Aggregator

De nieuwste lichting astronauten is in een Amerikaanse recordtijd aangekomen bij het internationale ruimtestation ISS. De reis duurde slechts acht uur, veel korter dan het oude Amerikaanse record van 12,5 uur, dat in november 2024 werd gevestigd.

De reis duurde nog altijd flink langer dat het absolute record, dat op naam van de Russische Soyoez staat: bij een experimentele vlucht in 2020 werd de reis in 3 uur en 3 minuten afgelegd.

De reisduur naar het ISS, dat op zo'n 400 kilometer boven het aardoppervlak vliegt, is vooral afhankelijk van het aantal rondjes dat een ruimtecapsule rond de aarde moet vliegen voordat er kan worden aangemeerd bij het ruimtestation. Ieder rondje brengt de capsule wat dichter bij het station, maar als er voor een snellere route wordt gekozen, is de kans dat fouten juist meer vertraging opleveren ook groter.

Uitgesteld

Deze vlucht werd gemaakt met de Dragon-capsule van Elon Musks SpaceX. De vier astronauten aan boord (twee Amerikanen, een Canadees en een Rus) gaan vier collega's aflossen bij het ISS. Het is de bedoeling dat zij voor een half jaar aan bord blijven. De lancering was drie weken uitgesteld vanwege een lek in de brandstofvoorziening.

De Canadees Joshua Kutryk zal als alles goed gaat in de ruimte vader worden: zijn vrouw is in november uitgerekend. Dat zal de vierde keer worden dat een astronaut tijdens een ruimtevlucht een kind krijgt: twee Amerikanen en een Oostenrijker gingen hem voor.

Omdat dit de dertiende vlucht naar het ISS was van de Dragon-capsule, verwijst het embleem voor deze missie naar de Apollo 13-vlucht: waar voor die maanmissie gouden paarden centraal stonden, is nu voor een gouden geluksdraak gekozen.

Deze Apollovlucht uit 1970 geldt als een briljante mislukking: door een defect aan boord moest een reis naar de maan worden afgebroken, maar NASA slaagde er wel in om de driekoppige bemanning veilig naar huis te halen.

Door de opgelopen brandstofprijzen is de inflatie de afgelopen maand weer iets hoger uitgevallen, namelijk 3,4 procent. Dat blijkt uit de eerste CBS-raming over september. In augustus ging het nog om een stijging van 3,3 procent ten opzichte van een jaar eerder.

Naast motorbrandstoffen is volgens hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen steeds meer te zien dat ook andere energie zoals elektriciteit duurder wordt. "In de eerste helft van het jaar was het telkens goedkoper dan een jaar eerder. Nu is dat niet meer zo."

Boodschappen zijn voor de tweede maand op rij iets goedkoper geworden, maar als de energieprijzen hoog blijven is het volgens Van Mulligen de vraag hoelang dat zal duren. Op wat langere termijn leiden hogere energieprijzen ook weer tot hogere prijzen in de winkel, omdat productiekosten oplopen.

"Hoelang dat duurt is altijd een beetje afwachten", zegt Van Mulligen. "Doorgaans duurt het ongeveer een half jaar. Het kan iets korter of langer zijn." Extreme effecten zoals in 2022 verwacht Van Mulligen niet. "De inflatie ligt nu een stuk lager."

Goedemorgen! Na jarenlang onderzoek wordt vandaag het onderzoek naar het koloniale verleden van het Koninklijk Huis gepresenteerd en in Utrecht worden de belangrijkste Nederlandse filmprijzen uitgereikt.

Eerst het weer: in de ochtend zon, 's middags wat meer wolken maar het blijft wel droog bij 20 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Zuid-Korea heeft Oekraïne gewaarschuwd om snel met excuses te komen. Het land maakte onlangs bekend dat het twee Noord-Koreaanse krijgsgevangen naar Zuid-Korea had gestuurd. Volgens de president van Zuid-Korea was afgesproken dat die uitlevering geheim bleef. Zuid-Korea probeert de banden te verbeteren met Noord-Korea, daarom ligt een dergelijke uitlevering van krijgsgevangen gevoelig.

"Dit raakt de eer van de Koreaanse bevolking en hun land", zei Lee Jae Myung vannacht, "dus we kunnen dit niet laten passeren". Als Oekraïne geen excuses maakt, volgen er volgens de president van Zuid-Korea maatregelen. Maar wat die dan zijn is niet duidelijk.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog dit:

Het gaat goed met Nederlandse musea, dat blijkt uit onderzoek van brancheorganisatie Museumvereniging. Nederlandse musea trokken vorig jaar 31,6 miljoen bezoekers, meldt brancheorganisatie Museumvereniging. Het aantal bezoeken steeg ten opzichte van een jaar eerder met 2,5 procent. Het brengt de sector weer dichter naar het niveau van voor de coronapandemie.

Fijne dag!

Duizenden mensen stonden voor de etalages van radiowinkels of keken in een café, en de koninklijke familie keek op paleis Soestdijk: de eerste tv-uitzending in Nederland is vandaag 75 jaar geleden.

Er waren in 1951 nog maar zo'n 500 tv-toestellen in het land en de invloed die het medium zou hebben was nog niet in te schatten. De radio, daar gebeurde het.

