Aggregator

De gemeente Amsterdam wil uiterlijk in 2035 onafhankelijk zijn van technologiebedrijven die van buiten de Europese Unie komen. De gemeente heeft zijn plannen daarvoor uiteengezet en wil het in stappen voor elkaar te krijgen.

Veel Nederlandse digitale systemen van gemeenten en de overheid worden ondersteund door een klein aantal Amerikaanse techbedrijven, zoals Microsoft en Amazon.

Amsterdam wil vanaf dit jaar een eerste proef gaan doen met een werkomgeving die niet draait op andere software dan die van Amerikaanse techbedrijven, om uiteindelijk "digitaal autonoom" te worden.

'Regie houden over data'

"Samenwerking met marktpartijen blijft belangrijk, maar voor de belangrijkste diensten van de stad moeten we niet langer afhankelijk zijn van landen en wetgeving waar je geen zeggenschap over hebt", stelt wethouder Scholtes, die ICT in zijn portefeuille heeft. Hij vindt dat de stad de regie moet houden over al zijn data en systemen "net zoals we regie willen houden op het spoor waar onze treinen op rijden".

In de tweede fase van de gemeentelijke plannen, die tot 2031 loopt, moet minstens 30 procent van de gemeentelijke cloud zijn ondergebracht bij Europese diensten.

In 2035 moeten dan alle systemen en clouddiensten waarvan de gemeente gebruikmaakt van Europese makelij zijn. Dat het niet eerder dan in 2035 kan, komt volgens Amsterdam omdat "de afhankelijkheid doorbreken tijd kost en vraagt om gerichte stappen".

Grote zorgen

Ook in Den Haag staat de Nederlandse afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven hoog op de agenda. De Tweede Kamer uitte grote zorgen over de Amerikaanse overname van het bedrijf Solvinity, dat onder meer verantwoordelijk is voor de werking van DigiD.

Ook Amsterdam is een klant van dat bedrijf. De Tweede Kamer stelde haast te willen maken met een overstap op Europese systemen.

Het probleem bij de afhankelijkheid van Amerikaanse bedrijven is dat die vallen onder Amerikaanse wetgeving zoals de Cloud Act. Daarin staat dat de Amerikaanse techbedrijven verplicht zijn gegevens te verstrekken als bijvoorbeeld de FBI daar om vraagt, ook als het gaat om Nederlandse data.

Op een school in het zuiden van Frankrijk heeft een leerling van 14 een docent neergestoken. De vrouw van 60 is in kritieke toestand naar een ziekenhuis gebracht, de leerling is aangehouden. Hij wordt verdacht van poging tot moord.

Het gebeurde rond 14.00 uur op een school in Sanary-sur-Mer, even ten westen van Toulon. De leerling stak tijdens een les beeldende kunst drie tot vier keer op de docent in.

De leerling sloeg daarna op de vlucht, maar kon door een medewerker van de school worden tegengehouden. Hij verzette zich niet en is daarna aan de politie overgedragen. De docent is met drie steekwonden in haar romp naar een ziekenhuis in Toulon gebracht.

Gespannen relatie

Een aanklager van het Franse OM sluit een politiek of religieus motief vooralsnog uit. Volgens hem was de relatie tussen leerling en docent al enige tijd gespannen. De leerling zou een hekel aan haar hebben, omdat zij hem negatieve beoordelingen zou hebben gegeven.

De Franse minister van Onderwijs, Geffray, is vanwege het incident onderweg naar Sanary-sur-Mer. Hij en zijn collega van Binnenlandse Zaken hebben hun medeleven betuigd aan het slachtoffer en haar familie.

In de supermarkt zou je deze dagen zomaar eens naast de tomaten, verse kruiden of peulvruchten kunnen grijpen. In de winter komen die meestal uit Spanje, Portugal en Marokko. Precies daar is het weer de laatste weken nogal van slag.

Het regent er al weken veel meer dan gemiddeld, en ook de komende week wordt er net zo veel regen verwacht als normaal gesproken in twee of drie maanden. Door het natte weer kan er veel minder groente en fruit worden geoogst.

Al die regen heeft te maken met de ongewone weersituatie die we nu in Europa hebben. De oorsprong daarvan ligt helemaal in het Noordpoolgebied. Daar verzamelt zich ieder jaar een bel met heel koude lucht in de duisternis van de poolnacht.

Kouder dan gemiddeld

Dit jaar heeft die bel twee uitstulpingen, eentje naar Noord-Amerika en eentje naar het noordoosten van Europa. In de VS en Canada is het daardoor de afgelopen weken heel koud geweest, maar ook in Scandinavië, Polen, Rusland en Oekraïne is het op dit moment veel kouder dan gemiddeld.

Die kou reikt net tot ons land, want precies in het noordoosten van Nederland is het ook al wekenlang kouder dan gemiddeld.

Doordat de koude lucht boven Scandinavië stilligt, wordt de straalstroom gedwongen tot een veel zuidelijkere koers. De straalstroom is een brede luchtstroom op een paar kilometer hoogte, die lagedrukgebieden met zich meevoert die zorgen voor regen. De afgelopen maand was het daardoor veel natter dan normaal in Groot-Brittannië, Frankrijk, Spanje, Portugal en zelfs in Marokko.

40 millimeter regen per dag

In het noorden van Marokko heeft het de afgelopen maand al meerdere dagen heel hard geregend, vaak meer dan 40 millimeter op een dag. Veel rivieren zijn buiten hun oevers getreden, en laaggelegen delen van dorpen en steden hebben de afgelopen dagen onder water gestaan.

