NOS Nieuws - Algemeen

Minister Karremans en staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat slaan alarm vanwege de financiële tekorten voor het onderhoud aan wegen en bruggen. In een brief aan de Tweede Kamer schrijven de bewindslieden dat er "scherpe keuzes" gemaakt zullen moeten worden.

Het kabinet wil samen met de Kamer kijken welke onderhoudsprojecten aan wegen en bruggen de komende jaren voorrang moeten krijgen. Niet alles kan vanwege de tekorten, is de boodschap.

Begin dit jaar werd de Kamer al geïnformeerd over de "grote opgave" voor het zogeheten Mobiliteitsfonds en Deltafonds. Opgeteld gaat het om 80 miljard euro over de totale looptijd van de fondsen, wat neerkomt op "gemiddeld vele miljarden per jaar", aldus de bewindslieden.

De Rekenkamer raamde het tekort vorig jaar op 20,5 miljard euro tot 2038.

Haringvlietbrug

Door de tekorten kunnen sommige trajecten niet van start, of kunnen ze vertraging oplopen, schrijven Bertram en Karremans aan de Kamer.

Als voorbeelden noemen ze werkzaamheden aan het Spui- en Gemaalcomplex IJmuiden en de Haringvlietbrug. De Haringvlietburg kreeg vanwege scheurtjes al een versterkingsbeurt, maar moet helemaal op de schop. Dat staat gepland voor 2030, maar het geld ervoor is er nog niet.

Karremans en Bertram komen niet met een lijst van projecten die volgens hen prioriteit hebben; ze willen vanwege de minderheidsstatus van het kabinet daarover eerst in overleg met de Kamer.

Volgens een woordvoerder zijn de afgelopen jaren niet alleen onderhoudstrajecten, maar ook veel aanlegprojecten stilgelegd, veelal vanwege stikstofproblemen. Het continu pauzeren van nieuwe trajecten wil het nieuwe kabinet volgens de woordvoerder ook doorbreken: ook daar zullen samen met de Kamer keuzes moeten worden gemaakt.

Kamer en kabinet debatteren donderdag over de problemen. Voor de zomer willen Karremans en Bertram de projecten die echt prioriteit krijgen vastleggen.

De politie deelt twee foto's van mannen die worden verdacht van de aanslag bij een joodse school in Amsterdam dit weekend. De foto's zijn fragmenten van bewakingsbeelden.

De beelden worden gedeeld in de hoop dat iemand de mannen herkent, en zich meldt.

In de nacht van vrijdag op zaterdag kwamen de verdachten aanrijden op een scooter, waarna zij een explosief tegen de buitenmuur van de school plaatsten. Dat ging kort erna af. De politie kon er snel bij zijn, waardoor de materiële schade beperkt zou zijn gebleven.

Ook schrijft de politie dat zowel de gemeente Amsterdam, de politie als het Openbaar Ministerie het incident beschouwen als gerichte aanslag op de Joodse gemeenschap.

Andere incidenten

De politie onderzoekt of er een verband is met de brandstichting en een explosie bij een synagoge in Rotterdam vorige week en de explosie bij een kantoorpand op de Zuidas in Amsterdam afgelopen nacht.

Politici reageerden dit weekend geschokt op het nieuws van de aanslag:

Voor de kust van Zeeland bij het eiland Neeltje Jans zijn gisteren honderden kilo's cocaïne in beslag genomen. Vijf verdachten zijn op heterdaad betrapt en aangehouden voor betrokkenheid bij drugssmokkel.

Volgens het Openbaar Ministerie maakten de verdachten gebruik van de zogenoemde drop-off-methode. Daarbij worden pakketten drugs vanaf een groot schip in het water gegooid en vervolgens opgepikt door kleinere, snellere boten.

Vijf verdachten

Naast de drugs is ook een snelle motorboot in beslag genomen. Het OM vermoedt dat de motorboot op niet-legale wijze is aangeschaft en onderzoekt dit. Ook de in beslag genomen drugs worden onderzocht.

De vijf verdachten zijn mannen tussen de 34 en 61 jaar oud en komen uit Almere, Oostzaan, Beverwijk en Haarlem.

De drugs werden onderschept door de kustwacht en het HARC-team Noordzeekanaalgebied, een samenwerkingsverband van de Douane, de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) en de politie. Het team richt zich op het bestrijden van de invoer van verdovende middelen.

De VS wil dat NAVO-landen helpen met het heropenen van de Straat van Hormuz, door olietankers daar met marineschepen te escorteren. Maar wat is ervoor nodig om veilig door de zee-engte tussen Iran en Oman te varen?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Bart Gonnissen was jarenlang stuurman van olietankers in de straat van Hormuz, ook in gevaarlijke periodes. 'Ik zag de zeemijnen drijven.' Hij vertelt in de podcast wat de moeilijkheden zijn voor olieschepen (en hun bemanning) om daar in tijden van conflict te varen. En hoe militaire escortes ook geen garantie zijn voor een veilige doorvaart. Aan hoe de Amerikanen momenteel opereren, zegt hij, zie je 'dat Trump niets heeft begrepen van de complexiteit van de straat van Hormuz.'

John Weyne is Kapitein ter zee buiten dienst en heeft supertankers helpen beschermen in de straat van Hormuz toen het daar in het verleden ook gevaarlijk was. Ook hij wijst op de moeilijkheden om dit gebied te beschermen en vindt dat de Amerikanen de situatie onderschatten.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Lars Hulshof

Voor het eerst in vijf jaar is vandaag de volksvertegenwoordiging van Myanmar bijeengekomen. Het parlement bestaat voor het grootste deel uit aanhangers van de militaire machthebbers. Het is samengesteld op basis van recente verkiezingen die door critici zijn bestempeld als "misleidend" en "nep".

Het parlement kon de laatste jaren niet samenkomen, omdat het leger al jaren aan de macht is. Tijdens de laatste verkiezingen in 2020 won de prodemocratische partij NLD overtuigend. Maar het leger pleegde een staatsgreep en NLD-leider Aung San Suu Kyi werd opgepakt. Haar partij werd opgeheven en ze kreeg verschillende celstraffen van meerdere jaren. Sinds de coup is een burgeroorlog gaande in het land.

