Aggregator

Terwijl het kabinet vandaag de begroting voor volgend jaar naar Raad van State moet sturen, is de overheid steeds meer kwijt aan rente. De komende negen jaar moet Nederland door de geopolitieke turbulentie en opgelopen rentes op de internationale kapitaalmarkten bij elkaar opgeteld zo'n 17 miljard euro extra aan rente betalen over geld dat wordt geleend.

Dat blijkt uit een berekening over de staatsschuld en rentebetalingen die het economisch bureau van Rabobank, RaboResearch, deed na vragen van de NOS.

Hoewel grote geldschieters Nederland vergeleken met andere landen als een veilige investering blijven zien, loopt ook de rente voor de Nederlandse Staat op. De hogere rente vertaalt zich in miljarden die het kabinet niet kan uitgeven aan andere zaken.

30 miljard aan rente

Nederland betaalde vorig jaar nog 8,5 miljard euro aan rente over het geld dat op de kapitaalmarkten is geleend. Het ministerie van Financiën verwacht zelf al dat de rentelasten in 2031 stijgen naar zo'n 16 miljard euro.

Rabobank berekende dat op basis van de rentes vóór het uitbreken van de oorlog rond de Perzische Golf, de rentelasten in 2035 uitkomen op zo'n 27 miljard euro per jaar. Maar door de rentestijgingen van de afgelopen maanden zullen die nu uitkomen op bijna 30 miljard euro. Dat is ongeveer 1,8 procent van de omvang van de economie, het bruto binnenlands product (bbp).

Bij elkaar opgeteld komt het verschil tussen de kosten aan rente sinds de onrust rond de Perzische Golf tussen 2026 en 2035 uit op 17 miljard euro extra, berekenden de economen van Rabobank.

Door de onrust in de wereld groeit de angst of landen hun schulden wel netjes terugbetalen. En ook de vrees voor hoge inflatie stuwt de rentepercentages omhoog. Voor Nederland is de rente volgens de economen van Rabobank de afgelopen maanden opgelopen met 20 tot 60 basispunten, afhankelijk van de looptijd van het schuldpapier.

Van 0 naar 3 procent

Momenteel vragen de financiële markten op een tien jaar lopende Nederlandse staatsobligatie zo'n 3,3 procent rente. Vijf jaar geleden wilde diezelfde markten op dezelfde lening nog een rente van 0,2 procent betalen.

Ook Duitsland betaalt inmiddels meer dan 3 procent rente op een staatsobligatie van 10 jaar, Frankrijk meer dan meer dan 4 procent. De Britten betalen meer dan 5 procent.

Omdat Nederland vele miljarden leent, heeft een kleine verhoging van de rente grote gevolgen. "De rentelasten zouden al sterk zijn opgelopen de komende tijd, omdat de komende jaren een aantal staatsobligaties afloopt die tegen zeer lage rentepercentages zijn uitgegeven", stipt Rabobank-econoom Hugo Erken aan.

Uit gegevens van het Agentschap van het ministerie van Financiën blijkt namelijk dat de komende zes jaar voor bijna 150 miljard euro aan staatsobligaties waar Nederland minder dan 1 procent rente over betaalt zullen aflopen. Erken: "Omdat die opnieuw moeten worden gefinancierd, moet daarover sowieso al een veel hogere rente worden betaald."

Hoewel er de komende jaren ook Nederlandse staatsleningen aflopen voor meer dan 5 procent, is de aflopende schuld onder de 1 procent rente vele malen groter.

Nederland heeft al lange tijd relatief lage rentelasten, onder meer door een relatief lage overheidsschuld. In 2015 was de overheidsschuld ruim 60 procent in verhouding tot de omvang van de economie, de zogenoemde schuldquote. Vorig jaar was dit nog slechts 44 procent.

Maar de uitgaven aan zorg en bijvoorbeeld sociale zekerheid nemen de komende jaren toe. En de rentelasten ook. Het schuldpercentage loopt hierdoor de komende jaren op. Het Centraal Planbureau berekende dit jaar dat dat percentage in 2034 terug is boven de 50 procent.

Dat is nog wel ruim onder de Europese grens van 60 procent. Maar het CPB en de Europese Commissie hebben al gewaarschuwd dat Nederland op lange termijn niet meer voldoet aan de Europese normen.

Lenen om rente te betalen

Hoe meer schuld, hoe hoger de rentelasten voor de overheid. Rabobank-econoom Frank van Es spreekt van een "haasje-over-effect". "Nederland moet oude schuld voor een hogere rente gaan herfinancieren. Daardoor betaalt het meer rente, waardoor de begroting steeds meer knelt."

Hoe dan ook heeft Nederland zijn financiële zaken wel beter op orde dan andere landen: "Internationaal is Nederlands schuldpapier nog altijd een veilige haven, ook omdat de schuldquote hier veel lager is dan in andere landen", ziet Erken. "Er zijn maar weinig landen waar echt stabiel beleid is. Vergeleken met andere Europese landen wijkt Nederland niet af."

Maar alles wat je aan rente kwijt bent, kun je niet meer uitgeven aan bijvoorbeeld defensie, zorg of infrastructuur. "Het zijn politieke afwegingen", benadrukt Van Es. "Maar de kans op een sneeuwbaleffect waarin Nederland straks geld moet lenen om de rente te betalen, is door hogere kapitaalmarktrentes toegenomen."