Anderhalf uur duurde die eerste uitzending. Alles was live vanuit de studio in Bussum, want er was nog geen opnameapparatuur. De gasten zaten in de studio en werden aangekondigd door omroepster Jeanne Roos. De acteurs van het toneelstuk De Toverspiegel dat die avond werd uitgezonden, traden live op voor de camera.

Bekijk hier een terugblik die we eerder maakten:

De eerste tv-toestellen kostten 785 gulden, wat een derde van een gemiddeld jaarinkomen was. De ontvangst was nog niet overal even goed. Daardoor liet de groei van het medium een paar jaar op zich wachten.

De politiek was terughoudend geweest met de introductie van de televisie. Het kabinet-Drees was bezig met de wederopbouw van Nederland en hield de lonen laag. De premier vond dat er huizen moesten komen en geen luxeartikelen. Tv-toestellen waren duur en hij was bang dat tv de mensen zou afleiden van het werk en zou leiden tot een "verdorven jeugd".

Ook de radio-omroepbazen verzetten zich aanvankelijk, zoals pater Kors, voorzitter van de NTS en de KRO. Toen hij het medium tv lanceerde, liet hij meteen merken dat hij er eigenlijk een tegenstander van was. In die eerste uitzending waarschuwde hij voor de mogelijk verderfelijke invloed die televisie kon hebben. Hij beschouwde het als amusement en zag dat als "een aantasting van de goede zeden en oppervlakkigheid".

Dreigement

Philips had de opmars in de VS aanschouwd en was vastbesloten een grote producent te worden. President-directeur Otten dreigde dat Philips te gronde zou gaan als Nederland geen televisie zou krijgen en dat Philips het wel zelf zou opzetten. Pas toen ging de regering overstag.

Staatssecretaris Cals van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen zei in zijn openingswoord van de eerste uitzending dat het nog te bezien was of "deze verworvenheid" wel een goed idee was. Er werd dan ook besloten tot een experiment van twee jaar.

Zo kwam het dat Nederland jaren achterliep op het Verenigd Koninkrijk, waar de BBC Television Service al sinds 1936 uitzond, en de Verenigde Staten, waar na de Tweede Wereldoorlog een explosieve groei te zien was. Denemarken begon een dag eerder met uitzenden dan Nederland, West-Duitsland was een jaar later.

In 1958 waren er zo'n 250.000 toestellen in Nederland. In de jaren 60 kwam de grote doorbraak en in 1962 werd de zendtijd uitgebreid naar 30 uur per week. In 1964 kwam Nederland 2 erbij en in 1988 het derde net.

Radio met beeld

Mediahistoricus Huub Wijfjes zegt dat tv in het begin niets anders was dan een kopie van bestaande vormen. "Toneel, film, radio, poppenspel. Het kon ook alleen maar live of op film en daarbij duurde de montage lang."

Maar de invloed was groot. Tv is vanaf het begin bepalend geweest voor trends, zegt Wijfjes. "Mode, auto's, de inrichting van je huis, vakanties, het is een voortdurende wisselwerking tussen creëren en weerspiegelen. Tv probeert altijd om voorop te lopen. Dat is een constante factor."

"Tv nam een dominante positie in en had zijn hoogtepunt in de jaren 60, 70 en 80. Het medium verdrong de radio", aldus Wijfjes. "Nieuwe vormen, met ongehoorde kijkcijfers van 7 à 8 miljoen. Programma's hadden een veel grotere impact dan nu, omdat iedereen hetzelfde zag."

"En het is nog steeds het dominante medium in onze samenleving", zegt hij. "De kracht van beeld is onnavolgbaar."

75 jaar televisie in Nederland herdacht:

Vanavond staat Cornald Maas met drie tv-makers stil bij het jubileum in het programma 75 Jaar TV. Hij haalt herinneringen op met Soundmixshow-presentator Henny Huisman, journalist Cees Grimbergen (Rondom 10) en actrice Jetty Mathurin, die onder meer in Vrouwenvleugel speelde. Ze zijn - niet toevallig - alle drie 75.

Het programma is te zien bij AVROTROS om 23.10 uur op NPO 1.

Mediamuseum Beeld en Geluid in Hilversum heeft 75 tv's opgesteld, uit elk jaar één, waarop te zien is hoe televisie zich heeft ontwikkeld. De iconische archiefbeelden vormen een gezamenlijke herinnering. Zelf grasduinen in 75 jaar televisie kan via de Schatkamer van Beeld en Geluid.

De Zuid-Koreaanse president Lee Jae Myung heeft de Oekraïense regering gewaarschuwd om snel met excuses te komen voor het voorval met de twee Noord-Koreaanse krijgsgevangenen, die vorige week door Oekraïne werden uitgeleverd aan Zuid-Korea.

De Oekraïense president Zelensky maakte die uitlevering openbaar, tot woede van de Zuid-Koreanen: die beweren dat er een afspraak tot geheimhouding bestond tussen de twee landen. Zuid-Korea probeert de dialoog te hervatten met de noorderburen, dus de uitlevering van krijgsgevangenen ligt gevoelig.

Erkenning

Mocht Oekraïne volhouden in zijn recht te staan, dan volgen er 'maatregelen', zo meldt Lee in een post op X. Wat die zouden inhouden, zegt hij er niet bij. Hij eist naast excuses van zijn Oekraïense ambtsgenoot ook de erkenning dat er wel degelijk een afspraak bestond om uitleveringen zoals deze geheim te houden.

