Aggregator

Although the Sega Dreamcast had many good qualities that made it beloved by the thousands of people who bought the console, one glaring omission was the lack of DVD video …read more

Everything on the electromagnetic spectrum has some properties of both waves and particles, but it’s difficult to imagine a radio wave, for example, behaving like a particle. The main evidence …read more

De regering van Bangladesh begint samen met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en Unicef een noodvaccinatiecampagne tegen mazelen en rodehond onder jonge kinderen. In het land is een grote mazelenuitbraak gaande, die de afgelopen weken aan zeker 17 kinderen het leven heeft gekost. Vermoedelijk ligt het aantal sterfgevallen zelfs boven de honderd.

Volgens het ministerie van Volksgezondheid zijn er sinds half maart meer dan 7500 mogelijke gevallen van mazelen geregistreerd, waarvan er 900 zijn bevestigd. Dat is veel meer dan gebruikelijk: in heel 2025 werd in Bangladesh 125 keer mazelen vastgesteld.

De WHO meldt dat er nu patiënten zijn in 56 van de 64 districten in het land. "Vele duizenden kinderen lopen hierdoor een groot risico, vooral de jongste en meest kwetsbare", aldus Unicef-medewerker Rana Flowers. "De heropleving van het virus wijst op zorgwekkende gaten in de groepsimmuniteit."

De ingelaste vaccinatiecampagne richt zich op zo'n 1,2 miljoen kinderen tussen zes maanden en 5 jaar oud. Het vaccineren begint in de districten waar kinderen het grootste risico lopen om ziek te worden. Het gaat onder meer om wijken van de hoofdstad Dhaka en om de stad Cox's Bazar, waar bijna een miljoen Rohingya in overvolle vluchtelingenkampen wonen.

Wat is mazelen?

Mazelen is een zeer besmettelijke infectieziekte die wordt veroorzaakt door een virus. Een mazeleninfectie verloopt meestal mild, maar er kunnen ernstige complicaties optreden en de patiënt kan eraan overlijden. Uit cijfers van de WHO blijkt dat er in 2024 wereldwijd ongeveer 95.000 mensen overleden aan mazelen, met name kinderen onder de 5 jaar.

In Bangladesh is de bevolking normaliter goed beschermd tegen mazelen. Een prik tegen het virus zit in het reguliere vaccinatieprogramma voor jonge kinderen en er zijn elke vier jaar extra vaccinatiecampagnes voor wie nog niet is ingeënt.

Die inhaalcampagnes zijn er sinds 2020 echter niet meer geweest. Door de coronapandemie en de politieke situatie in het land werden er nauwelijks nog extra kinderen gevaccineerd.

Na massale studentenprotesten werd in 2024 de regering van Sheikh Hasina omvergeworpen. Sindsdien was er een interim-regering, die in februari van dit jaar werd opgevolgd door een gekozen regering.

De interim-regering werkte aan een nieuw inkoopbeleid voor vaccins, maar dat kwam niet van de grond. Media in Bangladesh schrijven dat er een tekort aan allerlei vaccins is ontstaan, waaronder het vaccin tegen mazelen.

'Optelsom'

Unicef schrijft in een verklaring dat een uitbraak van mazelen "doorgaans niet één oorzaak heeft, maar het gevolg is van een optelsom". "Zelfs kleine onderbrekingen (in vaccinatieprogramma's, red.) kunnen met de tijd leiden tot problemen met de vaccinatiegraad."

De WHO verwacht dat de uitbraak in Bangladesh met de noodcampagne snel kan worden ingedamd.

Samenwerken met de nieuwe hulpdocent is duidelijk even wennen voor de scholieren van het Mustamäe-gymnasium in Tallinn. "Hij stelt zoveel vragen!", zegt een meisje. "Welke prompt moet ik dan invoeren?", vraagt een andere. Ze studeren met een speciaal afgestelde versie van ChatGPT.

Het maakt deel uit van de 'AI-sprong' die Estland wil maken in het onderwijs. De Baltische staat behoort wereldwijd tot de koplopers als het gaat om de inzet van kunstmatige intelligentie op school. "Een nieuw hoofdstuk in de ontwikkeling van ons onderwijs en onze digitale samenleving", kondigde president Karis bij de lancering vorig jaar aan.

Waar in veel landen met de nodige zorg wordt gekeken naar de impact die AI heeft op de ontwikkeling, hebben ze in Estland een methode ontwikkeld om het juist op te nemen in het curriculum.

In samenwerking met Open AI - het bedrijf achter ChatGPT - werd een AI-variant ontwikkeld die niet zomaar antwoorden geeft, maar kinderen probeert te begeleiden om zelf tot een antwoord te komen. Het lijkt op de reguliere versie, maar is anders ingesteld.

Tientallen scholen zijn er de afgelopen maanden in de bovenbouw mee begonnen. "We dachten dat AI het werk voor ons zou doen", zegt de 16-jarige Richard enigszins verbaasd van achter zijn laptop. "Maar hij stelt juist vragen en dan moeten wij de antwoorden vinden. Het maakt de opdracht makkelijker, maar hij doet het werk niet voor ons."

De opdracht voor deze scheikundeles is om een mindmap te maken van verschillende elementen. Ook Grete (16) merkt dat ze geen makkelijk antwoord krijgt. "Het laat je harder nadenken, en ik ben er meer mee aan het samenwerken."

Goede prompt

Kinderen vinden het spannend om mee te werken, ziet tech-expert Emma Sinitamm, verantwoordelijk voor de begeleiding van het programma op het Mustamäe-gymnasium. Maar het zorgt ook voor de nodige stress, werken met deze vorm van AI. "De kinderen zijn gewend dat ze meteen een antwoord krijgen. Dus ze raken gefrustreerd."

Volgens Sinitamm gebruiken de scholieren toch wel AI. Dus daarom is het beter om ze te leren het op een juiste manier te gebruiken, en te helpen hoe ze bijvoorbeeld een goede prompt kunnen schrijven.