Goedemorgen! Vandaag gaan de coronaverhoren verder met oud-minister en huidig burgemeester van Rotterdam Carola Schouten en voormalig SGP-voorman Kees van der Staaij. En in de laatste regio beginnen de scholen weer.

Eerst het weer: vandaag trekken buien over het land, soms met onweer. Tussendoor is korte tijd ruimte voor de zon. Daarbij staat een matige tot krachtige westenwind, waarbij soms zware windstoten mogelijk zijn. Het wordt maximaal 20 graden. Morgen en woensdag verlopen grotendeels droog met ruimte voor de zon. Vanaf donderdag volgt opnieuw wisselvalliger weer.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Coalitiepartijen D66, VVD en CDA hebben, na onderhandelingen die tot na middernacht duurden, nog geen akkoord bereikt over de begroting van volgend jaar. De onderhandelaars van de drie partijen praten deze ochtend om 09.00 uur verder.

Te horen is dat de onderhandelingen op dit moment vastzitten, maar de coalitiepartijen willen wel uitstralen dat ze alleen nog maar de puntjes op de i moeten zetten. De extra begrotingsraad, waarin het gehele kabinet de begroting moet goedkeuren, volgt om die reden al twee uur later om 11.00 uur.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In Kaapstad in Zuid-Afrika zijn twee passagiersvliegtuigen rakelings over een vol stadion gevlogen. De zogenoemde fly-over werd gedaan voorafgaand aan een rugbywedstrijd tussen Zuid-Afrika en Nieuw-Zeeland. De vliegtuigen lijken slechts enkele meters boven het stadion te vliegen, terwijl er vuurwerk wordt afgestoken:

Fijne dag!

Deze week begint het nieuwe collegejaar. Onder de studenten die vanaf vandaag weer plaatsnemen in de collegebanken zijn ook duizenden internationale studenten.

In de politiek zijn al langer zorgen over de instroom van die groep studenten en wat zij de Nederlandse overheid kosten. Maar uit nieuw onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) blijkt nu dat internationale studenten Nederland gemiddeld geld opleveren.

Het geld dat de overheid aan de internationale studenten uitgeeft, bijvoorbeeld aan studiefinanciering en uitgaven aan sociale zekerheid en zorg, wordt gemiddeld ruimschoots terugverdiend. Dat komt vooral doordat een deel van de studenten na hun afstuderen in Nederland blijft werken en belasting betaalt.

Kosten voor de overheid

Ongeveer 17 procent van de studenten in Nederland kwam afgelopen collegejaar uit het buitenland. De meeste van hen komen uit de zogenoemde Europese Economische Ruimte (EER). Dat zijn de EU-landen plus Noorwegen, IJsland en Liechtenstein.

De overheid betaalt een groot deel van hun opleidingskosten, net als voor Nederlandse studenten. Alleen het collegegeld, dit jaar zo'n 2700 euro, moeten de studenten zelf betalen. Ook kunnen ze onder bepaalde voorwaarden studiefinanciering aanvragen.

Studenten van buiten de EER hebben geen recht op studiefinanciering en betalen de opleidingskosten helemaal zelf. Daardoor kosten zij de overheid nauwelijks geld.

Blijven na afstuderen

Hoewel de uitgaven voor studenten uit de EER flink kunnen oplopen, verdient de overheid die kosten meestal ook weer terug, concluderen de onderzoekers. "Bijvoorbeeld doordat een deel van de studenten tijdens hun studietijd een bijbaan heeft en dus inkomstenbelasting betaalt", zegt Paul Verstraten van het CPB.

Vooral studenten die na hun afstuderen in Nederland blijven wonen en werken, leveren de overheid geld op. "Hoe langer ze hier werken, hoe meer belasting ze afdragen", zegt Verstraten.

Uit onderzoek van het CPB blijkt dat de kans dat internationale studenten blijven plakken de afgelopen jaren toeneemt. Vijf jaar na uitstroom uit het hoger onderwijs woont ongeveer één op de vijf EER-studenten en twee op de vijf niet-EER-studenten nog in Nederland. Tien jaar geleden lagen deze cijfers ongeveer een kwart lager.

Ook vinden afgestudeerde internationale studenten steeds sneller een betaalde baan, waardoor zij eerder bijdragen aan de Nederlandse economie. Volgens Verstraten heeft dat mogelijk te maken met de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. "Door de krapte zijn er meer banen en voor internationale studenten meer kansen om hier te blijven."

Beperken aantal internationale studenten

De afgelopen jaren ging het in de politiek regelmatig over het beperken van het aantal internationale studenten dat naar Nederland komt. Zo wilde het kabinet-Schoof in 2024 de instroom van internationale studenten terugdringen om zo bijna 300 miljoen euro te besparen.

Los van de besparingen was de maatregel ook bedoeld om de kosten voor de sociale voorzieningen te verlagen en de druk op de woningmarkt te beperken.

Volgens Verstraten is het maar de vraag of het beperken van het aantal internationale studenten daar de oplossing voor is. "De studenten die hier na hun studie blijven wonen en werken, maken relatief weinig gebruik van de sociale voorzieningen. Ze zijn meestal hoogopgeleid, waardoor hun arbeidsparticipatie hoog is. Hoger dan die van de gemiddelde Nederlander."