Ook in Andalusië in Spanje, en in de Algarve in Portugal viel de afgelopen maand zeker het dubbele van wat gebruikelijk is. De komende week wordt er nog meer regen verwacht in het gebied. In de kustgebieden van de Costa del Sol en de Algarve valt de komende week tussen de 90 en 200 millimeter regen, waar 50 of 60 millimeter in een hele maand gemiddeld is. Ook in Marokko regent het nog een week flink door.

In de bergen valt nog in beide landen veel meer neerslag. In de dalen misschien wel 300 millimeter. Op de bergtoppen van de Sierra Nevada en het noordelijke Atlasgebergte valt vooral sneeuw. Er ligt nu al 1 tot 2 meter, en daar komt de komende week misschien nog wel een meter bij.

Minder goed gevulde schappen

Voor de aanvoer van verse groente en fruit is dat geen goed nieuws. Waarschijnlijk blijft het aanbod de komende tijd wat kleiner dan normaal. Albert Heijn laat weten dat de schappen op de groente- en fruitafdelingen minder goed gevuld zijn dan klanten gewend zijn. De supermarktketen laat weten dat er een beperkte beschikbaarheid is van bijvoorbeeld peulvruchten, zacht fruit, meerdere soorten kruiden en tomaten.

"We doen er samen met onze telers, boeren en leveranciers alles aan om het ongemak voor onze klanten zo klein mogelijk te houden en hopen binnenkort meer duidelijkheid te kunnen geven over wanneer de situatie is hersteld", schrijft de supermarktketen.

Friesland, Groningen en Drenthe bereiden zich voor op gladheid. Veel inwoners hebben strooizout ingeslagen en sommige scholen en bibliotheken blijven morgenvroeg dicht.

Het KNMI heeft code oranje afgegeven vanwege ijzel op de Wadden en in de drie noordelijke provincies. Volgens het meteorologisch instituut is de kans op ongelukken aanzienlijk. Rijkswaterstaat adviseert weggebruikers om in het noorden vanaf 22.00 uur niet meer de weg op te gaan als dat niet per se nodig is.

Verschillende sporthallen en zwembaden in Friesland gaan daarom vanavond eerder dicht, meldt Omrop Fryslân. Verschillende sportwedstrijden- en trainingen in de drie provincies gaan niet door.

Strooizout

Een aantal winkels zit inmiddels zonder strooizout. "Alles is uitverkocht. Het stond al twee jaar in de opslag, dus ik ben blij dat het verkocht is, maar het is jammer dat er niks meer op voorraad is", zegt winkelier Alex Koning van Tuincentrum Arkema tegen RTV Noord.

En een dierenwinkel in Oude Pekela had veertig zakken zout op voorraad, maar ook die zijn allemaal op.

"Mensen blijven bellen, maar helaas", zegt de medewerker:

De bussen van Qbuzz stoppen vanavond om 20.30 uur met rijden. "We doen dit voor de veiligheid van onze chauffeurs en de reizigers. Het is levensgevaarlijk om met ijzel de weg op te gaan. Daarom stoppen we bijtijds, zodat de bussen nog terug kunnen naar de remise", vertelt regiodirecteur Laurence Hovenkamp.

De waarschuwing voor gladheid geldt tot morgenochtend 10.00 uur. Verschillende scholen gaan daarom later open. De Groningse bibliotheken blijven tot 12.00 uur dicht, meldt Biblionet Groningen.

Hogeschool Hanze geeft aan dat toetsen op locatie en praktijklessen niet doorgaan. Theorielessen worden zoveel mogelijk online gegeven en medewerkers krijgen een thuiswerkadvies. Alle gebouwen van de Rijksuniversiteit Groningen sluiten vanavond om 20.00 uur. Docenten kunnen bepalen of lessen wel online doorgaan.

In Friesland blijft het gemeentehuis van Leeuwarden dicht tot morgen 11.00 uur. Ook het Historisch Centrum Leeuwarden gaat later open.

Geen boten

De sneldienst tussen Ameland en Holwert is de rest van de dag gestremd als gevolg van ijs op de vaarroute.

Een Roemeen en een Griek worden in Duitsland verdacht van een poging om marineschepen te saboteren. De schepen lagen in de haven van Hamburg en stonden op het punt om geleverd te worden aan de Duitse marine.

De verdachten werkten destijds in de haven en zouden van plan zijn geweest meerdere schepen te saboteren. Bij een ervan zouden ze meer dan twintig kilo grind in een motorblok hebben gegooid. Ook werden drinkwaterleidingen doorgestoken, deksels van brandstoftanks gehaald en veiligheidsschakels omgezet.

De sabotage, in januari 2025, werd op tijd ontdekt waardoor de schade nog beperkt bleef. Als dat niet was gebeurd, was de veiligheid en slagkracht van de marine in gevaar gekomen, zegt de Duitse justitie.

Justitie heeft de twee mannen van 37 en 54 jaar opgepakt in Hamburg en Griekenland, in samenwerking met de Griekse en Roemeense autoriteiten. Ook Eurojust in Den Haag, dat coördineert in internationale justitiële onderzoeken, werkte eraan mee. Appartementen van de twee in Hamburg, Roemenië en Griekenland zijn doorzocht. Wanneer ze zijn gearresteerd, is niet gemeld.

Wegwerpagenten

In wiens opdracht de twee zouden hebben geopereerd, is niet bekend. De militaire inlichtingendienst in Duitsland waarschuwde eind vorig jaar in zijn jaarverslag voor spionage en sabotage door Rusland. Of Rusland in dit geval betrokken is, is niet gezegd.