"Dit raakt de eer van de Koreaanse bevolking en hun land", aldus Lee, "dus we kunnen dit niet laten passeren."

Brug Kyiv geraakt

Afgelopen nacht zijn er ook weer doelwitten bestookt in de Oekraïense hoofdstad Kyiv, zo meldt burgemeester Klytsjko in een post op Telegram. Daarbij werd onder meer de zuidelijke brug over de rivier Dnjepr geraakt, die eerder deze week al werd bestookt door drones. Hoe groot de schade is, is niet bekend.

Het Algerijnse parlement heeft besloten om de doodstraf in te voeren voor mensen die moedwillig bosbranden veroorzaken. Dat besluit volgt op een reeks van ernstige bosbranden in het Noord-Afrikaanse land, waarbij de afgelopen maanden ten minste 12 doden vielen.

"De doodstraf is een passende juridische maatregel om zulke misdaden aan te pakken", zo zei minister Boudjemaa tegen journalisten nadat het wetsvoorstel was aangenomen. Volgens hem hebben de bosbranden "het niveau van georganiseerde misdaad bereikt" en zitten daar "buitenlandse partijen achter". De minister lichtte echter niet toe welke partijen dat dan zouden zijn.

200 doden

Algerije zuchtte de afgelopen zomer onder een intense hittegolf, waarbij er in het noordoosten van het land meer dan honderd branden uitbraken. Officiëel vielen er 12 doden, maar een telling van het onafhankelijke nieuwsmedium Twala op basis van verklaringen van nabestaanden van slachtoffers komt uit op zo'n 200 doden dit jaar.

Algerije voert sinds 1993 de doodstraf niet meer uit, maar die straf staat nog steeds wel in het wetboek van strafrecht. De afgelopen decennia werd dat vonnis alleen uitgevaardigd in terrorisme-zaken, waarbij de executie vervolgens dus niet plaatsvond.

'Achteruitgang'

Afgelopen zomer gaf president Tebboune aan het ministerie van Justitie de opdracht om de lijst met misdaden te updaten, waarvoor de doodstraf een passende straf zou zijn. Het doelbewust veroorzaken van een bosbrand is daar één van, een andere is het ontvoeren van kinderen waarbij marteling of seksueel misbruik in het spel zou zijn. Ook dit voorstel werd vandaag aangenomen door het parlement.

Mensenrechtenorganisatie Amnesty International zei vorige maand al dat het grootste land van Afrika de verkeerde kant op gaat met het uitbreiden van de doodstraf. De organisatie noemt het een "achteruitgang" en zegt dat de regering "zich moet richten op het beschermen van levens en het versterken van preventie en noodhulp", in het geval van bosbranden.

[Applied Science] has a new demo of an old 1970s patent for a portable generator that is both interesting and terrifying. The generator uses sodium and water, which, if you …read more

De medewerker van hulporganisatie Artsen zonder Grenzen die besmet is geraakt met ebola, is aangekomen in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).

De patiënt werd met een Frans privévliegtuig vanuit Congo naar Nederland gerepatrieerd en kwam rond 19.45 uur aan op Schiphol, en werd daarna naar Leiden gebracht. Dat gebeurde onder begeleiding van de Koninklijke Marechaussee, zo meldt Omroep West.

Dat ging met strenge veiligheidsmaatregelen:

De medewerker, van wie de identiteit niet bekend wordt gemaakt, raakte besmet tijdens een uitzending in de Democratische Republiek Congo. In het LUMC wordt de patiënt 'in strikte isolatie opgenomen', meldt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

'Geen gevaar'

Het LUMC is volgens minister Sophie Hermans (Volksgezondheid) voorbereid op de opvang, screening en verzorging van ebolapatiënten. Volgens het LUMC lopen zowel patiënten als bezoekers geen risico op besmetting.

Bezoek is gewoon mogelijk in het ziekenhuis. Ook Artsen zonder Grenzen meldt dat de komst van een ebolapatiënt geen gevaar vormt voor mensen in Nederland.

[Michael H Thiesen] had a couple of Elgato Key Lights in his home streaming setup. The only problem was that they would stop responding regularly, requiring a power cycle to …read more

Het Amerikaanse farmaciebedrijf Eli Lilly kan voor 3 miljard dollar een medicijnfabriek gaan bouwen in Katwijk. De gemeenteraad heeft ingestemd met de vergunningaanvraag.

Eli Lilly, een van de grootste farmaceuten ter wereld, wil vlak bij het Valkenburgse Meer in Katwijk diabetes- en afslankpillen gaan produceren. In de fabriek komen zo'n 500 mensen te werken, meldt Omroep West.

Eerder op donderdagavond werd al bekend dat er in Katwijk geen referendum gaat komen over de komst van Eli Lilly. Honderden inwoners hadden daarvoor een verzoek ingediend. Op die manier zouden burgers advies kunnen geven over het al dan niet verlenen van een bouwvergunning. De gemeenteraad wees dat verzoek af.

Een ruime meerderheid van de lokale politiek (28-4) stemde daarna in met de aanvraag voor een bouwvergunning. Dat betekent dat Eli Lilly kan gaan bouwen.

De Amerikanen hebben wel nog vergunningen nodig om straks te kunnen produceren en om afvalwater te mogen lozen. Omdat er de komende jaren geen ruimte op het volle stroomnet is, gebruikt het bedrijf voorlopig gasturbines om eigen elektriciteit op te wekken.