Meer internationale studenten kan op de korte termijn wel tot extra druk op de woningmarkt leiden, blijkt uit het onderzoek van het CPB. "Op de lange termijn zijn die effecten vrij beperkt, omdat de markt zich aanpast", zegt Verstraten. "Of en in hoeverre dat ook daadwerkelijk gebeurt, hangt onder meer af van de keuzes die de politiek maakt."

In de Grand Canyon, in de Amerikaanse staat Arizona, is een toerist om het leven gekomen na plotselinge overstromingen in de kloof. Met zeker veertien andere toeristen die in het gebied waren is nog geen contact geweest, zeggen de lokale autoriteiten.

Het dodelijke slachtoffer is een 46-jarige man. De autoriteiten meldden gisteravond dat zijn lichaam was gevonden langs de Coloradorivier, die door de Grand Canyon loopt.

De overstromingen waren in de Bright Angel Canyon, een populaire plek voor wandelaars. Zaterdag (lokale tijd) kwam daar in korte tijd veel water naar beneden.

Een kalme beek veranderde daardoor opeens in een kolkende modderstroom:

Meer dan 60 mensen zijn geëvacueerd uit de kloof.

Weggespoelde bruggen

Bij ABC News vertelt een ooggetuige dat ze zich moest haasten om aan het stijgende water te ontkomen en dat een watermuur van enkele meters hoog alle bruggen in de beek heeft weggespoeld. Vervolgens veranderde het water in een modderstroom van brokstukken en rotsblokken.

De enige waterleiding die bewoners en toeristen in het gebied van water voorziet is buiten werking geraakt. Om die reden kunnen toeristen vanaf vandaag niet meer overnachten in het park. Wel blijft het park overdag open voor bezoekers.

De autoriteiten waarschuwen voor nieuwe zware buien de komende dagen. De diepe kloof trekt jaarlijks miljoenen bezoekers. De Grand Canyon is gedurende miljoenen jaren uitgesleten door de Coloradorivier.

Op het Caribische eiland Sint-Maarten blijven de scholen vandaag dicht vanwege slecht weer. Voor het eiland geldt een waarschuwing voor zware buien als gevolg van tropische storm Dolly.

Ook op andere plekken in het Caribisch deel van het Koninkrijk, zoals Saba en Sint-Eustatius, wordt rekening gehouden met overlast als gevolg van zware regenval.

Zo stelt de overheid van Saba: "Zware regenbuien kunnen plotselinge overstromingen veroorzaken en het risico op rotsverschuivingen, vallende stenen en puin op de wegen vergroten."

De eilanden roepen inwoners op om vandaag niet de weg op te gaan en alert te blijven.

If you’re intending to transmit on the VHF band, you’re probably going to reach for a handheld or some kind of rackmount rig in your ham shack. But you needn’t …read more

Psychiater Jim van Os heeft in 2024 zijn excuses aangeboden aan de ouders van de overleden 17-jarige Milou uit Bavel. Dat vertelde hij in het tv-programma Zomergasten. Milou kreeg in 2023 euthanasie vanwege uitzichtloos en ondraaglijk psychisch lijden. Dat traject is volgens de geldende regels verlopen.

Van Os en dertien andere artsen stuurden daarna een brief naar het Openbaar Ministerie. Zij wilden dat justitie ging onderzoeken in hoeverre de ouders en behandelaars van Milou invloed hebben gehad op haar keuze voor vrijwillige levensbeëindiging.

De veertien ondertekenaars kenden het dossier van Milou niet, waren niet betrokken bij haar behandeling en hadden geen contact met haar ouders. Het verzoek tot nader onderzoek werd door het OM afgewezen.

'Ongelofelijk pijnlijk'

"Een collega van mij heeft deze brief geschreven en me gevraagd om de actie te ondersteunen", zei Van Os in het drie uur durende interviewprogramma. "Voor de ouders kan het ongelofelijk pijnlijk zijn om zoiets te lezen en daarvoor heb ik ook mijn excuses aangeboden. Dat heb ik al in een vroeg stadium gedaan."

Van Os nam het in Zomergasten wel op voor de collega die het initiatief nam voor de brief. "Het is een heel integere collega die met goede bedoelingen opereert. Als arts moet je je toetsbaar opstellen. Als je hier iets van kunt of moet leren dan gaat dat via het tuchtrecht."

Donderdag uitspraak

De ouders van Milou hebben de rechter gevraagd het Openbaar Ministerie te dwingen de namen bekend te maken van alle artsen achter de omstreden brief. Dat is volgens hun advocaat de enige manier om die artsen juridisch aan te spreken op de brief. De ouders gaven eerder aan thuis en op sociale media ernstig bedreigd te worden na het uitlekken van de brief.

"Als ouder je kind verliezen en voor altijd moeten missen is het ergste wat je kan overkomen. Als ouder daarna beschuldigd worden van het aanzetten tot de dood van je kind of medeplichtig zijn aan haar dood, is met geen pen te beschrijven en onleefbaar", las moeder Mireille voor in de rechtszaal.

Donderdag doet de rechtbank in Den Haag uitspraak in deze zaak.