Nieuwe verantwoordelijkheid

Eerder begon Estland met de inzet van AI voor docenten. Ook in Nederland wordt nu geëxperimenteerd met nakijktools voor leraren, maar nog niet met kunstmatige intelligentie afgesteld op scholieren.

In Estland klinkt terug wat de grote techbedrijven zeggen: AI is er, dus we kunnen niet anders dan het omhelzen. Van ouders heeft ze niet echt zorgen gehoord, zegt Sinitamm. Maar van de docenten wel. Want nu AI deel wordt van het curriculum, betekent het weer een nieuwe verantwoordelijkheid.

Aanpassen aan nieuwe technologieën is een punt van nationale trots voor Estland. Eerder maakte het een vergelijkbare sprong met het omschakelen naar digitale dienstverlening, waar het land nu wereldwijd koploper in is. Dat Estland de zorgen van andere landen over de impact van de digitale samenleving op kinderen minder deelt, blijkt ook uit het feit dat ze tegen een socialemediaverbod zijn.

Volgens AI Leap - de stichting die verantwoordelijk is voor de sprong die Estland wil maken - moeten tegen het einde van de lente zo'n 20.000 scholieren gebruik maken van deze versie van ChatGPT. De stichting is voor de helft gefinancierd door de overheid, en voor de helft door Estse bedrijven.

"AI heeft zich opgedrongen aan ons onderwijs", zegt Ivar Visak van AI Leap. "We zoeken naar manieren zodat het scholieren kan helpen, en niet netto een negatief effect zal hebben." Hoewel EU-landen steeds meer vragen stellen over de groeiende afhankelijkheid van Amerikaanse AI, is er volgens Visak op het moment nog geen goed alternatief.

Sneller antwoord

De universiteit van Tartu is begonnen met een onderzoek naar de gevolgen voor de ontwikkeling. De eerste resultaten worden in het najaar verwacht. Als het goed uitpakt, is het de bedoeling dat alle scholen in Estland ermee gaan werken.

Al zien ze hier ook dat er geen grip is op wat kinderen doen buiten het klaslokaal. Gaat Grete de schoolversie van ChatGPT gebruiken voor haar huiswerk? "Daar gebruik ik de normale versie", geeft ze met een lach toe. "Want die geeft sneller antwoord."

De leider van de Taiwanese oppositiepartij Kuomintang (KMT) brengt deze week een bezoek aan China voor een ontmoeting met de top van de Communistische Partij, de eerste in ruim tien jaar.

In Taiwan klinkt er veel kritiek. Het bezoek wordt gezien als ondermijning van de democratisch gekozen regeringspartij, de Democratische Volkspartij. Ook waarschuwen experts dat Peking dit bezoek zal gebruiken om zijn eigen verhaal, dat Taiwan onderdeel is van China, kracht bij te zetten.

En dat steuntje in de rug kan Peking goed gebruiken. Over een maand staat het bezoek van de Amerikaanse president Trump aan China op de agenda. Hoewel Trump tijdens zijn eerste presidentschap beschouwd werd als de meest pro-Taiwanese Amerikaanse president in decennia, was het bij zijn terugkeer in het Witte Huis in 2025 een stuk minder duidelijk waar zijn loyaliteit ligt.

Stabiele betrekkingen

Met genoegen accepteerde de leider van de KMT, Cheng Li-wun, de uitnodiging van de Chinese president Xi Jinping om langs te komen. Volgens Cheng zijn de betrekkingen tussen China en Taiwan sinds de Democratische Volkspartij aan de macht is, flink verslechterd. Tot grote ontsteltenis van het Taiwanese volk, aldus Cheng.

Met haar bezoek wil ze "een basis voor vreedzame en stabiele betrekkingen" bewerkstelligen, met concrete voorstellen komt ze niet. Haar verklaring suggereert dat haar partij de enige is die een betere relatie wil met China, maar niets is minder waar.

Zakelijke voordelen

De Democratische Volkspartij heeft de afgelopen jaren herhaaldelijk zijn hand uitgestoken naar het Chinese leiderschap. Maar Peking weigert iedere vorm van contact, zolang de Democraten de zogenoemde 1992-consensus niet erkennen. Volgens de Chinese lezing van de 1992-consensus is Taiwan onderdeel van de Volksrepubliek China. De KMT erkent deze consensus, maar houdt er een andere definitie op na.

Door deze consensus te erkennen en in brede zin een meer China-gezinde koers te voeren dan de Democratische Partij, profiteren partijpolitici van de KMT van zakelijke voordelen, ontmoetingen met hoge Chinese functionarissen en andere gunsten van Peking. Een groot deel van de Taiwanezen steunt betere contacten met China.

Maar deze economische gunsten zijn niet belangeloos. Het is geen geheim dat China via zulke gunsten probeert invloed uit te oefenen op de politieke besluitvorming in Taiwan. En daar zijn Taiwanezen dan weer huiveriger voor.

Uit een peiling van eind 2025 blijkt dat bijna driekwart van de ondervraagden gelooft dat China zijn invloed op Taiwan probeert te vergroten. Ongeveer evenveel mensen zien de Chinese regering als onvriendelijk tegenover Taipei en nog meer Taiwanezen verwerpen de claim dat Taiwan onderdeel is van China.

Militaire intimidatie

De onvriendelijkheid van de Chinese regering richting Taiwan is moeilijk te missen. Nooit eerder was het Chinese leger zo actief rond het eiland. Chinese vliegtuigen overschreden de afgelopen tijd gemiddeld 10 keer per dag Taiwan's luchtverdedigingsidentificatiezone. Ook hield China sinds het aantreden van president Lai Ching-te in 2024 vier grootschalige militaire oefeningen rond het eiland.

De toegenomen intimidatie is volgens China een reactie op de politieke koers van Lai, die volgens hen te veel gericht is op Taiwanese onafhankelijkheid. Maar het is ook een gevolg van China's toegenomen militaire capaciteit. Het Chinese leger is het afgelopen decennium sterk ontwikkeld en laat dat graag zien.

