak in Zweeloo kwam hij ook van een koude kermis thuis. "Dan ben je tijden bezig omdat je allemaal fysieke rechtbankverslagen moet doorbladeren om vast te stellen of er zo'n zaak is geweest." Na vier weken bleek het verslag waarop het verhaal was gebaseerd in het Drents Archief niet te bestaan.

Hulpmiddel

Toch vindt Fokkens het zelf niet frustrerend. "Want het is prachtig werk om te doen. Je doet een zoektocht en bent feitelijk aan het puzzelen."

De vrijwilliger zegt dat AI niet alleen problemen oplevert, het kan ook een hulpmiddel zijn. "Het kan je op een spoor zetten van een onderzoeksrichting waar je zelf niet aan hebt gedacht", zegt hij. "Als je daar met verstand van zaken naar kijkt en kritisch bent op de geleverde informatie, kan het ook nuttig zijn."

Kunstmatige intelligentie kan bijvoorbeeld helpen bij oude schrijfwijzen van plaatsnamen, het ontcijferen van handschriften of het ordenen van onderzoeksresultaten.

Het Drents Archief benadrukt dan ook dat het niet tegen het gebruik van AI is. "Maar we zeggen wel: blijf zelf goed nadenken en controleer goed de bronnen die AI geeft", zegt Van der Velds.

In Delft hebben vanavond enkele honderden studenten met een fietsoptocht geprotesteerd tegen de onveiligheid op straat. Het protest volgt op enkele geruchtmakende zaken in de afgelopen maanden, waarbij vrouwen in de omgeving van het natuurgebied Delftse Hout werden mishandeld en aangerand.

Enkele studentenorganisaties zetten de actie op en kozen voor een protest per fiets omdat de slachtoffers ook aan het fietsen waren toen ze werden aangevallen. De keuze voor de donderdag is ook bewust: veel studenten gaan op donderdagavond en -nacht uit.

"Dat de incidenten juist tijdens het fietsen zijn gebeurd, raakt ons", zegt voorzitter Juliaan Kramer-Coenen van de SCVR, de koepel van Delftse studentensport- en cultuurverenigingen, tegen Omroep Delft.

"Studenten in Delft fietsen naar de training, repetitie of borrel van hun vereniging en weer terug naar huis. Dat juist deze gewoonte niet veilig kan, maakt ons kwaad."

Volgens de politie deden er aan het protest ruim 300 mensen mee:

Tien dagen geleden werd een 19-jarige man uit Delft aangehouden die wordt verdacht van de mishandelingen en aanrandingen in en om de stad. Volgens de politie heeft hij kort na zijn arrestatie bekend de dader te zijn, en komt het DNA van de verdachte overeen met het materiaal dat bij de slachtoffers is aangetroffen.

De man werd vandaag voorgeleid aan de rechter-commissaris. Die bepaalde dat hij voorlopig nog in voorarrest vast blijft zitten: ten minste nog de komende twee weken.

Een meerderheid van het Israëlische kiescomité heeft voor het uitsluiten van Arabische politieke partijen bij de aanstaande verkiezingen gestemd. De verkiezingen voor het Israëlische parlement, de Knesset, zijn eind oktober. Het hooggerechtshof kan het besluit nog terugdraaien; dat is in het verleden vaker gebeurd.

In het kiescomité zitten voornamelijk leden van de regering van premier Netanyahu. De commissie stemde voor het blokkeren van de deelname van de Verenigde Arabische Lijst en de gezamenlijke lijst van de partijen Hadash, Ta'al en Balad. Ook individuele Arabische parlementsleden werden uitgesloten. Het voorstel om de deelname van de extreemrechtse partij Joodse Kracht van partijleider Ben-Gvir tegen te houden werd verworpen.

In de voorstellen van het comité werd onder meer beweerd dat de Arabische partijen de gewapende strijd tegen Israël steunen. Individuele Arabische parlementslieden zouden zich onvoldoende distantiëren van Palestijnse organisaties. De in Israël gevestigde mensenrechtenorganisatie Adalah, die opkomt voor de Arabische minderheid in het land, weerspreekt die beschuldigingen.