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

The big news today is, of course, the successful launch and deployment of NASA’s Nancy Grace Roman Space Telescope earlier this morning. The space agency’s latest observatory lifted off at …read more

Coalitiepartijen D66, VVD en CDA hebben, na onderhandelingen die tot na middernacht duurden, nog geen akkoord bereikt over de begroting van volgend jaar. De onderhandelaars van de drie partijen praten deze ochtend om 09.00 uur verder.

Te horen is dat de onderhandelingen op dit moment vastzitten, maar de coalitiepartijen willen wel uitstralen dat ze alleen nog maar de puntjes op de i moeten zetten. De extra begrotingsraad, waarin het gehele kabinet de begroting moet goedkeuren, volgt om die reden al twee uur later om 11.00 uur.

Strakke deadline

Het kabinet moet zich dan ook houden aan een strakke deadline. De plannen moeten uiterlijk in de nacht van maandag op dinsdag klaar zijn, omdat de Raad van State nog tijd nodig heeft om ze te beoordelen voordat het Prinsjesdag (15 september) is.

Het tot op het laatste moment onderhandelen gebeurt vaker in politiek Den Haag. Het is voor partijen ook een manier om andere partijen onder druk te zetten en zo voordeel te krijgen.

Op het ministerie van Financiën is te zien dat politiek leiders Jetten (D66), Yesilgöz (VVD) en Bontenbal (CDA) zich terugtrekken om samen te overleggen.

Vicepremier en defensieminister Yesilgöz (VVD) liet zondagmiddag de pers in ieder geval nog weten dat het "prima" ging aan de onderhandelingstafel. Zij verwachtte toen nog dat de onderhandelingen niet tot diep in de nacht zouden duren.

Moeizame onderhandelingen

Het opstellen van de begroting verloopt tot nu toe moeizaam. Het lukte de coalitie afgelopen weken niet om deals te sluiten met oppositiepartijen, waardoor de begroting nu zonder meerderheid in de Tweede Kamer wordt ingediend. Premier Jetten zei dat er later per aparte begroting van een ministerie meerderheden gezocht kunnen worden.

Maar de coalitiepartijen van het minderheidskabinet zijn het zelf ook nog niet eens over hoe de begroting eruit moet zien. Sinds zondag 10.00 uur waren ze daarover aan het vergaderen. Vooral over de vermogensrendementsheffing (box 3) en sociale zekerheid worden de partijen het niet eens.

Te horen is dat D66 en CDA willen voorkomen dat de begroting te veel naar rechts leunt, om zo de steun van Pro te houden. Maar de VVD is bang om met tegemoetkomingen aan 'links' de goede verhoudingen met rechtse partijen als JA21 en SGP op het spel te zetten.

De Verenigde Staten hebben aanvallen uitgevoerd op het Iraanse eiland Larak. Het gaat om aanvallen op twee Iraanse lanceerinstallaties op het eiland, dat ligt in het noordelijke deel van de Straat van Hormuz.

Er zouden troepen van de Revolutionaire Garde zijn waargenomen die zich voorbereidden om raketten met zeemijnen richting de zeestraat te lanceren. Iraanse staatsmedia schrijven dat in de buurt van het eiland explosies te horen waren.

De Iraanse Revolutionaire Garde zei dat bij de Amerikaanse aanval militairen en burgers zijn gedood en gewond zijn geraakt. Ook werden vergeldingsacties aangekondigd. Een paar uur later meldden staatsmedia dat er ballistische raketten waren afgevuurd op Amerikaanse bases in Jordanië. Over schade en slachtoffers is niets bekend.

Het is voor zover bekend de eerste Amerikaanse aanval op Iran in weken. De VS probeerde Iran de afgelopen periode onder druk te zetten met een economische oorlog. Zowel Iran als de VS claimt de controle over de Straat van Hormuz, de smalle zee-engte waar voor het uitbreken van de Iran-oorlog eind februari 20 procent van de wereldwijde olievraag doorheen ging.

Eerder op de dag meldde de Britse maritieme organisatie UKMTO dat een tanker tijdens de doorvaart door de Straat van Hormuz was geraakt door een onbekend projectiel. Dat zou gisteren zijn gebeurd, ten noorden van de stad Khasab in Oman. UKMTO houdt toezicht op de veiligheid van handelsroutes om de vrije doorvaart van de wereldwijde zeehandel te beschermen.

Donderdag zei commandant Brown van het Amerikaanse militaire commando voor het Midden-Oosten nog dat de scheepvaartroutes in Straat van Hormuz mijnvrij waren gemaakt en de internationale scheepvaart vrij kon doorvaren.

Sinds het begin van het conflict zijn minstens zeventig aanvallen op de internationale scheepvaart uitgevoerd. Negentien opvarenden kwamen daarbij om.

The world’s refusal to standardize on a single type of mains power outlet has led to a vibrant market of so-called travel adapters, all of which try to outdo each …read more

De brand in het hoogspanningsstation in Meeden in Oost-Groningen zal nog dagen blijven woeden. De brandweer kan het vuur niet blussen en laat het getroffen gebouw daarom gecontroleerd uitbranden.

