NOS Nieuws - Algemeen

In het centrum van Breda heeft een 38-jarige man gisteravond tijdens carnaval voor behoorlijk wat onrust gezorgd. Zo betastte hij vrouwen, vernielde hij prullenbakken en trok hij borden omver.

De misdragingen begonnen vroeg in de avond. Op basis van verhalen van getuigen kreeg de overlastgever van de politie een gebiedsverbod. Toen hij door agenten werd weggeleid uit het centrum deed de man midden op straat zijn broek open en begon hij te plassen, waarna hij werd aangehouden wegens openbare schennis.

Onderweg naar het cellencomplex plaste de man opnieuw, in de politiebus. De politie doet aangifte van vernieling van de bus, die volgens hen door een gespecialiseerd bedrijf moet worden schoongemaakt.

Aangekomen bij het cellencomplex zou de man een politiemedewerker die hem naar zijn cel begeleidde in de hand hebben gebeten. De medewerker raakte niet ernstig gewond, maar heeft wel aangifte gedaan. De verblijfplaats van de verdachte is niet bekend.

Druk bij EHBO

Hulpverleners hadden het ook druk met andere incidenten in de stad vanwege carnaval. De gemeente Breda zegt dat de EHBO een "intensieve avond" had, met name door incidenten gerelateerd aan onderkoeling en alcoholvergiftiging.

De spoedeisende hulp van het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg zegt dat het vannacht verliep zoals verwacht voor een carnavalsnacht. "Een aantal dronken mensen, wat kleine botbreuken, dat soort zaken", laat een woordvoerder weten.

Oekraïne heeft vannacht met drones aanvallen uitgevoerd op Russische doelen. Onder meer olie-installaties van het havencomplex van Taman werden getroffen. Taman is een schiereiland, ten oosten van de Krim, aan de Zwarte Zee. Er werden onder meer opslagtanks en terminals getroffen.

Twee mensen zijn bij de aanvallen gewond geraakt, zegt de Russische gouverneur van de regio. Door de aanvallen, die urenlang duurden, zijn grote branden uitgebroken. Volgens de gouverneur zijn meer dan honderd brandweermensen betrokken bij het bluswerk.

Behalve Taman werden ook aanvallen uitgevoerd het dorp Joerovka, daar niet ver vandaan, en op de stad Sotsji, die ruim 400 kilometer naar het zuidoosten ligt. Bij die aanvallen was minder schade, zeggen de Russen.

Het Oekraïense leger maakt ook melding van de aanval op Taman. Oekraïne heeft de aanvallen op de Russische infrastructuur de afgelopen dagen hervat, na een eerdere gevechtspauze.

Nieuwe gesprekken

Omgekeerd voert Rusland al veel langer zeer zware aanvallen uit op de Oekraïense energiesector. Op veel plekken is daardoor de elektriciteit en de verwarming uitgevallen, waardoor veel Oekraïners in deze barre winter in de kou zitten. In een aantal grote steden zijn mensen geëvacueerd omdat hun niet-verwarmde appartementen door de kou onbewoonbaar waren geworden.

Komende dinsdag begint er in het Zwitserse Genève een nieuwe ronde van besprekingen die moeten leiden tot een eind aan de oorlog. Aan tafel zitten dan gezanten van Oekraïne en Rusland en Amerikaanse bemiddelaars. Het gaat onder meer over veiligheidsgaranties voor Oekraïne na het ingaan van een bestand en over de vraag waar de grens tussen beide landen moet lopen.

Zo eist Rusland de hele Donbas-regio op, die het nu maar voor een deel in handen heeft. EU-buitenlandchef Kallas zei daarover op de veiligheidsconferentie in München dat Rusland diplomatiek probeert binnen te halen wat op het slagveld niet lukt. Om de Donbas wordt al jaren zware strijd geleverd, maar de Russen hebben het gebied tot nu toe niet geheel kunnen veroveren.

De oorlog begon bijna vier jaar geleden, op 24 februari 2022, toen Russische troepen grootscheepse aanvallen uitvoerden op Oekraïne en het land binnenvielen.

Bij Israëlische luchtaanvallen in het noorden en zuiden van de Gazastrook zijn vandaag zeker tien Palestijnen gedood. Dat melden Palestijnse hulpdiensten en gezondheidsfunctionarissen.

In Tal al-Hawa, in het zuiden van Gaza-Stad, werd volgens lokale bronnen een groep burgers getroffen. Daarbij werd zeker één Palestijn gedood, meldt nieuwszender Al Jazeera.

Ook in Khan Younis in het zuiden van de Gazastrook vielen doden. Daar zouden door een luchtaanval zeker vijf mensen zijn gedood. Eerder op de dag werd melding gemaakt van nog eens vier doden bij een aanval op een tentenkamp waar ontheemde families verblijven.

Levensgevaarlijke situaties

Het Israëlische leger zegt dat de aanvallen een reactie zijn op schendingen van het staakt-het-vuren door Hamas. Volgens een woordvoerder voerde het leger aanvallen uit nadat strijders vanuit een tunnel ten oosten van de zogenoemde 'gele lijn' naar boven zouden zijn gekomen.

De gele lijn is een met gele betonblokken gemarkeerde grens in de Gazastrook waarachter het Israëlische leger zich in oktober, na het ingaan van de wapenstilstand met Hamas, heeft teruggetrokken.

De lijn verscheen voor het eerst op een kaart die werd gedeeld door de Amerikaanse president Trump, maar exacte coördinaten zijn nooit gepubliceerd. Burgers weten vaak niet waar de grens loopt, wat tot levensgevaarlijke situaties leidt.