Vorige maand werd in Duitsland een wet aangenomen voor strengere straffen tegen zogeheten 'wegwerpagenten', die sabotage-opdrachten uitvoeren voor buitenlandse mogendheden. Individuen worden veelal geworven via sociale media en voeren tegen betaling opdrachten uit. Dat kan variëren van het spuiten van graffiti tot sabotage.

In november werd in Polen een spoorlijn opgeblazen bij een sabotage-actie. Het traject is een belangrijke aanvoerroute voor militair materieel voor Oekraïne.

In het noorden en westen van Japan is de afgelopen weken een recordhoeveelheid sneeuw gevallen. De autoriteiten hebben de hulp van het leger ingeroepen om wegen vrij te maken.

Als gevolg van het noodweer zijn zeker dertig mensen om het leven gekomen, meer dan honderd mensen raakten ernstig gewond. In veel gevallen gaat het om mensen die het dak van hun huis sneeuwvrij probeerden te maken.

In de stad Saporro, op het noordelijke eiland Hokkaido, zijn duizend sneeuwschuivers ingezet. De grootste luchthaven op Hokkaido is al dagen dicht. Het trein- en wegverkeer ligt gedeeltelijk stil.

Langs de westkust wordt vandaag opnieuw sneeuw verwacht. "Ik smeek iedereen om de weerberichten goed in de gaten te houden en maatregelen voor de eigen veiligheid te nemen", zei premier Takaichi tijdens een speciaal ministersoverleg. "Voor het weekend is ook weer sneeuw voorspeld. Ik vraag alle ministers om alles te doen om schade te voorkomen en hulp te bieden waar nodig."

The Walt Disney Company heeft Josh D'Amaro aangewezen als nieuwe CEO van het entertainmentbedrijf. Hij leidt nu nog de belangrijkste geldmachine van het bedrijf: Disney Experiences, waartoe de themaparken behoren en de cruises en resorts.

De 54-jarige D'Amaro neemt op 18 maart het stokje over van de 74-jarige Bob Iger, de architect van het moderne Disney, door overnames van onder meer Pixar, Marvel en 21st Century Fox. Hij blijft tot eind 2026 aan om de overname te begeleiden en zijn opvolger in te werken.

D'Amaro is sinds 1998 in dienst bij Disney en werd al langer gezien als een logische opvolger. Met Experiences boekte hij het afgelopen jaar een winst van bijna 10 miljard dollar, omgerekend zo'n 8,5 miljard euro, goed voor bijna 60 procent van de totale winst van Disney.

Het bedrijf heeft ook een nieuwe chief content officer aangewezen: Dana Walden. Zij gaat daarmee over alle films, series en andere content. Walden ging ook op voor het CEO-schap, maar uiteindelijk koos Disney voor D'Amaro.

Mislukte opvolging

De benoeming volgt bijna vier jaar na een mislukte opvolgingsregeling. Iger gaf in 2020 het stokje over aan Bob Chapek, maar die vertrok twee jaar later vanwege interne spanningen en tegenvallende financiële resultaten. Iger kwam daardoor in 2022 opnieuw aan het roer te staan.

Chapek werd door critici gezien als stug en te sterk gericht op de zakelijke kant van het bedrijf, met te weinig aandacht voor creativiteit. Igers succes kwam juist grotendeels voort uit zijn focus op die creatieve kant. Tegelijkertijd werd hij gewaardeerd omdat hij benaderbaar was.

Om een nieuwe misstap te voorkomen, schakelde Disney een opvolgingscommissie in, met aan het hoofd James Gorman, topman van de Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley.

Topsalaris van miljoenen

Iger stemde in om tot 2026 aan te blijven, om de commissie de tijd te geven nieuwe kandidaten te screenen. "Josh heeft een sterke visie op de toekomst van het bedrijf laten zien en beschikt over een diep begrip van de creatieve geest die Disney uniek maakt," schrijft Gorman in een verklaring.

Disney heeft het basissalaris van D'Amaro vastgesteld op 2,5 miljoen dollar per jaar, omgerekend zo'n 2,1 miljoen euro. Daarnaast kan hij per boekjaar aanspraak maken op bonussen die kunnen oplopen tot ruim 22 miljoen euro.

De Britse politicus Peter Mandelson vertrekt uit het Britse Hogerhuis. Dat heeft de voorzitter van het parlement bekendgemaakt, meldt de BBC.

De documenten die de Amerikaanse justitie vorige week vrijgaf, suggereren dat de Britse zakenman onder meer geld heeft aangenomen van de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein. Ook zou hij jaren na de eerste veroordeling van Epstein de zakenman marktgevoelige informatie hebben toegespeeld toen hij minister van Economische Zaken was.

Vorig jaar werd Mandelson ontslagen als Britse ambassadeur in de Verenigde Staten. Dat gebeurde na onthullingen over de warme relatie tussen Mandelson en Epstein. Er waren toen e-mails naar buiten gekomen waarin hij onder meer zijn steun uitsprak voor Epstein toen die juridisch werd vervolgd.

Veroordeling Epstein

Epstein werd in 2008 veroordeeld voor gedwongen prostitutie. Hij werd ook verdacht van het misbruiken van tientallen minderjarige meisjes, maar daarvoor werd hij niet veroordeeld vanwege een deal met de openbaar aanklager. Hij wist daardoor een jarenlange gevangenisstraf te ontlopen.

In 2019 werd hij opnieuw opgepakt op verdenking van het seksueel misbruiken van minderjarigen. Een maand later werd hij dood aangetroffen in zijn cel. Hij zou zijn overleden door zelfdoding.

