Aggregator

Trump haalt uit naar Zelensky: 'Tijd voor nieuwe president die deal kan sluiten'

46 minutes 27 seconds ago

President Trump heeft opnieuw uitgehaald naar de Oekraïense president Zelensky. In een gesprek met de Amerikaanse pers zei Trump dat het tijd is het tijd dat Oekraïne een nieuwe leider krijgt. Die zou volgens hem dan wel een deal kunnen sluiten om de oorlog met Rusland te beëindigen.

De sneer van Trump tegen Zelensky komt een dag nadat de Amerikaanse president had bekendgemaakt dat de VS olie en diesel uit Rusland gaat importeren. Trump heeft al meermaals gezegd dat hij vindt dat Oekraïne moet stoppen met de aanvallen op Russische olieraffinaderijen, maar juist na het bekendmaken van de deal viel Oekraïne de haven van Rostov aan de Don aan, die essentieel is voor de export van diesel.

Tegenover de Amerikaanse pers beweerde Trump ook dat Zelensky niet genoeg gedaan heeft om een einde te maken aan de oorlog. Trump stelt dat de nieuwe leider Oekraïne "iemand moet zijn die een deal kan maken, iets dat Zelensky om de een of andere reden nooit doet".

Verder claimde Trump dat de oorlog in Oekraïne nooit was begonnen als hij op dat moment president van de VS was geweest. "Het is begonnen dankzij incompetentie."

Oekraïense verkiezingen

De Amerikaanse president gaat er in zijn uithaal naar Zelensky aan voorbij dat in de Oekraïense grondwet staat dat er geen verkiezingen kunnen plaatsvinden in oorlogstijd. Het is niet voor het eerst dat Trump begint over verkiezingen in Oekraïne. In december beweerde hij dat de Oekraïense regering "de oorlog gebruikt om geen verkiezingen te houden".

Zijn uithaal kan worden gezien als versterking van de boodschap van de Russische president Poetin. Die heeft meermaals gezegd dat Oekraïne verkiezingen moet houden, omdat Zelensky's ambtstermijn in 2024 is afgelopen.

Toch is ook vanuit Oekraïne de roep om verkiezingen te houden, maar haalbaar is dat niet. Uit een peiling blijkt bovendien dat een meerderheid van de bevolking vindt dat verkiezingen pas kunnen komen na de oorlog.

Dieseldeal

Kyiv is tot onvrede van de Amerikanen niet van plan op te houden met het aanvallen van de Russische olie-industrie, omdat het volgens Oekraïne een manier is om de Russische economie en dus de oorlogskas te raken. Zelensky wil alleen stoppen met de aanvallen op de oliesector, als Rusland ophoudt met de luchtaanvallen op Oekraïne.

Sinds het begin van de oorlog in Iran zijn de prijzen van diesel in de VS verdubbeld, tot onvrede van veel Amerikanen. Zij rekenen het de regering-Trump aan dat de brandstofprijzen zo hoog zijn. Dat is ook te zien in de peilingen voor de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen begin november. Deze verkiezingen zijn belangrijk voor Trump, omdat hij een meerderheid in het Amerikaanse congres wil houden.

Ruzie in het Witte Huis

De uithaal van Trump doet denken aan het bezoek van Zelensky aan het Witte Huis begin vorig jaar. Toen ontaardde een ontmoeting tussen de twee presidenten en de Amerikaanse vicepresident JD Vance in een hoogoplopende ruzie.

In het gesprek zou een principeovereenkomst worden getekend over de wederopbouw van Oekraïne, met afspraken over de winning van grondstoffen. Maar werd Zelensky geschoffeerd door de Amerikanen. Zo werd hem verweten dat hij "respectloos" zou zijn.

"Of u sluit een deal, of we trekken onze handen ervan af", zei Trump, nadat de Oekraïense president door de Amerikanen verteld was dat "hij niets te eisen heeft". Zelensky vertrok die dag uit het Witte Huis zonder dat de overeenkomst ondertekend was.

Tot zeker zondagavond geen treinen tussen Rotterdam en Delft na brandstichting

1 hour 6 minutes ago

Er rijden tot zeker morgenavond 23.00 uur geen treinen tussen Rotterdam en Delft. Aanleiding is de brandstichting gisternacht bij een spoorbrug in Delfhaven. ProRail sluit niet uit dat er sprake is van sabotage.

Volgens de spoorbeheerder duurt het tot minstens zondagavond voordat de schade is gerepareerd. Mogelijk rijden er zelfs pas maandagochtend weer treinen op het traject.

Het spoor tussen Rotterdam en Delft is een van de drukste trajecten van Nederland. Het wordt ook gebruikt door treinen die lange afstanden afleggen, bijvoorbeeld tussen de Randstad en Zeeland of Limburg. Voor treinreizigers betekent het ook morgen dus veel overlast.