Verhoging defensiebudget

De intimidatie werkt. Taiwan, dat ongeveer zo groot is als Nederland, is altijd afhankelijk geweest van de Amerikaanse bescherming. Nu wil Trump dat ze daar meer voor gaan betalen, zowel via investeringen in de Amerikaanse chipindustrie als in eigen defensie.

Maar dat laatste wil niet echt lukken. Lai wil zo'n 40 miljard dollar extra uittrekken voor defensie, een eenmalige verhoging bovenop het huidige budget van ruim 31 miljard dollar. Maar de oppositie, met de KMT aan kop, blokkeert deze plannen.

Hoewel Trump zelf nog niet heeft gereageerd op het vastlopen van het defensiebeleid, hebben leden van het Amerikaanse Congres onlangs hun steun uitgesproken voor de verhoging.

Met het bezoek aan Peking en het blokkeren van het defensiebudget tegen de wens van Washington in, levert de KMT de Chinese leiders argumenten om Trump bij zijn komende bezoek aan Peking te bewegen de Amerikaanse steun aan Taiwan toch nog maar eens te heroverwegen, of dat nu is wat het Taiwanese volk wil of niet.

The news is full of reports from the moon-bound Integrity, otherwise known as Artemis II. Mostly, the news is good, but there has been one “Houston, we have a problem…” …read more

In lenteachtige temperaturen en met volop zon is in het hele land tweede paasdag gevierd. Vanwege het mooie weer trokken veel mensen eropuit.

Een overzicht in beeld, we beginnen in de Keukenhof:

Ook iets verderop in de Bollenstreek werd volop geposeerd:

Er kwamen ook vandaag bij de NOS een heleboel weerfoto's binnen. Een selectie:

Veel Nederlanders bezoeken deze dag traditiegetrouw de meubelboulevard.

In Duiven (Gelderland) kwamen bezoekers bij een bekende Zweedse meubelgigant voor een dichte deur te staan. Vanwege een kapotte internetkabel in de buurt bleef de IKEA de hele dag dicht:

Sinds 2016 mag op tweede paasdag heel Gouda aanschuiven bij een gratis paasontbijt op de Markt in de historische binnenstad.

Vanuit de lucht zag dat er zo uit:

Veel toeristen en dagjesmensen trekken met Pasen naar Amsterdam:

Blijven we nog heel even in de buurt van de hoofdstad. De afgelopen weken trok het Bloesempark in het Amsterdamse Bos honderden bezoekers. Zíj waren op tijd...

....maar de mensen die vandaag kwamen kijken naar de kersenbloesem niet. Er waren niet veel roze bloemen meer te zien, zag omroep AT5:

Paasdrukte ook in Midden-Limburg, bij Designer Outlet Roermond. Veel Duitse auto's daar en dat merken ze elk jaar ook in de kerkdorpen in de gemeente.

In de kernen Asenray en Boukoul worden ze gek van het sluipverkeer. Daar worden automobilisten dan ook in het Duits aangespoord om de navigatie uit te zetten en alleen de aangegeven routes te volgen.

In het Wilhelminapark in Utrecht leverde een speurtocht naar paaseieren ook een gaspistool op. Het werd gevonden door een volwassene, die na de vondst met het wapen op de grond heeft geschoten, schrijft RTV Utrecht.

De man dacht dat het wapen nep was. In een gaspistool zitten geen patronen, maar bij het schieten klinkt wel een harde knal. De deelnemer mocht nadat hij de politie te woord had gestaan verder met het zoeken naar eieren.

En tot slot nog een paastraditie: op tal van plekken in het noorden en oosten van Nederland zijn gisteravond paasvuren ontstoken.

The topic of micro- and nanoplastics (MNPs) has become increasingly prevalent over the past years, as amidst dismissal and panic, researchers attempt to distinguish just how much of a problem …read more

Bij het zoeken van paaseieren in een park in Utrecht heeft een volwassen deelnemer vanochtend een wapen gevonden en afgeschoten. De gealarmeerde politie stelde vast dat het om een gaspistool ging en nam het wapen mee.

Het wapen werd vanochtend gevonden in het Wilhelminapark, meldt RTV Utrecht. Sportleraar Robin van Empel geeft het hele jaar door bootcamps in het park. Met Pasen organiseert hij al jarenlang eierspeurtochten, waarbij de sporters hun gezin mogen meenemen.

De speurtocht vandaag begon met twintig gezinnen om 10.00 uur. Na ruim een kwartier klonk ineens een harde knal. Een van de deelnemers had een wapen gevonden in plaats van een ei. "Hij dacht dat het nep was, van plastic of glas of zo. En heeft daarmee in de grond geschoten", zegt Van Empel. "Toen bleek wel anders."

De knal was door het hele Wilhelminapark te horen. Van Empel benadrukt dat de man die het wapen vond op dat moment alleen was. Volgens hem waren er geen kinderen in de buurt.

Beduusd

"Mensen waren even beduusd", zegt hij. De politie werd gebeld en een deel van het park werd afgesloten.

De speurtocht kon even later weer verder gaan, alleen in het afgezette deel konden geen eieren gezocht worden. De deelnemer die het wapen had gevonden, legde het verhaal aan de politie uit. "Daarna kon hij ook weer meedoen met de speurtocht", aldus Van Empel.

Gaspistool

Een woordvoerder van de politie laat weten dat het niet gaat om een vuurwapen, maar om een gaspistool. Dat lijkt op een vuurwapen, maar er zitten geen patronen in. Wel klinkt een knal als de trekker wordt overgehaald. Gaspistolen worden vaak gebruikt bij de start van sportwedstrijden.

Het pistool is door de politie meegenomen. Onderzocht wordt of het geregistreerd is. Daarna laat de politie het vernietigen.