Ook de rookoverlast kan mogelijk tot dinsdag- of woensdagochtend duren, zegt de Veiligheidsregio Groningen. Omwonenden wordt geadviseerd ramen en deuren gesloten te houden en de mechanische ventilatie uit te schakelen.

Brandende koelolie

De brand ontstond gisteravond in een dwarsregeltransformator op het terrein van netbeheerder Tennet. In zes kelders onder het station staat koelolie in brand. Volgens een woordvoerder van de veiligheidsregio bevat iedere unit ongeveer 140.000 liter olie.

Blussen met water is niet mogelijk, omdat het vuur zich dan juist verder kan verspreiden. De brand is daarnaast te groot om met schuim af te dekken, aldus de woordvoerder. Ook kan de brandweer de kelders niet veilig bereiken.

'Uitbranden beste optie'

"Een uitbrandscenario is daarom de best mogelijke optie, ook voor de omgeving", zegt de woordvoerder. De brandweer blijft omliggende installaties koelen met onder meer een blusrobot en meerdere waterstralen om te voorkomen dat het vuur overslaat naar het aangrenzende gebouw.

Het hoogspanningsstation is uit voorzorg uitgeschakeld. De elektriciteitsvoorziening is omgeleid, waardoor er geen stroomuitval is. Bij de brand raakte niemand gewond. De oorzaak is nog niet bekend. Morgen vindt een bewonersbijeenkomst plaats in het dorpshuis van Meeden.

NASA heeft een nieuwe telescoop gelanceerd die wetenschappers meer inzicht moet geven in donkere materie en donkere energie, en werelden buiten ons zonnestelsel. Ook hoopt de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie antwoorden te vinden op de vraag waarom het heelal blijft uitdijen.

Het gaat om de Nancy Grace Roman Space Telescope, een NASA-project van 4 miljard dollar. De telescoop werd vandaag gelanceerd vanaf het Kennedy Space Center in Florida aan boord van een SpaceX Falcon Heavy-raket. Ongeveer een half uur later maakte de Roman-telescoop zich los van de raket.

Het ruimtevaartuig moet in vijf jaar enorme delen van het heelal in kaart brengen. Daarbij worden onder meer miljarden sterrenstelsels bekeken. NASA verwacht ook honderdduizenden planeten buiten ons zonnestelsel, exoplaneten genoemd, te ontdekken. Momenteel zijn er nog maar 6000 ontdekt. Ook kan Roman tot nu toe onbekende zwarte gaten opsporen.

300 megapixel

Het belangrijkste instrument aan boord is een infraroodcamera van 300 megapixel. Roman kan ongeveer even scherpe beelden maken als de verouderde Hubble-telescoop, maar kan een veel groter oppervlak in beeld brengen. Volgens NASA kan Roman het heelal duizend keer sneller observeren dan de Hubble. "Wat Roman in één maand tijd observeert, zou Hubble 100 jaar kosten", zegt Julie McEnery, hoofdwetenschapper van de telescoop.

De satelliet gaat onder meer een enorme hemelkaart maken, waarbij afzonderlijke opnames worden samengevoegd tot een beeld. Om dat volledig te weergeven, zouden meer dan een half miljoen 4K-tv's nodig zijn, aldus NASA.

Een belangrijk doel is het onderzoek naar donkere materie en donkere energie. Sinds de oerknal, zo'n 13,8 miljard jaar geleden, dijt het heelal uit. Dat proces versnelt, mogelijk door een onzichtbare kracht die donkere energie wordt genoemd door wetenschappers.

Donkere materie en energie

Zo'n 5 procent van het heelal bestaat uit de gewone materie waar sterren, planeten en mensen uit bestaan. Ongeveer 27 procent zou donkere materie zijn en zo'n 68 procent donkere energie. Roman moet door zeer grote aantallen sterrenstelsels te bestuderen meer duidelijkheid geven over beide verschijnselen.

Het ruimtevaartuig reist in ongeveer drie maanden naar het tweede Lagrangepunt, een positie in de ruimte op 1,5 miljoen kilometer afstand van de aarde. De eerste beelden worden begin volgend jaar verwacht.

De telescoop is vernoemd naar de Amerikaanse sterrenkundige Nancy Grace Roman (1925-2018). Zij was de eerste vrouw met een hoge functie binnen NASA. Zij speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming van de Hubble-ruimtetelescoop en wordt daarom ook wel de 'moeder van de Hubble' genoemd.

NOS op 3 maakte vrijdag deze video over de Roman-telescoop:

De kapitein en overige zeven bemanningsleden van de veerboot die vanmiddag ten noorden van Cyprus kapseisde, zijn opgepakt. Dat heeft de premier van Noord-Cyprus verklaard. Waar de aangehouden bemanningsleden van worden verdacht, zei hij niet.

Het schip met daarop volgens de autoriteiten 267 opvarenden vertrok rond het middaguur vanaf de haven van Girne richting de Turkse kustplaats Tasucu. Zo'n 6 kilometer ten noorden van de kust van Cyprus sloeg het vaartuig om. Tot nu toe zijn er acht doden gemeld, minstens achttien opvarenden zijn nog vermist.

Hoe de veerboot, die zo'n 40 meter lang en 10 meter breed is, heeft kunnen omslaan, is nog niet bekend. Het vaartuig ligt nu op de bodem van de Middellandse Zee. Dat is op ongeveer 500 meter diepte.

