Aggregator

Sinds 11 september 2001 zijn er geen grootschalige terroristische aanslagen meer geweest in de Verenigde Staten. Maar experts maken zich grote zorgen of Amerika 25 jaar later nog steeds 'op scherp' staat, nu president Trump het mes heeft gezet in delen van de terrorismebestrijding.

"Schokkend en frustrerend", noemt voormalig terrorismebestrijder Michael Duffin het, die vorig jaar werd ontslagen. "Het maakt ons minder veilig."

In september 2001 was Duffin net afgestudeerd. Hij volgde de aanslagen op de Twin Towers in New York en het Pentagon bij Washington op televisie. "Ik wilde begrijpen wat er was gebeurd. Ik vroeg me af: kan ik een rol spelen in het voorkomen van een nieuwe aanslag zoals 9/11?" En dus ging hij werken bij het Bureau voor Terrorismebestrijding.

Forse investeringen

De voorloper daarvan werd opgericht in de jaren 70, na de aanslagen op de Olympische Spelen in München. Na 11 september 2001 werd flink opgeschaald. "Er ontstond een groep experts die het radicaliseringsproces goed begreep en wist hoe terroristische organisaties als Al-Qaida en IS zich organiseerden", vertelt terrorisme-expert Duffin.

Forse investeringen in veiligheid moesten aanslagen zoals '9/11', waarbij bijna 3000 doden vielen, voorkomen. Er kwam een ministerie voor Binnenlandse Veiligheid, een inlichtingendirecteur en een Nationaal Antiterrorismecentrum. Met succes, want grootschalige aanslagen bleven sindsdien uit.

"Natuurlijk zijn er zichtbare maatregelen, zoals scanners op het vliegveld en meer politie", zegt terrorismekenner Caroline Rose van het Soufan Center in New York. "En onzichtbare maatregelen, zoals het delen van inlichtingen, zodat terroristen en hun plannen in een vroegtijdig stadium kunnen worden opgespoord."

Die cruciale maatregelen staan nu onder druk. "De veiligheidsarchitectuur wordt ontmanteld", stelde terrorisme-expert Bruce Hoffman onlangs in het Amerikaanse Congres. "We verliezen de expertise, kennis en het institutionele geheugen."

Een derde van de specialisten bij de nationale veiligheidsdivisie van het ministerie van Justitie verdween. Ook bij de binnenlandse terrorisme-afdeling van de FBI werden ambtenaren ontslagen of overgeplaatst.

Trumps prioriteiten

Ook onder Trump gaat er geld naar veiligheid, maar hij heeft andere prioriteiten dan zijn voorgangers. Vele tientallen miljarden gaan naar migratiedienst ICE, bijvoorbeeld om de door Trump gewenste massadeportatie verder vorm te geven. En de grens, waar Trump bouwt aan zijn "big beautiful wall".

Ook wordt volop ingezet op het uitbannen van drugskartels. "Kartels en criminele organisaties werken steeds vaker samen met terroristische organisaties", zegt Rose. "Het is belangrijk om daar naar te kijken, maar je moet wel onderscheid blijven maken."

Op de website van Duffins voormalige werkgever wordt nu vooral gewaarschuwd voor "transnationaal extreemlinks terrorisme". Een "heropleving" die onder meer "wordt gekenmerkt door gewelddadige aanvallen op burgers, overheidsfunctionarissen en wetshandhavers".

"Er zijn zorgen over links-radicalisering, zeker in reactie op de oorlog tussen Israël en Hamas. Maar het komt niet in de buurt van de dreiging van islamistisch terrorisme", meent Duffins. "We hebben een overheid nodig die nuchter naar deze incidenten kijkt en probeert ze te voorkomen en tegen te gaan. In plaats daarvan hebben ze terrorismebestrijding gepolitiseerd."

'Vertrouwen is weg'

Traditionele bondgenoten twijfelen of hun inlichtingen nog wel in goede handen zijn in Trumps Amerika. "In de VS is er met deze regering minder nadruk op mensenrechten bij het bestrijden van terrorisme", zegt Rose. "Partners, zeker in de EU, volgen andere regels waar het gaat om mensenrechten."

Eind vorig jaar stelden de Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD al minder informatie te delen met de VS. "Het vertrouwen is er niet meer. Overheden maken zich zorgen dat geheime informatie ook kan worden gedeeld met vijanden, zoals Rusland. Daarom wordt er minder gedeeld", stelt Duffin.

Informatie uit de VS wordt vaker met een korrel zout genomen, stelt hij. "Er werken nog steeds heel betrouwbare mensen bij het inlichtingenapparaat, maar ook zij voelen dat hun werk is gepolitiseerd. Of het nou gaat om Rusland, China of Iran: ze kunnen zich minder geneigd voelen zich uit te spreken omdat het niet is wat de president wil horen."

Verbeeldingskracht

Duffin noemt het gebrek aan verbeeldingskracht een van de grootste risico's. "Je hebt experts nodig in radicalisering en rekrutering van terroristische netwerken om te kunnen begrijpen waar de dreiging in de toekomst opduikt."

Of '9/11' weer kan gebeuren? "De afbouw van financiële middelen, het snijden in personeel: op termijn kan dat zeker gaten in onze veiligheid kan veroorzaken", denkt Rose. "Tegelijkertijd: de veiligheidsarchitectuur die is opgebouwd is moeilijk volledig af te breken."

Duffin is daar minder zeker van. "Een aanslag van de omvang van 9/11 is nog altijd heel moeilijk uit te voeren. Door de bezuinigingen is de kans wel groter geworden. In delen van Afrika, Afghanistan en ook elders krijgen terroristische organisaties weer de ruimte om zich te hergroeperen."

Tijdens de eerste menstruatie, de zwangerschap en de menopauze verandert er veel in het lichaam van vrouwen. Maar hoe de hersenen veranderen tijdens die periodes, daar is nog weinig over bekend. Nederlandse onderzoekers hebben nu voor het eerst in kaart gebracht wat er in deze periodes verandert in het brein van vrouwen.

Onderzoekers van het Pregnancy Brain Lab, van het AmsterdamUMC, bekeken MRI-scans van vrouwen en zagen dat de hersenen anders veranderen tijdens de menopauze, vergeleken met de eerste menstruatie en zwangerschap. De resultaten zijn vandaag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

De grootste veranderingen vinden plaats in de grijze stof van de hersenen. De grijze stof is het gedeelte van de hersenen waar alle functies zitten. In de puberteit en tijdens de zwangerschap neemt het volume van de grijze stof af. Terwijl het volume van de stof tijdens de menopauze bij vrouwen relatief stabiel blijft.

Afname is niet slecht

Dat grijze stof in de hersenen afneemt, is geen slecht teken, zegt neurowetenschapper Sophie van 't Hof, die de studie uitvoerde. "In steeds meer data zien we dat die afname niet iets slechts is. In ons onderzoeksveld is dit een nieuwe hypothese. Het lijkt erop dat het brein zich op deze manier reorganiseert om zich klaar te maken voor nieuwe taken."

Die reorganisatie gebeurt ook tijdens de puberteit. Daarin zag Van 't Hof door het hele brein van vrouwen een afname van de grijze stof. Bij het brein na zwangerschap werd die afname maar in de helft van het brein gezien. "Het mooie van deze studie is dat we deze levensfasen nu met elkaar kunnen vergelijken."

Afwijkingen menopauze

Deze studie is het eerste onderzoek dat kijkt naar welke veranderingen in het gehele brein plaatsvinden tijdens de menopauze. De hersenveranderingen zijn anders dan tijdens de puberteit en zwangerschap. De grijze stof neemt niet af, maar blijft stabiel.

Waardoor deze verschillen ontstaan, weten de onderzoekers nog niet. Mogelijk heeft de oorzaak te maken met de geslachtshormonen. Tijdens de menopauze nemen de hormonen af, terwijl de hormonen in de puberteit en zwangerschap juist toenemen. De onderzoekers weten ook nog niet wat de gevolgen zijn van de veranderingen in de hersenen. Daar is meer onderzoek voor nodig.