Doden na het bestand

Volgens het leger zijn de Palestijnen gedood bij "gerichte aanvallen" die in lijn zijn met het internationaal recht. Israël zegt meerdere strijders te hebben gedood. Ook zegt het leger dat het doorgaat met het vernietigen van tunnels in het noorden van de Gazastrook.

Israël en Hamas beschuldigen elkaar geregeld van het schenden van het staakt-het-vuren, dat onderdeel is van een breder Amerikaans plan om de oorlog in Gaza te beëindigen.

Het ministerie van Volksgezondheid in Gaza, dat onder controle staat van Hamas, meldt dat sinds het ingaan van het bestand zeker 600 Palestijnen zijn gedood door Israëlisch vuur. Israël zegt dat in dezelfde periode vier militairen zijn gedood door strijders in Gaza.

Neutrale ruimtes

Ondertussen heeft Artsen zonder Grenzen (MSF) een deel van de medische operaties in het Nasser-ziekenhuis in Khan Younis opgeschort. De organisatie zegt dit te doen vanwege ernstige veiligheidsrisico's in het ziekenhuis.

Volgens de organisatie werden medewerkers en patiënten geconfronteerd met gewapende mannen op het terrein, kregen ze te maken met intimidatie en zelfs willekeurige arrestaties. Het ziekenhuisbestuur spreekt dit tegen en stelt dat er juist civiele politie is ingezet om patiënten en personeel te beschermen.

MSF noemt geen specifieke groep of organisatie waartoe de mannen zouden behoren. Het roept alle gewapende partijen, inclusief Israëlische troepen, op de bescherming van ziekenhuizen, personeel en patiënten te waarborgen. De hulporganisatie benadrukt dat ziekenhuizen neutrale ruimtes moeten blijven voor burgers en dat militaire aanwezigheid de veilige levering van medische zorg ernstig bedreigt.

Beschuldigingen

Het Nasser-ziekenhuis is een cruciale medische voorziening in het zuiden van Gaza en behandelt dagelijks honderden gewonden en zieken. Tijdens de oorlog werd het ziekenhuis meermaals doelwit van Israëlische aanvallen. Israël stelde dat Hamas vanuit of nabij ziekenhuizen opereert. Die beschuldiging is altijd door Hamas weersproken.

Het aantal vluchten van en naar Schiphol dat vandaag wordt geannuleerd vanwege de verwachte sneeuw is opgelopen tot 170. Daarvan zijn er 150 van KLM. Het gaat om vluchten die tussen 17.00 uur en middernacht zouden vertrekken of aankomen.

Volgens de luchthaven worden de vluchten geschrapt vanwege de combinatie van sneeuwval en harde wind. Start- en landingsbanen moeten eerst sneeuwvrij worden gemaakt. Dat geldt ook voor de opstelplaatsen van de vliegtuigen. Voor vertrek moeten de toestellen bovendien worden ontdaan van sneeuw en ijs, het zogenoemde de-icen.

KLM laat weten dat Schiphol luchtvaartmaatschappijen heeft gevraagd een bepaald percentage van hun vluchten te annuleren. De maatschappij bepaalt vervolgens zelf welke vluchten dat zijn.

Daarbij proberen de maatschappijen de gevolgen voor reizigers te beperken. Zo kiezen ze ervoor vluchten te schrappen naar Europese bestemmingen met meerdere dagelijkse verbindingen, zodat omboeken makkelijker is. Vluchten naar belangrijke overstapluchthavens, zoals Parijs, blijven vaker staan.

Sneeuwdek en gladheid

In de loop van de middag trekt een gebied met sneeuw vanuit het zuidwesten over het land. In heel Nederland geldt daarom code geel. De eerste sneeuw wordt rond 16.00 uur in Zeeland verwacht. In de avond sneeuwt het tijdelijk in vrijwel het hele land. Dat kan leiden tot een sneeuwdek van 3 tot 5 centimeter, plaatselijk mogelijk meer. Later gaat de sneeuw over in natte sneeuw en regen.

Rijkswaterstaat waarschuwt weggebruikers dat zij morgenochtend rekening moeten houden met gladheid en hun rijstijl daarop moeten aanpassen. Volgens de wegbeheerder kan het op veel plaatsen glad zijn. In Zeeland geldt code geel vooralsnog tot 23.00 uur, in Friesland en Drenthe tot 07.00 uur en in Groningen tot 09.00 uur.

Een glijbaan in zwembad De Watergeus in Zoetermeer is voorlopig buiten gebruik gesteld. Volgens de gemeente hebben zich "enkele incidenten" voorgedaan waarbij zwemmers gewond zijn geraakt.

Wat er is gebeurd en om hoeveel incidenten het gaat, is niet bekendgemaakt. De exploitant van het zwembad heeft niet gereageerd op vragen van Omroep West.

De 100 meter lange glijbaan, de zogenoemde Challenger, is na de ongelukken gesloten en opnieuw geïnspecteerd. Uit glijtesten blijkt dat de baan, sinds de zomer van 2024 in gebruik, te snel gaat.

"Sommige gebruikers ervaren in een specifieke bocht onveilig glijgedrag", aldus een woordvoerder van de gemeente. Hoe snel zwembadbezoekers naar beneden gaan, verschilt volgens haar per persoon.

Bij de keuring zijn ook scheuren ontdekt in het laatste deel van de glijbaan, bij de plek waar bezoekers uitstappen. De aannemer is aansprakelijk gesteld. Hoelang de glijbaan dicht blijft, is nog niet duidelijk.

Het zwembad werd in de zomer van 2024 geopend. De bouw ervan duurde langer doordat een onderaannemer failliet ging en de kosten opliepen. Uiteindelijk kostte het zwembad 27 miljoen euro, ongeveer 2,5 miljoen meer dan begroot.