Een getuige die het ongeval overleefde, zegt tegen CNN Türk dat passagiers merkten dat de boot vol met water begon te lopen en dat zij de bemanning daarvoor waarschuwden. Die zou vervolgens hebben gezegd: "Jullie zijn dit niet gewend, wij wel. Het komt wel goed."

Toen de veerboot daarna bleef volstromen met water en stoelen aan boord begonnen te breken, zou de kapitein niets hebben gezegd en zijn doorgevaren. Vervolgens zou het voorste gedeelte van het vaartuig zijn "ontploft", aldus CNN Türk.

De bemanningsleden renden vervolgens weg, passagiers bleven volgens hem zonder reddingsvesten of informatie achter. De getuige verklaart dat de ramen van het overdekte gedeelte van het dek daarna sprongen.

Vervolgens drong steeds meer water de overkapping binnen, waardoor meerdere opvarenden door het water werden opgeslokt. Zowel degenen die een reddingsvest konden vinden als de opvarenden zonder zwemvest, sprongen vervolgens van boord.

De zoektocht naar overlevenden gaat door. Daarvoor zijn onder meer de Turkse marine, de kustwacht, helikopters en civiele schepen en vaartuigen van particuliere rederijen ingezet. Noord-Cyprus is een republiek die alleen door Turkije wordt erkend. Mede daarom helpen Turkse reddingsdiensten mee met de zoektocht naar overlevenden en wordt in Turkse media uitgebreid over de ramp bericht.

De Turkse president Erdogan heeft zijn medeleven betuigd aan de slachtoffers en hun dierbaren. Hij stelt dat de Turkse autoriteiten in samenwerking met die van Noord-Cyprus grootschalige zoekacties zijn gestart. "De werkzaamheden om de mensen die nog vermist worden te vinden, gaan onverminderd door", aldus Erdogan.

Ruim zeventig musicalartiesten en meer dan vijftien verschillende musicalproducties zijn vandaag op één plek te zien in Eindhoven. Op het Stadhuisplein wordt tijdens Musical Awards: The Kick Off een voorproefje gegeven van wat het genre het komende theaterseizoen in Nederland te bieden heeft.

Het musicalspektakel is onderdeel van De Opening, de opvolger van de Uitmarkt in Amsterdam, wat traditiegetrouw werd gezien als de aftrap van het nieuwe culturele seizoen. Sinds 2023 vindt het evenement onder de nieuwe naam roulerend door het land plaats. Dit jaar is Eindhoven de gaststad.

Nederlandse professionele podia trokken in 2024 in totaal zo'n 23,5 miljoen bezoekers. Met ruim 3,5 miljoen bezoekers is musical een van de best bezochte genres, blijkt uit de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Hiermee is dit aantal weer bijna terug op het niveau van vóór de coronacrisis, toen de sector te maken kreeg met teruglopende bezoekersaantallen.

Dat het genre dus inmiddels weer even populair is, verbaast theaterproducent Albert Verlinde niets. Zijn producties zijn vandaag ook te zien in Eindhoven. "Ik noem het ook wel de meest toegankelijke theatervorm. Musicals zijn gemaakt om een breed publiek te trekken, dus jong en oud moeten ernaartoe kunnen. Voor veel mensen is het vaak een eerste kennismaking met theater."

Tegelijkertijd is het aanbod enorm. Vakblad Scènes constateert dat er het afgelopen seizoen meer dan dertig musicals aan theaters waren aangeboden, terwijl twaalf tot vijftien titels in een seizoen lange tijd gebruikelijk was. Producenten hebben klaarblijkelijk voldoende vertrouwen in het publiek om tegelijkertijd tientallen grote en kleine producties uit te brengen.

Kopie of eigen versie

Aan de ene kant grijpen producenten terug op titels en muziek die het grote publiek al kent. Komend seizoen zijn bijvoorbeeld bekende titels als Cabaret, The Bodyguard en Hadestown opnieuw te zien. Maar dat betekent niet dat oude successen simpelweg worden gekopieerd. Zo krijgt Cats een compleet nieuwe vorm en speelt het zich af in het Rijksmuseum.

"Je kan een replica van een musical maken. Dan maak je precies na wat ze op Broadway of West End doen. Maar daarnaast heb je non-replica en mag je een eigen versie maken van een bestaande musical", zegt Verlinde. "Daar zijn wij in Nederland heel goed in. De musical wordt in een nieuw jasje gestoken, waardoor je als publiek hopelijk verrast wordt."

Nederlands muzikaal erfgoed

Daarnaast zie je dat muziek die verschillende generaties Nederlanders kennen, opnieuw wordt verteld via musical. Zo staat het leven en repertoire van kleinkunstenaar Frans Halsema in de musical Voor Haar centraal. Vlieg Met Me Mee bouwt een volledig nieuw verhaal rond de liedjes van Paul de Leeuw en volgend jaar komt er een musical over de Dolly Dots.

Toch is er volgens Verlinde ruimte voor nog meer ontwikkeling van het genre. "De hoop is dat we in Nederland nu nog meer echt eigen dingen gaan maken en niet alleen de titels die we wel kennen. Ook zou ik willen zien dat we een verjongingsslag maken en dat we een jong publiek aan weten te spreken."