Dat dit onderzoek een belangrijke stap is voor het onderzoeksveld vindt ook neurowetenschapper van de Universiteit Gent Patricia Clement. Zij is niet betrokken bij dit onderzoek. "Dat deze onderzoekers kijken naar het vrouwenbrein over het hele verloop van het leven, in plaats van één specifieke fase is heel boeiend."

Volgens Clement is de studie waardevol en belangrijk. "Het laat ook zien dat we dringend meer moeten investeren in dit type onderzoek."

Voor Van 't Hof is dit een startpunt van verder onderzoek naar het vrouwenbrein. "Vrouwen zijn zwaar ondervertegenwoordigd in het neurowetenschappelijk onderzoek. Zeker als het gaat om de menopauze. We hebben nu een basis gelegd met dit onderzoek, maar we hebben nog een lange weg te gaan."

In de Zuid-Spaanse badplaats Marbella zijn drie Nederlanders opgepakt na een schietpartij, melden Spaanse media. Een persoon raakte daarbij gewond aan zijn been.

Het incident vond plaats rond 14.00 uur in de buurt van het strand. Verschillende mensen werden opgeschrikt door schoten en waarschuwden de hulpdiensten, schrijft de lokale krant Diario Sur. Die kwamen ter plekke om de gewonde man te verzorgen. Hoe het met hem gaat is niet duidelijk.

De verdachten probeerden te vluchten met een auto. Maar een politiewagen die toevallig aan het patrouilleren was, zette de achtervolging in. De auto van de verdachten crashte, waarna zij te voet verder vluchtten.

Ze werden uiteindelijk aangehouden door de politie. Volgens Diario Sur raakte een politieagent gewond tijdens de arrestaties door een klap op zijn hoofd.

De aangehouden Nederlanders zijn volgens bronnen van de krant tussen de 25 en 30 jaar oud. Het is nog niet duidelijk wat het motief voor de schietpartij was. Het vuurwapen dat bij de schietpartij zou zijn gebruikt, is nog niet gevonden.

Mogelijk nog iemand betrokken

Volgens Diario Sur is de nationale politie een onderzoek begonnen. Het wordt niet uitgesloten dat er nog een vierde persoon betrokken was bij de schietpartij.

Eind augustus was er ook een schietpartij in Marbella. Daarbij kwam een 33-jarige man van Senegalese afkomst om het leven. Een onderzoek naar die schietpartij is nog gaande.

Door een technische storing in het systeem van de Britse luchtverkeersleiding zijn op luchthavens in het Verenigd Koninkrijk en Ierland ruim 600 vluchten geschrapt. Ook passagiers op Schiphol hebben last van de storing.

Een woordvoerder van Schiphol heeft aan persbureau ANP laten weten dat sinds het begin van de storing vanmiddag 58 vluchten tussen de luchthaven en het Verenigd Koninkrijk zijn geannuleerd. Andere vluchten hebben vertragingen opgelopen.

Luchtvaartmaatschappij KLM kan door het probleem momenteel niet van en naar Engeland vliegen. Hoeveel vluchten van de maatschappij zijn geschrapt, is niet duidelijk.

'Oplossing gevonden'

De storing zit in een systeem dat vluchtplannen en andere operationele informatie verwerkt, waarmee de luchtverkeersleiding het vliegverkeer veilig kan regelen. De storing heeft vooral invloed op het regelen van vertrekkende vluchten. Maar omdat vliegtuigen niet kunnen opstijgen, is er op de luchthavens beperkt ruimte en hebben ook aankomende vluchten er last van.

De Britse luchtverkeersleiding National Air Traffic Service (NATS) meldt vanavond op de eigen website dat er een oplossing is gevonden voor het probleem en dat het systeem weer normaal werkt, maar dat het herstel "langer heeft geduurd dan gehoopt". De vertragingen en annuleringen zijn vanwege de opgelopen achterstanden niet meteen voorbij.

Zwaarst getroffen

Britse media schrijven dat EasyJet vandaag 200 vluchten heeft geschrapt. British Airways haalde 100 vluchten uit het schema. De BBC meldt op basis van gegevens van FlightRadar dat Londen Heathrow, Londen Gatwick en de vliegvelden van Manchester en Birmingham het zwaarst zijn getroffen.

Hongarije zet tien medewerkers van de Russische ambassade in Boedapest het land uit. De Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken schrijft, zonder in detail te treden, dat diplomaten zich schuldig hebben gemaakt "aan activiteiten die onaanvaardbaar zijn voor diplomaten". "Deze beslissing beschermt de veiligheid en soevereiniteit van Hongarije", voegde ze eraan toe.

Minister Anita Orbán (geen familie van de vorige premier, red.) ontbood in mei al de Russische ambassadeur wegens een zware droneaanval op de Oekraïense regio Transkarpatië, waar een grote Hongaarse minderheid woont. Dat was de eerste keer dat een Russische ambassadeur op het matje werd geroepen sinds de grootschalige Russische invasie van Oekraïne in 2022.

Andere koers

Met de uitzetting slaat de regering-Magyar een andere koers in dan de vorige regering onder Viktor Orbán. Onder hem stond Hongarije lange tijd te boek als een vriend van Rusland. De nieuwe premier Magyar beloofde meer toenadering te zoeken tot de Europese Unie en de NAVO.

De minister van Buitenlandse Zaken benadrukt dat het besluit niet betekent dat Hongarije de diplomatieke betrekkingen met Rusland verbreekt. "Hongarije zal de noodzakelijke dialoog voortzetten, gebaseerd op wederzijds respect en naleving van regels", aldus de minister.

'Russofobe lobby'

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken liet aan staatsmedium TASS weten dat Rusland op een "passende" manier zal reageren op de uitzetting van de diplomaten. "De reactie van Rusland op de russofobe lobby in Boedapest zal hard en pijnlijk zijn."

Een woordvoerder van de Europese Commissie noemde de uitzetting te verwachten vanwege "Ruslands aanhoudende campagne met hybride aanvallen tegen de EU en haar lidstaten", schrijft persbureau Reuters.

De Europese Commissie maakt zich zorgen over Russische sabotageacties. Begin augustus werden drones met explosieven gevonden bij een Oekraïens vrachtvliegtuig op het vliegveld van Leipzig. Duitsland houdt Rusland daarvoor verantwoordelijk. Commissievoorzitter Von der Leyen zei dat Europa de druk op Rusland zal opvoeren.

Aanhoudingen om spionage

Vandaag meldden de Roemeense autoriteiten dat ze een 40-jarige Rus hebben aangehouden die ervan wordt verdacht voor Moskou te hebben gespioneerd. Hij zou van plan zijn geweest sabotageacties uit te voeren na het verzamelen van "informatie van militaire aard".

Verder meldde de Moldavische politie vandaag dat een 49-jarige man uit Azerbeidzjan is gearresteerd. Hij wordt verdacht van het verzamelen van informatie voor Russische inlichtingendiensten. Volgens de politie richtte hij zich op militaire doelen in Azerbeidzjan en enkele Amerikaanse faciliteiten in Moldavië. De verzamelde informatie zou hij hebben doorgespeeld.

Ongehoord Nederland (ON) is sinds 2022 te zien en horen bij de publieke omroep, maar waarschijnlijk is dat binnenkort voorbij. Minister Letschert (Media) wil de licentie van de omroep intrekken. Een voorgenomen besluit - het is nog niet definitief - waar ze van zegt te hebben wakker gelegen. Hoe is het zover gekomen? En kan eenzelfde besluit straks ook andere omroepen treffen?

Hoe belandde Ongehoord Nederland in het publieke bestel?

ON was voor de toetreding tot het publieke bestel al actief op internet. Initiatiefnemers waren eind 2019 de journalisten Arnold Karskens en Joost Niemöller. Met ON wilden ze een stem geven aan Nederlanders die zich in het publieke omroepbestel van de NPO niet vertegenwoordigd voelden over kwesties als de macht van de Europese Unie, immigratie, klimaatverandering en behoud van traditionele Nederlandse cultuur, zoals Zwarte Piet. Op 1 januari 2022 werd ON toegelaten tot het publieke omroepbestel als aspirant-omroep.