Op de zitting van het parlement werd de nieuwe voorzitter gekozen. Dat werd Khin Yi, de leider van de grootste partij USDP en een nauwe bondgenoot van junta. Hij was de enige kandidaat.

Verkiezingstheater

De USDP wordt gesteund door het leger en won bij de verkiezingen begin dit jaar 339 van de 586 zetels. Een kwart van de zetels werd bij voorbaat al aan het leger toegewezen, zoals in de wet staat die de junta zelf heeft opgesteld.

Belangrijke oppositiepartijen mochten niet meedoen aan de verkiezingen. Andere partijen boycotten de verkiezingen omdat deze niet eerlijk waren. De oppositiepartijen waar mensen wel op konden stemmen, behaalden slechts een tot twintig zetels per partij.

Critici zagen de verkiezingen als een poging van de junta om zijn macht te legitimeren. In een rapport van de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties (VN) werden de verkiezingen beschreven als "zeer gechoreografeerd" en "weinig meer dan een verkiezingstheater".

Correspondent Zuidoost-Azië Mustafa Marghadi:

"Het is op zijn zachtst gezegd lastig om dit parlement een legitieme vertegenwoordiging van het Myanmarese volk te noemen. De verkiezingen waaruit dit parlement is verkozen vonden slechts plaats in pakweg een derde van het land, omdat de rest van het gebied in handen is van etnische milities, afscheidings- en verzetsbewegingen.

Daarnaast werden oppositiepartijen geweerd en zitten er alleen partijen in het parlement die goedgekeurd zijn door het militaire regime. Kortom, dit lijkt een 'democratische' dekmantel waaronder het militaire regime intact wordt gehouden. In de hoop dat omringende landen die Myanmar hebben genegeerd sinds de staatsgreep in 2021, het regime weer zullen accepteren.

Om de 'democratische' dekmantel te benadrukken: volgens berichten zou de huidige legerleider en leider van het regime Min Aung Hlaing binnenkort terugtreden, om eind maart het presidentschap op zich te nemen. Dus zo zijn er verkiezingen geweest, maar blijft de man achter de staatsgreep gewoon de baas."

Het Myanmarese schaduwparlement kwam vandaag ook bijeen. Dit alternatieve parlement bestaat uit parlementsleden die in 2021 gekozen zijn door het volk, maar niet mochten regeren na de coup. Ze zien zichzelf als de legitieme regering van het land. "We zijn getuige van een poging om het publiek te misleiden met deze nepverkiezingen", zei de voorzitter op de bijeenkomst.

Het gaat slecht met de mensenrechten in Myanmar. De junta gebruikt na de coup in 2021 veel geweld en treedt hard op tegen verzet. Volgens de VN heeft bijna een derde van de Myanmarese bevolking humanitaire hulp nodig en hebben meer dan 12 miljoen mensen te maken met honger. Al ruim 3,5 miljoen mensen zijn ontheemd, omdat ze door luchtaanvallen van het leger verdreven zijn uit hun huizen.

Een 31-jarige medewerker van Defensie is maandag aangehouden voor het verduisteren van goederen, bevestigt de Koninklijke Marechaussee. In de woning van de man in Zwijndrecht is een grote hoeveelheid militaire spullen gevonden.

Het gaat onder meer om een voorraad aan wapens, helmen en legertenten. De politie denkt dat het grotendeels om gestolen spullen van Defensie gaat, schrijft de regionale omroep Rijnmond. Ook is er in de woning contant geld in beslag genomen.

De verdachte is werkzaam bij de beveiligingsdienst van Defensie. De inval maakt deel uit van een onderzoek dat is gericht op diefstal vanuit militaire kazernes.

Een woordvoerder van de Koninklijke Marechaussee zegt dat onderzoek moet uitwijzen om wat voor spullen het precies gaat en of alles inderdaad gestolen is.

Wat de medewerker met de wapens van plan was, is niet duidelijk.

Volle vrachtwagen

Volgens een fotograaf ter plaatse waren twee bussen niet voldoende om alles af te voeren. Vanwege de grote hoeveelheid werd daarom een vrachtwagen van Defensie opgeroepen. Ook die werd volledig gevuld met de in beslag genomen spullen.

De fotograaf vermoedt dat het om duizenden voorwerpen gaat.

Beth Holloway, de moeder van de in 2005 vermoorde Natalee Holloway, doet in Nederland aangifte tegen Joran van der Sloot vanwege de moord op haar dochter. Dat meldt haar advocaat Annemiek van Spanje.

Natalee Holloway werd in 2005 vermoord in Aruba. Zij was toen 18 jaar oud. In het onderzoek naar haar dood is Van der Sloot meermaals door Arubaanse autoriteiten opgepakt, maar dat leidde wegens een gebrek aan bewijs niet tot vervolging.

Bekentenis voor strafvermindering

Van der Sloot zit op dit moment een celstraf van 28 jaar uit in Peru vanwege de moord op de Peruaanse studente Stephany Flores. In 2023 leverde Peru hem uit aan de Verenigde Staten, waar hij veroordeeld werd voor het afpersen van moeder Beth Holloway.

Van der Sloot eiste 250.000 dollar in ruil voor informatie over de dood van Holloway . Beth betaalde 25.000 dollar vooruit in ruil voor informatie over de vindplaats van het lichaam van Holloway, maar die informatie bleek niet te kloppen.

Tijdens dat afpersingsonderzoek bekende Van der Sloot in 2023 in de VS dat hij Natalee Holloway inderdaad heeft vermoord. Hij werd veroordeeld tot twintig jaar cel en kreeg in ruil voor zijn bekentenis strafvermindering. Ook mag hij zijn Peruaanse en Amerikaanse straf tegelijkertijd uitzitten in zijn cel in Peru.

Naar aanleiding van de bekentenis zei het Arubaanse Openbaar Ministerie eerder nog de zaak naar Holloways dood opnieuw te willen beoordelen, maar volgens advocaat Van Spanje is daarin nog geen vooruitgang geboekt.