Sleutelrol

Volgens opiniepeilingen kan noch de coalitie van Netanyahu, noch de oppositie rekenen op een absolute meerderheid bij de verkiezingen op 27 oktober. De Verenigde Arabische Lijst zou mogelijk een doorslaggevende rol kunnen spelen bij het bemachtigen van de benodigde 61 zetels voor een meerderheid in het parlement, al zeggen veel oppositieleiders niet te willen samenwerken met de partij. De Verenigde Arabische Lijst maakte eerder wel deel uit van de regering die Naftali Bennett en Yair Lapid in 2021 vormden.

De Arabische partijen veroordelen de stap van het kiescomité. De Verenigde Arabische Lijst noemt de uitsluiting "politiek gemotiveerd en onacceptabel". De gezamenlijke lijst stelt dat het besluit "politiek, racistisch en antidemocratisch" is en wijst erop dat de Arabische partijen in Israël zo'n 1,25 miljoen kiezers vertegenwoordigen.

De verwachting is dat het hooggerechtshof het besluit volgende week zal terugdraaien. Dat gebeurde in 2019 en 2022 ook al bij vergelijkbare besluiten.

Kinderboekenschrijver Sjoerd Kuyper heeft de Gouden Griffel 2026 gewonnen voor zijn boek Maantje verhuist de zee. Kuyper overleed twee dagen geleden op 74-jarige leeftijd. Hij ontving de prijs vorige week in het bijzijn van zijn familie.

De kleinkinderen van Kuyper gingen toen met bloemen en taart bij hem op bezoek om hem het nieuws te vertellen:

De Gouden Griffel is een juryprijs voor het best geschreven kinderboek. De jury roemt de "literaire kwaliteit, humor, warmte, creativiteit en verbeeldingskracht" die samenkomen in een verhaal "dat kinderen volledig serieus neemt" en "hoofd, hart en verbeelding raakt".

Zelf zei hij er vorige week over: "In principe is het een heel vrolijk boek, je kunt er erg om lachen, maar het gaat wel over een serieus onderwerp."

Het verhaal gaat over Maantje die een verhaal schrijft voor haar ernstig zieke oma om haar nog een keer vrolijk te maken. Als oma is overleden, verzint Maantje verhalen om zelf weer vrolijk te worden.

Het Gouden Penseel 2026 voor het mooist geïllustreerde kinderboek gaat naar illustrator Karst-Janneke Rogaar. Ze krijgt de prijs voor haar boek Lucy en Donker.

Het boek gaat over het meisje Lucy en het wezen onder haar bed met de naam Donker. Rogaar deed niet alleen de illustraties, maar schreef ook het verhaal. Ze krijgt de prijs morgen uitgereikt tijdens het Kinderboekenbal.

De Gouden Griffel wordt ieder jaar uitgereikt aan het best geschreven kinderboek. Kuyper won de prijs eerder voor het boek Robin en God uit 1996.

In 2012 kreeg hij voor zijn hele oeuvre de Theo Thijssen-prijs voor kinder- en jeugdliteratuur uitgereikt. De jury prees de manier waarop hij als schrijver in alle genres de juiste woorden vond. "Sjoerd Kuyper kan moeilijke dingen, grootse dingen zelfs, vertellen in een eenvoudige taal, die zich nestelt in je hoofd en blijft rondzingen als een liedje. Een erg mooi liedje."

Veel oppositiepartijen zijn kritisch over het optreden van minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) in de kwestie over de onbehandelde aangiften van burgers bij de politie. Partijen als Pro, Groep Markuszower, SP, Denk, BBB, PVV en SGP willen de zekerheid dat Van Weel de Tweede Kamer de juiste informatie geeft over het aantal aangiften dat bij de politie op de plank blijft liggen.