Waardoor kwam de omroep onder vuur te liggen?

Ombudsman van de publieke omroep Margo Smit concludeerde al in juni 2022 dat ON de journalistieke code van de omroepen "stelselmatig had geschonden". Ze tikte de omroep meermalen op de vingers voor het verspreiden van onjuiste informatie.

Zo suggereerden gasten dat de oorlog in Oekraïne de schuld was van het Westen, dat de stikstofcrisis een verzinsel was en kwamen er regelmatig complottheorieën voorbij. Zo kreeg de Vlaamse politicus Filip Dewinter de ruimte om de extreemrechtse omvolkingstheorie uit te dragen.

De NPO vroeg het kabinet daarom in april 2023 om de voorlopige licentie van ON in te trekken, maar toenmalig demissionair staatssecretaris Uslu zag daarvan af, omdat ze er op dat moment te weinig juridische basis voor zag.

De kritiek hield echter aan, en het ging ook niet meer alleen over de inhoud van de programma's. Ongehoord Nederland kreeg boetes opgelegd vanwege de schijn van belangenverstrengeling en het niet naleven van het eigen redactiestatuut. Het kwam daardoor ook onder verscherpt toezicht van het Commissariaat voor de Media te staan.

Ook kreeg de omroep vorig jaar een dwangsom opgelegd omdat ON niet alle informatie deelde waarmee de uitgaven konden worden gecontroleerd. De toezichthouder vorderde ruim 42.000 euro terug van ON, onder meer omdat de omroep onterecht advocaatkosten had betaald in een zaak rondom presentatrice Raisa Blommestijn.

Wat leidde tot het nieuwe verzoek om ON uit het bestel te weren?

De afgelopen maanden ontstond er opnieuw commotie over een uitzending van ON. Hoofdredacteur Joost Niemöller en presentator Blommestijn zeiden daarin begrip te hebben voor sommige uitspraken van Hitler. Niet lang daarna stapte stapte Niemöller op.

Voor het Commissariaat voor de Media was de maat vol. De toezichthouder sprak van een kantelpunt en zei er geen vertrouwen meer in te hebben "dat ON in staat is om de bedrijfsvoering op orde te krijgen en duurzaam aan de publieke mediaopdracht te voldoen".

Ook de NPO wilde niet meer verder met ON en liet gisteren weten minister Letschert te hebben gevraagd de voorlopige erkenning van de omroep in te trekken vanwege het "structureel niet naleven van de journalistieke code" en "onvoldoende bereidheid tot samenwerking met andere omroepen". Die procedure heeft de minister nu opgestart.

Wat betekent dit voor de persvrijheid?

Volgens de minister is het intrekken van de licentie geen beperking van persvrijheid. Bij haar voorgenomen besluit speelde de journalistieke inhoud van de programma's van ON geen rol, zei ze in een persconferentie vandaag. Wettelijk mag dat ook niet.

Ze baseerde zich bij de afweging op het oordeel van het Commissariaat voor de Media, het verzoek van de NPO om de licentie in te trekken en het feit dat er al twee sancties tegen de omroep lagen die te maken hadden met belangenverstrengeling en openheid over de financiële administratie.

Letschert erkende dat pluriformiteit een belangrijke kernwaarde is van de publieke omroep. "Ik heb er wel wakker van gelegen. Oprecht, het is een ingrijpend voornemen", zei ze. Ze benadrukte dat ze de omroep alleen uit het bestel wil omdat ON de zaken intern niet op orde heeft. "Dat wil niet zeggen dat dat geluid er niet meer mag zijn." Een Kamermeerderheid steunt haar voorgenomen besluit.

Ligt de lat nu lager voor het intrekken van de licentie van andere omroepen?

Volgens minister Letschert is daar geen sprake van. "Die drempel is heel hoog en dat is maar goed ook." Als omroepen zich niet houden aan de regels kunnen die ook te maken krijgen met sancties. "Maar dan heb je te maken met wetsovertredeningen."

ON is overigens niet de eerste omroep die, als het besluit van de minister definitief wordt, ongewild uit het bestel vertrekt. In 2009 overkwam dat ook omroep Llink. Die kampte met financiële perikelen en wist zich onvoldoende de onderscheiden, oordeelde de NPO. Toenmalig minister Plasterk trok de licentie in na een negatief advies van de NPO.

Hoe lang blijft de omroep nog uitzenden op de publieke zenders?

Nog zeker een paar weken. Eerst volgt er een procedure van hoor en wederhoor waarin ON zich kan verweren. Daarna pas zal de minister een definitief besluit nemen over de intrekking. Het hele traject zal volgens haar "een aantal weken" duren. Tot die tijd zal ON in de lucht blijven. De omroep kan een negatief besluit van de minister daarna nog wel aanvechten bij de rechter.

Bij een ezelopvang in Baarle-Nassau is een veulentje gedood. Het twee weken oude veulen werd zwaar toegetakeld in de wei gevonden. Volgens de eigenaresse is het ezeltje doodgeschoten.

Stichting Het Ezelpaleis sloeg alarm nadat het veulentje gisteravond niet meer in de wei stond. Er werd meermaals tevergeefs naar het dier gezocht.

"We hebben tot half twee vannacht alles afgezocht, maar we hebben niks kunnen vinden", zei eigenaar Marlhene Mouws eerder vandaag tegen Omroep Brabant. Ze maakte zich grote zorgen en vermoedde dat het veulentje was gestolen.

Toegetakeld

Ook vanochtend is er nog naar de ezel gezocht, maar het veulentje bleek aanvankelijk nergens te bekennen. Uiteindelijk vond Mouws de ezelsveulen levenloos in de wei. "Ik zag haar ineens liggen toen ik twee nieuwe donateurs een rondleiding gaf", zegt ze tegen Omroep Brabant.

Mouws was in shock toen ze het ezeltje vond. Het veulentje was zwaar toegetakeld en bleek een schotwond te hebben, vertelt ze. "Ik ben weggelopen, kon het niet aanzien, een oogje hing eruit." Ook op de poten van het ezeltje waren wonden te zien.

'Terug in de wei gegooid'

De eigenaresse vermoedt dat het veulentje is meegenomen, mishandeld en vervolgens doodgeschoten. Ook denkt ze dat het veulen is verplaatst, omdat ze eerder op dezelfde plek zocht en het dier toen niet heeft gezien. "Ze is neergeschoten en terug in de wei gegooid", zegt Mouws.

De eigenaar van de ezelopvang reageert aangeslagen op de vondst. Ze heeft geen idee wie hier achter zou kunnen zitten. "Waarom, waarom doet iemand zoiets?" Ze gaat aangifte doen.

De Israëlische premier Netanyahu werd anderhalve week voor de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 gewaarschuwd dat de terroristische organisatie een grote aanval op Israël aan het voorbereiden was.

Netanyahu deed echter niets met die informatie en deelde die niet met de inlichtingendiensten. Dat onthullen twee journalisten van de Israëlische krant Haaretz in een boek.

De waarschuwing zou afkomstig zijn geweest van de president van de Verenigde Arabische Emiraten, Mohamed bin Zayed. Hij zou in een telefoongesprek van 45 minuten hebben gesproken met Netanyahu en hem hebben verteld dat Hamas-leider Sinwar een grote aanval aan het voorbereiden was.

Netanyahu ontkent dat het telefoongesprek heeft plaatsgevonden en spreekt over "een absolute leugen".

Aardbeving

De auteurs baseren zich op gesprekken met tientallen bronnen in Israël en daarbuiten, onder wie hooggeplaatste functionarissen en een Palestijnse adviseur van Bin Zayed.

In september 2023 organiseerde Hamas-leider Sinwar een ontmoeting met een Fatah-functionaris die door de journalisten 'Coal Eyes' wordt genoemd. Fatah is de Palestijnse politieke partij die de macht heeft op de bezette Westelijke Jordaanoever.