These days our appetite for more data storage is larger than ever, with video files larger, photo resolutions higher, and project files easily zipping past a few hundred MB. At …read more

De IKEA langs de snelweg A12 in Duiven is de hele dag dicht geweest. Voor de deur stond een bord dat er een pinstoring is, op de website spreekt de woonwinkel over "technische uitdagingen". Bezoekers die toch naar binnen wilden, werden door verkeersregelaars weggestuurd.

"We hadden alles stipt uitgemeten", zegt een automobiliste die niet naar binnen kan bij de woonwinkel. "Ik denk: ik stoot meteen door naar het magazijn, want ik weet precies wat ik moet hebben."

Maar dat plan viel door de sluiting van de winkel in duigen, zegt ze bij Omroep Gelderland. Ze relativeert: "Er zijn ergere dingen. Er gaan nu nog wat paaseieren gezocht, gevonden en vooral opgegeten worden."

Problemen met een kabel

De vestiging van IKEA in Duiven is met z'n meer dan anderhalf miljoen bezoekers per jaar een van de grotere winkels in Nederland. Hoewel het bedrijf verder geen cijfers deelt, is tweede paasdag normaal een van de drukste dagen van het jaar.

"Vandaag vinden we dit extra vervelend, gezien de traditie van vele Nederlanders die op tweede paasdag een bezoek aan de meubelboulevard en IKEA brengen", aldus de website.

Volgens winkelmanager Dilara Aybar in Duiven zijn er problemen met een kabel waardoor de internetverbinding platligt. Daardoor zijn er ook problemen met het pinnen.

"Zaterdag zagen we al problemen met de verbinding. Die was supertraag", stelt Aybar. Volgens haar is inmiddels duidelijk waar de storing zit. Zij hoopt dat de winkel morgen weer open kan.

Paasbrunch

Een stel dat per auto arriveert hoopte de paasbrunch in de winkel te bestellen. Maar ook dat gaat dus niet lukken. "Een pinstoring? Kan gebeuren. Dan zitten ze met al die etenswaren", zegt een man meelevend.

Samen met zijn vrouw gaat hij op zoek naar een alternatief. "We vinden wel een oplossing. Geen probleem", zegt hij. "De Intratuin, denk ik."

Om overlast door meeuwen te voorkomen voert Vlissingen een voerverbod in. Dat geldt voor zowel de boulevard als de binnenstad.

Het ziet er misschien leuk uit, zo'n meeuw met een frietje, stelt wethouder Geoffrey Sips. Maar hoe vaker de meeuwen gevoerd worden, des te sneller ze de frietjes zelf komen halen. "De bakjes vliegen over tafel, de broodjes door de lucht", aldus Sips bij Omroep Zeeland. "Dat geeft overlast. Dit kan zo niet langer."

Vaak zien mensen het probleem van het voeren niet, zegt de wethouder van de Lokale Partij Vlissingen. Juist door ze te voeren krijgen de meeuwen de associatie dat een wit frietbakje of een broodje voor hen bedoeld is, legt hij uit.

Geen boetes

Wat hem betreft worden voorlopig geen boetes uitgedeeld. Het gaat hem er vooral om dat bezoekers van de havenstad zich realiseren dat het onverstandig is om de meeuwen te voeren. "Als het aanspreken van mensen de overlast vermindert en de sfeer verbetert, zijn boetes misschien niet nodig", aldus de wethouder.

Bij een snackbar, midden in het voerverbodgebied, zijn de eerste reacties vooral afwachtend. De uitbaatster bevestigt bij Omroep Zeeland dat de overlast groot is. "Als mensen ijsjes kopen en een stukje verder lopen is het al weg", zegt ze. Frietjes zijn zelfs nog geliefder bij meeuwen. "Ze pikken het gewoon uit je handen. Ik moet eigenlijk bij alles wat ik verkoop zeggen: pas op voor de meeuwen. Het is heel vervelend."

Maar bij de snackbar wordt betwijfeld of een voerverbod werkt. "Dat kun je niet handhaven, dat is niet te doen", aldus de uitbaatster. "Wij zeggen wel heel duidelijk tegen de mensen dat je ze niet moet voeren. Maar de mensen gooien het eten neer en gaan weg. We hebben alles al geprobeerd."

Zo uit het bakje

Een van haar klanten staat intussen een ijsje te bestellen voor zijn familie. "Met friet heb ik het hier verderop weleens meegemaakt", vertelt hij desgevraagd. "De meeuwen pakten het zo uit het bakje."

Toch ziet hij daar geen kwaad in. "Als ze een frietje pakken of een stukje brood, dat moet gewoon kunnen", aldus de klant, terwijl hij met de ijsjes voor de familie naar buiten loopt.

Beschermde diersoort

Vlissingen is niet de enige stad in Nederland die met overlast door meeuwen kampt. Ook steden als Leiden, Haarlem en Den Haag proberen al jaren de overlast te beperken.

In het Haagse stadhuis is een paar jaar geleden voorgesteld om voedsel met anticonceptiepillen aan meeuwen te voeren. Maar dat gaat zomaar niet, liet vogelwerkgroep Sovon toen weten bij Omroep West.

"De meeuw is, net als alle andere vogels, een beschermde diersoort. Zij nemen in aantal af en daarom mag je hun nesten niet verstoren", aldus Marcel Wortel van Sovon. Ook is het volgens hem praktisch onmogelijk om de pil te distribueren. Vaak broeden meeuwen op een andere plek dan je ze tegenkomt, ver buiten de stad.

Roofcultuur

Volgens Duitse media neemt ook de "roofcultuur" van de meeuwen aan de Oostzeekust toe. Dat zou vooral komen doordat er in zee steeds minder voedsel zoals vis en kreeft beschikbaar is.

Op het eiland Sylt en in een aantal populaire badplaatsen aan de Oostzeekust geldt sinds juni vorig jaar een streng voerverbod. Wie het overtreedt kan een boete krijgen die kan oplopen tot 5000 euro.

In het zuiden van Noorwegen zijn vanochtend twee mensen omgekomen in een lawine. Twee anderen raakten gewond, meldt de Noorse omroep NRK.