Elf maanden geleden presenteerde het beursgenoteerde Amerikaanse bedrijf zijn plannen om een grote productielocatie te bouwen in Katwijk. Lilly's topman David Ricks zei dat onder meer de nabijheid van diverse vliegvelden en het Leiden Bio Science Park meespeelden in de keuze voor Katwijk.

Zorgen in samenleving

Lokale politieke partijen worstelden wel met de gevoelens in de samenleving. Heel wat Katwijkers hebben zorgen over de komst van zo'n omvangrijke pillenfabriek in hun omgeving.

Zo wijzen ze op het hoge water- en energieverbruik en de veiligheid, maar ook op de impact op het uitzicht en de recreatie op het Valkenburgse Meer. Een groot deel van de raad vindt de economische voordelen echter zwaarder wegen dan die nadelen.

[The Mike Stuff] has an interesting proposition. He asserts that ancient people like the Greeks could have built a form of radio that was purely mechanical. We aren’t sure we …read more

De terdoodveroordeelde Christa Pike verkeert in kritieke toestand en krijgt "levensreddende medische zorg", heeft een van haar advocaten, Randy Spivey, bekendgemaakt. De 50-jarige Amerikaanse vrouw zou gisteren in de staat Tennessee geëxecuteerd worden, maar dat mislukte dramatisch. Spivey omschrijft de executie als "marteling".

Pikes advocaat zegt dat hij nog geen duidelijk beeld heeft over haar huidige gezondheidstoestand en prognose. Ze wordt in het ziekenhuis in Nashville behandeld.

Pike werd in 1995 als 18-jarige veroordeeld voor de moord op de 19-jarige Colleen Slemmer. Ze zou de eerste vrouw in 200 jaar zijn die in Tennessee ter dood wordt gebracht. Het vonnis was omstreden vanwege de jonge leeftijd van Pike, haar psychische aandoening en haar verleden als slachtoffer van seksueel misbruik.

Pikes executie werd een uur voor uitvoering nog tegengehouden omdat de rechter verder onderzoek wilde naar de geestesgesteldheid van de vrouw toen ze als tiener de moord had gepleegd. De executie kon met vertraging toch doorgaan omdat het Hooggerechtshof geen bezwaar zag.

Journalisten die aanwezig waren bij de executie, vertellen wat ze zagen:

De vrouw kreeg twee injecties toegediend maar overleefde die. Volgens journalisten die getuige waren bij haar executie, snurkte Pike een uur na de eerste injectie nog.

Ook klaagde Pike over een vreemd gevoel in haar arm. Volgens een van de journalisten zei ze dat ze het gevoel had dat haar arm op het punt stond om open te barsten.

Zeven naalden

Steve Ferrell, Pikes andere advocaat, zegt dat zijn cliënt vreesde voor complicaties bij haar executie vanwege een bloedafwijking waar ze al haar hele leven aan lijdt. Daardoor is het volgens de advocaat lastig om naalden in haar aderen in te brengen.

"Ze heeft ons altijd verteld dat ze moeite had met bloedafname", aldus Ferrell. Advocaat Spivey zegt dat hij minstens zeven naalden had geteld die alleen al voor haar linkerarm werden gebruikt.

Pike zou tijdens de executie instructies hebben gegeven waar de infusen op haar lichaam konden worden aangebracht. "Ze bleef maar zeggen: probeer alsjeblieft hoger op mijn schouder", aldus Spivey.

Onderzoek

Gouverneur Lee noemde het voorval "zeer verontrustend". Hij wees maandag een gratieverzoek af om haar doodstraf om te zetten naar een levenslange celstraf.

Lee heeft opdracht gegeven om een onderzoek in te stellen naar wat er misging. Verdere executies in Tennessee zijn voorlopig opgeschort.

Hans Anders stopt per direct met de verkoop van camerabrillen van Meta. Dat bevestigt het bedrijf aan persbureau ANP na berichtgeving door het AD.

De reden is de onrust die is ontstaan over de privacyrisico's van de brillen. Hans Anders wil de discussie over de slimme brillen afwachten, en besluit dan of en hoe de brillen weer verkocht gaan worden.

De Meta-bril lijkt op een normale bril, maar heeft een ingebouwde camera en een AI-assistent. Hij is sinds september 2025 in Nederland te koop, onder andere bij opticiens. De bril wordt ook wel 'gluurbril' genoemd, omdat het makkelijk is mensen te filmen of te fotograferen zonder dat ze dat in de gaten hebben. Dat gebeurt vaak.

Vanuit allerlei sectoren is er weerstand tegen de bril, zoals in ziekenhuizen en bij defensie. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde een paar weken geleden dat beelden die met de bril gemaakt zijn niet zomaar openbaar mogen worden gemaakt.

De Consumentenbond pleitte er al eens voor om de bril te verbieden, en maakte dinsdag bekend met een aantal andere organisaties een rechtszaak aan te spannen als Meta niet binnen twee weken stopt met de verkoop van de bril.

Kleedkamers en toiletten

Ook in de politiek leeft het onderwerp. Vorige week vroeg de Tweede Kamer om een duidelijk verbod op camerabrillen. Wat er met de bril gedaan wordt, is in feite al verboden volgens verschillende privacywetten.