Gerechtigheid en verjaard

Dat is voor Beth Holloway en haar advocaat genoeg reden om nu alsnog in Nederland aangifte te doen tegen Van der Sloot. "In ruil voor zijn bekentenis heeft hij strafkorting gekregen", zegt Van Spanje tegen de NOS. "Dat betekent dat hij in 2045 vrijkomt zonder berechting voor de moord op Natalee."

Daarnaast speelt volgens Van Spanje mee dat Van der Sloot in Aruba niet meer vervolgd kan worden voor doodslag omdat de zaak inmiddels is verjaard.

Of dat ook betekent dat Van der Sloot voor de zaak naar Nederland zal komen is nog niet zeker. "We weten in ieder geval dat Peru eerder wel bereid is geweest tot een uitlevering. En Van der Sloot heeft natuurlijk het recht om bij zijn eigen strafproces aanwezig te zijn", zegt Van Spanje.

Beth Holloway hoopt in ieder geval meer dan twintig jaar na de dood van haar dochter op gerechtigheid. In een verklaring die is vrijgegeven door haar advocaat schrijft ze: "Ik kan me niet voorstellen dat Van der Sloot op enig moment zijn leven in vrijheid zou kunnen voortzetten zonder dat hij ooit verantwoording heeft afgelegd voor de dood van mijn lieve dochter Natalee."

De afgelopen maanden zijn er tientallen extreemrechtse Defend-groepen bij gekomen in Nederland. De leden zijn vooral zichtbaar door hun deelname aan protesten tegen de komst van asielzoekerscentra, in alle uithoeken van het land.

Dat blijkt uit een analyse van KRO-NCRV-platform Pointer en Stichting Justice for Prosperity. Zij berekenden dat er sinds het grote anti-immigratieprotest in Den Haag van 20 september ten minste 35 nieuwe Defend-groepen actief zijn.

Op het moment van de rellen op het Malieveld waren er voor zover bekend twee afdelingen. Na de uit de hand gelopen demonstratie zijn er zeker 29 lokale protestacties tegen immigratie en de komst van een asielzoekerscentrum geweest. Bij 21 van die demonstraties waren leden van Defend-groepen aanwezig.

Invloed op de lokale politiek

Met hun aanwezigheid proberen ze de besluitvorming rond azc's in gemeenten te beïnvloeden. Dit is een bewuste strategie, blijkt uit een spraakopname van een van de groepsleden die in handen is van de onderzoekers. "Als jij op een kleine demo bij een gemeentehuis staat, waar de besluitvoering wel wordt uitgevoerd, heb je veel meer effect op een daadwerkelijke komst van een azc of niet."

Een tiental schreeuwende mensen heeft meer impact bij een klein gemeentehuis dan midden op een leeg Malieveld, concluderen ook de onderzoekers.

De leden van de groepen zijn herkenbaar door het dragen van eigen kleding, met namen als Defend Den Haag of Defend Staphorst op de borst. Het Telegram-kanaal van Defend Netherlands telt inmiddels 3000 gebruikers, die regelmatig racistische en antisemitische content uitwisselen. Pointer noemt een aantal voorbeelden: een pamflet van NSB-leider Anton Mussert met een hakenkruis, het aanduiden van vluchtelingen als 'apen' en uitspraken over 'links tuig dat uitgeroeid moet worden'.

Rassenoorlog

De AIVD doet al langer onderzoek naar Defend-groepen in Nederland, omdat ze veelal het geweldsmonopolie van de staat niet erkennen en de overheid uitdagen. Zelf zeggen deze groepen dat ze demonstranten beschermen tegen politiegeweld. Volgens de AIVD verwachten veel rechts-extremisten dat er binnen vijf tot tien jaar een gewelddadige strijd zal uitbarsten in Nederland, een rassenoorlog. Ze geloven dat dat de aanzet zou kunnen zijn voor het stichten van een fascistische, witte etnostaat.

De groeperingen geven in een reactie aan zich niet te herkennen in de term extreemrechts. De leden maken wel gebruik van rechtsextremistische en nazi-symboliek. Zo werd een van de kopstukken opgepakt wegens het dragen van een NSDAP-shirt. Een ander werd veroordeeld voor opruiing tijdens het demonstreren. Pointer en Justice for Prosperity hanteren de definitie van rechts-extremisme van de AIVD.

Wie waren er vorig jaar betrokken bij de rellen op het Malieveld? Bekijk het in deze special:

Dit winterseizoen zijn in Europa tot nu toe al 125 wintersporters omgekomen door lawines. Het is het hoogste aantal doden sinds het wintersportseizoen van 2017-2018. Toen kwamen 147 mensen om het leven door lawines, blijkt uit recente cijfers van de European Avalanche Warning Service (EAWS), een instantie die zich bezighoudt met lawinewaarschuwingen.

De meeste doden vielen in de Alpenlanden Italië (32), Frankrijk (31), Oostenrijk (29) en Zwitserland (15). Ook in Slowakije, Slovenië, Spanje, Polen en Andorra kwamen wintersporters om het leven door lawines.

Volgens experts is klimaatverandering een van de oorzaken. De hogere temperaturen tijdens de winter zorgen voor een instabiele laag sneeuw. Ook wordt die sneeuw door sterkere winden verplaatst, waardoor op sommige plekken in de bergen gevaarlijke ophopingen ontstaan. Bovendien wordt er volgens deskundigen ook steeds vaker buiten de gebaande paden geskied.

Waarschuwing

Het lawinegevaar was dit seizoen zo groot dat er meerdere keren waarschuwing 4 of 5 gold, op een schaal van 5.

Een van de dodelijkste incidenten was vorige maand. Toen kwamen in Oostenrijk vijf wintersporters om het leven door lawines. Eind februari kwamen twee Nederlandse skiërs om in de Alpen. Een week eerder werd in het Franse skigebied bij Val d'Isère een lawine buiten de skipiste drie skiërs fataal.