Het natuurgeweld vond plaats in het Hemsedal, ten noordoosten van de stad Bergen. Er bevond zich een grote groep mensen in het skigebied. Vier daarvan werden meegesleurd door de lawine. Er werd een zoekactie gestart waarbij een helikopter werd ingezet.

Na een uur werden ze alle vier gevonden. Twee mensen hebben het niet overleefd, meldde de politie rond 13.00 uur. De andere twee kregen ter plekke eerste hulp. Hoe zij eraan toe zijn is nog onduidelijk.

Een van de twee slachtoffers is een Zweedse man van in de 30, meldt de Zweedse omroep SVT. De ander is een vrouw van in de 20. Het is nog niet bekendgemaakt wat voor uitrusting ze bij zich hadden en of ze ervaring hadden met de omstandigheden in het gebied.

In verband met de kans op lawines was code oranje van kracht voor het Hemsedal. Dat betekent dat het risico op een lawine aanzienlijk is.

Na een reis van vier dagen vliegen de astronauten van Artemis II vanavond langs de achterkant van de maan. Daarbij vestigen ze ook een record: nog nooit zijn astronauten zo ver de ruimte in geweest. Volgens NASA is dit een unieke kans om wetenschappelijke kennis op te doen over de maan en over gevaarlijke ruimtestraling.

Voor het eerst in ruim vijftig jaar zien menselijke ogen weer de achterkant van de maan. De astronauten zijn geologisch getraind om patronen op de maan te herkennen, informatie door te geven en beelden te maken van het maanoppervlak. Volgens NASA is dat voor de wetenschap belangrijk, maar onderzoekers twijfelen daarover.

Achterkant van de maan

De achterkant van de maan is vanaf de aarde nooit te zien, doordat de maan even snel om zijn as draait als om de aarde. Vanaf de aarde zien we daardoor altijd dezelfde kant van de maan: de 'voorkant'.

Planeetwetenschapper Wim van Westrenen van de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoekt hoe de maan is ontstaan. Hoewel hij enthousiast is over de missie, denkt hij niet dat het voor wetenschappelijke doorbraken gaat zorgen.

"We weten al meer van de achterkant dan we nu gaan zien", zegt Van Westrenen. "In 2024 is China al geland op de achterkant van de maan en is maanmateriaal verzameld en teruggestuurd naar de aarde. Daar hebben we veel meer aan."

Maanlander met antennes

Ook radioastronoom Marc Klein Wolt van de Radboud Universiteit Nijmegen zegt dat de Artemis II geen nieuwe kennis gaat opleveren. Toch is deze missie essentieel voor zijn onderzoek. "Wij willen een maanlander met antennes op de maan zetten, daarvoor hebben we deze NASA-missies nodig."

Het is voor hem dan ook erg spannend of alles goed verloopt. "Als de Artemis II geen succes is, lopen alle toekomstige missies vertraging op en duurt het dus ook langer voordat wij ons instrument op de maan kunnen zetten."

Uiteindelijk willen de Amerikanen landen op de zuidpool van de maan. En die zuidpool trekt wel de wetenschappelijke aandacht. "Daar weten we niks van, dus het is heel belangrijk om daarvandaan materiaal te kunnen onderzoeken", zegt Van Westrenen.

Gevaarlijke ruimtestraling

De Artemis II-astronauten vestigen ook een afstandsrecord. Nooit zijn mensen zover de ruimte ingegaan. De lange maanvluchten zijn niet zonder risico's. De ruimtevaarders worden blootgesteld aan kosmische straling, die schadelijk kan zijn.

Het magnetisch veld op aarde beschermt tegen deze straling, het werkt als een soort schild. Diep in de ruimte, in de deep space, is dat schild er niet. Tijdens een korte missie, zoals Artemis II, blijft het stralingsrisico waarschijnlijk beperkt, maar helemaal ongevaarlijk is het niet.

Unieke kans

Voor wetenschappers is deze ruimtereis een unieke kans om menselijke blootstelling aan kosmische straling, voor het eerst sinds de Apollo-missies in de jaren 70, weer te onderzoeken.

Bij het Belgische onderzoeksinstituut SCK CEN doen ze onderzoek naar de effecten van ruimtestraling op het lichaam. Zo gingen er tijdens de Artemis I-missie stralingsmeters van het instituut mee.

Artemis II is onderdeel van een Amerikaans plan om na ruim een halve eeuw weer terug te keren naar de maan. Waarom wil Amerika terug naar de maan?

Sarah Baatout, adjunct-directeur van SCK CEN, kan haar geluk niet op. "Voor het eerst in vijftig jaar gaan er weer mensen diep de ruimte in. Hiermee kunnen we unieke kennis opdoen voor verre ruimtereizen, zoals naar Mars."

Baatout onderzoekt de fysieke effecten van de kosmische straling op astronauten. Zo bleek dat astronauten verschillend reageren op ruimtestraling. "Dat is enigszins te vergelijken met hoe mensen verschillend gevoelig zijn voor de zon: de ene persoon verbrandt sneller dan de ander, maar bij ruimtestraling spelen ook complexere biologische factoren mee, zoals DNA-herstel en individuele gevoeligheid."

Bescherming naast watertank

Astronauten zijn niet geheel weerloos tegen ruimtestraling, ze kunnen zich beschermen. Ook daar wordt onderzoek naar gedaan. Materialen met veel waterstof, zoals water, bieden astronauten bescherming. "In het ISS is een bekende beschermingsplek bijvoorbeeld naast de watertank", zegt radiobioloog Baatout.

Met de data van de Artemis II-missie hopen onderzoekers in de toekomst per astronaut de risico's te beperken. "Het is voor de ene astronaut misschien beter om niet te lang in de straling te blijven, die moet dan eerder bescherming opzoeken."

Deze kennis blijft niet beperkt tot de ruimtevaart. Ook op aarde is dit nuttig, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg. "Door te begrijpen hoe het menselijk lichaam reageert op extreme vormen van straling, openen we de deur naar innovatievere en meer gepersonaliseerde kankerbehandelingen. Tegelijkertijd kunnen we de bescherming van mensen die beroepsmatig met straling werken, zoals medisch personeel, aanzienlijk verbeteren", aldus Baatout.