Dit bleek bij het eerste deel van het debat in de Tweede Kamer over de 10.000 aangiften die niet door de politie worden onderzocht. De Algemene Rekenkamer berichtte in juni dat met duizenden aangiftes van ernstige misdrijven in 2024 niets is gebeurd. Daar wilde de Tweede Kamer hem over aan de tand voelen.

Motie van wantrouwen

"Wij willen geen minister die criminaliteit onder het tapijt veegt", aldus Kamerlid Lammers van de Groep Markuszower. "Heeft de minister wel grip op de cijfers?", wil SP-Kamerlid Dobbe weten.

Een aantal partijen ziet een patroon in Van Weels optreden. "Hij zet een scherp, stellig beeld neer bij de Tweede Kamer en later blijkt het anders te zitten", stelt Denk-Kamerlid El Abassi. JA21-Kamerlid Coenradie sluit niet uit dat ze een motie van wantrouwen gaat indienen. "Is de minister niet zelf een onderdeel van het probleem?"

BBB-Kamerlid Van der Plas vindt dat het de minister van Justitie ontbreekt aan leiderschap en Forum voor Democratie is er voor het antwoord van de minister al van overtuigd dat hij de Tweede Kamer verkeerd heeft geïnformeerd.

'Halve feiten'

De Tweede Kamer roept Van Weel ter verantwoording, nadat de president van de Rekenkamer Pieter Duisenberg dinsdag in een radio-uitzending stelde dat Van Weel de Kamer op het verkeerde been had gezet. "Met halve feiten wordt een uitkomst gebagatelliseerd", aldus Duisenberg.

Al sinds het begin van de zomer speelt er een stevig meningsverschil tussen Van Weel (VVD) en de Algemene Rekenkamer over het soort aangiften dat bij de politie op de plank ligt.

In juni concludeerde het onafhankelijk instituut dat de overheidsuitgaven controleert dat in 2024 met ongeveer 10.000 aangiften van ernstige misdrijven niets is gebeurd, zoals geweldsmisdrijven. De politie kampt met personeeltekorten en heeft te veel op het bordje om aan deze aangiften toe te komen, aldus de Rekenkamer.

De kwestie kreeg een andere wending toen Van Weel in zijn reactie zei dat er sprake was een "vertekend beeld". Volgens de minister zou de politie vooral meldingen laten liggen waar geen aanknopingspunten in zaten.

Hiermee riep Van Weel het beeld op dat hij de cijfers en de problemen bagatelliseerde, iets wat hij zelf nadrukkelijk ontkent. Uit het radio-interview van Duisenberg afgelopen dinsdag werd duidelijk dat de Rekenkamer en de minister het er nog steeds niet over eens zijn.

Menselijk leed

Verschillende oppositiepartijen vinden dat het openlijke getwist over cijfers schadelijk is voor slachtoffers. "Achter deze cijfers gaat groot menselijke leed schuil", zegt Pro-Kamerlid Mutluer. Er ontstaat volgens haar bij slachtoffers van ernstige misdrijven het gevoel dat er niets met hun aangiften wordt gedaan.

Van Weel zal later vanavond de vragen van Kamerleden beantwoorden en uit moeten leggen hoe het nu precies zit. En vervolgens moet de Tweede Kamer duidelijk maken of het hier genoegen mee neemt. De coalitiepartijen D66, VVD en CDA staan achter hun minister. VVD-Kamerlid Martens-America zegt dat de minister en de Rekenkamer andere rekenmethoden hanteren. "Dat is heel lelijk."

Het CDA betreurt dat Van Weel voor "ruis" heeft gezorgd en vindt het jammer dat hij dat had kunnen voorkomen door te zeggen dat de gegevens die het ministerie heeft niet matchen met de gegevens die de Rekenkamer hanteert. "Hij heeft de Kamer niet onjuist geïnformeerd", stelt CDA-Kamerlid Straatman.

Maar deze coalitie heeft geen meerderheid. JA21-Kamerlid Coenradie zegt dat haar vertrouwen in de minister "al best is beschadigd". Als een meerderheid van oppositiepartijen een motie van wantrouwen steunt, kan de oppositie een minister dus wegsturen. Maar zover is het nog niet.