Sinds vorige week kwam Mandelson steeds meer onder vuur te liggen vanwege de nieuwe Epstein-documenten. Zo kondigde de politie aan te gaan bekijken of er onderzoek moest worden gedaan naar "vermeend wangedrag in een publiek ambt". Algemeen werd aangenomen dat het om Mandelson ging.

Afgelopen maandag zei Mandelson zijn lidmaatschap van de Labourpartij al op, nadat bekend was geworden dat Epstein hem 75.000 dollar had overgemaakt. Hij sprak die beschuldiging tegen.

Mandelson is niet de enige bekende naam die (opnieuw) werd aangetroffen in de recent vrijgegeven documenten. De vele mails, video's en afbeeldingen geven een inkijkje in het enorme internationale netwerk van Epstein.

"ICE out," weg met ICE, zei Bad Bunny dit weekend toen hij een Grammy won. De zanger uit Puerto Rico - al jarenlang een van de meest gestreamde artiesten ter wereld - maakte heel duidelijk wat hij vindt van de Amerikaanse immigratiepolitie.

Over een paar dagen staat Bad Bunny op een van de grootste podia ter wereld: hij doet de halftime-show tijdens de Amerikaanse Super Bowl. En president Trump is daar niet blij mee; hij zegt zelfs dat hij Bad Bunny niet kent.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

ICE heeft al aangekondigd ook naar de Super Bowl te komen. Wat gaat daar gebeuren? En hoe maakt Bad Bunny zich sterk voor de latino-gemeenschap en voor "zijn" Puerto Rico? We bespreken het met journalist en historicus met Puerto Ricaanse roots Christianne Alvarado.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: IJsbrand Terpstra

Een man uit Amsterdam wordt ervan verdacht dat hij mottenballen heeft achtergelaten in de kinderhoek van een bibliotheek. De mottenballen kunnen giftig zijn en lijken op snoepjes, meldt het Openbaar Ministerie.

De melding over de vondst van de mottenballen kwam op 20 januari binnen bij de politie. De verdachte, een man van 51, werd na bestudering van camerabeelden een dag later opgepakt. In zijn woning werden ook mottenballen gevonden.

Mottenballen zijn vaak kleine witte bolletjes. Ze werden vroeger gebruikt om motten te verdelgen, maar zijn tegenwoordig verboden omdat ze giftig kunnen zijn. Als kinderen ze aanzien voor snoepjes kan dat gevaarlijk zijn.

Verdachte zwijgt

De Raadkamer van de rechtbank Amsterdam heeft gisteren bepaald dat de man voorlopig vast blijft zitten. De verdachte beroept zich volgens het OM tot nu toe op zijn zwijgrecht.

Voor zover bekend zijn er geen kinderen geweest die de mottenballen hebben opgegeten. In welke bibliotheek de mottenballen werden neergelegd, is niet bekendgemaakt.

Demissionair staatssecretaris Becking van Onderwijs voert de druk op uitgevers van schoolboeken op. Als ze geen verbeteringen doorvoeren in hun aanbod grijpt hij in, laat hij weten in een brief aan de Tweede Kamer.

De grote uitgevers liggen steeds meer onder vuur vanwege de verkoop van vaak dure schoolboeken, waarvan er elk jaar miljoenen worden weggegooid. Het gaat om werkboeken waarin geschreven wordt en die daarom niet meer kunnen worden hergebruikt. Noordhoff, Malmberg en ThiemeMeulenhoff hebben het overgrote deel van de markt in handen.

Becking vindt het belangrijk dat scholen "goede, betaalbare en duurzame keuzes kunnen maken". Nu worden scholen vaak gedwongen om dure totaalpakketten af te nemen van digitale leermiddelen in combinatie met werkboeken. Twee derde daarvan belandt al na een jaar in de papierbak.

'Meer te kiezen'

De staatssecretaris bekijkt hoe hij de schoolboekenmarkt kan reguleren om te zorgen voor een goede marktwerking, schrijft hij in zijn brief. Een aantal Kamerleden had daar vorig jaar toe opgeroepen.

"Ik reken erop dat uitgevers substantiële verbeteringen in hun aanbiedingsmodellen doorvoeren, zodat scholen meer te kiezen hebben uit geactualiseerd lesmateriaal, zonder dat dit leidt tot onnodige kostenstijging", aldus Becking.

Scholen zeggen moeilijk te kunnen overstappen naar een andere uitgever, omdat ze niet om de drie grootste uitgevers heen kunnen. Bijna twee jaar geleden vroegen ze in een manifest al om "meer grip op de kwaliteit van leermiddelen".

Wetgeving voorbereid

De uitgevers zijn er met scholen over in gesprek. Becking "volgt deze ontwikkelingen op de voet", zegt hij. Ook kijkt hij naar de uitkomsten van het onderzoek van de Autoriteit Consument en Markt, dat later dit jaar wordt verwacht. Daarnaast komt er een onderzoek van zijn eigen ministerie samen met het ministerie van Economische Zaken, dat voor de zomer klaar moet zijn.

Als de gesprekken en onderzoeken te weinig concrete resultaten opleveren, grijpt hij in. "Op basis van de vorderingen en de uitkomsten van het ACM-onderzoek besluit ik op welke wijze ik verder ga met overheidsregulering." Daarvoor heeft hij al wetgeving in voorbereiding.