Sinwar uitte zijn frustratie over de vastgelopen gesprekken tussen Israël en Hamas. "Zeg tegen de Israëli's dat als ze geen vooruitgang boeken, ik een enorme verrassing voor ze in petto heb", zou hij hebben gezegd. "Zeg ze dat ze een zilal moeten verwachten, een aardbeving."

Geschrokken

De Fatah-functionaris schrok van dat woord, aldus de Palestijnse adviseur. Maar 'Coal Eyes' zou bang zijn geweest dat hij van samenspanning met Sinwar zou worden beschuldigd als hij dit aan de Israëlische veiligheidsdiensten zou vertellen. Hij besloot het in plaats daarvan te delen met president Bin Zayed.

Die schrok ook en liet de Fatah-functionaris nogmaals aan Sinwar vragen wat hij bedoelde. De Hamas-leider zou duidelijk hebben gemaakt dat hij "een angstaanjagende operatie" voorbereidde.

Daarop lichtte 'Coal Eyes' alsnog de Israëlische veiligheidsdiensten in. Toen die weinig actie leken te ondernemen, belde Bin Zayed Netanyahu zelf.

'Kalme reactie Netanyahu'

De Israëlische president Herzog bevestigt tegenover de auteurs dat Bin Zayed erg bezorgd was over een aanval van Hamas. "Hij sprak hier in de maanden voorafgaand aan de oorlog vaak met mij over", aldus Herzog. "De emir leek aan te voelen dat de regio op het punt stond te ontploffen."

Tijdens het gesprek met Netanyahu zou Bin Zayed hebben gezegd dat hij zich zorgen maakte over een grote Hamas-aanval die niet alleen tot bloedvergieten zou leiden, maar tot destabilisatie in de hele regio.

Tot Bin Zayeds verbazing zou Netanyahu kalm hebben gereageerd en gezegd hebben dat Israël op elk scenario was voorbereid.

Toch werd Israël op 7 oktober 2023 overvallen door de aanval. Bijna 1200 mensen werden gedood, zowel burgers als militairen. 251 mensen werden als gijzelaar meegenomen naar de Gazastrook.

Correspondent Midden-Oosten David Poort:

"De timing van dit verhaal van Haaretz, een oppositiekrant, komt op een zeer gevoelig moment en dat is uiteraard niet geheel toevallig. Israël gaat over zeven weken naar de stembus en in de campagnes van de oppositie wordt al lange tijd gehamerd op de vraag wie er verantwoordelijk was voor het grote falen op 7 oktober 2023.

Netanyahu heeft de verantwoordelijkheid daarvoor in de afgelopen jaren vooral bij het leger en de veiligheidsdiensten neergelegd. Als premier tijdens de aanval heeft hij nooit verantwoording afgelegd. Daarom kan de beschuldiging dat hij voorkennis zou hebben gehad hem flink raken, zeker als hij vervolgens ook zou hebben nagelaten te handelen met die voorkennis.

Netanyahu's kantoor heeft het verhaal afgedaan als een "absolute leugen", maar de onthulling is koren op de molen van de oppositie. Al sinds 2023 eist een groot deel van de Israëlische bevolking een onafhankelijk onderzoek naar 7 oktober, iets waar Netanyahu altijd voor is gaan liggen. De vraag is nu in hoeverre dit zijn trouwe achterban binnen de Likud-partij aan het twijfelen zal brengen."

Het is niet voor het eerst dat er bericht wordt dat Israël al informatie had over een mogelijke Hamas-aanval.

Vorig jaar concludeerde het Israëlische leger zelf dat het de plannen van Hamas jarenlang verkeerd had ingeschat. Het leger ging er niet van uit dat Hamas uit zou zijn op een grootschalige oorlog. Ook signalen op de dag vóór 7 oktober werden genegeerd.

The New York Times onthulde eerder al dat Israël ruim een jaar voor de terreuraanval de plannen van Hamas in handen had.

In het document werd een gedetailleerd plan besproken wat vrijwel geheel overeenkwam met de aanval op 7 oktober. Het moment waarop de aanval zou plaatsvinden werd niet genoemd.

Ondanks inspanningen van bibliotheken en kenniscentra, financiële impulsen van de overheid en meer aandacht voor het probleem verbetert de leesvaardigheid onder Nederlandse jongeren maar niet. Net als bij de twee laatste rapporten blijkt uit het internationale PISA-onderzoek van 2025 dat de leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen weer is gedaald.

Een groot deel van de tieners heeft een zwakke leesvaardigheid en loopt het risico om laaggeletterd de middelbare school te verlaten. Vooral onder vmbo'ers is de leesvaardigheid gebrekkig. Het roept de vraag op hoe dat komt en hoe het tij kan worden gekeerd.

Strijd om aandacht

Volgens Barbara Wormgoor van kennis- en expertisecentrum Stichting Lezen heeft de dalende leesvaardigheid meerdere oorzaken. "Het is een veelkoppig monster, een cocktail van factoren. Eén daarvan is dat er steeds minder vaak en korter wordt gelezen. In de leeftijd tussen de 12 en 25 jaar oud zien we vaker een dip in het lezen. Met overal kapers op de kust die aandacht vragen."

Jongeren hebben een vrijwel onbeperkt aanbod van activiteiten die concurreren met lezen, van sporten tot winkelen, en van gamen en streamingdiensten tot sociale media, legt ze uit. Daarbovenop komen AI-programma's als ChatGPT, die jongeren gebruiken om teksten samen te vatten, zegt Wormgoor.

Ook Jeroen Dera, universitair hoofddocent Nederlandse letterkunde en auteur van een boek over leescultuur onder jongeren, noemt de concurrentiestrijd om de aandacht van jongeren. "Er zijn enorm veel tieners die eigenlijk meer boeken zouden willen lezen, maar games en apps vragen continu om hun aandacht."

Geletterde elite

Volgens Wormgoor is de zorg niet alleen dat jongeren slechter gaan lezen, maar ook dat de verschillen tussen groepen groter worden. "We zien dat een deel van de jongeren zich goed ontwikkelt als lezer, terwijl een andere groep steeds verder achterop dreigt te raken."

Ze wijst erop dat niet ieder kind met dezelfde kansen aan het onderwijs begint. Kinderen groeien op in verschillende omgevingen, waar sommigen thuis veel in aanraking komen met boeken en lezen, en anderen minder. Daarom zijn voorzieningen als scholen en bibliotheken belangrijk, zegt ze.

Dera ziet dezelfde ontwikkelingen en waarschuwt voor het ontstaan van een "geletterde elite". In die situatie beschikt een steeds kleinere groep over sterke lees- en informatievaardigheden, en heeft een grotere groep moeite om complexe teksten te begrijpen en beoordelen.

Lange adem

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kondigt geregeld plannen aan die het tij moeten keren, vaak na een alarmerend rapport als dat van PISA. Ook nu zegt staatssecretaris Tielen in het najaar te komen met een actieplan met aandacht voor basisvaardigheden.

Zowel Stichting Lezen als Tielen noemt het verbeteren van leesvaardigheid "een kwestie van de lange adem". Er is volgens Wormgoor en Dera ook niet één oplossing voor het leesprobleem.

Beiden benoemen de rol van scholen, waar nog veel verschillen zitten in het leesonderwijs. Zo zijn er scholen met veel aandacht voor lezen en leesbevordering, maar zijn er ook scholen waar het leesonderwijs minder is.

Nieuwsuur ging in een serie over leesvaardigheid langs bij deze school in Amsterdam waar in een mavo-klas wordt voorgelezen:

De verantwoordelijkheid voor verbetering ligt bij de overheid, zegt Dera. "Zo zou de school ook moeten worden beoordeeld op haar leesbeleid, bijvoorbeeld rond leesbevordering en de bibliotheek op school", vindt hij. Volgens hem is dat nu nog te weinig ingebouwd in de Nederlandse cultuur.

Dera stelt ook dat leraren geregeld moeten worden bijgeschoold over (kinder)boeken en leesonderwijs. Het wisselt per school en soms zelfs per klas welke boeken leerlingen krijgen aangeboden en hoe docenten die vervolgens bespreken, zegt hij.