Politiek verslaggever Marleen de Rooy:

"Bij dit minderheidskabinet hebben de oppositiepartijen samen meer zetels en dat willen ze vandaag graag benadrukken. In het verleden zag je bij een meerderheidskabinet in dit soort situaties dat een minister wordt beschermd door de coalitiegenoten. Foutje, volgende keer beter, en door.

Maar zo makkelijk gaat dat nu niet. Minister Van Weel zal zich vanavond dan ook moeten opstellen als een minister van een minderheidskabinet, met reflectie en erkenning dat hij verkeerd heeft gereageerd.

Hoe hij dat gaat doen, wordt later in het debat duidelijk als hij aan de beurt is geweest. Voorafgaand aan het debat erkende hij al voor de camera dat dingen niet helemaal goed zijn gegaan. En mogelijk is vanavond de angel eruit.

Wake-upcall

Al met al kan je dit ook als een soort hernieuwde wake-upcall voor deze coalitie zien. De drie coalitiepartijen kunnen zien dat het zomaar uit de handen kan glippen als minderheidskabinet.

Los van dit onderwerp en minister Van Weel is nu ook duidelijk dat geen van de oppositiepartijen zich verbonden voelt met deze coalitie. Niemand ziet de noodzaak om voor dit minderheidskabinet in de bres te springen. En dat blijft een kwetsbaarheid, die deze avond door minister Van Weel ervaren is."

Augustus en september; normaal gesproken zijn het maanden waarin het flink kan spoken op de Atlantische Oceaan. Orkaan Katrina trok in 2005 een spoor van vernieling door New Orleans. En in 1992 deed orkaan Andrew dat in deze periode in Florida. Een paar jaar geleden was ons eigen koninkrijk nog aan de beurt, toen orkaan Irma tot veel schade en doden leidde op de Bovenwindse eilanden. Zeker Sint-Maarten werd zwaar getroffen.

Doorgaans is het orkaanseizoen rond deze tijd op zijn hevigst, maar dit jaar is het stil. Doodstil. Gemiddeld woeden er jaarlijks zo'n zeven orkanen en veertien stormen op de Atlantische Oceaan. Dit jaar blijft de teller tot nu toe steken op zes stormen en niet één orkaan. Het is voor het eerst in ruim een eeuw dat er zo laat in het jaar nog geen enkele orkaan is gezien. Opvallend genoeg heeft dat alles te maken met weerfenomeen El Niño.

"Het is echt heel stil. Als orkaanwetenschapper verveel ik me een beetje", grapt Nadia Bloemendaal, wetenschapper bij het KNMI. "Maar het is geen gegeven dat er zich helemaal niks gaat vormen", zegt ze. "Het seizoen loopt tot 30 november. We blijven op onze hoede."

Recordaantal zware orkanen

Drijvende kracht achter het geringe aantal stormen en uitblijven van orkanen is een zeer sterke El Niño. Dit natuurlijke fenomeen remt de vorming van de orkanen op de Atlantische Oceaan. Boven de Stille Oceaan gebeurt juist het tegenovergestelde.

Op 3 september zagen satellieten van Copernicus voor het eerst sinds 2015 drie orkanen tegelijk op de Stille Oceaan:

Daar is de situatie dit jaar dan ook heel anders. Voor de kust van Mexico groeide tropische storm Polo ongekend snel uit tot een orkaan van de zwaarste categorie. Daarna zwakte hij wel weer wat af.

Polo is al de derde zeer zware orkaan dit jaar, een evenaring van het record voor de Stille Oceaan. En ook hier duurt het seizoen nog even. Door El Niño ontstaan niet alleen meer orkanen en stormen. Ook nemen ze andere routes, zo belanden ze vaker in Zuid-Korea en Japan. Dat laatste land werd deze week nog getroffen door orkaan Dujuan.

Zeer sterke El Niño

Tijdens een El Niño zwakken passaatwinden boven de Stille Oceaan af. Hierdoor belandt relatief warm water voor de kust van Zuid-Amerika. Dit is een natuurlijke variatie die elke drie tot zeven jaar gebeurt.