Overlast door jongeren

Kort na de opening werden verschillende gebreken vastgesteld, zoals loslatend tegelwerk en problemen met de toegankelijkheid voor mindervaliden. Volgens sportwethouder Ronald Weerwag is een aantal problemen inmiddels verholpen of nog "in behandeling".

Nog geen maand na de opening kwam er extra cameratoezicht en beveiliging na overlast door een groep jongeren. Vijftien mensen kregen toen een toegangsverbod.

De Franse president Macron heeft opgeroepen tot kalmte na de dood van een 23-jarige man. Hij werd donderdag zwaar mishandeld en liep daarbij hersenletsel op. Een paar dagen later bezweek hij aan zijn verwondingen, maakte de Franse justitie gisteravond bekend.

De mishandeling vond plaats rond een conferentie waar een politicus van de radicaal-linkse partij La France Insoumise (LFI) een toespraak hield. De radicaal-rechtse vrouwengroepering Collectif Némésis was daarbij volgens Franse media "in de marge" aanwezig. De groep zegt zich in te zetten tegen geweld door immigranten tegen vrouwen.

Toedracht onduidelijk

Wie er achter de mishandeling zit is niet bekend. Over de toedracht gaan verschillende verhalen rond. Volgens een reconstructie van nieuwszender TF1 verstoorden leden van Némésis de conferentie. De groep zelf zegt dat antifascistische activisten uit Lyon hen hadden aangevallen en dat daarbij ook een medewerker van LFI betrokken was. Justitie is een onderzoek gestart.

Volgens Franse media bevond het slachtoffer zich in de kringen rond Némésis en zou hij betrokken zijn geweest bij de beveiliging van leden van de groep. Zijn familie zegt dat de student "noch een bewaker, noch lid van een beveiligingsdienst" was en geen strafblad had.

De familie spreekt van moord en van een "voorbereide hinderlaag" door georganiseerde en getrainde individuen die in de meerderheid waren. Ze waren volgens de familie bewapend en sommigen waren gemaskerd.

Na het incident van donderdag werden in verschillende regio's in Frankrijk partijkantoren van LFI vernield.

President Macron heeft zijn medeleven betuigd aan de familie van het slachtoffer. Ook veroordeelt hij de aanval. In Frankrijk "zal geen enkele zaak, geen enkele ideologie ooit moord rechtvaardigen. Ik roep op tot kalmte, terughoudendheid en respect".

Bij de traditionele carnavalsoptocht in Le Châble in het zuidwesten van Zwitserland zijn zaterdag elf mensen gewond geraakt door een explosie op een praalwagen. Eén persoon raakte ernstig gewond. Het incident gebeurde rond 15.00 uur.

De explosie lijkt te zijn veroorzaakt door de luchtcompressor die het confetti-kanon aandreef, aldus de Zwitserse omroep RTS. Het openbaar ministerie heeft een onderzoek geopend naar de toedracht.

De gewonden zijn ter plaatse behandeld en daarna overgebracht naar verschillende ziekenhuizen in de regio. De hulpdiensten rukten massaal uit. Drie helikopters, vier ambulances en een spoedarts kwamen ter plaatse.

Op verzoek van de aanwezige spoedarts worden bezoekers die binnen 24 uur na het incident last krijgen van gehoorproblemen, zoals aanhoudende oorsuizen, gevraagd contact op te nemen met hun huisarts.

Veiligheid aangescherpt

Le Châble ligt in het kanton Wallis, waar anderhalve maand geleden de tragedie in Crans-Montana plaatsvond. Tijdens de nieuwjaarsnacht brak brand uit in de kelder van een bar in het ski-oord. Het dodental na de brand staat op 41. Ook raakten meer dan honderd mensen gewond.

Omroep RTS meldt dat gemeenten in de regio de regelgeving rond brandveiligheidsnormen in openbare gebouwen hadden aangescherpt. Volgens de omroep worden de veiligheidsinspecties nu vrijwel zeker uitgebreid naar carnavalswagens.

Wereldleiders komen dit weekend bijeen op de veiligheidstop in München. Voor de Europeanen staat één thema centraal: onafhankelijker worden van andere grootmachten.

Een belangrijk onderdeel daarvan is zeldzame aardmaterialen uit eigen grond halen. Zoals uit het gebied boven de poolcirkel in Zweden. Maar de Sami-gemeenschap, de enige inheemse bevolking van de Europese Unie, zegt hierdoor te worden weggejaagd.

De potentiële nieuwe mijn zal precies worden gebouwd op de route waar de rendieren van het Sami-volk twee keer per jaar de tocht maken van de bergen naar de kust.

"Dit is de laatste route die we nog over hebben in de omgeving, er zijn al zo veel mijnen aangelegd door de Zweden", zegt Lars-Marcus Kuhmunen, voorzitter van de Sami-gemeenschap Gabna. "Als hier nog een mijn komt, wordt het onmogelijk voor ons om te blijven leven en werken in de omgeving."

De grond onder Kiruna, een plaats met zo'n 20.000 inwoners, zit vol zeldzame aardmetalen als neodymium, terbium en dysprosium. Mineralen en zeldzame aardmetalen zijn cruciaal voor de defensie-industrie. Ook in de zorg en in de fossielvrije technologie zijn ze hard nodig.

Cultuur voortzetten

Het opgraven van die stoffen in Kiruna is een van 47 belangrijke projecten die Europa zelfstandiger moeten maken. En dan met name van China en de VS; twee geopolitieke grootmachten die zich vijandiger opstellen tegenover Europa.