De twee verdachte pakketjes die vanochtend werden aangetroffen bij het Koninklijk Instituut voor de Marine in Den Helder bevatten geen gevaarlijke stoffen. Dat zegt een woordvoerder van de marechaussee. In de pakketjes zaten wat tijdschriften en een dvd.

De pakketjes werden rond 09.15 uur aangetroffen en waren voorzien van een opschrift. "Dat riep vragen op en maakte het verdacht", zegt de woordvoerder tegen persbureau ANP. Wat dat opschrift was, is niet bekendgemaakt.

Een speciale eenheid van het Defensie CBRN Centrum deed onderzoek naar de pakketjes. Die eenheid wordt ingeschakeld bij een vermoeden van de aanwezigheid van chemische, biologische, radiologische of nucleaire dreiging, schrijft de regionale omroep NH.

Naast de eenheid van Defensie was ook een speciale eenheid van de brandweer aanwezig bij het pand.

"Er zijn nu een paar dagen op rij verschrikkelijke en laffe aanslagen gepleegd op de Joodse gemeenschap." Dat zegt premier Jetten tegen de pers na gesprekken met de Joodse gemeenschap.

Met de aanslagen wordt gepoogd de Joodse gemeenschap in Nederland te intimideren en angst aan te jagen, zegt Jetten. "Iets dat in een breder patroon past van antisemitisme in Nederland."

Volgens hem zit Jodenhaat geworteld in de samenleving, en heeft die de laatste jaren weer meer voet aan de grond gekregen. Zo registreerde de politie de voorbije jaren beduidend meer antisemitische incidenten. Instanties als het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) kregen meer meldingen binnen.

Jetten noemt die ontwikkeling "volstrekt onacceptabel". "Maar wat eigenlijk nog veel erger is, is dat heel veel Joodse Nederlanders elke dag de moed moeten opbrengen om zichtbaar Joods te zijn", zegt hij. "Blijf met je poten van Joodse Nederlanders, en als je ziet dat er sprake is van antisemitisme, laat het dan niet aan Joodse Nederlanders om daar tegen op te treden."

Boosheid

Jetten en minister van Justitie Van Weel spraken vandaag met de Joodse gemeenschap na de brandstichting bij een synagoge in Rotterdam en een explosie bij een joodse school in Amsterdam dit weekend. Ook vannacht was een explosie, op de Amsterdamse Zuidas. Onderzocht wordt of die verband houdt met aanslagen op de joodse doelen.

De premier omschreef het gesprek als "heel indringend". Er is ook veel boosheid zegt hij, wat hij begrijpelijk noemt. In het gesprek is gesproken over hoe antisemitisme in de samenleving "bij de wortel" kan worden aangepakt. Ook is er gesproken over noodzakelijke extra veiligheidsmaatregelen om joodse gebouwen en locaties nog meer te beveiligen.

Hans Weijel, vicevoorzitter van het Centraal Joods Overleg (CJO), noemt de gebeurtenissen verschrikkelijk. Het gesprek met de premier vond hij "buitengewoon prettig". "We hebben onze zorg uitgesproken over het klimaat dat in Nederland heerst. Gelukkig heeft er tot nu toe geen bloed gevloeid. Ik hoop niet dat dat soort daden zullen volgen."

"Ik denk dat belangrijk is dat een autoriteit duidelijk maakt dat er een conflict in het Midden-Oosten aan de gang is, en dat de Joden in Nederland daarvoor niet verantwoordelijk zijn", zegt Weijel.

Link met Iran

Het huidige antisemitisme in de Nederlandse samenleving, wordt deels veroorzaakt door oorlogen in het Midden-Oosten, zegt Jetten. "De oorlog in Gaza en nu ook de oorlog in Iran worden geïmporteerd naar de Nederlandse samenleving. Mensen zien dat als reden om nog meer lelijk te doen tegen Joodse Nederlanders, die helemaal niks met deze conflicten te maken hebben."

De Belgische premier De Wever waarschuwde vorige week voor door Iran aangestuurde terreurcellen in Europa. Jetten zegt dat een link tussen de recente aanslagen in Nederland en Iran niet wordt uitgesloten. "Dat onderzoek loopt, en alle mogelijkheden worden onderzocht."

Groepslogo

De aanslagen in Rotterdam en Amsterdam lijken opgeëist door de groep Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah. Van de groep is niet veel bekend, maar beelden van beide aanslagen gaan rond op sociale media, met daarbij het logo van de groep. De groep heeft een recente aanslag op een synagoge in Luik op dezelfde manier opgeëist. Ook beelden van de explosie in Amsterdam gaan rond op sociale media met hetzelfde logo.

Israëlische media schrijven dat de groep, die zij een militante groepering noemen, banden heeft met pro-Iraanse netwerken waaronder Hezbollah en de Islamitische Revolutionaire Garde. "Volgens het Israëlische ministerie voor Diaspora en Antisemitismebestrijding gaan beelden van de aanslagen rond op Telegramkanalen die gelinkt zijn aan Iran." Ook recente aanvallen in België en Griekenland zouden verband houden met pro-Iraanse groepen.

Voor de brandstichting in Rotterdam zijn vier verdachten opgepakt. De tieners van 17, 18 en twee van 19 jaar uit Tilburg worden vanmiddag voorgeleid voor de rechter in Rotterdam. Voor de explosie bij een joodse school in Amsterdam is de politie nog op zoek naar twee verdachten. Ook voor de explosie vannacht is nog niemand aangehouden.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) begint een onderzoek naar de risico's van aardgasexplosies na de zware explosie in de binnenstad van Utrecht in januari.

De raad gaat breder onderzoek doen naar gasexplosies omdat de schade vaak "enorm groot" is, zowel voor bewoners als omgeving. Daarbij blijft aardgas de komende tientallen jaren een belangrijke energiebron voor Nederlandse huishoudens.

"We willen onderzoeken wat de oorzaken zijn van deze gasexplosies en wat er van te leren is", schrijft de raad. Ook explosies in 2022 in een woning in Oldenzaal en een flatgebouw in Bilthoven worden in het onderzoek meegenomen.