Op tal van plekken in het noorden en oosten van Nederland zijn gisteravond paasvuren ontstoken. Daarmee wordt een traditie voortgezet die onder druk staat door de steeds strengere regels en hogere kosten.

"We hebben een heel aantal regels meegekregen van de gemeente", zegt Isabelle Meijer. Toch heeft zij de organisatie van het paasvuur bij het dorp Oosterstreek gewoon doorgezet en een bult van ten minste zestien meter hoog geregeld. Gisteravond ging het vuur erin. "Het geeft gewoon een heel vet gevoel dat hij zo mooi brandt en iedereen vindt het heel mooi", aldus Meijer bij Omrop Fryslân.

Vrijwilligers

Er was dit jaar van tevoren veel discussie over de steeds strengere regels voor paasvuren. De organiserende comités, die vrijwel altijd bestaan uit vrijwilligers, moeten voldoen aan de stikstofwetgeving. Ze mogen ook geen pallets meer gebruiken, moeten strenge veiligheidsmaatregelen treffen en professionele verkeersregelaars inhuren. Dat is niet alleen een hoop gedoe, het kost ook veel geld.

Voor het organiserend comité in het Gelderse Huissen was de strenge regelgeving reden om dit jaar helemaal geen paasvuur te organiseren. "We doen het al honderd jaar", zei een teleurgestelde Jan Wannet toen hij het einde van de traditie aankondigde.

Visvliet

Maar wie gisteravond rondkeek, zag dat op allerlei plekken in het noorden en oosten van Nederland toch drukbezochte paasvuren werden ontstoken. Er was zelfs een nieuw paasvuur bijgekomen: voor het eerst sinds tientallen jaren werd ook in het Groningse dijkdorp Visvliet weer een bult hout aangestoken.

Organisator Stien Sikkema is blij met de opkomst en de saamhorigheid die het vuur in Visvliet met zich meebrengt. "Het is heel spannend en leuk. Ik ben blij dat er zoveel mensen zijn en dat we snel een vergunning hebben kunnen krijgen", zegt ze bij RTV Noord.

Op meerdere plekken trokken de paasvuren veel bekijks:

In Schalkhaar, vlakbij Deventer, heeft de organisatie dit jaar een originele oplossing voor de oplopende kosten: Xeno Obdeijn organiseert niet alleen een paasvuur maar een 'evenement' dat het hele weekeinde duurt.

"Toen ik ruim tien jaar geleden bij het paasvuur begon, was het allemaal nog kneuterig en kleinschalig", legde Obdeijn onlangs uit bij RTV Oost. "Nu hebben we het echt over grote bedragen."

Het is lastig om die kosten terug te verdienen in de vier uur dat het paasvuur brandt, aldus de organisator in Schalkhaar. Vandaar dat bezoekers een paasweekend lang welkom zijn. "Wij hebben ongeveer duizend bezoekers door het weekend heen. Die drinken een biertje en eten wat. Zo verdienen we de kosten terug", aldus Obdeijn.

Jong en oud

Maar zo ging het er lang niet overal aan toe. De meeste paasvuren worden zoals altijd georganiseerd, opgebouwd en bijgewoond door dorpsbewoners. Jong en oud. "Je helpt zelf mee met de opbouw en 's avonds kun je een feestje vieren. Het paasvuur is toch de opening van het feestseizoen", zei Hessel Wullink die samen met zijn broer Michiel en vader Dinand het paasvuur in de plaats Zelhem opbouwde. "Paasvuur verbindt generaties", schrijft Omroep Gelderland.

Zelfs heel kleine kinderen deden mee. Op tal van plekken, zoals bij het Groningse vestingstadje Bourtange en bij het Drentse dorp Wapse, werd het vuur heel voorzichtig door kinderen met fakkels aangestoken.

"Hier doe je het voor", zei een bezoeker met een flesje bier in zijn hand bij het vuur in het Overijsselse Beuseberg. "Mooi toch, we verjagen het donker en luiden het voorjaar in."

Tent 'naar de gallemiezen'

Zelfs in het Drentse Annen was het gisteravond eind goed al goed. De organisatie moest daar op het allerlaatste moment nog aan de slag om het paasvuur door te laten gaan, nadat de feesttent was ingestort.

Organisator Ronald Smit bij RTV Drenthe: "Gisterochtend werd er door een van onze leden geappt dat het wel heel hard waaide. Iemand is gaan kijken en trof een tent aan die compleet naar de gallemiezen was."

Met gekantelde laadbakken en aardappelkisten uit het hele dorp werd in ijltempo een nieuw windschild opgebouwd. Een uurtje later dan gepland kon het vuur alsnog aan. Bezoekers werd gevraagd om een vrijwillige bijdrage voor een nieuwe tent.

It’s always nice to simulate a project before soldering a board together. Tools like QUCS run locally and work quite well for analog circuits, but can fall short with programmable …read more

De elektrische auto is weer in opmars. Na weken van alsmaar stijgende prijzen aan de pomp zien de garagehouders de interesse in elektrische auto's weer flink toenemen. Tegelijkertijd kondigde een flink aantal grote automerken eind vorig jaar aan minder te willen investeren in de ontwikkeling van elektrische auto's. Was dat met de kennis van nu een verstandige beslissing?

Het zijn roerige tijden voor autofabrikanten. Door moordende concurrentie, heffingen en tegenvallende verkoopcijfers staan veel fabrikanten voor een grote uitdaging. Ze moeten binnen enkele jaren verduurzamen. Vanaf 2035 mag 90 procent van de nieuw verkochte auto's niet meer op fossiele brandstoffen rijden.

"Elektriciteit is nu goedkoper dan brandstof. Het is voor autofabrikanten dan ook de enige weg vooruit. Vooral omdat waterstof ook nog niet van de grond lijkt te komen", zegt Bart van Osch, autodeskundige van accountantskantoor PwC.