De uitvaart van de Noorse koning Harald is op woensdag 9 september, zo heeft het paleis bekendgemaakt. De uitvaart is in de kathedraal van de hoofdstad Oslo en begint 's middags. Details over het verloop van de ceremonie komen op een later moment, zegt het paleis.

Of er leden van het Nederlandse Koninklijk Huis bij de uitvaart aanwezig zijn, wilde de Rijksvoorlichtingsdienst op zondagavond nog niet zeggen. Wel is duidelijk dat het Deense koningspaar naar Oslo gaat. Een staatsbezoek aan België, dat van 8 tot 10 september zou plaatsvinden, is daarom uitgesteld.

Harald overleed vrijdagochtend op 89-jarige leeftijd in het ziekenhuis in Oslo. Sinds zijn dood is in de stad een enorme bloemenzee ontstaan bij het plein voor het paleis. Tienduizenden Noren stonden daar de afgelopen drie dagen stil bij de dood van hun vorst. Harald was ruim 35 jaar koning.

Zijn zoon Haakon volgde hem onmiddellijk op. Gisteren sprak hij de Noren voor het eerst toe als koning. Hij zei dat er een grote taak voor hem ligt en bedankte iedereen voor de steun aan zijn familie.

Het UMC Groningen (UMCG) tikte massadonor Simon vijf jaar geleden al op de vingers. Dat zegt een woordvoerder van het academische ziekenhuis tegen de NOS.

Deze week werd via Nieuwsuur bekend dat zaaddonor Simon minstens 121 kinderen heeft. Dit weekend stuurde hij zelf een brief aan getroffen moeders waarin hij zegt dat het er nog meer zijn: 199.

De 43-jarige donor uit de regio Groningen kwam in 2021 terecht bij het UMCG, zegt de ziekenhuiswoordvoerder. Een stel had Simon zelf gevonden en nam hem mee naar de kliniek.

Maar hij werd geweigerd, zegt de woordvoerder. "We kwamen erachter dat hij bij meer centra en vrouwen actief was dan toegestaan. Daar hebben we hem toen op gewezen." Toch ging Simon de afgelopen jaren gewoon door met doneren, blijkt ook uit zijn eigen brief.

Ook Babs, een van de getroffen moeders, kreeg de brief:

Sinds vorig jaar kent Nederland een nieuwe donorwet, waarin is vastgelegd dat een spermadonor bij maximaal twaalf gezinnen mag doneren. Daarvoor gold bij klinieken een richtlijn van maximaal 25 kinderen per donor.

Het UMCG hanteerde daarnaast zelf een richtlijn van maximaal vijf gezinnen. Simon had die limiet al bereikt, toen hij in 2021 met de wensouders aanklopte bij de Groningse kliniek. Via de spermabank van het ziekenhuis had hij al zeven kinderen bij vijf vrouwen verwekt. Daarom ging het UMCG niet met hem in zee.

Inspectie niet ingelicht

Op de vraag of het ziekenhuis ook melding maakte bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), reageert de woordvoerder ontkennend. "De afspraak is dat het centrum waar de donor het meest actief is contact opneemt met de inspectie." Of er wel contact is geweest met andere klinieken of het ministerie van Volksgezondheid, weet de woordvoerder niet.

Simon doneerde ook bij het Rijnstate in Arnhem, zeggen meerdere moeders en Ties van der Meer van Stichting Donorkind. Dat ziekenhuis laat in een reactie weten niet in te gaan op specifieke gevallen.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) zei eerder tegen Nieuwsuur niet bekend te zijn met deze donor. Het ministerie wist al wel in 2017 dat Simon een massadonor was, maar deed niets met die informatie.

'Ontdaan en onthutst'

In de brief van dit weekend zegt Simon ook dat hij nu is gestopt "met alle vormen van donatie". De brief is door sommige getroffen moeders met scepsis ontvangen. "Ik weet niet zo goed of ik het kan vertrouwen", zegt Babs, die niet met achternaam genoemd wil worden.

Ze zit met andere moeders in een groepsapp. "Mensen zijn ontdaan en onthutst en heel moe. Er komt iets op je af dat een soort krater slaat in je leven."

Het is ook maar de vraag of het genoemde getal van 199 kinderen klopt, zegt ook Van der Meer van Stichting Donorkind. "Hij heeft eerder ook tegen vrouwen gezegd: 'Het zijn er maar zes.'"

Wel vindt Van der Meer het positief dat de massadonor in zijn brief spijt betuigt. "Dat is belangrijk, ook voor de kinderen. Hij is wel de biologische vader."

Mogelijk rechtszaak

Stichting Donorkind overweegt om een rechtszaak aan te spannen tegen Simon. Eerder deed de stichting dat bij massadonor Jonathan Meijer. De rechter besloot dat hij moest stoppen met doneren en legde hem een dwangsom op van 100.000 euro per keer dat hij alsnog zou doneren.

"Daar valt wel iets voor te zeggen", zegt Van der Meer over een dwangsom. "Maar we gaan eerst bespreken met de moeders: vinden we het betrouwbaar wat hij zegt, dat hij is gestopt, of niet?"

Vragen of tips?

Heb je ervaringen die je wil delen? Of heb je vragen of tips? Mail dan judith.pennarts@nieuwsuur.nl.