De Zweedse regering moet volgens conventies van de VN en de Raad van Europa waarborgen dat de Sami hun cultuur en manier van leven kunnen voortzetten. Dat wordt onmogelijk gemaakt met de geplande mijnen, zeggen de Sami.

Ook het stadsbestuur van Kiruna maakt zich zorgen. Recent werd bekend dat twee derde van de stad gesloopt of verplaatst zal moeten worden als de nieuwe mijnen er komen.

Volgens de lokale gemeenschappen moeten zij helemaal zelf opdraaien voor de Europese ambitie om geopolitiek zelfstandiger te worden. Van de Europese Commissie kunnen ze naar eigen zeggen geen hulp verwachten.

Bijproduct

Kiruna is om meerdere redenen een plek waar de EU nu naar kijkt. In de buurt van de Zweedse plaats is de concentratie hoger dan elders - al zijn zeldzame aardmetalen niet zo zeldzaam als de term doet vermoeden.

Ook is het winnen en raffineren van de aardmetalen vooral haalbaar voor mijnbedrijven die al operationeel zijn, omdat het een omslachtig, smerig en energieslurpend proces is. En anders dan in Nederland gingen de Zweedse mijnen nooit dicht. Inmiddels wordt rond 90 procent van het Europese ijzererts uit de Zweedse grond gehaald.

Als je wilt gaan graven naar zeldzame aardmetalen in Europa, kun je dat het beste doen in Kiruna, aldus Irina Patrahau, grondstoffenanalist bij het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS). "Ze hebben daar ervaring met het opzetten van hoogtechnologische mijnen, grotendeels aangestuurd door robots", zegt Patrahau.

Ook is er een overschot aan groene stroom in Zweden, met name uit waterkracht. "De impact op natuur en klimaat wordt dus relatief klein. Maar mijnen helemaal zonder impact, dat is het ook niet."

'Trump is wakker'

Mijnbedrijf LKAB is momenteel aan het onderzoeken hoeveel zeldzame aardmetalen er in de grond zitten onder Kiruna. Het kan zeker tien jaar duren totdat een nieuwe mijn operationeel is, zegt een woordvoerder.

In het gemeentehuis in Kiruna maakt de burgemeester zich zorgen over de Europese plannen. Rusland is niet ver weg, zegt Mats Taaveniku aan de telefoon. "En nu is Trump ook wakker geworden. De grondstoffen in onze gemeente zijn zeer interessant voor de politieke grootmachten."

Volgens Taaveniku heeft die lijst van de Europese Commissie er vooral voor gezorgd dat Kiruna een doelwit wordt voor andere landen. "We zijn heel kwetsbaar geworden."

De portemonnee trekken

Europa stelt geen (economische) hulp of compensatie beschikbaar voor projecten en gemeenschappen die worden beïnvloed door het Europees mijnbeleid, bevestigt een woordvoerder van de Europese Commissie. Als lokale gemeenschappen klem komen te zitten, is het aan het mijnbedrijf of de landelijke overheid om hen te compenseren, aldus de woordvoerder.

Mijnbedrijf LKAB zegt in een reactie gepaste compensatie te zullen verstrekken aan gemeente Kiruna en Sami-gemeenschap Gabna. De lokale gemeenschappen zien dat anders.

Maar misschien moet Europa toch de portemonnee trekken. Het opgraven en raffineren van eigen zeldzame aardmetalen schiet niet op, concludeerde de Europese rekenkamer recent. Deel van de oplossing zou volgens de rekenkamer kunnen zijn dat de EU geld investeert in de mijnbouw. Het is aan de Europese lidstaten en Europarlement om daarover te beslissen.

De voormalige Amerikaanse president Obama heeft gereageerd op een racistische video die onlangs via het account van de huidige president Trump werd gedeeld. Daarin waren de hoofden van Obama en zijn vrouw Michelle geplakt op apenlijven.

In een podcast reageerde Obama op de interviewer die de video aanhaalde. "Het is belangrijk te erkennen dat de meerderheid van de Amerikaanse bevolking dit gedrag zeer verontrustend vindt", zei Obama. "Er speelt zich op sociale media en televisie een soort clowneske show af."

Zonder Trump expliciet te noemen merkte hij op dat het decorum rond publieke functies is afgebrokkeld. "Wat waar is, is dat er geen schaamte meer lijkt te bestaan onder mensen die vroeger vonden dat je een zekere mate van fatsoen, gepastheid en respect voor je functie moest hebben, toch? Dat is verloren gegaan."

Het is uitzonderlijk dat Obama zich uitlaat over de politieke actualiteit in de VS. Doorgaans zijn oud-presidenten terughoudend met commentaar op een opvolger.

Obama zat in de podcast van Brian Tyler Cohen:

De video waarin de Obama's in de laatste seconden als aap te zien zijn leidde tot grote verontwaardiging, ook onder Republikeinen. Kort na de kritiek is het bericht verwijderd van Truth Social, het sociale medium van Trump. Volgens het Witte Huis waren de beelden per ongeluk door een medewerker geplaatst. Het filmpje werd aanvankelijk nog door het Witte Huis verdedigd.

In de 45 minuten durende podcast ging het ook over immigratiedienst ICE. Obama vergelijkt hun acties met die in "autoritaire landen en dictaturen". De optredens van de agenten in Minnesota noemt hij "zeer zorgwekkend en gevaarlijk". Verder prees hij de vreedzame protesten tegen de operaties van diensten als ICE.

Goedemorgen! Schiphol schrapt vluchten vanwege verwachte sneeuwval. En in veel plaatsen staan vanmiddag carnavalsoptochten op het programma.