De huidige El Niño is bijzonder zwaar. Het water is nu al ongeveer op recordtemperatuur, terwijl El Niño meestal pas in december op zijn sterkst is. Hoewel El Niño in de Stille Oceaan gebeurt, heeft het effecten over de hele planeet.

En niet alleen in de zee maar ook in de atmosfeer gebeurt van alles door El Niño, zegt orkaanexpert Bloemendaal. Zo ontstaat in het oosten van de Stille Oceaan een gebied waar lucht makkelijk opstijgt.

Om een storm te vormen moet lucht óók opstijgen. "In een gebied waar de luchtstroom uit zichzelf al graag naar boven wil, krijgt zo'n storm dus een enorme zet mee", zegt Bloemendaal.

NOS op 3 maakte in 2024 deze uitlegvideo over El Niño:

Boven de Atlantische Oceaan gebeurt juist het tegenovergestelde tijdens een El Niño. Er is een dalende luchtstroom die juist de vorming van stormen tegenwerkt. Ook zijn er grote verschillen in windsnelheid en -richting tussen het oppervlak en hoog in de atmosfeer, oftewel windschering. Stormen ontstaan juist makkelijker als die verschillen klein zijn.

Nu gaat dat veel moeilijker, legt Bloemendaal uit: "De windschering zorgt er nu voor dat alles wat maar probeert te vormen meteen kapot wordt geblazen"

Warm zeewater

El Niño is niet de enige verandering die het aantal orkanen beïnvloedt. Zo was er in 2023 een El Niño en werd het toch een actief jaar voor orkanen boven de Atlantische Oceaan. "Dat was tegen onze verwachtingen als orkaanwetenschappers", zegt Bloemendaal. "Maar het zeewater van de Atlantische Oceaan was toen heel erg warm. Dat zorgde ervoor dat er zoveel energie beschikbaar was dat vormende orkanen de dalende luchtstroom konden doorbreken."

Ook dit jaar is het zeewater van de Atlantische Oceaan relatief warm, maar nog niet zo warm als in 2023.

Mochten er dit jaar helemaal geen orkanen opduiken op de Atlantische Oceaan dan zou dat voor het eerst zijn sinds de jaren zestig. Toen begonnen wetenschappers de aarde in de gaten te houden met satellieten.

Als je nog verder teruggaat in de tijd, zijn er wél jaren geweest waarin mensen geen orkanen waarnamen op de Atlantische Oceaan. Maar toen waren de meetinstrumenten wel beperkter. Zo waren er geen satellieten. Het valt dus niet uit te sluiten dat mensen destijds orkanen misten op volle zee die niet in de buurt van land kwamen.

Het nieuws dat Nederland na een jaar afwezigheid terugkeert naar het Eurovisie Songfestival zorgt voor gemengde reacties. Een onafhankelijk team van experts moet namens de NPO de selectie van de inzending voor zijn rekening gaan nemen. De NOS is verantwoordelijk voor de verslaggeving, de voorbeschouwingen en het commentaar.

Omroep AVROTROS bepaalt sinds 2010 de Nederlandse inzending, maar trok zich terug voor de afgelopen en komende editie vanwege de deelname van Israël. Daarmee heeft het evenement "zijn neutrale karakter verloren", aldus de omroep, die deelname niet bij de eigen waarden vindt passen. De omroep doet dit jaar ook niet mee aan de selectiecommissie.

'Geen ruggengraat'

Dat de NPO deze taak nu op zich neemt, stuit online op forse kritiek. "Slappe hap weer", "net zo'n sterke ruggengraat als Ed Sheeran", "geen ruggengraat" en "je hoort afstand te nemen van een land dat genocide pleegt, niet de verbinding op te zoeken", zijn een paar van de reacties die op platforms te lezen zijn.