Boeken brengen

Wormgoor benadrukt daarbij dat leraren niet het probleem zijn. "Maar ze zijn wel een heel belangrijk deel van de oplossing." Ook voor overheid, scholen, bibliotheken en andere belanghebbenden is volgens haar een taak weggelegd. "De lage leesvaardigheid is een probleem van de hele samenleving".

Om de leesvaardigheid onder jongeren op te krikken, moet ook verder worden gekeken dan wat op school gebeurt, vinden beiden. Dera benoemt dat mensen weliswaar worden aangemoedigd om naar de bibliotheek te gaan, maar dat niet iedereen dat doet. "Je moet dus echt de boeken naar de mensen brengen."

Hij verwijst naar een initiatief van de pas overleden Amerikaanse zangeres Dolly Parton, die met haar stichting gratis boeken gaf aan kinderen van wie ouders die zelf niet kunnen betalen. Volgens hem zou dat prima kunnen met overheidssteun, en kan dat een deel van het probleem oplossen.

Gedragsregels voor alle makelaars, een landelijk beroepsregister, extern toezicht en boetes bij overtredingen. Dat zijn de belangrijkste maatregelen in een wetsvoorstel van de PVV om misstanden in de makelaardij tegen te gaan. Brancheorganisaties reageren positief.

"Een huis kopen is een van de belangrijkste beslissingen die mensen nemen, dat moet goed verlopen", zegt PVV-Kamerlid Mooiman. "Consumenten krijgen nu te maken met vriendjespolitiek, het doorspelen van vertrouwelijke informatie, een verschillende behandeling bij wel of geen aankoopmakelaar en het sturen bij biedingen."

Deze misstanden kunnen ervoor zorgen dat kopers ten onrechte buiten de boot vallen of een te hoge prijs betalen.

Vereniging Eigen Huis (VEH) meldde vorige maand dat er sinds februari meer dan 900 klachten over makelaars binnenkwamen bij het meldpunt. Het consumentenprogramma Radar concludeerde dit jaar na eigen onderzoek dat er sprake is van "vriendjespolitiek" en makelaars die "actief bijdragen" aan hogere huizenprijzen.

De VEH staat dan ook positief tegenover het initiatiefwetsvoorstel. "Het voorstel zet belangrijke stappen om het koopproces eerlijker en transparanter te maken", meldt een woordvoerder.

Toezicht

De NVM, de grootste brancheorganisatie van makelaars, pleit zelf ook voor wettelijke regulering van de woningmakelaardij. De makelaar voor 'gewone' woonhuizen is sinds de afschaffing van de wettelijke titelbescherming in 2001 een zogenoemd ongereguleerd beroep.

De bedrijfstak houdt sindsdien zelf toezicht. Maar niet-aangesloten makelaars vallen buiten beeld. Er gelden geen uniforme wettelijke eisen aan opleiding, gedrag, toezicht of werkwijze. Dat moet anders, zegt de NVM, die weer een "wettelijke basis" wil voor gedragsregels en toezicht.

Tristan Bons van de andere makelaarsvereniging, Vastgoed Nederland, verwijt NVM juist het vertragen van die wettelijke regels. "Er is gebleken dat één partij binnen de branche zich structureel niet aan de gemaakte afspraken houdt en op geen enkele manier tot verantwoordelijkheid te bewegen is", zegt Bons.

Vastgoed Nederland wil dat de overheid het toezicht op zich gaat nemen en makelaarsverenigingen aanspreekt op hun verantwoordelijkheid. De organisatie vindt een landelijke gedragsnorm en een nieuw register belangrijke elementen van het wetsvoorstel.

Zelfregulering

In verschillende landen, zoals Noorwegen, Zweden, Ierland en België, zijn er wettelijke maatregelen die consumenten op de woningmarkt beschermen. In de ernstigste gevallenen zetten toezichthouders ondernemers uit het makelaarsvak.

"Zelfregulering heeft in Nederland niet opgebracht wat we met zijn allen hadden gehoopt", zegt PVV-Kamerlid Mooiman. Hij wil daarom een wettelijk vastgelegd beroepsregister: sta je daar niet in, dan mag je niet als makelaar optreden. En overtreed je als makelaar de regels dan kunnen consumenten dat melden en kan er op basis van de wet ook worden opgetreden.

Door de positieve reacties uit de hele sector verwacht Mooiman steun voor zijn initiatiefwet, ook in de Tweede Kamer. VEH ziet wel nog ruimte voor verbetering van het wetsvoorstel, zoals de gelijke toegang tot nieuw woningaanbod.

"Nu worden woningen vaak eerst gedeeld binnen besloten makelaarsnetwerken. Iemand met een aankoopmakelaar kan dan al een bezichtiging plannen, terwijl iemand zonder makelaar de woning pas later op Funda ziet en achter het net vist omdat alle plekken al vol zijn", licht een woordvoerder toe.

Daarom moet er wat VEH betreft ook een voorschrift komen dat nieuw aangeboden woningen op hetzelfde moment beschikbaar zijn voor alle woningzoekers.

Files op omliggende wegen en extra kosten voor omrijdende vrachtwagens: de vervroegde afsluiting van de Hardenbergerbrug in de A28 bij Nijkerk heeft meteen allerlei gevolgen. En de sluiting staat niet op zichzelf. De verwachting is dat in de toekomst meer bruggen in het land problemen zullen geven en dicht moeten voor achterstallig onderhoud.

Rijkswaterstaat besloot gisteren de Hardenbergerbrug in beide richtingen "uit voorzorg" af te sluiten. Rond de pijlers van de brug bij Nijkerk bleek zoveel zand en grind te zijn weggespoeld dat de veiligheid van de constructie niet kon worden gegarandeerd. Er stonden al reparatiewerkzaamheden gepland in november, maar de situatie bleek verslechterd.

Keuzes maken

De veiligheid van verouderde Nederlandse infrastructuur is een groeiend probleem. Veel bruggen en tunnels werden in de jaren 50, 60 en 70 gebouwd en naderen het einde van hun levensduur. Het ministerie becijferde vorig jaar dat op het hoofdwegennet 59 procent van de bruggen minder dan een derde van de verwachte levensduur over heeft.

Hardenbergerbrug dicht tot uiterlijk donderdagavond

De Hardenbergerbrug blijft vandaag en morgen zeker nog afgesloten en moet uiterlijk donderdagavond om 20.00 uur weer opengaan. Rijkswaterstaat blaast onder meer zand in de ontstane gaten om de brug te stabiliseren. Ook boven op de brug wordt gewerkt. Dat zou later gebeuren, maar kan nu al worden gedaan omdat de brug is afgesloten.

Veel bruggen en viaducten zijn hard toe aan onderhoud, maar kabinetten kozen er vaak voor om geld naar andere projecten te laten gaan. "Iets in stand houden is niet sexy", zegt Richard Loendersloot, hoogleraar engineering dynamics aan de Universiteit Twente. "Het trekt geen aandacht, maar het is wel erg belangrijk."

Hij vergelijkt het met bezitters van een huis. "Huiseigenaren weten ook dat onderhoud nodig is, maar denken ook: het kan nog wel even wachten." En zo staat Nederland voor, zoals koning Willem-Alexander in de troonrede van vorig jaar zei, "de grootste onderhoudsopgave ooit aan wegen, bruggen en andere infrastructuur".

Dat is terug te zien aan de sluitingen van bruggen in de afgelopen tijd. De Merwedebrug bij Gorinchem en de Zeelandbrug werden onlangs allebei vanwege haarscheurtjes in de metalen gesloten of deels gesloten. Ook de Giessenbrug bij Rotterdam moest dicht. Daar vertoont het beton slijtage.

Herstelwerkzaamheden bij de Hardenbergerbrug:

Om de infrastructuur tot 2040 op orde te houden is volgens het kabinet 80 miljard euro nodig. Zoveel geld is niet beschikbaar. En dus is het een kwestie van keuzes maken.