Eerst het weer: het begint nog zonnig en droog, maar vanmiddag raakt het bewolkt en gaat het vanuit Zeeland sneeuwen. Vanavond ligt er lokaal een sneeuwdek van 3 tot 5 centimeter. In de nacht gaat de sneeuw over in regen.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het Leids Cabaret Festival is gewonnen door Alina Sharipova. Volgens de vakjury kan de cabaretière het publiek op een geestige manier bij haar act betrekken. "Doordat zij zo op haar gemak is, zijn wij het ook", schrijft de jury.

Sharipova nam het in de finale in de Leidse Schouwburg op tegen Levy Geernaert en Meeuw Roovers. De publieksprijs ging naar Meeuw Roovers.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Schaatsers Jenning de Boo en Jordan Stolz streden om het goud op de 500 meter. Een spannende strijd die op enkele honderdsten van een seconde werd beslist. Door er muziek onder te zetten, zag de titanenstrijd op het ijs er nog fabelachtiger uit.

Fijne zondag!

Tijdens een patrouille in de Ecuadoraanse provincie Guayas hebben agenten meerdere mensenhoofden gevonden. De hoofden zaten in jutezakken en werden aangetroffen in een afgelegen gebied, melden lokale media.

In totaal gaat het om acht mannenhoofden, verspreid over twee zakken. In de buurt werden daarnaast meerdere flyers gevonden met de tekst: "stelen verboden".

Het is nog onbekend van wie de hoofden zijn en waarom ze daar zijn achtergelaten. De politie vermoedt dat de vondst iets te maken heeft met het aanhoudende drugsgeweld in de regio.

Ecuador ligt tussen Colombia en Peru, de twee grootste cocaïneproducenten ter wereld. Het land geldt als een belangrijk doorvoerland voor illegale drugs.

Halverwege vorige maand werden in Ecuador vijf afgehakte hoofden gevonden op een strand. Volgens de autoriteiten ging het toen vermoedelijk om een waarschuwing aan bendeleden die lokale vissers bedreigen en afpersen.

Het Internationaal Ruimtestation (ISS) heeft nieuwe bemanningsleden. Een team van vier astronauten kwam afgelopen avond aan bij het ISS.

De bemanning bestaat uit de Amerikanen Jessica Meir en Jack Hathaway, de Rus Andrej Fedjajev en de Française Sophie Adenot. Ze waren vrijdag vanaf Cape Canaveral in Florida vertrokken met een ruimteschip van SpaceX.

Zo zweefde de astronauten ISS binnen:

Hathaway en Adenot verblijven voor het eerst in het ISS. Meir en Fedjajev zijn er voor de tweede keer. Het team blijft acht maanden om onder meer onderzoek te doen naar bacteriën en microben.

Vervroegd terug om ziekte

Het viertal vervangt de astronauten die vorige maand vervroegd terugkeerden naar aarde vanwege een "ernstige medische aandoening" bij een van de astronauten. Wat er precies aan de hand was en hoe het nu met de ruimtevaarder gaat, is niet bekend.

Het was voor het eerst in de 25-jarige geschiedenis van het ruimtestation dat er een noodterugkeer nodig was. Door het incident waren er wekenlang alleen drie astronauten van een Russische missie in het ISS.

Cabaretier Alina Sharipova heeft het jaarlijkse Leids Cabaret Festival gewonnen. De vakjury verkoos Sharipova tot winnaar, de publieksprijs ging naar Meeuw Roovers.

De jury prijst Sharipova om de manier waarop ze het publiek bij haar grappen betrekt. "Doordat zij zo op haar gemak is, zijn wij het ook", schrijft de jury. "Tegelijkertijd heeft ze iets gevaarlijks, zoals ze ons haast ongemerkt medeplichtig maakt aan haar totaal perverse ideeën."

Sharipova nam het in de finale op tegen Levy Geernaert en Meeuw Roovers. Voor haar overwinning ontvangt Sharipova tweeduizend euro voor haar verdere ontwikkeling. Ook gaan de drie finalisten op tournee langs ruim 40 theaters.

Het Leids Cabaret Festival geldt sinds 1978 als een belangrijke springplank voor nieuw cabarettalent. Eerdere winnaars zijn onder meer Najib Amhali, Erik van Muiswinkel en Sanne Wallis de Vries.

In het Flevoziekenhuis in Almere is schurft vastgesteld bij een patiënt op een verpleegafdeling. Het gaat om een zeer besmettelijke vorm van schurft: scabiës crustosa.

De patiënt is geïsoleerd en wordt apart verpleegd. Er zijn vooralsnog geen andere besmettingen vastgesteld.

Schurft wordt veroorzaakt door de schurftmijt, een parasiet die niet met het blote oog te zien is. Besmetting kan plaatsvinden door kort contact, maar ook via kleding of beddengoed.

Bij scabiës crustosa ontstaan er korstjes op het lichaam die vol zitten met scabiësmijten. Ook losse huidschilfers kunnen mijten bevatten, waardoor het zeer besmettelijk is. De belangrijkste klacht is jeuk.

Preventieve behandeling

Patiënten en medewerkers die in contact zijn geweest met de patiënt worden per brief of telefonisch geïnformeerd over de situatie. Zij krijgen ook advies over een preventieve behandeling.

Het ziekenhuis benadrukt dat er geen risico is voor andere patiënten en bezoekers. "Zij kunnen veilig naar het ziekenhuis komen", meldt het Flevoziekenhuis.

De Oekraïense president Zelensky wil verkiezingen houden als er twee maanden een staakt-het-vuren is geweest. Dat heeft hij duidelijk gemaakt op de jaarlijkse veiligheidsconferentie in München. Eerder deze week zei Zelensky "te besluiten tot verkiezingen als de benodigde veiligheidsgaranties er zijn."