In het geheim filmen in bijvoorbeeld kleedkamers en toiletten is al strafbaar. In de praktijk blijkt dat niet genoeg te zijn, vindt de Kamer. Het kabinet wacht op een Europees advies over camera- en AI-brillen, dat dit najaar wordt verwacht.

Hans Anders, een van de grootste opticiens van Nederland, verkoopt de brillen dus niet totdat er iets besloten is over hoe met de brillen om te gaan. Bij andere winkels en webshops zijn ze nog wel te koop.

Aanstaande woensdag zitten de vakbonden en werkgevers voor het eerst sinds maanden weer met het kabinet aan tafel om te praten over de toekomst van de sociale zekerheid. Het kabinet heeft zes organisaties uitgenodigd, VNO-NCW, MKB NL, LTO, FNV, CNV en VCP, om woensdag naar het Catshuis te komen.

Namens het kabinet komen premier Jetten en de drie meestbetrokken ministers Vijlbrief (Sociale Zaken), Aartsen (Werk en Participatie) en Herbert (Economische Zaken).

De vakbonden FNV en CNV komen naar Den Haag, zo laten de organisaties weten. Daarmee is de kans groot dat ook de andere organisaties de uitnodiging zullen accepteren.

Sinds eind mei praten de vakbonden niet meer met het kabinet over de versobering van de sociale zekerheid, de regelingen die er zijn om Nederlanders die niet kunnen werken of gepensioneerd zijn te helpen.

In mei was er een Catshuisoverleg hierover, maar daar bleken de meningen zo uiteen te lopen dat het bij één gesprek bleef. Er zou pas weer gepraat worden, zo maakten de vakbonden keer op keer duidelijk, als het kabinet-Jetten de geplande bezuinigingen zou schrappen. Ook kondigden de bonden acties aan.

Versoberingen

Het kabinet-Jetten wilde aanvankelijk zo'n 6 miljard euro bezuinigen door een snellere verhoging van de AOW-leeftijd, en versoberingen in WW en WIA (arbeidsongeschikten)-regelingen.

Het kabinet trok het AOW-plan al eerder in, maar de bonden - gesteund door de grootste oppositiepartij Pro - bleven vasthouden aan hun eis dat álle bezuinigingen in de sociale zekerheid ingetrokken moesten worden.

Het kabinet heeft dit begin deze week alsnog gedaan en nu worden de gesprekken met de 'polder' weer opgestart.

Langdurig

De vakbonden erkennen net als de werkgevers en het kabinet dat de problemen opgelost moeten worden, vooral met de WIA, de Wet, Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen. Er stromen zo jaarlijks zo'n 60.000 mensen in de WIA, dit zijn vaak jongeren en vrouwen met psychische problemen. Er is een groot tekort aan verzekeringsartsen en de wachtlijsten zijn lang.

"We moeten niet wachten tot mensen langdurig uitvallen, maar dat voorkomen", schreven de vakbonden FNV, CNV en VCP begin deze week in een gezamenlijk persbericht.

Opmerkingen van minister Van Weel over het stopzetten van betalingen aan Sierra Leone leiden tot irritatie binnen de Europese Commissie. De minister zei vanmorgen dat de betalingen vanuit de Commissie zijn stopgezet omdat Sierra Leone niet meewerkt aan de uitlevering van drugscrimineel Bolle Jos. De NOS kreeg te horen dat binnen de Europese Commissie werd besloten hier "hard op terug te duwen".

Uit gesprekken komt naar voren dat het besluit officieel een puur technische kwestie was, dat naar buiten niet gepresenteerd zou moeten worden als een sanctie tegen de machthebbers in Sierra Leone. Bolle Jos, of eigenlijk Jos L., heeft nauwe banden met die machthebbers, onder wie de president.

Lang aangedrongen

Minister Van Weel wil al langer dat de Europese Commissie stappen onderneemt tegen het land dat de Nederlandse drugscrimineel de hand boven het hoofd houdt door te weigeren hem uit te leveren.

Sierra Leone zou dit jaar nog 18 miljoen euro aan begrotingssteun van Brussel krijgen. Dat geld is bedoeld voor bijvoorbeeld voedselprogramma's, onderwijs en de infrastructuur in het straatarme land. Van Weel schetst het beeld dat de Commissie geld dat bedoeld is voor ontwikkelingshulp als dwangmiddel inzet om Sierra Leone te laten meewerken aan de uitlevering van Jos L., tot ergernis van de Commissie.

Achter de schermen heeft de Commissie een andere interpretatie. Er wordt zelfs gezegd dat de minister met misleidende informatie komt doordat hij het stopzetten van de steun koppelt aan de uitlevering van Bolle Jos. Volgens de Commissie is het besluit genomen vanwege "administratieve fouten".

De discussie geeft aan hoe gevoelig deze kwestie ligt en hoe groot de belangen zijn. Minister Van Weel heeft in de vergadering vandaag nog eens benadrukt dat de drugsbestrijding voor Nederland een kwestie van nationale veiligheid is.

Eurocommissaris Brunner houdt vol dat de begrotingssteun om technische redenen is opgeschort. Tegelijkertijd zegt hij ook nadrukkelijk dat de EU vindt dat er actie nodig is tegen landen buiten de EU die grote drugsbazen onderdak bieden. "We hebben de medewerking van Sierra Leone nodig. Dat is waar het om gaat", zegt hij. Daarmee erkent hij impliciet dat die reden heeft meegespeeld in het opschorten van de begrotingssteun.