Zelf boeken maken

Ondertussen hebben ruim vijftig scholengemeenschappen het heft in eigen hand genomen. Ze gaan zelf schoolboeken maken via een eigen coöperatie, Neon. In een eerdere Kamerbrief liet Becking weten de oprichting van Neon met interesse te volgen. "Alle initiatieven die tot doel hebben om leermiddelen beter, goedkoper en duurzamer te maken, juich ik van harte toe."

Een rechtbank in Kopenhagen heeft twee mannen uit Zweden veroordeeld tot gevangenisstraffen voor het gooien van handgranaten naar de Israëlische ambassade in Denemarken. Een man van 21 krijgt veertien jaar cel, een man van 18 moet twaalf jaar de cel in.

De mannen gooiden in de vroege ochtend van 2 oktober 2024 twee handgranaten in de richting van de ambassade in de Deense hoofdstad. De explosieven belandden in een binnentuin van een wooncomplex. Daar was op dat moment een familie met kinderen. Niemand raakte gewond.

De twee mannen hebben bekend dat ze de handgranaten hebben gegooid. Dat zouden ze voor geld hebben gedaan in opdracht van een Zweedse criminele bende, niet uit ideologische motieven. De twee zijn uiteindelijk veroordeeld voor terrorisme en poging tot moord.

Stockholm

De jongste van de twee wordt in Zweden ook verdacht van een aanslag op de Israëlische ambassade in Stockholm. Dat was een dag voor de aanslag in Kopenhagen. Ook de oudste zou in Zweden zijn aangeklaagd, voor een ander misdrijf.

Zweden kampt al jaren met veel geweld en overlast door criminele bendes. Leden worden vaak 'gerekruteerd' in achtergestelde buurten waar veel migranten wonen.

De Franse autoriteiten hebben een inval gedaan in een kantoor van het socialemediaplatform X in Parijs, meldt het parket van Parijs. Het onderzoek richt zich op een reeks strafbare feiten, waaronder het verspreiden van kinderporno en genereren van seksuele deepfakes.

Eigenaar Elon Musk en de voormalige Amerikaanse topvrouw van X Linda Yaccarino zijn opgeroepen om in april verklaringen af te leggen in het onderzoek. Ook andere leidinggevenden van X, voorheen Twitter, zijn opgeroepen. Volgens het parket gaat het om vrijwillige verhoren. Het is dus niet zeker of zij daadwerkelijk komen opdagen.

De cybercrime-eenheid van het Franse OM voert samen met de nationale politie en de Europese politiedienst Europol het onderzoek uit.

Het kantoor van de openbaar aanklager meldt ook dat het stopt met X en voortaan via Instagram en LinkedIn zal communiceren. Instagram is eigendom van Meta en LinkedIn behoort tot Microsoft.

'Politiek gemotiveerd'

De Franse autoriteiten begonnen het onderzoek nadat vorig jaar januari twee meldingen waren binnengekomen over politieke inmenging, wijzigingen aan het algoritme en illegale dataverzameling.

Later is het onderzoek uitgebreid naar de AI-chatbot Grok, na klachten over onder meer het genereren van seksueel getinte afbeeldingen van mensen (deepfakes), het in bezit hebben en verspreiden van kinderporno en holocaustontkenning.

Het platform heeft nog niet gereageerd op de inval. Vorig jaar juli sprak Musk de beschuldigingen tegen, volgens hem was het onderzoek "politiek gemotiveerd".

'Uitkleden' mensen

X ligt al langer onder vuur omdat het op grote schaal seksuele deepfakes van mensen en kinderen genereert. Gebruikers konden met Grok foto's van bestaande mensen 'uitkleden' en ze bijvoorbeeld in bikini laten afbeelden.

Verschillende landen begonnen een onderzoek naar het techbedrijf of eisten dat het iets ging doen aan de deepfakes. Ook de Europese Commissie startte vorige maand een onderzoek naar X om mogelijke overtredingen van de Europese digitale wetgeving.

Grok bood later excuses aan voor de deepfakes en de regels voor de AI-chatbot werden door X aangescherpt. Daardoor zou het niet meer mogelijk zijn om mensen 'uit te kleden'.

Blauw vinkje

Vorig jaar december kreeg X van de Europese Commissie boetes van in totaal 120 miljoen euro vanwege het overtreden van een belangrijke Europese internetwet (DSA).

Het platform kreeg onder meer een boete omdat het blauwe vinkje bij gebruikersnamen misleidend is. Toen X nog Twitter was, betekende het vinkje dat de persoon achter het account echt was. Sinds de overname van het platform door Musk kan iedere gebruiker het vinkje krijgen tegen betaling.

De verdenking van grootschalige spionage is één groot misverstand, zei voormalig NCTV-medewerker Ab el M. vandaag in de rechtbank in Rotterdam. Hij ontkent dat hij staatsgeheime documenten heeft doorgespeeld aan Marokko.

NCTV-analist en jihadisme-expert Ab el M. (66) staat terecht op verdenking van het lekken van stukken naar de Marokkaanse geheime dienst. Het zou gaan om een van de grootste spionagezaken ooit in Nederland.

M. werd in de rechtbank omschreven als een 'superspecialist' met een lange staat van dienst bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Ook hielp hij de politie in terrorismeonderzoeken.

In 2023 werd hij na een tip van inlichtingendienst AIVD aangehouden op Schiphol. M. stond op het punt naar Marokko te vliegen met in zijn bagage tientallen staatsgeheime documenten. Thuis had hij nog eens honderden uiterst vertrouwelijke stukken liggen.

Per ongeluk

M. ontkent ten stelligste dat hij deze informatie heeft doorgegeven aan anderen. "Er zijn verkeerde inschattingen gemaakt van mijn gedrag", zei hij in de rechtbank.