De raad benadrukt dat nog niet is vastgesteld of de explosie in Utrecht ook door gas is veroorzaakt. Het onderzoek van het Openbaar Ministerie loopt nog. Over de explosie in de Visscherssteeg heeft de gemeente eerder al wel laten weten dat een misdrijf niet voor de hand ligt.

Vier gewonden

Bij de explosie en daaropvolgende brand raakten op 15 januari vier mensen lichtgewond. Meerdere panden stortten in. Ook raakten omliggende huizen en winkels zwaar beschadigd. De straten rond de Visscherssteeg zijn inmiddels weer toegankelijk, schrijft RTV Utrecht.

Vorige maand is begonnen met de sloop van panden die niet meer te redden zijn. De gemeente liet eerder weten dat die werkzaamheden naar verwachting vier weken duren.

Europese landen staan niet te springen om met een NAVO-missie te helpen met het heropenen van de Straat van Hormuz. De Amerikaanse president Trump zei in een interview met de Financial Times dat als landen daar niet bij helpen, het bondgenootschap "een zeer slechte toekomst" wacht.

Trump vindt dat "het niet meer dan logisch is dat landen die baat hebben bij de Straat, meehelpen met ervoor zorgen dat daar niets slechts gebeurt". Na de eerste aanvallen van Israël en de VS heeft Iran de Straat van Hormuz, een belangrijke doorvaartroute voor olie, goeddeels geblokkeerd.

'Dit is niet onze oorlog'

Europese landen tonen zich na Trumps woorden terughoudend om zich te mengen in de oorlog. Zo zegt de Britse premier Starmer dat het Verenigd Koninkrijk "zich niet in de oorlog laat trekken" en de heropening van de belangrijke zeestraat geen NAVO-opdracht is. Italië ziet geen missies van de marine die uitgebreid kunnen worden tot de Straat van Hormuz.

Ook Duitsland wil niets weten van een NAVO-missie. "Wat verwacht Trump van een handvol Europese oorlogsschepen? Kunnen zij iets wat de krachtige Amerikaanse marine niet kan?", zegt defensieminister Pistorius. "Dit is niet onze oorlog, wij zijn die niet begonnen."

Nederland gaat wat premier Jetten betreft voorlopig ook geen rol spelen in het beveiligen van de zeestraat. "We moeten eerlijk zijn, met het huidige aantal aanvallen dat daar plaatsvindt, is het heel moeilijk om daar op korte termijn een missie in gang te zetten."

EU-buitenlandchef Kallas benadrukt dat de regio formeel gezien niet in het werkgebied van de NAVO valt. "Er liggen geen NAVO-landen in de Straat van Hormuz."

Waarom is deze zeestraat zo belangrijk?

De Straat van Hormuz is een smalle zeestraat in de Golfregio. Ongeveer een vijfde van het dagelijkse wereldwijde olieverbruik gaat via deze route, maar de scheepvaart door de Straat is sinds het begin van de oorlog in het Midden-Oosten zo goed als stilgevallen door een Iraanse blokkade. Dat leidt tot hoge olieprijsstijgingen en deed het Internationaal Energieagentschap (IEA) vorige week besluiten om een recordhoeveelheid van 400 miljoen vaten olie uit de strategische reserves te halen.

De Europese ministers van Buitenlandse Zaken zitten vandaag met Kallas om tafel om te bespreken welke stappen mogelijk zijn om de scheepvaart door de Straat van Hormuz weer op gang te brengen.

Gisteren werd al duidelijk dat de EU een marinemissie in de Straat overweegt. Het zou gaan om een uitbreiding van de EU-missie Aspides, die op dit moment bestaat uit drie schepen uit Frankrijk, Italië en Griekenland die in de regio de koopvaardij beschermen tegen aanvallen van de Houthi's uit Jemen.

Duitsland ziet geen rol voor zichzelf bij de beveiliging van de zeestraat, zei buitenlandminister Wadephul. Hij is sceptisch over een uitbreiding van de EU-missie Aspides. Volgens hem kan de veiligheid in de regio alleen gegarandeerd worden als de oorlog tot een einde komt.

Berendsen sluit missie niet uit

Voorafgaand aan het gesprek met zijn collega's zei minister Berendsen dat hij niet uitsluit dat Nederland wel een bijdrage levert aan de veilige doorvaart langs Hormuz. Maar hij vindt het meer voor de hand liggen om extra sancties aan Iran op te leggen om zo de vrije doorvaart af te dwingen.

"We hebben grote belangen bij wat er in de Straat en in de regio gebeurt", maar een besluit om deel te nemen aan een missie kan volgens hem niet lichtvoetig worden genomen. "Een aantal schepen sturen" is volgens hem in elk geval niet de oplossing voor het probleem.

Correspondent EU en NAVO Kysia Hekster:

"Formeel is de Straat van Hormuz natuurlijk geen NAVO-gebied, maar Trump maalt niet om dat soort formaliteiten. Dat maakt het voor de bondgenoten niet makkelijker om te reageren.

Een NAVO-missie optuigen kost tijd en bovendien moeten alle 32 leden van de alliantie dan op één lijn zitten. We weten dat dat niet zo is. Spanje bijvoorbeeld heeft duidelijk gezegd: nee tegen de oorlog. Andere landen zeggen het wat omfloerster, maar ook zij willen niet meedoen aan een oorlog die begonnen is zónder hen, door Amerika en Israël.

De gevolgen voor de Europese landen zijn wel groot. Het kan dus zijn dat ze onder voorwaarden wel in een gelegenheidscoalitie, los van de de NAVO, willen meehelpen om Europese belangen te verdedigen, maar dat is nog niet duidelijk. De Europese landen hebben veel mijnenvegers, de Amerikanen bijna niet, en dat maakt de positie van Europa wel wat sterker."

Rusland stelt dat Oekraïne afgelopen weekend honderden aanvallen met drones heeft uitgevoerd, ook op hoofdstad Moskou. Oekraïne heeft nog niet gereageerd op de beschuldiging. Ondertussen ging Rusland door met het bestoken van doelen in Kyiv.

Volgens burgemeester Sobjanin van Moskou zijn de afgelopen dagen ongeveer 250 onbemande toestellen die op weg waren naar de regio Moskou neergehaald.