Juridisch niet toegestaan

Toegeven dat dit besluit ook om politieke redenen genomen is, kan Brunner niet: het stopzetten van hulp vanwege politieke belangen zoals het niet uitleveren van een drugscrimineel mag juridisch gezien namelijk niet. De afspraken die rondom de begrotingssteun worden gemaakt worden contractueel vastgelegd en het uitleveren van Bolle Jos is niet in een van de voorwaarden opgenomen.

Ondertussen werkt de Commissie wel aan nieuwe manieren om sancties te kunnen opleggen aan landen die niet meewerken aan de vervolging van drugscriminelen. Minister Van Weel gaat ervan uit dat de begrotingssteun aan Sierra Leone pas wordt hervat, op het moment dat Jos L. is uitgeleverd, laten bronnen aan de NOS weten. Anders dreigt een nieuwe frontale botsing tussen Nederland en de Commissie, zo is achter de schermen te horen.

'Niet bevorderlijk voor samenwerking'

Sierra Leone is niet te spreken over de uitspraken van Van Weel. In een verklaring schrijft de regering dat EU-ambtenaren hebben benadrukt aan Sierra Leone dat het stopzetten van begrotingssteun "losstaat van een specifiek persoon". Ook noemt de regering het uitoefenen van druk op Sierra Leone via publieke dreigementen en mediacampagnes "niet bevorderlijk" voor justitiële samenwerking.

The Nintendo Game Boy is quite possibly the most popular console in the international chiptune community. You might have seen musicians cranking out tunes with LSDJ or Nanoloop, but now …read more

Scheepsbouwer Damen eist een schadevergoeding van bijna 4,7 miljard euro van de Duitse regering voor het schrappen van de order voor fregatten. Dat staat in een brief van de advocaat van Damen, ingezien door de NOS.

Eerder bleek al dat Damen Schelde Naval Shipbuilding, de volledige naam van het bedrijf, een vergoeding van de Duitsers wil. Nu blijkt uit de brief dat dit om miljarden gaat. Het bedrag wordt niet door Damen bevestigd, wel zegt het bedrijf de brief te hebben gestuurd.

Eind juni annuleerde de Duitse minister van Defensie, Boris Pistorius, de bestelling van zes fregatten. Volgens Damen was dat volkomen onverwacht. In plaats van de zes F126-fregatten worden nu acht andere fregatten van het Duitse ThyssenKrupp Marine Systems besteld.

Zelf verantwoordelijk

De opdracht om de schepen te bouwen was oorspronkelijk aan het Nederlandse Damen gegeven, maar vorig jaar besloot de Duitse regering al dat Damen niet langer de hoofdaannemer van het project kon zijn. Die opdracht zou worden gegeven aan de Duitse scheepsbouwer NVL, onderdeel van het grote Rheinmetall. Damen bleef toen nog wel betrokken bij het project.

In juni trok Pistorius definitief de stekker uit het project bij Damen. Volgens hem dreigde de bouw jaren vertraging op te lopen en liepen de kosten uit de hand.

Uit de brief, gericht aan Pistorius, blijkt dat volgens Damen de Duitse regering zelf verantwoordelijk is voor de vertraging. Ook verwijt Damen de Duitse regering contractbreuk.

In de brief staat onder andere dat Damen een onderzoek heeft gedaan naar de schade die het bedrijf zou hebben opgelopen na het annuleren van de Duitse order. Daaruit maakt het bedrijf op dat onder andere de werven waar de schepen zouden worden gebouwd al veel kosten hadden gemaakt. Delen van de schepen waren al klaar om samengevoegd te worden, maar worden niet meer gebruikt. Volgens Damen zat daar de meeste schade.

Tegenslagen

Een paar maanden geleden bleek dat ook de Belgische regering overweegt om een order voor twee fregatten bij de Nederlandse scheepsbouwer in te trekken.

België heeft twee fregatten besteld bij Damen, maar ook minister Francken van Defensie vindt dat de levering te lang duurt en dat de schepen te duur worden.

De waterstanden in het oosten van Nederland zijn nu zo laag dat het onduidelijk is of schepen er nog wel kunnen varen. Op de IJssel, de Nederrijn en een groot deel van de Waal kan niet meer goed gemeten worden of er nog veilig gevaren kan worden. Dat zegt Rijkswaterstaat tegen de NOS. Binnenvaartschippers zullen hier nu zelf moeten bepalen of ze veilig kunnen varen of niet. Ook op het Pannerdensch Kanaal speelt het probleem.

Het is op sommige plekken nu ondieper dan 125 centimeter en de meeste vaartuigen waarmee Rijkswaterstaat metingen doet liggen dieper. Ze kunnen er dus simpelweg niet meer komen. Er zijn er nog drie die minder diep liggen, maar die moeten ook in andere regio's worden ingezet.

Daardoor valt voorlopig niet goed vast te stellen wat de zogeheten minst gepeilde diepte is. Dat is de diepte van het ondiepste punt in de vaargeul. Rijkswaterstaat peilt die zodat schippers kunnen bepalen hoeveel lading ze kunnen meenemen zonder aan de grond te lopen. Dit soort meetdata kunnen schippers ook krijgen via abonnementen bij commerciële partijen, maar niet iedereen heeft zo'n abonnement.