Daarbij geldt: hoe eerder het herstel, hoe goedkoper. "Als je vroeg bent met onderhoud, kan je de groei van scheurtjes stoppen of beperken", legt Loendersloot uit. "Maar als ze eenmaal ver gegroeid zijn, moet je hele onderdelen vervangen. Hoe langer je wacht, hoe duurder het wordt."

Niet meteen extreem onveilig

Loendersloot denkt dat gedwongen brugsluitingen de komende jaren meer gaan voorkomen. Maar dat betekent niet dat de bruggen per direct extreem onveilig zijn, benadrukt de hoogleraar. "Als wordt gezegd: we sluiten een brug omdat er zo veel schade is, dan staat zo'n brug in Nederland niet op het punt van instorten. Maar als je doorgaat met gebruik weet je niet hoe snel die schade zich gaat ontwikkelen."

Het Openbaar Ministerie heeft respectievelijk dertig en twintig jaar cel en tbs met dwangverpleging geëist tegen de 57-jarige Richard van den B. uit Woudenberg en zijn ex-vrouw Evertje van E. (34) voor het seksueel misbruiken van zes kinderen uit twee families. Sommige slachtoffers werden daarbij gedrogeerd met GHB.

Het tweetal werd begin 2025 aangehouden en zit sindsdien vast. Er zijn negentien verdenkingen tegen het inmiddels gescheiden stel. Het misbruik zou van 2019 tot 2024 hebben plaatsgevonden terwijl ze samen op de kinderen van vrienden en familie pasten. De kinderen waren toen tussen de 0 en 10 jaar oud.

De ouders van de kinderen mochten vandaag in de rechtbank het woord nemen en vertelden hoe groot de impact op de gezinnen is. "Ons gezin is kapotgemaakt. Verwoest, in stukken gebroken. We proberen het te lijmen maar we weten dat er altijd barsten zichtbaar blijven", zei de moeder van een deel van de kinderen.

Het andere getroffen gezin is dat van de broer van de verdachte vrouw. "Ik vertrouwde jou met heel mijn hart. Ik dacht dat mijn kostbaarste bezit veilig was bij jou en dat je goed voor ze zorgde maar jij maakte ze kapot", zei hij in de rechtbank. Ook werden brieven namens de jonge vermeende slachtoffers voorgelezen.

GHB

Van den B. ontkent het misbruik en zegt dat hij lijdt aan een seksverslaving. Hij zegt dat hij de meisjes "niet bewust" misbruikt heeft. "Ik kan me niet voorstellen dat ik dat gedaan zou hebben maar in mijn wazige seksbeluste leven zijn veel dingen gebeurd waar ik geen herinneringen aan heb."

Zijn ex-vrouw Van E. 'hielp' hem volgens justitie bij het misbruiken van de kinderen. Zo deed ze GHB in hun drinken of hield ze de kinderen vast terwijl ze misbruikt werden. De vrouw verklaarde gisteren in de rechtbank dat ze dat deed om de kinderen te troosten of af te leiden.

De vrouw werkte naar eigen zeggen mee uit angst voor haar man. "Ik was bang dat hij zou gaan schreeuwen of dingen gaan gooien", zei ze. Ook verklaart ze dat hij haar 's nachts hardhandig misbruikte als ze niet deed wat hij wilde. Justitie zegt echter dat de vrouw het misbruik soms zelf initieerde. Dat zou blijken uit appgesprekken tussen de twee.

Pieter Baan Centrum

Beide verdachten zijn onderzocht in het Pieter Baan Centrum. Bij de vrouw zijn meerdere stoornissen vastgesteld, waaronder ptss als gevolg van jarenlang seksueel misbruik door haar vader. Haar vader is daarvoor veroordeeld. De deskundigen adviseren daarom tbs.

Richard van den B. was volgens de deskundigen lastig te onderzoeken, stelden ze in de rechtbank. Hij liet "nooit het achterste van zijn tong zien". In zijn geval konden de deskundigen niet tot een advies komen over tbs.

In de rechtbank liepen de gemoederen de afgelopen dagen soms hoog op, schrijft RTV Utrecht. Volgens de omroep waren regelmatig huilende mensen te horen of raakten mensen openlijk geïrriteerd.

Oppasstel Eindhoven

De zaak doet denken aan die van het Limburgse oppasstel dat tussen 2019 en 2021 zeven jonge meisjes misbruikte in de regio Eindhoven. Peter S. (63) kreeg eerder dit jaar in hoger beroep acht jaar cel en tbs met dwangverpleging opgelegd. Nancy D. (57) werd veroordeeld tot 14 jaar celstraf.

Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Canada voeren een importverbod in op goederen uit Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Dat maakte de Britse buitenlandminister Miliband vanmiddag in het Lagerhuis bekend.

Ook komen er sancties tegen bedrijven en individuen die de uitbreiding van de illegale nederzettingen faciliteren met bijvoorbeeld financiële dienstverlening en infrastructuur. Het adverteren van de nederzettingen op de Westoever wordt in het VK verboden.

De maatregelen moeten binnen zes tot negen maanden van kracht worden. In een gezamenlijke verklaring kondigen nog negen andere landen hun steun voor soortgelijke nationale of Europese maatregelen aan.

Nederland kwam eerder al met een importverbod voor producten uit Israëlische nederzettingen. Dat gaat op 22 september in. Na die aankondiging zette Israël twee Nederlandse vertegenwoordigers het land uit die werkzaam waren bij het internationale steuncentrum voor Gaza.

'Doelwit niet Israël'

De Britse regering ziet de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever als onwettig, benadrukt Miliband. "De handelsrelatie moet de onwettigheid van de bezetting reflecteren." Miliband zei dat hij zich niet kan voorstellen "dat Britse burgers willen dat wij de bezetting steunen door producten uit de nederzettingen in onze winkels toe te laten".

Het doelwit van de sancties zijn de illegale nederzettingen, en niet Israël, benadrukte hij daarbij. In zijn toespraak zei hij de sancties aan te kondigen als "een trotse Britse Jood" die "standvastig" is in zijn steun voor de staat Israël.

Bijna een jaar geleden erkende het VK de Palestijnse staat. Oud-premier Starmer verklaarde toen dat het VK een morele verantwoordelijkheid heeft om een vreedzame toekomst voor Israëliërs en Palestijnen te ondersteunen.

Etnische zuivering

Een week geleden maakte Miliband al duidelijk dat de handelsrelatie met Israël volledig op de schop moet. De minister sprak toen over een reset. Tot grote woede van Israël, dat al waarschuwde terug te slaan als de maatregelen zouden doorgaan.

Reden voor de Britse maatregelen is onder meer het groeiende aantal illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en het toenemende geweld door "terroristische kolonisten", zoals Miliband ze vandaag omschreef.

Zo werd vorige maand bekend dat projectontwikkelaars kunnen meedoen aan de aanbesteding voor het bouwen van woningen voor kolonisten in het omstreden E1-project. Het VK, Duitsland, Frankrijk, Italië, Canada, Noorwegen en ook Nederland veroordeelden die plannen.

Met de plannen voor het omstreden bouwproject wordt de Westoever effectief in tweeën opgedeeld en wordt een toekomstige Palestijnse staat praktisch onmogelijk gemaakt, herhaalde Miliband vandaag.

Ondertussen neemt het geweld tegen Palestijnen toe. "Huizen worden met de grond gelijk gemaakt, gezinnen ontheemd. Wijk na wijk, gezin na gezin, persoon na persoon", zei Miliband. Volgens de minister is er sprake van etnische zuivering in delen van de Westelijke Jordaanoever.

Consulaat dicht

De Israëlische president Herzog noemt de sancties "een ernstige misrekening" en "een besluit dat aan de verkeerde kant van de geschiedenis terecht zal komen". "Sancties zijn geen oplossing", aldus Herzog, "dialoog is dat wel".

"In de huidige context zou het een grove inmenging in de democratische verkiezingen van een soeverein land zijn", zei hij, verwijzend naar de aankomende Israëlische parlementsverkiezingen op 27 oktober.