Na gesprekken in Abu Dhabi praten de Verenigde Staten, Oekraïne en Rusland volgende week verder in Genève. Of de onderhandelingen dit keer een doorbraak opleveren, is volgens Zelensky nog maar de vraag.

Wat hem betreft is de balans zoek, omdat de VS tot nu toe vooral concessies vraagt van Oekraïne en niet van Rusland. "Eerlijk gezegd voelt het soms alsof de betrokken partijen over totaal verschillende dingen praten."

6000 drone-aanvallen

Zelensky hoopt dat Europa een grotere rol krijgt bij de gesprekken. "Europa is praktisch niet aanwezig aan de onderhandelingstafel. Dat is naar mijn mening een grote fout."

Hij begon zijn toespraak met dankbetuigingen, nadat de Amerikanen hem vorig jaar een gebrek aan dankbaarheid verweten. Hij bedankte in het bijzonder Duitsland, Noorwegen en Nederland voor de bijgedragen luchtafweersystemen.

Tegelijk benadrukte hij dat de steun niet genoeg is. "De ontwikkeling van wapens gaat sneller dan het nemen van diplomatieke beslissingen om die ontwikkelingen te stoppen." Hij vroeg de bondgenoten om sneller wapens te leveren, omdat die vaak pas op het allerlaatste moment aankomen.

Ondanks onderhandelingen over een bestand gaan de Russische aanvallen dag en nacht door. Volgens Zelensky gaat het om 6000 drone-aanvallen sinds januari.

Bij de aanvallen is geen energiecentrale in Oekraïne gespaard, zei hij. Ondanks de aanhoudende bombardementen slaagt Rusland er volgens Zelensky niet in de oorlog te winnen.

NAVO-secretaris-generaal Rutte beaamde dat. Het Russische leger lijdt volgens hem grote verliezen en wint minimaal terrein in de oorlog. "Zo weinig voortgang dat het irrelevant is", zei Rutte.

Volgende week gaan de drie landen weer om tafel. Volgens de Amerikaanse buitenlandminister Rubio, die zaterdag de conferentie toesprak, is een bestand in zicht, al bestreed hij dat de Amerikanen meer druk zetten op Oekraïne dan op de Russen.

'Vertraging'

Bij de nieuwe ronde gesprekken wordt de Russische delegatie geleid door Vladimir Medinski. Die onderhandelde aan het begin van de oorlog ook al namens Rusland. Dat er weer een andere onderhandelaar aantreedt, leidde tot verbazing bij Zelensky. Volgens hem voeren de Russen de wissel door om beslissingen te kunnen vertragen.

Zelensky zei in München meerdere keren dat hij niet gelooft dat de Russische leider Poetin uit is op vrede. Hij herhaalde dat er plannen klaarliggen voor duidelijke veiligheidsgaranties. Zonder die garanties komt er geen deal, zei hij.

Medaille voor skeletonner

Zelensky was verder vol lof voor de Oekraïense skeletonner Vladyslav Heraskevytsj, die werd uitgesloten van deelname aan de Olympische Spelen. "Simpelweg omdat hij van plan was een helm te dragen met daarop de gezichten van mensen die door Rusland in deze oorlog zijn vermoord," zei de president.

Op uitnodiging van Zelensky verscheen Heraskevytsj bij de veiligheidsconferentie. Daar ontving hij een belangrijke Oekraïense onderscheiding, de Orde van de Vrijheid. "Medailles zijn belangrijk voor Oekraïne, en ook voor jou. Maar wie je bent, lijkt mij het belangrijkste", zei Zelensky.

Heraskevytsj was vereerd. Hij droeg de medaille op aan de omgekomen landgenoten op zijn helm. "Ik deel dit met hen, zij verdienen het meer dan ik."

Schiphol annuleert op zondag uit voorzorg vanwege de sneeuw een groot aantal vluchten. Een woordvoerder van KLM bevestigt aan persbureau ANP dat het om zeker 150 vluchten gaat. Of andere vliegmaatschappijen ook vluchten afblazen, is nog niet bekend.

NOS-weerman Marco Verhoef verwacht dat Schiphol in de tweede helft van de middag en in de avond te maken krijgt met sneeuw. Laat in de avond of aan het begin van de nacht naar maandag zouden de problemen voorbij moeten zijn.

Volgens KLM worden vluchten geannuleerd in overleg met de luchthaven. Zowel binnenkomende als vertrekkende vluchten gaan niet door. De woordvoerder kan niet zeggen of het aantal geannuleerde vluchten nog wordt uitgebreid.

Door het preventief schrappen van de vluchten, hoopt de vliegmaatschappij te voorkomen dat mensen voor niets naar Schiphol komen.

Vorige maand kampte Schiphol dagenlang met problemen vanwege sneeuw. Toen gingen honderden vluchten niet door.

De herstelwerkzaamheden van een kapotte bovenleiding ten zuiden van Utrecht zijn afgerond. De treinen rijden weer volgens de dienstregeling, meldt ProRail aan de NOS.

Bij Utrecht Lunetten brak gisteravond een bovenleiding, waardoor er veel minder treinen konden rijden tussen Utrecht en Den Bosch en Utrecht en Arnhem. In verband met carnaval reden er wel treinen, maar minder dan gebruikelijk.

Eerder meldde ProRail dat de werkzaamheden eerder vandaag al klaar zouden zijn, rond 15.30 uur. De prognose werd later bijgesteld naar 18.00 uur. Uiteindelijk konden de treinen vanaf 20.00 uur weer volgens dienstregeling gaan rijden, en reden ze een half uur later weer zoals gebruikelijk.