Al tijden problemen

"Dit is erg zorgelijk", reageert Fiona Oomen, regiocoördinator Centraal- en Oost Nederland bij Koninklijke Binnenvaart Nederland, die ook vaart op de gegevens van Rijkswaterstaat. Ze zegt dat het de afgelopen tijd "geen doen" is voor de binnenvaart. "Het is vreselijk. Alle transport staat onder druk: op de weg staat het onder druk, op de vaarwegen staat het onder druk. Wat als het water nog verder zakt, wat dan? Waar moet alles heen?"

De problemen op de rivieren zijn al maanden in het nieuws. In augustus was er veel aandacht voor de Rijn, die toen bij Lobith onder de laagste waterafvoer ooit gemeten dook. Dat was toen 614 kubieke meter per seconde. Sindsdien is er vrijwel geen verbetering geweest. Op dit moment schommelt de afvoer daar zelfs rond de 545 kubieke meter per seconde, waarmee het nieuwe record dus alweer ruimschoots is verbroken.

Afgelopen weekend werd al duidelijk dat de Rijn bij Keulen en Kaub, in Duitsland, weer kampte met uitzonderlijk lage waterstanden. Het was een kwestie van tijd voordat dat probleem zich ook stroomafwaarts, in Nederland, zou voordoen. Logischerwijs is dat ook merkbaar op de IJssel, de Waal en de Nederrijn. Ook daar kampt de binnenvaart al tijden met problemen.

Regen nodig

Hoelang de problemen in het oosten van Nederland zullen aanhouden, kan Rijkswaterstaat nog niet zeggen. "We hebben regen nodig in het stroomgebied", zegt een woordvoerder. Dat zou vooral buiten Nederland moeten vallen. "Als we uitgaan van de afvoerverwachting zal het niet slechter worden, maar ook niet veel beter. We weten wel dat de regen een keer gaat komen, want dat is altijd gebeurd, maar de vraag is wanneer."

Het oosten van het land zal het kortom "even moeten uitzitten", zegt de woordvoerder van Rijkswaterstaat. "Maar als het voorbij is, dan krijgen we het volgende probleem. Dan krijgen we het hoogwater weer." Hij wijst erop dat de zee momenteel uitzonderlijk warm is, waardoor het najaar juist weer erg nat kan uitpakken.

Heftigere droge en natte periodes horen in Nederland bij een veranderend klimaat en de extremen van dit jaar komen dus niet onverwacht. Toch spreken waterdeskundigen tegenover de NOS al maanden hun verbazing uit over de omvang en ernst ervan in de afgelopen tijd. Door de uitstoot van broeikasgassen zal de aarde verder opwarmen. Dat maakt wateruitdagingen voor Nederland steeds prangender.

"Het is ongelofelijk, we snappen ook niet waarom het zo lang heeft geduurd", zegt Mieke ten Eikelder, gynaecologisch oncoloog bij het Radboud UMC. Veertig jaar nadat voor mannen met peniskanker een techniek werd ontwikkeld om de eikel te herstellen, is er nu ook een clitorisreconstructie voor vrouwen.

Dat de clitorisreconstructie zo lang op zich liet wachten, heeft meerdere redenen. Volgens Ten Eikelder speelt mee dat er in de spreekkamer tegenwoordig vrijer over seksualiteit onder vrouwen wordt gesproken en dat het taboe daarop is afgenomen.

'Ingrijpend'

Samen met plastisch chirurg Tim Nijhuis, gespecialiseerd in genderchirurgie, ging Ten Eikelder aan de slag om een clitoris te reconstrueren, nadat een patiënt had gevraagd of dat mogelijk was. Het idee dat haar clitoris na de operatie volledig weg zou zijn, vond ze ingrijpend.

Van de ongeveer 450 vrouwen die in Nederland jaarlijks vulvakanker krijgen, hebben volgens Ten Eikelder 130 tot 150 een tumor in of rond de clitoris. Bij hen moeten tijdens de operatie het topje van de clitoris en de bijbehorende zenuwen worden verwijderd, waarna het gebied met een laagje huid wordt dichtgemaakt.

"Wat er daarna met het gevoel in de clitoris gebeurde, weten we eigenlijk niet goed. Sommige vrouwen hadden minder gevoel of helemaal geen gevoel meer, maar daar werd nauwelijks aandacht aan besteed." De overgebleven zenuwen komen diep onder de huid te liggen.

15 minuten extra tijd

De reconstructie van de vulva bestaat wel al, maar blijkbaar was er nooit iemand voor gaan zitten om dit ook voor de clitoris te ontwikkelen. "Terwijl het eigenlijk helemaal geen ingewikkelde operatie is", zegt Ten Eikelder. Het verwijderen van de tumor en de reconstructie van de clitoris kan tegelijkertijd gebeuren. "Het kost ongeveer 15 minuten extra operatietijd."

Ten Eikelder noemt de eerste resultaten veelbelovend. Ook in Londen is inmiddels de eerste operatie uitgevoerd. "We gaan alle negen ziekenhuizen in Nederland die vulvakanker behandelen leren hoe ze deze ingreep zelf kunnen uitvoeren. Dat gaat heel veel vrouwen helpen."