In de stad Labinsk, in de zuidelijke Russische regio Krasnodar, is afgelopen nacht brand uitgebroken bij een oliedepot na een droneaanval, melden lokale autoriteiten. Niemand zou daarbij gewond zijn geraakt.

Aanvallen op Kyiv

In de Oekraïense hoofdstad Kyiv gingen vanochtend even voor 08.30 uur de luchtalarmen af. Rusland heeft rond de dertig Shahed-drones afgevuurd op de energie-infrastructuur, meldt Kyiv Independent.

Volgens burgemeester Klytsjko zijn brokstukken van drones terechtgekomen in het stadscentrum. Er zijn geen branden of gewonden, meldt hij op Telegram.

Oekraïne produceert duizenden drones per maand. Correspondent Midden- en Oost-Europa Christiaan Paauwe ging afgelopen week op bezoek bij de makers:

Voor het eerst in lange tijd komt een grote Europese bankenovername dichtbij. De Italiaanse grootbank Unicredit maakte vanmorgen bekend ergens in de komende vier dagen een belang van meer dan 30 procent in het Duitse Commerzbank te verkrijgen. Als die drempel is behaald, is Unicredit wettelijk verplicht om een bod uit te brengen op alle aandelen van de tweede bank van Duitsland.

Unicredit begon vorig jaar aandelen van Commerzbank te kopen. Inmiddels heeft de Italiaanse bank 26 procent van de Duitse concurrent in handen. Commerzbank zelf wil van een overname niets weten. Ook de Duitse overheid, die sinds de kredietcrisis een belang van bijna 13 procent in de bank heeft, voelt weinig voor een Italiaanse overname. Een poging om Commerzbank met Deutsche Bank te laten fuseren mislukte eerder.

In een persbericht schrijft Unicredit dat het "een dialoog" wil aangaan met aandeelhouders als de grens van 30 procent in Commerzbank is bereikt. De bank biedt aan 30,8 euro per aandeel te betalen. Daarmee wil Unicredit zo'n 35 miljard euro betalen voor alle aandelen van Commerzbank.

Geen controle

Opvallend genoeg zegt Unicredit erbij dat het niet verwacht dat het de volledige controle over Commerzbank zal krijgen. Vermoedelijk wijzen de Italianen naar de weerzin van de Duitse overheid over de overname. Een woordvoerder van het Duitse ministerie van Financiën zei tegen persbureau DPA tegen een vijandige overname van Commerzbank te zijn.

Daarmee wordt het moeilijk voor Unicredit om de al bestaande Duitse dochter HypoVereinsbank te laten fuseren met Commerzbank. Toch noemt de bank de stap "verstandig, pragmatisch, zonder nadelen".

Het plan om Commerzbank over te nemen komt uit de koker van de enkele jaren terug aangetreden topman Andrea Orcel. Hij bedacht in 2007 als bankier van de Amerikaanse zakenbank Merrill Lynch een plan om ABN Amro over te laten nemen door Fortis, RBS en Santander. Een jaar na de overname moesten zowel Fortis als RBS worden genationaliseerd.

Bij Israëlische aanvallen op Gaza zijn gisteren twaalf mensen gedood. Ook raakten zeker veertien mensen gewond. Het afgelopen etmaal was in de Gazastrook een van de dodelijkste in weken.

De aanvallen vonden plaats in het vluchtelingenkamp Nuseirat in Centraal-Gaza. Daarbij werden een echtpaar en hun 10-jarige zoon gedood. Volgens de ziekenhuisautoriteiten was de vrouw in verwachting van een tweeling. Ook een buurjongen van het gezin werd bij de aanval gedood.

"We lagen te slapen en werden wakker door een inslag van een raket", vertelt een buurman van het gezin aan persbureau AP. "Er was geen waarschuwing vooraf."

In de nabijgelegen stad Zawaida werden acht agenten gedood bij Israëlische aanvallen.

Het Israëlische leger zegt een aanval te hebben uitgevoerd op Hamas-strijders, nadat die een dag eerder het vuur zouden hebben geopend op Israëlische troepen. Verdere details ontbreken.

Bezette Westelijke Jordaanoever

In de nacht van zaterdag op zondag werd een Palestijns gezin op de bezette Westelijke Jordaanoever in hun auto beschoten door Israëlische militairen. De ouders en twee kinderen van 5 en 7 jaar werden daarbij gedood. Twee andere kinderen hebben de aanval overleefd.

Sinds het ingaan van het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas in oktober vinden er bijna dagelijks aanvallen plaats in Gaza. De Israëlische aanvallen namen in de eerste dagen van de oorlog met Iran af, maar zijn sindsdien volgens Palestijnen en experts weer toegenomen.

Volgens de gezondheidsautoriteiten in Gaza zijn sinds het ingaan van het bestand eind vorig jaar meer dan 650 Palestijnen gedood. Ook zijn vier Israëlische soldaten gesneuveld.

Grensovergang Rafah

Gisteren meldde Cogat, de militaire instantie die de Israëlische bezetting van de Palestijnse Gebieden coördineert, dat de grensovergang bij de zuidelijke stad Rafah woensdag weer deels zal opengaan voor personenverkeer in beide richtingen.

De overgang met Egypte werd kort na de eerste Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran door Israël afgesloten. De grens was begin vorige maand na lange tijd weer deels geopend.

De grensovergang is voor Palestijnen in Gaza de belangrijkste verbinding met de buitenwereld. Door de heropening eerder dit jaar kon een klein deel van de 20.000 mensen die dringend medische hulp in het buitenland nodig hebben de grens oversteken.

Op de Zuidas in Amsterdam heeft vannacht een explosie plaatsgevonden. Dat bevestigt de politie aan de NOS. Dat gebeurde bij een kantoorpand aan de Strawinskylaan. Na de explosie ontstond een kleine brand, die door beveiligers is geblust. In het pand is onder meer de Amerikaanse Bank of New York gevestigd.