Toch lijken bedrijven als Volkswagen en Stellantis nog niet klaar te zijn voor deze transformatie. Ze hebben vorig jaar aangekondigd investeringen in nieuwe elektrische auto's uit te stellen of helemaal te schrappen. Ook Amerikaanse autobouwers zoals Ford en General Motors besloten vorig jaar fors minder te investeren.

De experts die de NOS sprak, snappen het besluit van deze autofabrikanten wel. De elektrische auto's die in Europa op de markt komen, zijn nog altijd fors duurder. Mensen rijden steeds langer door met hun auto en stellen de koop van een nieuwe auto uit. "Aan de ene kant is het niet slim om EV's af te schalen, aan de andere kant is het ook niet slim auto's te maken die niet worden verkocht", zegt Stijn de Groen, expert auto-industrie bij accountant KPMG.

Ook Marieke Kuijpers, expert auto-industrie bij de Rabobank, ziet dat de Europese markt nog niet helemaal klaar is voor de overstap naar elektrische auto's. "In veel Europese landen worden nauwelijks nieuwe elektrische auto's gekocht en dat komt ook omdat de laadcapaciteit in die landen ver achterblijft."

In Nederland kun je op veel openbare plekken laden, maar het wordt steeds lastiger om nieuwe laadpalen te plaatsen vanwege het overvolle stroomnet. "Als we nu in Nederland allemaal elektrisch gaan rijden, dan ligt ons stroomnet de komende zes jaar plat", zegt Van Osch. Autofabrikanten zijn zich maar al te bewust van de problemen van de achterblijvende laadinfrastructuur.

Elektrisch of toch hybride?

Er zijn ook landen in Europa die ver vooroplopen. Van Osch ziet dat in Noorwegen de elektrische auto de markt volledig heeft overgenomen. Door tijdig overschakelen op duurzame energie door de Noorse overheid is de brandstofmotor daar bijna verleden tijd.

Het grote dilemma voor de autofabrikant is nu: inspelen op het deel van de Europese markt dat voorlopig niet elektrisch kan rijden of kiezen voor de onvermijdelijke toekomst van de elektrische auto? "Bedrijven als Stellantis en Volkswagen scoren op dit moment goed op de hybride auto's", zegt Kuijpers. "Deze bedrijven hebben best zware jaren gehad. Je moet wel de middelen en het lef hebben om die investering nu te gaan doen. De Europese mentaliteit is misschien iets te conservatief voor deze transformatie."

Toekomst Europese auto-industrie

Toch zijn de experts gematigd optimistisch over de toekomst van de Europese auto-industrie. "Er zijn automerken, zoals Volvo, BMW en Mercedes, die echt heel hard innoveren en bezig zijn met een nieuwe generatie elektrische auto's", zegt De Groen. Deze nieuwe modellen hebben een veel grotere actieradius en hebben een nieuw soort batterij-ontwerp. Het zijn auto's die zelfs de Chinese modellen nog voor zijn.

De Europese auto-industrie zal er in enkele jaren compleet anders uitzien, denken de experts. Veel merken zullen óf verdwijnen óf samengaan. Ook is de verwachting dat een aantal Chinese merken een veel groter aandeel van de markt gaat krijgen.

Maar of de hard stijgende brandstofprijzen de katalysator zullen zijn van deze grote verandering, wordt betwijfeld. Volgens een analyse van de Rabobank zal de brandstofprijs zeker nog wel een paar maanden fors hoger zijn. Maar de verwachting is wel dat deze weer zal zakken.

Een te korte periode dus om fabrikanten ertoe te verleiden volle bak te investeren in elektrische modellen. "Toch heeft Stellantis de presentatie van de toekomstplannen dit jaar met een paar maanden uitgesteld, dus wie weet", zegt Kuijpers.

Bij aanvallen op twee kerken in het noordwesten van Nigeria zijn doden gevallen en mogelijk mensen ontvoerd. Gewapende mannen probeerden daar op paaszondag kerkbezoekers te ontvoeren. Het leger zegt de massaontvoering te hebben verijdeld, maar een woordvoerder van een christelijke organisatie zegt dat er toch een aantal mensen is gegijzeld.

Ook elders in het land vielen slachtoffers door geweld. In totaal gaat het om zeker 26 doden.

Beide kerken staan in het dorp Ariko in de staat Kaduna. De zwaargewapende aanvallers drongen binnen terwijl er een paasdienst bezig was. Vanwege de paasfestiviteiten waren er extra veiligheidsmaatregelen getroffen en was het leger in de buurt. Dat kwam in actie na een noodoproep vanuit het dorp.

Bloedsporen

De militairen grepen in en konden 31 mensen redden, maar vijf kerkgangers kwamen om. Het leger zegt dat ze zijn "gedood door de terroristen", maar volgens persbureau AFP kwamen ze om in een vuurgevecht. Ook twee andere personen werden gedood, meldt AFP.

Het leger denkt dat de daders "aanzienlijke verliezen hebben geleden". Er werden bloedsporen langs hun vluchtroutes gevonden.

Een Nigeriaanse nieuwssite citeert getuigen die zeggen dat kerkbezoekers door de ontvoerders de bosjes in werden gesleept en dat het lang duurde voordat het leger ingreep.

Er vinden in de noordwestelijke regio van Nigeria vaker aanvallen plaats door gewapende bendes. Ze ontvoeren mensen voor losgeld, en soms vallen er doden. In de aan Kaduna grenzende staat Zamfara kwamen vorige maand zeker vijftig mensen om bij een soortgelijke aanval. Meerdere vrouwen en kinderen werden toen gekidnapt. De daders verblijven vaak in schuilplaatsen in bosrijke gebieden.

Lukraak in het rond

Ook op andere plaatsen in Nigeria verliep het paasweekend gewelddadig. Zaterdagochtend werd een politiebureau in de noordoostelijke staat Borno aangevallen door een aan IS gelieerde groep. In een vuurgevecht met de daders kwamen vier agenten om, meldt de plaatselijke politie.