NOS op 3 onderzocht waarom we zo weinig weten van de clitoris:

Dat de zorg voor vrouwen achterloopt op die voor mannen, is niet nieuw. Jarenlang kregen vrouwspecifieke gezondheidsproblemen minder aandacht in onderzoek en behandeling. Inmiddels is dat beeld iets aan het kantelen en komt er steeds meer aandacht voor de gezondheid van vrouwen.

Judith Huirne is hoogleraar gynaecologie aan het Amsterdam UMC. Ze ziet dagelijks vrouwen met uiteenlopende klachten. Wat haar het meest opvalt, is dat veel vrouwen soms jarenlang met klachten rondlopen voordat ze hulp zoeken. "En dan nog is het vaak een lange zoektocht voordat uiteindelijk de juiste diagnose wordt gesteld."

Vrouwspecifieke aandoeningen zijn bijvoorbeeld cyclusstoornissen, hormonale problemen zoals overgangsklachten en bekkenbodemproblemen. Dit soort diagnoses stellen duurt vaak tussen de 8 tot 12 jaar, zegt Huirne, waarbij vrouwen in die tijd vijf tot acht zorgverleners zien.

Bij aandoeningen die bij mannen en vrouwen voorkomen, wordt de diagnose bij vrouwen gemiddeld vier jaar later vastgesteld, bleek vorig jaar uit groot Deens onderzoek.

Dat vrouwenklachten minder serieus worden genomen, of dat vrouwen het gevoel hebben dat hun klachten niet serieus worden genomen, heeft verschillende oorzaken. Er is een gebrek aan kennis en huisartsen hebben niet genoeg middelen om een diagnose goed te stellen.

Blinde vlek

Vrouwspecifieke aandoeningen en klachten zijn een blinde vlek, zegt Huirne. Zo wordt er volgens haar aanzienlijk meer geld geïnvesteerd in onderzoek naar erectiestoornissen dan naar endometriose, wereldwijd naar schatting twintig keer zoveel. Ook ontbreekt volgens haar kennis over aandoeningen die hevige menstruatiepijn veroorzaken.

"We weten er minder van. Daardoor schiet de zorg tekort en zijn er vaak nog geen goede behandelingen ontwikkeld. Dat komt doordat er lange tijd onvoldoende aandacht voor is geweest. Waarom er voor de eikel wel een reconstructie bestaat en voor de clitoris niet, past in hetzelfde verhaal."

Kwaliteit van leven

Op Amsterdam UMC is anderhalf jaar geleden een vrouwenpoli speciaal voor eigen medewerkers geopend. Van de 9000 vrouwen die in het academisch ziekenhuis werken, hebben zich inmiddels bijna 1000 medewerkers gemeld.

Het academisch ziekenhuis zag dat veel vrouwen met vrouwspecifieke aandoeningen uitvielen op het werk. "We dachten: dat kunnen we oplossen. Daarom zijn we die poli gestart. En dat werkt ontzettend goed."

Bij 89 procent van deze vrouwen kan de diagnose al na één consult of echo worden gesteld. En dat heeft volgens Huirne een grote impact op de kwaliteit van leven van vrouwen. "Als je geen goede diagnose hebt, kun je ook geen goede behandeling krijgen."

Bij de Afsluitdijk is een van de grootste gemalen van Europa geopend. Het nieuwe complex met zes pompen van elk bijna 12 meter hoog moet overstromingen voorkomen.

Het gemaal bij de Afsluitdijk bij Den Oever is onderdeel van grootschalige renovatie- en versterkingswerkzaamheden van de Afsluitdijk die al jaren bezig zijn.

Spuien

Het IJsselmeer dient als een van de belangrijkste zoetwaterbuffers van Nederland. In principe is het de bedoeling om zo veel mogelijk water in het IJsselmeer vast te houden.

Bij droogte kan dat water dan worden gebruikt voor drinkwater, land- en tuinbouw, het tegenhouden van verzilting en om het water in kanalen en meren op hoogte te houden voor de scheepvaart.

Als het water te hard stijgt, moeten de zes pompen ervoor zorgen dat het water snel genoeg weg kan. Dat gebeurt door water vanuit het IJsselmeer door 25 kokers in de Afsluitdijk naar de Waddenzee af te voeren. Dat proces wordt 'spuien' genoemd.

Het nieuwe spuigemaal kan op vol vermogen 275.000 liter water per seconde uit het IJsselmeer naar de Waddenzee afvoeren. Dat is elke negen seconden een olympisch zwembad vol. Daarmee is het nieuwe gemaal een van de grootste van Europa.

Bij storm moet het gemaal voorkomen dat water uit de Waddenzee het IJsselmeer instroomt.

Droge voeten

Technisch manager Bram Beijer van Rijkswaterstaat meent dat Nederland met dit gemaal de komende 100 jaar vooruit kan. Makkelijk zal het niet zijn: "De zeespiegel stijgt en de aanvoer vanuit de rivieren richting het IJsselmeer wordt steeds grilliger. Het wordt dus steeds moeilijker om het peil, met bestaande middelen, te beheersen."

Beijer verwacht daarom dat de nieuwe pompen steeds vaker gebruikt zullen worden. "Als deze zes pompen een dag lang pompen, wordt het peil van het IJsselmeer met ongeveer twee centimeter verlaagd", zei hij bij Omroep Friesland.

Dat lijkt niet veel, maar maakt volgens Beijer veel uit: "Als je dat een week lang doet, kan dat net het verschil zijn tussen wel of geen droge voeten."