Alleen in 2023 al ging hij acht keer op en neer naar Marokko. Steeds printte hij vlak voor zijn reis documenten uit bij de NCTV en scande die dan thuis weer in. "Ik druk documenten af en ik reis. Dat zijn twee gescheiden dingen. Er is geen enkel verband", aldus de verdachte.

Hij verzekerde dat hij ook nooit staatsgeheime stukken meenam naar het buitenland. Op die ene keer na, toen hij werd gearresteerd. "Dat was per ongeluk. Wat ik toen mee had, had ik niet gecontroleerd."

Verziekte sfeer

Ab el M. werkte veel thuis, volgens hem vanwege een verziekte werksfeer bij de NCTV. Stukken die aanvankelijk opgeborgen lagen in een kluis op zijn werk nam hij mee naar huis. Daar zaten ook vele staatsgeheime documenten tussen, zoals analyses van de AIVD en de MIVD.

"Ik weet niet welke rubricering (niveau van geheimhouding, red.) ze hadden", zei M. in de rechtbank. "Ik heb ze uit paniek allemaal meegenomen met de bedoeling om ermee te werken, niet om aan derden te verstrekken."

In de zaak zijn voormalig NCTV-directeuren Dick Schoof en Pieter-Jaap Aalbersberg gehoord als getuige. Zij zeggen dat het ten strengste verboden was om staatsgeheime informatie mee naar huis te nemen, ook voor M.

Uit het politieonderzoek blijkt dat hij tot zijn aanhouding nieuwe staatsgeheime informatie bleef uitprinten. Hij gebruikte daarvoor ook de pas van een collega, toen hij zelf niet meer overal bij kon.

Al jaren beschuldigd

De beschuldiging dat hij een spion is, achtervolgt hem al jaren, vertelde de NCTV-medewerker aan de rechtbank. Hij haalde er tot dusver zijn schouders over op en noemde het geruchten van collega's die hem tegenwerkten en saboteerden.

Ab el M. zei dat hij juist enorm op zijn hoede is voor de Marokkaanse geheime dienst. In 1989 was hij twaalf dagen vastgehouden als tegenstander van het toenmalige regime. Ook in de jaren erna voelde hij zich vaak in de gaten gehouden.

Toch vermoedt het Openbaar Ministerie dat hij later wel degelijk als spion heeft gewerkt, in ruil voor gratis vakanties naar Marokko. Op zijn telefoon zijn meerdere berichten gevonden aan hooggeplaatste medewerkers van de Marokkaanse inlichtingendienst.

Ab el M. zei dat hij daar problemen aan de grens kon melden, maar ook dat de telefoon door familieleden werd gebruikt. Morgen komt het OM met een strafeis.

Een beveiliger van het asielzoekerscentrum in Budel heeft een asielzoeker vernederd door hem zijn schoenen te laten kussen. Beelden daarvan kwamen gisteren naar buiten via het videoplatform Dumpert. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) bevestigt de echtheid van de beelden en het betrokken beveiligingsbedrijf zegt het incident te "betreuren".

Op het filmpje, van tweeënhalf jaar geleden, is te zien dat de beveiliger naar zijn schoenen wijst en zegt: "Op je knieën, op je knieën. Kus." Als de man naar de grond buigt en de schoenen kust, zegt hij: "Goede jongen", en geeft hij aan dat de man op een stoel moet gaan zitten. Twee collega's van de beveiliger kijken toe, maar grijpen niet in. Een vierde persoon filmt het tafereel.

Gisteren bevestigde het COA al dat de beelden echt waren. Vandaag zegt beveiligingsbedrijf Trigion, waar de man werkte, dat het het bedrijf "ten zeerste spijt" dat dit heeft kunnen gebeuren. "Wij nemen dit soort situaties heel serieus en keuren dit soort gedrag krachtig af", laat een woordvoerder weten aan Omroep Brabant.

Aangescherpte protocollen

De beveiliger op het filmpje werkt niet meer bij het bedrijf. Daarnaast zegt Trigion naar aanleiding van dit incident protocollen en werkinstructies te hebben aangescherpt om herhaling te voorkomen. "Er wordt actief en structureel op gecontroleerd dat deze afspraken worden nageleefd", aldus de woordvoerder.

Of de andere mannen op de video nog wel werkzaam zijn bij Trigion, wil het bedrijf om privacyredenen niet zeggen.

Hamzah L., de man die de 11-jarige Sohani uit Nieuwegein op klaarlichte dag doodstak, is veroordeeld tot tbs met dwangverpleging. Hij krijgt van de rechtbank in Utrecht geen gevangenisstraf opgelegd. De rechtbank oordeelt dat de verdachte volledig ontoerekeningsvatbaar was.

De rechter gaat daarmee mee met de eis van het Openbaar Ministerie, dat ontslag van alle rechtsvervolging en tbs met dwangverpleging had geëist. Volgens het OM kon L. door ernstige psychische stoornissen niet strafrechtelijk verantwoordelijk worden gehouden voor zijn daden en daarom werd geen celstraf geëist.

"De psychose had de verdachte volledig in haar greep, waardoor zijn denken en handelen ten tijde van het plegen van de delicten volledig door die psychose werd beheerst", aldus de rechter bij de uitspraak.

Hamzah L. heeft nooit ontkend de feiten te hebben gepleegd. Tijdens eerdere zittingen kwam meermaals naar voren dat hij cannabis en cocaïne gebruikte en dat dat zijn psychoses kon verergeren. Desondanks kan volgens de rechter niet worden bewezen dat zijn middelengebruik tijdens de strafbare feiten "een zodanige invloed had op de psychose dat dat hem kan worden verweten".