Meer achtergrond over deze zaak? Beluister dan deze podcast

In the business world, a moat is a quality of a business that makes it difficult for competitors to take that company’s profits. With how hard it is to train …read more

In de vier grootste steden - Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht - neemt de overlast door drugsgebruik toe en groeit het aantal daklozen. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema luidt de noodklok: volgens haar komt de leefbaarheid in steden steeds verder onder druk te staan.

Dat zei Halsema vandaag in het tv-programma Buitenhof. Ook in Het Parool sprak ze over toenemende drugsoverlast en dakloosheid. Volgens haar staat de leefbaarheid onder druk door "de combinatie van toenemende dakloosheid, verloedering, crackgebruik en mensen met verward gedrag".

In Amsterdam zijn 3644 mensen in beeld die overlast veroorzaken, zegt Halsema. In de omgeving Amsterdam zijn meer dan 15.000 mensen dak- of thuisloos of dreigend dakloos. Het werkelijke aantal ligt volgens de gemeente hoger.

"De problemen in de grote steden lopen ons zo langzamerhand over de schoenen", zegt Halsema. Volgens haar is de regering daar medeverantwoordelijk voor en zijn "grote maatregelen" nodig om de overlast terug te dringen.

Ze roept het kabinet op de geestelijke gezondheidszorg (ggz) "structureel te verbeteren" en het arbeidsmigratiebeleid aan te passen. "Het zou in Den Haag niet alleen moeten gaan over belastingen en inkomensverdeling, maar ook over brede welvaart."

Verloedering

Halsema ziet de gevolgen in Amsterdamse parken. Daarbij gaat het volgens haar met name om "de combinatie van mensen die dakloos zijn en crack gebruiken". "Dat is verontrustend: voor de buurtbewoners, omdat het met veel overlast gepaard gaat, maar ook voor de daklozen zelf. Mensen verloederen echt verschrikkelijk."

Van de Amsterdamse overlastgevers komen er volgens Halsema 1500 uit Oost-Europa. Ze stelt dat arbeidsmigranten bij ontslag vaak ook hun woonruimte verliezen, doordat werk en huisvesting aan elkaar zijn gekoppeld.

Werkgevers mogen nog altijd maximaal 25 procent van het minimumloon inhouden voor huisvesting van arbeidsmigranten die voor die bedrijven werken. Voormalig minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Mariëlle Paul besloot vorig jaar een geplande afbouw van die regeling terug te draaien. De commissie-Roemer adviseerde in 2020 al om huur- en arbeidscontracten los te koppelen en een opzegtermijn van een maand in te voeren.

"De beslissing van Paul om werkgevers nog steeds het recht te geven arbeidsmigranten tegen inhouding van loon te huisvesten, is desastreus. Bij ontslag worden ze dakloos", zegt Halsema in Het Parool. Ze wil onder meer dat het kabinet die beslissing terugdraait en eerder optreedt tegen malafide uitzendbureaus en "zorgvuldig omgaat met arbeidsmigranten".

Geen boetes voor buitenslapen

Amsterdam deelt sinds juni vorig jaar geen boetes meer uit voor buitenslapen. De gemeente wil - net als Utrecht - het verbod uit de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) schrappen. Volgens Halsema werken boetes voor buitenslapers averechts en krijgen daklozen daardoor (meer) schulden en raken ze zo verder verwijderd van hulp en huisvesting.

Bij de Amsterdamse politie bestaan zorgen over die koers. In een quickscan van de GGD uit april zeggen politiemedewerkers dat mensen juist naar Amsterdam komen omdat ze daar buiten mogen slapen. Onder hen zouden zich ook meer harddrugsgebruikers bevinden, wat dealers aantrekt. Politie en handhaving zeggen bovendien minder middelen te hebben om overlastgevers naar hulp te bewegen.

Op een provinciale weg in de buurt van Dokkum zijn een motorrijder en een lijnbus op elkaar gebotst. De bestuurder van de motor is ter plaatse overleden aan zijn verwondingen. De bus is na het ongeluk in de naastgelegen rivier beland.

De weg is afgesloten, hulpdiensten rukten met veel materieel uit:

De buschauffeur raakte lichtgewond en is door ambulancepersoneel nagekeken. Een woordvoerder van de politie zegt dat niet uitgesloten is dat er passagiers in de bus zaten. De buschauffeur kon daar geen duidelijkheid over geven. Daarom zijn er duikers aanwezig die zoeken naar mogelijke slachtoffers.

Het ongeval gebeurde rond 16.00 uur op de Lauwersseewei, waarna hulpdiensten met veel mensen en materieel uitrukten. Het is nog niet bekend hoe het kwam dat de twee voertuigen op elkaar botsten. De politie doet onderzoek naar de toedracht van het ongeluk.

Gewonden

Volgens een lokaal persbureau lekt de bus van Qbuzz veel olie en diesel. Het vervoersbedrijf was niet bereikbaar voor vragen van de NOS.

Op foto's is te zien hoe de lijnbus met touwen vastzit aan een brandweerwagen, mogelijk om te voorkomen dat de bus verder in het water zakt. Er zijn schermen geplaatst op de plaats van het ongeluk. De N361 is volledig afgesloten.