In een reactie op de aangekondigde sancties meldt de Israëlische minister Saar van Buitenlandse Zaken dat het Britse consulaat in Jeruzalem door Israël wordt gesloten. Daarnaast mogen twaalf Britten Israël niet meer in, onder wie voormalig Labour-leider Jeremy Corbyn.

Het VK mag, in navolging van Nederland, ook geen vertegenwoordigers meer hebben in het internationale steuncentrum voor Gaza, zei Saar.

Erin Kennedy has been building robots for over a decade now, with a focus on smaller bots that interact with, or maybe even clean up, the outdoor environment. Still other …read more

As a certified RC airplane fan, the [RCMakerLab] on YouTube found themselves looking at one of those nifty mini air blowers that provide an alternative to a compressor and canned …read more

Een dag na de begrafenis van Ratko Mladic regent het vanuit Europa veroordelingen over het grote eerbetoon aan de veroordeelde oorlogsmisdadiger waarmee de uitvaart gepaard ging.

Zo bestempelt voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen de beelden van de begrafenis als "schokkend". Ze noemt specifiek de officiële steun en de aanwezigheid van hoge Servische functionarissen bij de begrafenis "zeer betreurenswaardig".

"Ze tonen een onvermogen om een duister hoofdstuk in de recente geschiedenis van Europa onder ogen te zien", aldus Von der Leyen. EU-buitenlandchef Kallas noemde de ceremonie "een belediging voor de nagedachtenis van de slachtoffers, hun families en allen die hebben geleden tijdens de conflicten op de Westelijke Balkan."

De kist werd geflankeerd door militairen in uniform en de ceremonie werd geleid door het hoofd van de orthodoxe kerk in Servië. Het was geen staatsbegrafenis en president Vucic was niet aanwezig, mede vanwege kritiek vanuit Brussel. Wel werd Mladic met militaire eer begraven en waren er meerdere Servische ministers aanwezig.

Genocide

De voormalige Bosnisch-Servische legerleider overleed eind vorige maand op 84-jarige leeftijd in de gevangenis in Scheveningen, waar hij een levenslange straf uitzat voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. Hij werd in 2017 veroordeeld door het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag.

Mladic werd onder meer verantwoordelijk gehouden voor de massamoord op ruim 8000 Bosnische jongens en mannen in Srebrenica in 1995 en het beleg van Sarajevo. Desondanks geniet Mladic nog altijd aanzien in Servië. Een deel van de bevolking ziet hem als held. Mensen droegen zijn beeltenis, hielden waken en andere vormen van eerbetoon.

Ook Nederland reageert afkeurend. "Het eerbetoon dat de staat hem in Belgrado heeft verleend, is onverenigbaar met de Europese waarden en zeer kwetsend voor de slachtoffers en hun families", schrijft minister van Buitenlandse Zaken Berendsen op X.

Berendsen schrijft daarnaast dat Nederland "stemmen in Servië en de rest van de regio" steunt die oproepen tot verantwoording, verzoening en voorlichting over het verleden.

Uitgezette diplomaten

Het Verenigd Koninkrijk heeft vanwege de kwestie de Servische zaakgelastigde in het land ontboden.

Ook Bosnië zet twee Servische diplomaten uit. Het gaat om de defensiegezant en een adviseur van de Servische inlichtingendienst. Minister van Buitenlandse Zaken Konakovic had eerder al laten weten dat hij het Bosnische ambassadepersoneel zou terugtrekken uit Belgrado.

"Ze hebben elke rode lijn overschreden met wat ze gisteren deden", zei de minister op een persconferentie. "Als ik zou kunnen, zou ik alle diplomatieke banden met Servië nu verbreken."

EU-lidmaatschap

Meerdere Europese ministers benoemen ook de potentiële toetreding van Servië tot de Europese Unie in hun veroordelingen. Servië voert toetredingsonderhandelingen met de EU.

Zo schrijft de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken dat Oostenrijk een voorstander is van een toetreding van "een Servië dat opkomt voor de rechtsstaat, burgerrechten en verzoening. Het verheerlijken van oorlogsmisdadigers is precies het tegenovergestelde van wat ons in Europa kenmerkt."

"Dit is niet wat we verwachten van een kandidaat-lidstaat van de EU", schrijft zijn Zweedse ambtgenoot Stenergard. "Door de staat gesteunde verheerlijking van een persoon die is veroordeeld voor genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid is onverenigbaar met de waarden van de EU."

Een trainingspak, joggingbroek of voetbalshirt? Leerlingen mogen dit niet meer aan op middelbare school De Goudse Waarden in Gouda. De vmbo-school heeft na de zomervakantie strengere kledingregels ingevoerd. Het levert discussie op onder scholieren en hun ouders en zelfs de lokale politiek bemoeit zich er inmiddels mee.

Verschillende scholen hebben regels als het gaat om korte broekjes of shirts, of bijvoorbeeld slippers. Maar in Gouda is die lijst dus uitgebreider, met onder meer trainingspakken, joggingbroeken, windjacks of sportbroekjes. Naar eigen zeggen zijn ze de eerste school die dit soort kleding verbiedt.

Vrijetijdskleding

"Dat vinden wij vrijetijdskleding, voor op de bank. Het is geen passende kleding voor op school", zegt Maria van Welie, directeur van De Goudse Waarden. Zij denkt dat wat leerlingen voor kleding aan hebben in de les, uitmaakt voor hun gedrag. "Als je 's ochtends nadenkt: ik ga naar school, dus ik doe geen trainingspak aan, dan helpt je dat eraan te herinneren welk gedrag daarbij hoort."

Daarnaast lopen leerlingen op deze school al vanaf het derde jaar stage. "Wij zien dat er ook op stage verwacht wordt dat je je op een bepaalde, passende manier kleedt. Dus daar willen we hen alvast op voorbereiden."

Scholieren reageren bij NOS Stories wisselend op de nieuwe regels. "Ik begrijp wel dat ze het liever niet hebben. Sportkleding heb je aan op de sportvereniging, niet op school", zegt een leerling.

Onzin, zegt een ander. "Kinderen zouden gewoon moeten kunnen dragen wat ze willen." Ook gelooft deze scholier niet dat je outfit ervoor zorgt dat je anders in de les zit. "Ik heb ook een keer een spijkerbroek aan gehad. Mijn gedrag veranderde niet."

Een andere leerling zegt dat iedereen zichzelf moet kunnen zijn. "Ik vind dat iedereen zich mag ontwikkelen en door je kleding ontwikkel je jezelf ook beter."

Passend of niet passend?

Ook vragen leerlingen zich af wat wel en niet onder de regels valt. De school erkent dat dat ook voor hen nog een zoektocht is. "Docenten gaan vanmiddag naar allerlei foto's kijken van sportieve kleding en samen bepalen: is dit passend of niet passend? En die gesprekken hebben we ook met leerlingen", zegt Van Welie. Maar, benadrukt ze, er mag nog heel veel wel.

Leerlingen krijgen tot de herfstvakantie om hun outfits aan te passen. Dan krijgen ze alleen een waarschuwing. "Als jongeren zich echt niet willen aanpassen, dan gaan we ook daarover in gesprek, ook met ouders. Maar we gaan leerlingen niet naar huis sturen, want we willen niet dat ze lessen missen."

NOS Stories zocht eerder uit welke kledingregels scholen mogen invoeren en wat je als leerling kunt doen als je het daar niet mee eens bent.

Parlementair verslaggevers Emma Jackson en Lars Geerts hebben negen weken lang naar bijna alle openbare verhoren gekeken van de parlementaire enquêtecommissie Corona. In de podcast vertellen ze welke momenten indruk op hen maakten en wat de verhoren volgens hen hebben blootgelegd over Den Haag in coronatijd.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

De corona-enquête kende geen grote onthullingen en over het algemeen lijkt het erop dat alle controlerende instanties hun werk behoorlijk goed hebben gedaan, vertelt Lars Geerts. Maar dat betekent zeker niet dat alles goed is gegaan. En ook niet dat de verhoren 'saai' waren, aldus Emma Jackson.