Mishandeling in winkelcentrum

De steekpartij was op 1 februari vorig jaar in een woonwijk in Nieuwegein. Op camerabeelden is te zien hoe L. afloopt op een groep spelende kinderen en het meisje meermaals in haar borst steekt. Hulpdiensten konden haar niet meer redden.

Eerder die dag had L. in een winkelcentrum al een vrouw mishandeld. Volgens het OM was bij geen van beide incidenten sprake van voorbedachte raad, maar van plotselinge impulsen door zijn stoornissen.

Tbs met dwangverpleging

Tbs met dwangverpleging is geen straf, maar een maatregel voor mensen met een ernstige psychische stoornis. De maatregel wordt opgelegd als de kans op herhaling groot is.

De dader wordt verplicht opgenomen en behandeld in een gesloten psychiatrische kliniek, zonder vaste einddatum. De rechter bekijkt meestal om de twee jaar of de tbs wordt verlengd. Vrijlating volgt pas als deskundigen en de rechter vinden dat het gevaar voor de samenleving voldoende is afgenomen.

Deskundigen uit het Pieter Baan Centrum concludeerden dat bij L. sprake is van ernstige psychoses. Hij kreeg na observatie de diagnose paranoïde schizofrenie.

L. verklaarde zelf ook dat hij die dag psychotisch was en handelde vanuit wanen. Hij zei dat hij het meisje aanzag voor een demoon en uit zelfverdediging handelde. Ook de vrouw in het winkelcentrum zou hij als bedreiging hebben gezien.

Het risico op herhaling als L. terugkeert in de samenleving wordt door deskundigen als zeer groot ingeschat.

Met het overlijden van Ellis Brandon in 2024 leek de laatste Engelandvaarder uit de Tweede Wereldoorlog te zijn overleden, maar er is nu een oud-strijder opgedoken die nog in leven is.

Diederik van Overbeek (102) was bekend bij het Museum Engelandvaarders in Noordwijk, maar informatie over zijn leven na de oorlog ontbrak. Totdat zijn dochter Pauline onlangs op Facebook reageerde op de pagina van het museum.

Daarop schreef ze dat haar vader zich afvroeg of hij misschien de oudste nog levende Engelandvaarder was. Het museum is erg blij met het contact.

16 jaar

Van Overbeek maakte op 14 mei 1940 het bombardement op Rotterdam mee. Nadat hij had geholpen met de opruimwerkzaamheden besloot hij samen met zijn Joodse buurjongen Ben Slier naar Engeland te gaan. "Ik was 16 jaar en na de invasie door de nazi's wilde ik geen dwangarbeider worden in Duitsland of Rusland", vertelt hij via een videoverbinding vanuit zijn woning in Caledonia in de Amerikaanse staat Michigan.

Waar andere Engelandvaarders via de Noordzee of via Zweden reisden, kozen zij voor de zuidelijke route via België, Frankrijk, Spanje en Portugal. In Spanje werden ze gearresteerd. Ze overleefden drie gevangenissen en twee strafkampen. Na hun vrijlating bereikten ze Madrid, maar konden niet verder omdat hun Portugese visum was verlopen.

Engelandvaarders

Engelandvaarders zijn Nederlanders die in 1940 na de capitulatie voor nazi-Duitsland naar Engeland probeerden te reizen om zich aan te sluiten bij de geallieerde strijdkrachten. Een deel van hen stierf onderweg of werd gevangengenomen.

Van de naar schatting ruim 2000 mannen en vrouwen die Engeland bereikten, gingen velen in militaire dienst. Anderen werkten voor de Nederlandse regering in ballingschap of voor een geheime dienst. Van die laatste groep voerden sommigen gevaarlijke missies uit in bezet gebied.

Veel Engelandvaarders werden als militair van de Nederlandse Prinses Irene Brigade, de Britse luchtmacht of Britse marine ingezet bij de invasie van Normandië in 1944, waarmee de bevrijding van West-Europa begon.

Van Overbeeks buurjongen Slier besloot terug te keren naar Nederland, waar hij gevangen werd gezet in onder meer het Oranjehotel en Kamp Amersfoort. Aan het eind van de oorlog ontsnapte hij uit het concentratiekamp Mauthausen in het huidige Oostenrijk. Hij vond onderdak bij het Oostenrijkse gezin van zijn latere echtgenote, waar hij de oorlog overleefde.

Ondertussen had Van Overbeek in 1943 alsnog Engeland bereikt. Door zijn opleiding als bankwerker kon hij aan de slag als onderhoudsmonteur bij de Britse luchtmacht, de Royal Air Force. Voor zijn moed en doorzettingsvermogen werd hij in 1944 onderscheiden met het Kruis van Verdienste.

'Vijand kan vriend worden'

Dat hij naar alle waarschijnlijkheid de oudste nog levende Engelandvaarder is, vindt hij bijzonder, maar geen prestatie: "Ik ben de last man standing, maar het enige wat ik doe is ouder worden."

Voorzitter Paul Bartelings van het museum vindt het belangrijk dat zijn verhaal verteld wordt. "Een jongeman van 16, die dit besluit, dat zegt iets aan de jonge generatie die nu leeft. Wat kan jij doen om de vrijheid te verdedigen, de vrede en de rechtsstaat te beschermen? Een jongeman die zoiets doet, totaal onvoorbereid, zonder opleiding of communicatiemiddelen, is heel inspirerend voor velen van ons."