Ook is een burgerbeweging online een petitie begonnen waarin ze de NPO oproept het besluit om deel te nemen aan het songfestival terug te draaien. Omdat "het geweld in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever intussen gewoon doorgaat", schrijven de initiatiefnemers. De oproep is inmiddels ruim 25.000 keer ondertekend.

De voorzitter van de NPO gaf gisteren uitleg over het besluit:

Felix Pot, universitair docent sociale geografie aan de Rijksuniversiteit Groningen, doet onderzoek naar de politiek rond het Songfestival. Hij begrijpt de kritiek op en het cynisme rond de Nederlandse deelname.

"AVROTROS is om politieke redenen uitgestapt. Als vervolgens een andere partij de organisatie overneemt, snap ik dat je daarmee voor het publiek een bepaald signaal afgeeft."

Bijvoorbeeld dat de NPO de aangescherpte regels van de EBU, de organisatie achter het Songfestival, en de maatregelen om politieke beïnvloeding te beperken voldoende vindt, schetst Pot.

Zo heeft een land dat het liedjesfestijn wint als het is verwikkeld in een militair conflict niet automatisch recht om de volgende editie te organiseren. "Daarmee wordt natuurlijk op Israël gemikt", aldus Pot.

Ook mogen omroepen en artiesten niet meer actief deelnemen of bijdragen aan promotiecampagnes. Volgens de EBU zijn de strengere regels nodig om beïnvloeding van het stemproces tegen te gaan. De maatregelen volgen op kritiek op de Israëlische deelnemer Noam Bettan, die vorig jaar op sociale media in verschillende talen opriep om op Israël te stemmen.

"Voor de NPO is dit een lastige beslissing geweest", zegt Gerrit-Jan Kooijman, songfestivalexpert en presentator van podcast Ding-a-Dong over het Songfestival. "Omdat AVROTROS zich nadrukkelijk ideologisch opstelde. Dat maakt het voor de NPO ingewikkeld, omdat het lijkt of het die standpunten van een hun omroepen niet deelt."

Volgens Kooijman laat de beslissing ook zien wat de rol van de NPO binnen het omroepbestel is. "Alle omroepen hebben hun eigen kleur. De NPO staat daarboven en erkent dat die verschillende kleuren waarde hebben. Het laat zien: je kunt het fundamenteel op een punt oneens zijn met elkaar, maar dat betekent niet dat we elkaar niet respecteren."

Bestand tegen kritiek

Kooijman vindt het logisch dat de NPO de selectie naar zich toetrekt. Het songfestival is volgens hem een belangrijk podium voor Nederlandse artiesten en daarmee een onderdeel van de culturele opdracht van de publieke omroep.

Wel denkt hij dat het voor de NPO een lastige opgave wordt om een artiest te vinden die bestand is tegen de kritiek en hectiek rond het Songfestival. Er komt veel kijken bij de voorbereiding, het optreden zelf en de begeleiding, ook vanuit de omroep. Volgens Kooijman moet de NPO daarbij in zekere zin opnieuw "het wiel uitvinden".

Over de zoektocht naar een kandidaat maakt Kooijman zich uiteindelijk ook weer niet al te veel zorgen. Er is volgens hem veel expertise binnen de omroepen. Hij verwacht dat de kandidaat iemand wordt die stevig in zijn of haar schoenen staat en ervaring heeft met media-optredens. "En het songfestival benadert hoe Duncan Laurence na zijn overwinning in 2019 zei: 'Music first'."

Ook zal het volgens hem een artiest zijn die wordt omringd door een ervaren team. "Normaal gesproken ben je in september al veel verder in het selectieproces, maar er is nog tijd. Met Claude is het twee jaar geleden ook in korte tijd gelukt om een sterke kandidaat neer te zetten. Er is voldoende talent beschikbaar."

De Nederlandse inzending zal volgend jaar in het Bulgaarse Burgas op het podium staan op een songfestival dat allang niet meer alleen een liedjesfestijn is, ziet ook Kooijman. "Het songfestival zal altijd mee moeten veranderen met de tijd en om moeten gaan met kritiek. We leven in roerige tijden en daar is het songfestival een reflectie van."