Op sociale media circuleert een video waarin de actie wordt opgeëist door dezelfde groep die eerder de aanslagen opeiste bij een synagoge in Luik, een joodse school in Amsterdam en een synagoge in Rotterdam, afgelopen weekend. In de video is te zien dat een explosief voor een draaideur wordt aangestoken. De locatie van de beelden is door de NOS geverifieerd.

De politie zegt de beelden te kennen en daar onderzoek naar te doen, maar kan nog niet zeggen of er inderdaad een verband is tussen de aanslagen. Daarnaast onderzoekt de politie camerabeelden en worden getuigen opgeroepen zich te melden.

Over de groep, die zichzelf Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah noemt, is nog maar weinig bekend. Gisteren zei politiek antropoloog en Midden-Oosten-expert Younes Saramifar tegen de NOS dat de groep in een eerdere verklaring verwijst naar de oorlog tussen Iran, Israël en de VS. Of de groep ook daadwerkelijk achter alle aanslagen zit, is niet met zekerheid te zeggen.

Voor de brandstichting in de synagoge in Rotterdam zijn afgelopen vrijdag vier tieners opgepakt van 17, 18 en 19 jaar oud. De politie is nog steeds op zoek naar twee verdachten die een explosief plaatsten bij een joodse school in Amsterdam.

Een stukje Nederland, midden in Washington. Op de National Mall van de hoofdstad zijn 150.000 tulpen klaargezet om gratis te worden meegenomen: een cadeau van de Europese Unie voor de 250ste verjaardag van de Verenigde Staten. Voor bezoekers is het een vrolijk voorjaarsuitje, maar voor telers en exporteurs zijn de bloemen ook een visitekaartje in een tijd van importheffingen en dure vracht.

Met een stroopwafel in de hand zoeken de duizenden mensen tussen de rijen rode, gele en roze tulpen hun favoriet. Langs de uitgestalde rijen tussen het Capitool en het Witte Huis poseren bezoekers met hun geplukte exemplaren.

De tulpen zijn een geschenk van de Europese Unie en niet alleen bedoeld voor mooie plaatjes. Het is ook een demonstratie van hoe nadrukkelijk de Nederlandse bollensector aanwezig wil blijven in dit land. Juist in een tijd waarin zaken doen met Amerika minder vanzelfsprekend is geworden, zet de internationale tulpenhandel zichzelf in de etalage.

Miljoenenmarkt

De nadruk op zichtbaarheid doet ertoe. De Verenigde Staten zijn voor Nederlandse bloembollen al jaren de belangrijkste exportmarkt. Volgens handelsorganisatie Royal Anthos is de totale exportwaarde van bloembollen ongeveer 650 miljoen euro per jaar, waarvan zo'n 120 miljoen euro naar de VS gaat.

Mark-Jan Terwindt, voorman van Royal Anthos, onderstreept het belang van de Amerikaanse afzetmarkt voor de sector. "We zijn al 150 jaar in Amerika, en we hopen er de komende 100 jaar ook te blijven." De bloemen benadrukken volgens hem ook het belang van de handelsrelatie tussen Nederland en de Verenigde Staten. Terwindt noemt het "tulpendiplomatie".

Ook buiten dit evenement op The Mall is de tulp aanwezig in Amerikaanse tuinen en parken, ook in Washington zelf. Rond het Witte Huis staan elk voorjaar Nederlandse tulpen die Nederland traditioneel schenkt aan de tuinman van de ambtswoning. En bijvoorbeeld in Holland, Michigan wordt elk voorjaar het Tulip Time Festival gehouden, met perken vol Nederlandse tulpen.

Handel onder druk

Die tulpenbollen gaan per vrachtschip van Nederland naar de VS, waar kwekers ze verder opkweken. Jaarlijks worden er meer dan 3500 zeecontainers met bloembollen en vaste planten naar de VS en Canada verscheept. Juist die route is het afgelopen jaar onder druk komen te staan. Tulpenboeren en importeurs kregen te maken met pittige importheffingen en stijgende transportprijzen.

Volgens Werner Jansen, die een tulpenkwekerij in Virginia runt, was de impact van de heffingen groot voor zijn bedrijf. Dat zit hem niet alleen in de hoogte van de heffingen, maar ook in het geschuif ermee. Op veel EU-goederen gold eerder een Amerikaans importtarief van 15 procent. Na een uitspraak van het Amerikaanse hooggerechtshof werd dat vervangen door een tijdelijke importheffing van 10 procent, terwijl de regering-Trump alweer werkt aan een verhoging.

Daar komt de onrust op de wereldmarkt nog bovenop. Containertransport is duur, brandstofprijzen zijn gestegen en de beschikbaarheid van scheepsruimte wisselt. Voor een sector die afhankelijk is van gekoeld transport en een strakke planning zijn dat geen randzaken, maar kosten die direct doorwerken in de keten.

Volgens Jansen zie je dat uiteindelijk terug van importeur tot winkel en dus ook in de prijs van een bos tulpen. Toch blijft die vraag naar tulpen overeind. "We zien dat de consument de de tulp wel blijft kopen."

Een beetje geluk

Ondanks het onzekere politieke en economische klimaat kiezen de sprekers in Washington voor een andere nadruk. Terwindt vertelt in zijn openingstoespraak dat de tulpen staan voor "een weerspiegeling van gedeeld erfgoed, langdurige handel en wederzijds respect". Tarieven en politieke spanningen komen op het podium niet ter sprake.

Dat optimisme klinkt vandaag op meer plekken. De sector wil laten zien dat de band met de Verenigde Staten nog altijd belangrijk is. "De tulp blijft een geliefde bloem", zegt teler Jansen. Juist in onzekere tijden staan bloemen voor iets moois: "Voor een beetje geluk."

Voor bezoekers telt vooral dat laatste. Een Amerikaanse die door de tulpen wandelt, herinnert zich nog hoe ze veertig jaar geleden de velden in Nederland zag. Nu staat ze, zichtbaar blij, opnieuw tussen de bloemen.

De PFAS in eieren van hobbykippen komt voor een groot deel uit wormen. Dat blijkt uit onderzoek van het RIVM. Kippen die buiten lopen, leggen eieren met de meeste PFAS. Dat komt doordat ze 'verontreinigde' wormen eten.