Van Overbeek wil de jonge generatie graag iets meegeven: "Blijf leren en blijf lezen. En je ziet hoe het kan lopen: de Duitsers waren onze ergste vijand in de oorlog, maar je vijand kan je beste vriend worden."

Online ontmoeting

Tijdens zijn jaren in Engeland leerde hij de Britse Marjorie Bowman kennen. Ze trouwden en vestigden zich in 1956 in de Amerikaanse staat Michigan. Ze kregen drie dochters. Van Overbeek werkte tot zijn 70e als elektricien.

Museum Engelandvaarders heeft na het contact met Diederik van Overbeek ook contact gezocht met Michel Slier, de zoon van Ben, die in Indonesië woont. Binnenkort ontmoeten beide families elkaar online om na al die jaren verhalen te delen.

Nieuwsbrief WO II

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog? Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

LED lighting is now commonplace across homes, businesses, and industrial settings. It uses little energy and provides a great deal of light. However, a new study suggests it may come …read more

Een nieuwe dinosoort die ongeveer zo groot was als een grote kip biedt volgens wetenschappers nieuwe inzichten in de evolutie van plantenetende dinosauriërs. De opvallend kleine dino leefde in het Onder-Krijt (100 miljoen tot 145 miljoen jaar geleden), in een gebied dat nu het noorden van Spanje is.

De onderzoekers hadden na de vondst van fossielen van vijf individuele dino's in het Castrillo de la Reina-gesteente direct al het idee dat ze met iets bijzonders te maken hadden, schrijven ze in een persbericht. Dat was vanwege de opvallend kleine botten: de dino was ongeveer een halve meter groot.

Toen ze de botten analyseerden via scans en een 3D-model maakten, concludeerden dat ze te maken hadden met een nieuwe soort. Ze gaven de minidino, die waarschijnlijk planten at in dichte bossen, de naam foskeia: een samentrekking van woorden die in het oud-Grieks staan voor licht en het zoeken van voedsel.

'Iets fundamenteel anders'

Met name de schedel wijkt af van andere zogenoemde ornithopoda uit dezelfde tijd, waarvan de iguanodon - een van de allereerste dino's die werden geïdentificeerd - de bekendste is. Er waren bijvoorbeeld botten aan de voorkant aan elkaar vastgegroeid, die niet bij soortgelijke dinosaurussen te zien waren.

Ook zat het kaakgewricht hoger, hadden tanden een andere vorm en stonden die schuin naar voren in plaats van rechtop. Verder wijst de plek waar de kaakspier zat op een andere kauwbeweging.

Het was dus vooral niet een "mini-iguanodon", maar "iets fundamenteel anders", zo onderstrepen de wetenschappers in de studie, die is gepubliceerd in vakblad Papers in Paleontology.

Ornithopoda behoren tot de succesvolste planteneters uit het Krijt. De iguanodon is een van de bekendste dinosauriërs sinds hij in 1825 als een van de eerste dino's een naam kreeg en figureerde sindsdien in tal van tentoonstellingen, films en boeken.

Vult gat van 70 miljoen jaar

Aan het onderzoek werkten wetenschappers van onder meer Spaanse, Franse, Belgische en Argentijnse universiteiten mee. Een van hen, Marcos Becerra van de universiteit van Córdoba, zegt dat de conclusie onderstreept dat kleiner worden in de evolutie niet automatisch "evolutionaire eenvoud" betekent. "Deze schedel is raar en wijkt enorm af."

Zijn collega Thierry Tortosa van het Franse natuurreservaat Sainte Victoire zegt dat de vondst helpt met het vullen van een gat van 70 miljoen jaar. "Het is een kleine sleutel, die een enorm ontbrekend hoofdstuk ontsluit."

De wetenschappers sluiten niet uit dat hun vondst het bewijs is voor een nieuwe 'stamboom' van plantenetende dino's, maar benadrukken dat daar wel meer onderzoek voor nodig is.

Hoofdonderzoeker Paul-Emile Dieudonné hoopt dat zijn onderzoek leidt tot meer aandacht voor kleinere dinofossielen, die hij als essentieel ziet voor toekomstige inzichten. "Want deze fossielen bewijzen dat evolutie net zo radicaal experimenteerde met kleine lichaamsgroottes als met grote."

De lancering van de raket voor de Artemis II-missie om de maan is met een maand uitgesteld. Bij een repetitie zijn meerdere problemen ontdekt, maakte de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA bekend.

Zo was er een lekkage in de brandstofslang die wordt gebruikt om de raket te tanken. Ook waren er problemen met de luchtdruk in de Orion-capsule, het gedeelte waar de bemanning zit. Dat kwam doordat een klep niet goed werkte.

Verder viel de communicatieapparatuur uit, waardoor medewerkers op de grond niet goed bereikbaar waren voor elkaar. Ook werkten camera's niet goed door het koude weer in Florida.

Het eerstvolgende lanceermoment wordt in maart gepland; wanneer precies heeft NASA niet bekendgemaakt. De problemen moeten eerst verholpen worden en vervolgens is er een nieuwe generale repetitie.

Ruimtewedloop

De Artemis II-missie is een reis van tien dagen waarbij drie Amerikanen en een Canadees rond de maan vliegen. De vlucht is een voorbereiding op Artemis III, waarbij het de bedoeling is om voor het eerst sinds 1972 weer voet op de maan te zetten. Artemis III staat gepland voor 2028.

De Amerikaanse missies worden gezien als een ruimtewedloop tegen China. Dat land kondigde eerder al aan dat het voor 2030 ruimtevaarders op de maan wil zetten. De bedoeling is dat zij daar een onderzoeksstation bouwen.