Controle van acht uur

Volgens ProRail staat vast dat de brand vannacht opzettelijk is aangestoken. De brand ontstond vannacht in de technische ruimte. De deur daarnaartoe was open geslepen en binnen lagen smeulende kabels.

Uit onderzoek blijkt dat 35 kabels beschadigd zijn geraakt. Vijftien daarvan zijn helemaal doorgebrand en moeten worden vervangen en opnieuw worden gelast.

Na het vervangen van alle kabels moeten er verschillende controles worden gedaan om te bepalen of de treinen weer veilig kunnen rijden. Die controles duren ongeveer acht uur.

Of er daadwerkelijk opnieuw sabotage aan het spoor is gepleegd, moet nog worden onderzocht door de politie en brandweer. Er is nog niemand aangehouden.

Vier vragen over de dieseldeal tussen de Verenigde Staten en Rusland

1 hour 49 minutes ago

Gisteren maakte de Amerikaanse president Trump bekend dat Rusland per direct 300.000 ton diesel gaat leveren aan de VS. Veel is nog vaag over de afspraak. Zo is onduidelijk wanneer de diesel precies naar de VS gaat en wat het betekent voor de prijs die Amerikanen betalen aan de pomp.

Op een later moment zou Rusland nog eens grotere hoeveelheden leveren, die oplopen van 500.000 tot 3 miljoen liter. Na het nieuws daalde de future price voor diesel licht. Wat het voor de prijs op de langere termijn betekent, is nog volstrekt onduidelijk.

In vier vragen leggen we uit waarom de Amerikanen juist nu deze deal sluiten en wat het betekent voor Oekraïne.

Waarom is deze deal nu gesloten?

Trump zei het in zijn bericht waarin hij de deal aankondigde al: het gaat hem om "lagere brandstofprijzen voor Amerikanen". Sinds het begin van de oorlog in Iran wordt nog nauwelijks olie door de Straat van Hormuz vervoerd, wat leidde tot een verdubbeling van de Amerikaanse dieselprijzen.

Het is een hoofdpijndossier voor de Amerikaanse president. Over minder dan een maand zijn de tussentijdse verkiezingen voor het Amerikaanse Congres. Peilingen laten zien dat Trump wordt gezien als de schuldige van de hoge prijzen aan de pomp. Dat kan ertoe leiden dat de Republikeinen hun meerderheid kwijtraken. Om het tij te keren, overwoog Trump eerder een exportverbod voor diesel. Nu komt Trump dus nu met de deal met Rusland.

Correspondent Midden- en Oost-Europa Christiaan Paauwe:

"Het is de zoveelste klap voor Kyiv wat betreft de relatie met Amerika, vroeger de belangrijkste bondgenoot. Vooral ook vanwege het signaal dat Washington hiermee afgeeft. Rusland wordt er verder mee uit het internationale isolement getrokken.

Zelensky hamert er telkens op dat Poetin alleen met verdere druk gedwongen kan worden serieus over vrede te praten, maar hiermee gebeurt het tegenovergestelde. In de tussentijd zie je bovendien dat Trump uithaalt naar Zelensky en zegt dat Oekraïne moet stoppen met luchtaanvallen op de Russische olie-industrie.

Oekraïne heeft duidelijk gemaakt dat deze luchtaanvallen, die het omschrijft als "directe sancties", niet zullen stoppen, tenzij Rusland de luchtaanvallen op Oekraïne staakt. Maar daar wil Poetin niet mee stoppen en horen we Trump verder niet over."

Kan dit met de sancties die aan Rusland zijn opgelegd?

President Biden stelde na de invasie van Oekraïne een importverbod in voor Russische olie, aardgas en kolen. Dat bleef onder Trump van kracht. Vorige maand tekende hij nog een wet die omvangrijke Amerikaanse sancties tegen Rusland mogelijk maakt.

In die wet staat dat de VS aan landen die veel Russische brandstoffen inkopen importheffingen kan opleggen tot 100 procent. Die wet schuift Trump nu opzij: het Amerikaanse ministerie van Financiën heeft een tijdelijke vergunning verleend voor de import van Russische diesel.

Wat levert dit Rusland op en wat betekent dit voor Oekraïne?

President Zelensky is op zijn zachtst gezegd niet te spreken over het besluit van Trump. Op Telegram noemde hij het een "cadeautje voor Poetin". Volgens hem speelt de VS hiermee Rusland in de kaart en heeft dit grote gevolgen voor de oorlog in Oekraïne.

Volgens Zelensky wordt de Russische oorlogskas gespekt door de deal. Hij stelt dat "elke extra miljard dollar die Rusland kan verdienen, wordt uitgegeven aan niets anders dan wapens." Volgens hem zijn de Russische aanvallen tekenend voor wat de inkoop van Russische diesel betekent: "het verlengen van de oorlog, het terroriseren van gewone mensen en het vernietigen van infrastructuur".