Het RIVM besloot onderzoek te doen nadat de NOS twee jaar geleden had aangetoond dat hobbykippeneieren in het hele land grote hoeveelheden PFAS kunnen bevatten. Het onderzoek richtte zich op de herkomst van de PFAS, een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen en het milieu.

Dat vooral wormen de boosdoener zijn, konden de onderzoekers concluderen doordat de wormen uit de tuinen waar kippen scharrelden veel PFAS bevatten. De PFAS-soorten in de wormen kwamen bovendien overeen met die in de eieren. Andere bodemdieren hebben mogelijk ook veel PFAS in zich.

PFAS stapelt zich op in wormen

"Doordat er overal in Nederland helaas een beetje PFAS in de bodem zit, zit het ook in de wormen", legt Joke Herremans van het RIVM uit. PFAS wordt gebruikt in uiteenlopende producten zoals regenkleding, pannen en blusschuim. Het spul zit ongeveer overal in: het milieu, ons eten, het drinkwater en moedermelk. Het probleem met de schadelijke stoffen is dat ze niet of nauwelijks afbreken.

"Wormen zitten continu onder de grond in de aarde en de PFAS uit de aarde bindt sterk aan de wormen", vervolgt Herremans. De stof stapelt zich als het ware op in de wormen, waardoor de concentratie in die diertjes veel hoger is dan in de aarde om ze heen.

De 'regenwormtheorie' was in 2024 al een van de mogelijke verklaringen, maar er was alleen lokaal onderzoek naar gedaan.

Geen eieren voor Pasen

Het RIVM adviseerde vorig jaar net voor Pasen om geen eieren van hobbykippen meer te eten, omdat met PFAS vervuilde eieren door het hele land bleken voor te komen. Als je te veel PFAS binnenkrijgt, kan dat slecht zijn voor de gezondheid. Dat geldt met name voor kinderen en mensen met een zwakker immuunsysteem.

Dat advies is ongewijzigd, zegt Herremans. "Meestal denken we als RIVM: laten we geen paniek zaaien. Maar er zit echt heel veel PFAS in die eieren. Als je pech hebt, kun je met drie eieren net zoveel PFAS binnenkrijgen als met een jaar eten en water drinken."

Dat mensen die eieren beter in de restafvalbak kunnen gooien, voelt tegenstrijdig, zegt Herremans. "Je wil zuinig zijn met voedsel, je wil het niet verspillen en je wil je kippen een goed leven geven. En dan blijkt dat het beter is die eieren te laten liggen."

Ze benadrukt dat iedereen vrij is om eieren van hobbykippen te eten, maar "in de winkel heb je een alternatief waar minder PFAS in zit".

Kippen die eieren leggen voor de commerciële markt komen minder buiten en kunnen dus ook niet of nauwelijks wormen eten. Zo kan het dat die eieren wel onder de wettelijke PFAS-norm blijven, verklaart Herremans. De NVWA controleert steekproefsgewijs of deze 'commerciële' eieren niet te veel PFAS bevatten.

"Door dit inzicht hebben mensen een keuze", zegt Herremans. "Je kan ervoor kiezen om je eieren te laten liggen of je kunt je kippen op een andere manier houden."

Wormonvriendelijke ren

Precies dat is de specialiteit van Sible Westendorp van dierenartsenpraktijk Kippendokter. Hij heeft de dieren van duizenden hobbymatige kippenhouders behandeld.

Volgens Westendorp is het vrij simpel: "Hoe natuurlijker de tuin, hoe slechter het is." Dat lijkt ook tegenstrijdig: hoe meer plantjes en groen, hoe meer wormen met PFAS er zitten die een kip kan eten. Een "kale woestijn" is beter als je minder wormen wil, aldus Westendorp.

"Als je wel zo'n bioactieve tuin hebt, zou ik de kippen alleen aan het einde van de dag een paar uur buiten laten." 's Ochtends is de tuin vaak nog nat en is het net nog donker geweest. Wormen houden van nat en donker, dus zitten ze in de ochtend vaak nog boven de grond.

Een andere tip van 'kippendokter' Westendorp is een "wormonvriendelijke ren". Daarvoor maak je een afdak boven het kippenhok. Zo blijft de bodem droog en daar houden wormen niet zo van. Hij raadt ook aan de bodem af te dekken met worteldoek of een verharding te maken en die met houtsnippers of zand te bedekken.

In Baarn zijn afgelopen weekend verkiezingsborden bespoten met een hakenkruis en antihomotekst. De borden stonden in de voortuinen van de politici.

Het gaat om PvdA-wethouder Mark Eijbaard en D66-lijsttrekker Hanneke Struijk-Cramer, schrijft RTV Utrecht. Beide politici hebben aangifte gedaan.

In een verklaring spreken de partijen in de plaats hun afschuw uit over de bekladding van de verkiezingsposters. "Het intimideren van mensen die zich inzetten voor de toekomst van Baarn, en dat ook nog eens in hun eigen voortuin, gaat alle perken te buiten", schrijven ze.

De partijen benadrukken dat politieke meningsverschillen op een andere manier bespreekbaar kunnen worden gemaakt. "Discussie voer je met woorden en argumenten, niet met een spuitbus en haatsymbolen."

Ook zeggen ze onvoorwaardelijk voor de lhbtiq+-inwoners van Baarn te staan. "De vrijheid om jezelf te kunnen zijn, is het fundament van ons dorp en daar wijken we niet voor."

De verklaring is ondertekend door alle acht partijen die deelnemen aan de gemeenteraadsverkiezingen in Baarn.

Nieuw bord in tuin

"Je mag het oneens zijn, je hoeft niet PvdA te stemmen, maar discussiëren gaat op een andere manier dan een hakenkruis opspuiten", zegt wethouder Eijbaard. Inmiddels heeft hij een ander bord in de tuin gezet.

D66-lijststrekker Struijk-Cramer sluit zich bij die boodschap aan. "Je mag het met elkaar oneens zijn, maar je blijft met je tengels van elkaars spullen af."