In de centraal gelegen staat Benue vielen gisteren zeventien doden toen een gewapende groep het dorp Mbalom binnenviel. Volgens getuigen schoten de mannen lukraak in het rond.

In centraal Nigeria loopt een langslepend, vaak gewelddadig conflict over landgebruik tussen nomadische islamitische veehouders en meestal christelijke boeren. Sinds dat conflict in mei vorig jaar escaleerde, zijn er vele tientallen mensen omgekomen.

Volgens Oekraïne zijn door Russische aanvallen afgelopen nacht in de havenstad Odesa zeker drie mensen gedood, onder wie een kind. Twee gewonden zijn in kritieke toestand opgenomen in het ziekenhuis. Op foto's is te zien dat een appartementencomplex is getroffen.

Bombardementen op de noordelijke regio Tsjernihiv veroorzaakten volgens lokale autoriteiten daar massale stroomuitval. Ruim 340.000 huishoudens zouden zonder elektriciteit zijn komen te zitten. Het Russische leger bombardeert geregeld Oekraïense burgerdoelen en energiecentrales.

'Tientallen mensen vast in mijn'

Rusland beschuldigt het Oekraïense leger van een reeks luchtaanvallen in de afgelopen 24 uur. In de bijna volledig door Rusland bezette regio Loehansk zou een kolenmijn zijn getroffen.

De door Rusland aangestelde machthebbers daar zeiden in eerste instantie dat tientallen mensen vastzaten. Later volgde het bericht dat alle 41 mijnwerkers waren gered, nadat de stroomtoevoer was hersteld. Geen van hen zou verwondingen hebben opgelopen.

In de grotendeels bezette regio Donetsk zouden 500.000 mensen zonder stroom zitten. Ook in door Rusland ingenomen delen van de regio Zaporizja wordt stroomuitval gemeld.

Het is onduidelijk of er bij de luchtaanvallen over en weer militaire doelen zijn getroffen. Het leger van Rusland en dat van Oekraïne doen geen mededelingen over hun verliezen. Sinds kort wordt er weer zwaar gevochten aan het front, waar Rusland een voorjaarsoffensief is begonnen.

Aanvallen op Rusland gemeld

De Russische autoriteiten stellen dat Novorossiejsk, een Russische stad aan de Zwarte Zee, afgelopen nacht is getroffen door Oekraïense drones. Volgens de verklaring is een aantal huizen geraakt. Er wordt gesproken over acht gewonden, onder wie twee kinderen.

De autoriteiten vermelden niet of de haven van Novorossiejsk, die cruciaal is voor de olie-export, is getroffen. Het Oekraïense leger heeft de aanvallen op de Russische oliesector de afgelopen tijd opgevoerd. Het land beschouwt die als een legitiem doelwit, omdat Rusland de invasie van Oekraïne financiert met opbrengsten uit de verkoop van gas en olie.

Verzoek aan Oekraïne

Gisteravond bevestigde het Oekraïense leger dat het een olieraffinaderij ten oosten van Moskou en een olieterminal nabij Sint-Petersburg heeft aangevallen. Op foto's en video's waren grote explosies bij deze installaties te zien.

Bondgenoten hebben Oekraïne verzocht om de aanvallen op de Russische oliesector op te schorten. Dat hebben hooggeplaatste Oekraïense functionarissen bevestigd tegenover internationale media. De door de VS en Israël begonnen oorlog tegen Iran heeft geleid tot een wereldwijde energiecrisis. Oekraïense aanvallen op de Russische oliebranche kunnen de prijs nog verder doen oplopen.

Een klein cruiseschip is vastgelopen op een rif bij het eiland Monuriki in Fiji. Datzelfde eiland diende als het decor van de Hollywoodklassieker Cast Away uit 2000, waarin de hoofdpersoon, gespeeld door Tom Hanks, op een onbewoond eiland moet zien te overleven.

De Fiji Princess, met 30 passagiers en 31 bemanningsleden aan boord, liep zaterdag aan de grond bij Monuriki. Niemand raakte gewond. De opvarenden hoefden niet zo lang te wachten als Chuck Noland, de hoofdpersoon uit Cast Away. Die zat als een moderne Robinson Crusoë 4 jaar vast op het eiland.

De cruisepassagiers en hun bagage werden al dezelfde dag opgehaald door een veerboot, die ze samen met een deel van de bemanning naar Denarau bracht, een eilandresort bij het grootste eiland van Fiji.

Een Australisch bergingsbedrijf is ingeschakeld om het 55 meter lange schip los te krijgen. Dat is niet zonder risico vanwege de 20.000 liter diesel aan boord. Uit een eerste inspectie bleek dat het vaartuig flinke schade heeft opgelopen aan de achtersteven, maar de brandstoftanks lijken niet beschadigd.

"Het schip heeft sinds het vastlopen motorproblemen en heeft water gemaakt", zegt een woordvoerder van de scheepvaartautoriteit op Fiji. "Vanwege de ruwe zee en de hoge golven hebben we het schip nog niet veilig onder water kunnen inspecteren."

De omstandigheden maken het ook lastig om eventuele olielekkages te bestrijden. Er wordt gewacht met de berging tot de weersomstandigheden verbeteren.

Het eiland Monuriki maakt deel uit van de Mamanuca-eilandketen. Behalve de filmklassieker Cast Away werden er ook afleveringen van de realityshow Survivor opgenomen, de Amerikaanse versie van Expeditie Robinson.

De Fiji Princess is een schip van het bedrijf Blue Lagoon Cruises, vernoemd naar een andere filmklassieker. De reder prijst het schip in advertenties aan als "klein genoeg om zo dicht bij de kust te komen dat we het aan een kokospalm kunnen vastmaken, en u naar het strand kunt zwemmen".

Over de oorzaak van het incident, en of het zware weer daar iets mee te maken had, is nog niet bekend. De scheepvaartautoriteiten doen onderzoek.