Gestrande trein

Nadat gisteravond de bovenleiding was afgebroken, reed een trein tegen een loshangend deel van die leiding aan. Daardoor moesten ruim 800 passagiers worden geëvacueerd, zij konden overstappen in een andere trein die naast de gestrande trein werd gezet.

Het wegslepen van de gestrande trein duurde langer dan verwacht. Tijdens de werkzaamheden reden minder treinen tussen Utrecht Centraal en Den Bosch en daardoor ook tussen Utrecht en Schiphol. Tussen Arnhem en Utrecht reden wel intercity's, maar geen sprinters.

De komende dagen, als het door carnaval naar verwachting extra druk wordt, rijdt de dienstregeling rond Utrecht weer volgens planning.

De verre buitenwijken van Kyiv zien er somber uit. Het begint te schemeren aan het einde van de middag, maar de lampen binnen gaan niet aan. Slechts hier en daar is er licht te zien. Veel flats hebben maar een paar uur stroom per dag, meestal midden in de nacht.

Sinds begin januari bombarderen de Russen de civiele infrastructuur van de Oekraïense grote steden nog intensiever dan ze al deden. Daarom zitten honderden grote flats in Kyiv al twee, drie weken zonder verwarming, of ze krijgen maar een klein beetje warmte.

Ljoedmila (83) en kleinzoon Roman (18) wonen in een eenkamerappartement in één van de zwaarst getroffen wijken van Kyiv.

"Net als op straat is hier in de kamer geen verwarming, er is helemaal niets. Ze gaven ons een gaskachel met gasflessen. En dan nog die matras, of hoe heet dat ook alweer, een slaapzak."

Maar daarin houdt Ljoedmila het niet uit. Terwijl oma en kleinzoon wel wat gewend zijn: aan het begin van de oorlog zijn ze eerst vanuit de Donbas naar Lviv geëvacueerd, in het westen van Oekraïne, later pas naar Kyiv.

En nu worden deze twee vluchtelingen weer geëvacueerd, door de sociale dienst van Kyiv. Die nadrukkelijk niet wil spreken van evacuatie, maar het heeft over 'tijdelijk verhuizen'. Om de situatie niet te dramatisch te doen klinken.

Ze zijn overgebracht naar een voormalig vakantiepark buiten de hoofdstad, waar de allerzwaksten worden opgevangen. In principe mogen ze hier een maand blijven. Maar de kans is klein dat Ljoedmila en Roman zullen terugkeren naar hun oude kamer, want de huisbaas heeft de huur opgezegd.

En dan is het nog maar te hopen dat het een beetje warmer is over een maand. In maart kan het zeer koud zijn in Oekraïne. Ook is het de vraag of de energievoorziening beter is tegen die tijd.

Zelensky: 'Geen energiecentrale gespaard'

Door de Russische aanvallen is geen energiecentrale in Oekraïne nog ongeschonden. Dat zei de Oekraïense president Zelensky in het Duitse München, waar hij de deelnemers aan de veiligheidsconferentie daar toesprak. Hij wees erop dat de Russen ondanks de zware aanvallen en de hoge verliezen aan hun kant nauwelijks terrein winnen.

Zelensky zei ook te hopen dat Europa een grotere rol krijgt bij de onderhandelingen over vrede. Hij zei dat de Verenigde Staten tot nu toe vooral concessies vragen aan Oekraïne en niet aan Rusland. Mede daarom was hij voorzichtig over de kans dat gesprekken in Genève komende week een doorbraak opleveren. "Eerlijk gezegd voelt het soms alsof de betrokken partijen over totaal verschillende dingen praten."

Het is onzeker of de energievoorziening in de grote steden deze winter wel gaat overleven. Denys Sakva, een energie-analist in Kyiv, durft geen voorspelling te doen, omdat het systeem "extreem kwetsbaar" is geworden. Hij adviseert investeerders, maar bijvoorbeeld ook de vertegenwoordiging van de Europese Unie in Kyiv.

Door de aanhoudende Russische bombardementen "is het schade op schade", zegt Sakva. Hij ziet dat als het grootste probleem van de Oekraïense energievoorziening. "Er is niet genoeg tijd om de centrales en het netwerk te repareren. Dus we zien nu grote onderbrekingen in de elektriciteitsvoorziening, ook door bijvoorbeeld slecht weer." De stroom valt dus ook uit als er geen beschietingen zijn.

Het zwaarst getroffen is zonder meer de hoofdstad, maar ook steden als Odesa, Soemy, Dnipro en Zaporizja hebben het erg moeilijk. "Import van elektriciteit en massale stroomafsluiting van consumenten zijn de oplossing." Sakva ziet de reparateurs als de echte helden. "Die zijn inmiddels zeer ervaren. Maar de voorraden reserveonderdelen zijn inmiddels heel klein."

Honderden drones tegelijk

Een groot probleem is dat de Russen nu honderden drones tegelijk inzetten. "Daarmee vallen ze de laatste lijnen in het systeem aan die de huishoudens verbinden. Met hun drones nemen de Russen steeds meer 110-kilowatt transformators onder vuur." Die brengen hoogspanning omlaag naar het niveau dat geschikt is voor het stopcontact thuis.

De warmtecentrales worden door de Russen met ballistische raketten aangevallen. Sommigen zijn al tien keer beschoten. "Dus het systeem lijdt op alle niveaus," ziet Sakva.

Een nieuwe tactiek van de Russen is ook dat ze het land in tweeën proberen te delen, in een oostelijk en westelijk deel, gescheiden door de rivier de Dnipro. "In het oosten zijn de grote industriële consumenten, maar daar is nauwelijks meer capaciteit om elektriciteit op te wekken."