Er kwam de afgelopen weken een keur aan getuigen voorbij, van beleidsmakers tot coronasceptici, die allen op hun eigen manier onder druk hebben gestaan en de impact van de coronatijd nog altijd voelen.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Max Smedes

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Duizenden treinreizigers die de afgelopen maanden gebruikmaakten van 'het Nederland-ticket' betalen vanaf deze maand mogelijk onbedoeld het volle tarief voor hun abonnement. Deze zomer konden reizigers voor een kortingstarief van 49 euro per maand onbeperkt met de trein reizen buiten de spits.

Reizigers betalen sinds 1 september het volle tarief van 127,95 euro, tenzij zij hun abonnement stopzetten. Het abonnement van de NS is dagelijks opzegbaar en kost 4,30 euro per dag.

Voordat het Nederland-ticket te koop was, hadden zo'n 43.000 mensen het abonnement van 127,95 euro. Toen de prijs omlaag ging naar 49 euro schoot het aantal gebruikers omhoog naar 400.000. Daarvan zijn er nu nog 75.000 over, blijkt uit cijfers die de NOS heeft opgevraagd.

Ongeveer 1 op de 5 abonnementhouders is ouder dan 65 jaar en kreeg al korting; ook na september betalen zij ongeveer de helft van het voltarief.

Bewust of onbewust?

De NS weet niet of klanten bewust of onbewust hun abonnement laten doorlopen. "Elke klant is drie dagen voor het aflopen van de korting hierover gemaild", laat een woordvoerder weten aan de NOS.

"Van de 32.000 nieuwe abonnementhouders zijn er volgens de NS maximaal 11.600 die nu mogelijk onbewust een abonnement van 127,95 euro hebben", zegt Bert van Wee. Hij is hoogleraar Transportbeleid aan de TU Delft en heeft de gedeelde cijfers ingezien. "Dat is 1 op de 3 nieuwe reizigers."

Wat zijn daluren?

Daluren zijn de tijden buiten de ochtend- en middagspits, wanneer het over het algemeen iets rustiger is in de trein. Doordeweeks is dat 's ochtends vóór 06.30 uur, overdag tussen 09.00 en 16.00 uur en 's avonds na 18.30 uur. Zaterdag en zondag vallen helemaal onder de daluren.

Hoogleraar Van Wee zegt ook dat de 32.000 nieuwe klanten hem niet verbazen. "Dit betekent dat 1 op de 11 nieuwe klanten met het kortingsabonnement wederom een abonnement heeft genomen", vertelt hij. "Dat ligt in lijn met wat ik verwacht had." Eerder vertelde Van Wee dat reisgedrag in grote mate gewoontegedrag is. "En het kan natuurlijk dat mensen per ongeluk geabonneerd blijven."

Niet vlekkeloos

Vorige maand erkende NS-topman Wouter Koolmees dat de kortingsactie niet vlekkeloos is verlopen, omdat het vervoersbedrijf een "spoedactie" moest opzetten. Reizigers gaven bij de NS aan dat de communicatie over het abonnement beter kon en dat het fijn was als ze van tevoren hadden kunnen aangeven dat ze hun abonnement aan het einde van de kortingsperiode wilden stopzetten.

Ook kwamen er in augustus veel vragen binnen over de factuur. Daarop was niet altijd direct de actieprijs te zien. De NS liet toen weten dat de korting over meerdere facturen kan worden verdeeld.

Inspiratie uit Duitsland

Het kortingstarief van de NS is geïnspireerd op het Deutschlandticket. Sinds 2022 kunnen reizigers in Duitsland een maand onbeperkt door het land reizen; dit jaar voor 63 euro. Dit jaar kwam GL-PvdA (inmiddels Pro) met het idee voor het Nederland-ticket; het goedkopere treinkaartje moest een alternatief bieden voor de hoge brandstofprijzen.

Tweede Kamerlid en initiatiefnemer Habtamu de Hoop (Pro) kijkt positief terug op het kortingsticket. "Maak het ov betaalbaar en gewone mensen stappen massaal in", zegt hij. "Mooi dat tienduizenden mensen daarna gewoon zijn blijven doorreizen. Als mensen wel in de problemen zijn gekomen, moeten de NS en dit kabinet dat ruimhartig regelen."

Hoewel het goedkopere treinkaartje deze maand stopt, is de reden achter het kaartje nog springlevend. Deze maand piekt de adviesprijs voor benzine. De NS ziet ondertussen een vervolg op het Nederland-ticket wel zitten. Het treinbedrijf heeft dat aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat laten weten, maar de woordvoerder van de NS wil er verder niks over kwijt.

Partijen in de Kamer zijn boos en gefrustreerd om het uitblijven van een aanpak van een Syriër (18) die sinds vier jaar in Nederland is en inmiddels 114 politieregistraties op zijn naam heeft staan. In het wekelijkse vragenuurtje wilde PVV-leider Wilders van het kabinet weten hoe het kan dat de man na zoveel registraties bij de politie nog niet is veroordeeld en teruggestuurd.

PVV, VVD, FVD, JA21, ChristenUnie, D66, lid Keizer, en 50Plus willen opheldering.

De Syriër zit nu vast op verdenking van een gewelddadige overval in Amsterdam. "Zover had het nooit mogen komen", aldus Wilders, die vindt dat hij allang uitgezet had moeten worden. Wilders wilde van het kabinet weten waarom dat niet is gebeurd . Ook vroeg hij of het klopt dat deze Syriër nu "doodleuk" gezinshereniging heeft aangevraagd.

Staatssecretaris Van Bruggen (D66), die de afwezige minister Van den Brink (CDA) van Asiel verving, kon weinig antwoorden geven. Ze zei "alle begrip voor de verontwaardiging te hebben in deze individuele casus" maar niet op individuele cases in te kunnen gaan.

Van Bruggen noemde dit soort gevallen van criminaliteit onacceptabel en zei dat wanneer iemand strafrechtelijke veroordeeld is "altijd onderzocht wordt of een vergunning kan worden ingetrokken". Zonder op de specifieke casus in te gaan, gaf ze aan dat uit Europese regels voortvloeit dat iemand zonder een strafrechtelijke veroordeling gezinshereniging mag aanvragen.

'Niet uit te leggen'

Niet alleen van de PVV, ook van andere partijen was daar veel onbegrip over. Volgens VVD-Kamerlid Ellian had iemand met 114 politieregistraties volgens het Europees Recht "allang uitgezet kunnen worden", maar kan het zeker niet zo zijn dat zo iemand voor nareis van familie in aanmerking komt.

"Onbegrijpelijk en niet uit te leggen aan de samenleving", aldus Ellian. 50Plus Kamerlid Struijs vindt het ook voor de politie geen doen dat verdachten zo veel worden aangehouden en daarna weer vrijgelaten worden in afwachting van een veroordeling. Het kabinet moet kijken of snelrecht vaker toegepast kan worden, zei Struijs.

D66-Kamerlid Van Asten wilde van het kabinet weten of speciale begeleidingsprogramma's voor minderjarigen met problemen en jeugdzorg wel afdoende zijn, want "hier is iets goed misgegaan".

Volgens ChristenUnie-Kamerlid Ceder is het voor bijna iedereen wel duidelijk dat Nederland voor iemand die 114 keer met de politie in aanraking komt en met messen vrouwen aanvalt Nederland niet "jouw thuis is". De goeden lijden onder de kwaden, aldus Ceder, die erop aandrong dat het kabinet onderzoekt of regels scherper kunnen. Van Bruggen antwoordde dat we met hoge eisen en Europese regels te maken hebben. "Het is niet zo dat wij daar als land zomaar invloed op kunnen uitoefenen."

BBB-Kamerlid Van der Plas vindt de kwestie "niet uit te leggen" aan Nederland en "niet te doen". Van Bruggen verwees daarop naar een debat komende donderdag tussen Kamer en Asielminister Van den Brink. Daar is gelegenheid door te vragen, aldus Van Bruggen.