Daarom vervoeren de Oekraïners stroom van west naar oost. De Russen proberen die verbinding te verbreken. "De industrie werkt nu met absolute minima," weet analist Sakva.

Kernenergie

De belangrijkste energiebron in Oekraïne op dit moment is kernenergie, omdat de kolen- en gasgestookte warmtecentrales praktisch allemaal kapot zijn. De belangrijkste kerncentrales staan in het westen en midden van het land.

De Russen zijn bezig de verbinding te vernietigen tussen de kerncentrales en het elektriciteitsnetwerk. "De centrales hebben al een keer hun capaciteit moeten halveren, omdat de verbinding eruit lag," vertelt Sakva.

De analist put een beetje hoop uit het weer. "De ergste koude lijkt voorbij. Dus we zijn er half door." Niettemin komen er nog hele moeilijke weken aan, verwacht hij.

Aan de kust bij het Friese plaatsje Wierum is opnieuw een dolfijn aangespoeld. Wandelaars zagen het dier bij eb honderden meters verderop liggen op het wad. Bij aankomst van de dierenambulance bleek de dolfijn al dood.

Een medewerker van de dierenambulance en een omstander hebben het dier samen naar de kust gesleept en daar op een brancard gelegd. Het wordt naar Utrecht gebracht voor onderzoek.

Tweede dolfijn

Afgelopen woensdag spoelde er op dezelfde plek ook al een dolfijn aan, die bleek nog in leven en is naar een opvangcentrum in Anna Paulowna gebracht. Het dier kreeg de naam Djay-Lynn. Dat er een dolfijn aanspoelt in het gebied is al opvallend, omdat in de Waddenzee geen dolfijnen leven.

Dat in korte tijd nu een tweede dolfijn aanspoelt is dan ook extra bijzonder. De kustwacht houdt de komende tijd extra in de gaten of er meer dolfijnen rondzwemmen of aanspoelen in het gebied.

In München is het in tegenstelling tot Iran zelf nog wel veilig mogelijk: demonstreren tegen het regime in Teheran. Volgens de organisatie en de politie waren er vandaag zo'n 250.000 mensen bij een betoging in de Zuid-Duitse stad aanwezig.

Dat gebeurt niet ver van de plek waar de jaarlijkse Veiligheidsconferentie bezig is. Het aantal demonstranten ligt veel hoger dan het door de organisatie verwachte aantal van 100.000 deelnemers. Een woordvoerder van de politie zegt tegen Duitse media dat de demonstratie vreedzaam is verlopen.

De betogers hopen op hulp van andere landen om het Iraanse regime omver te werpen. Daarna zou Reza Pahlavi, de zoon van de in 1979 afgezette sjah, het land kunnen leiden tot een democratische regering het kan overnemen.

Pahlavi zelf was ook bij de demonstratie aanwezig en hij sprak eerder op de veiligheidsconferentie. Hoewel zicht op de protesten in Iran van de laatste weken lastig is, omdat internet en telefonie geblokkeerd worden, houdt het verzet aan, vertelt hij aan de NOS.

Tijd winnen

"U heeft de moed gezien van mijn landgenoten die de straat opgingen, en geconfronteerd werden met grootschalig geweld. Natuurlijk moeten mensen zich terugtrekken, onder deze omstandigheden. Maar ze scanderen nog steeds."

Hij herhaalt de oproep aan andere landen, en de Amerikaanse regering in het bijzonder, om snel in te grijpen. "Het belang van een aanval om het regime uit te schakelen, dat kan ervoor zorgen dat mensen weer de straat op gaan om hun strijd voort te zetten. Daar draait het nu om."

Internationale onderhandelingen over het Iraanse atoomprogramma die nu nog lopen, leiden volgens Pahlavi nergens toe. "Daarmee probeert het regime simpelweg tijd te winnen. Maar elke dag die verstrijkt, kunnen er meer mensen sterven."

Vanmiddag riep Pahlavi op een persconferentie op tot een Amerikaanse militaire aanval op Iran. Hij wil dat de VS ingrijpt tegen de machthebbers in Teheran. Zo'n stap zou levens kunnen redden, meent Pahlavi, omdat praten met de Iraanse leiders volgens hem geen zin heeft.

Duizenden doden

In Iran braken eind december massale protesten uit. Demonstraties die eerst alleen gingen over de hoge inflatie in het land, keerden zich al snel tegen de onderdrukking door het streng islamitische regime. De protesten werden met veel geweld de kop ingedrukt.

Daarbij zijn volgens de Iraans-Amerikaanse mensenrechtenorganisatie HRANA zeker 7000 doden gevallen, maar mogelijk zijn het er nog duizenden meer. Tienduizenden anderen raakten gewond of werden gearresteerd.

Verzoening

Bij de Veiligheidsconferentie zijn wereldleiders uit 115 landen bij elkaar. Vaak draait de bijeenkomst om verzoening en dialoog, maar soms worden ook nieuwe conflicten zichtbaar. Zo werd Europa vorig jaar hard toegesproken door de toen nieuwe Amerikaanse vicepresident Vance.

Dit jaar lijkt de VS juist voor verzoening te kiezen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio benadrukte in een toespraak de lange geschiedenis die de VS en Europa met elkaar delen. De verhoudingen tussen beide wereldmachten staan op scherp na uitspraken en beslissingen van de regering-Trump over onder meer Groenland.

De Oekraïense president Zelensky benadrukte in München opnieuw zijn wens om Oekraïne te laten toetreden tot de NAVO.