Niet alleen in woord, ook in daad laat Oekraïne zien dat het land boos is. Zo brak in een olieterminal in de haven van waaruit Rusland de brandstof zou gaan vervoeren, in Rostov aan de Don, een grote brand uit. Het vermoeden is dat dit komt door een Oekraïense luchtaanval.

De Amerikaanse president heeft daarop opnieuw benadrukt dat Oekraïne moet stoppen met aanvallen, om daaraan toe te voegen dat hij vindt dat dat Oekraïne een nieuwe leider moet krijgen.

Hoe kan Rusland diesel leveren aan de VS?

Rusland is een land met enorme olievelden, maar heeft zelf te kampen met een brandstoftekort door de Oekraïense aanvallen op zijn olie-industrie. Oekraïne voert geregeld aanvallen uit op olieraffinaderijen in Rusland, waar ruwe olie wordt omgezet naar brandstoffen.

Deze zomer leidde dat in alle uithoeken van het land tot rijen bij tankstations. Rusland besloot daarop tot een exportverbod voor benzine, diesel en kerosine. Ook sloot het Kremlin een deal met India voor de import van brandstof.

Rusland kan dus waarschijnlijk maar beperkt diesel leveren, maar iedere dollar die het verdient, kan het gebruiken voor de productie van wapens.

Poetins adviseur Oesjakov meldde gisteren dat in het gesprek tussen Poetin en Trump vredesbesprekingen met Oekraïne ter tafel zijn gekomen, maar dat de doelen van Rusland hetzelfde zijn gebleven. Daarmee zegt dus dat Rusland doorgaat met de oorlog.

Gemeenten willen meer geld voor weerbaarheid tegen rampen en dreigingen

2 hours 49 minutes ago

Gemeenten vinden dat ze te weinig geld krijgen van de Rijksoverheid om zich weerbaar te maken tegen allerlei dreigingen. Het gaat bijvoorbeeld om cyber- en hybride dreigingen of gevaren die ontstaan door klimaatverandering, zoals natuurbranden.

Sharon Dijksma, voorzitter van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), zegt dat gemeenten voor de weerbaarheidsopgave een veelvoud nodig hebben van wat in de Miljoenennota begroot is. "Ik ga ervan uit dat het in totaal wel om honderden miljoenen gaat."

"Het kabinet heeft 35 miljoen voor noodsteunpunten vrijgemaakt en nu bij Miljoenennota een aanvullende oplopende reeks van 20 tot 70 miljoen voor zowel digitale weerbaarheid, sociaal-maatschappelijke weerbaarheid én continuïteit. Maar het gat tussen wat gemeenten nodig hebben en wat het kabinet vrijmaakt is dus groot", aldus de VNG.

Ook Rotterdam wil meer geld. De Rotterdamse haven wordt vaak genoemd als mogelijk doelwit voor dreigingen uit Rusland. "Weerbaarheid gaat namelijk verder dan noodsteunpunten. We moeten ook investeren in de samenleving zelf, in een sterk sociaal weefsel dat ons helpt tijdens een noodsituatie en bij het herstel daarna", zegt een woordvoerder van de gemeente.

Geen evacuatievoorzieningen

De VNG heeft al een aardig beeld van hoe gemeenten extra geld zouden willen inzetten. "Je kunt denken aan buurtnoodplannen en trainingen voor inwoners. We gaan nog praten met het ministerie van Justitie en Veiligheid over schuilen en evacueren, waar nu nagenoeg geen voorzieningen voor zijn."

"Er zijn noodaggregaten nodig, satelliettelefoons en porto's, en de hulpdiensten hebben nog veel meer middelen nodig zoals brandweerauto's. De lijst is te lang om alles op te voeren."

VNG-voorzitter Dijksma, tevens burgemeester van Utrecht, heeft wel een idee wat er in haar gemeente moet gebeuren. "Wij hebben veel kwetsbare inwoners die niet zelfredzaam zijn, die hebben niet altijd het geld om zich voor te bereiden. We hebben ook geld nodig voor communicatiemiddelen die we nu nog ontberen."

In Austerlitz, een dorp in de gemeente Zeist, wil men niet wachten tot gemeenten voldoende middelen hebben voor veiligheidsoefeningen. Austerlitz ligt midden in het bos en heeft weinig, toegangswegen. Omdat bewoners bang waren niet goed weg te kunnen komen bij een grote bosbrand, zetten vrijwilligers een 'bosbrandwerkgroep' op.

"Ik zit bij de groep burgers die bij natuurbrandgevaar alles in de gaten houdt", zegt Robert Schliessler. "We werken samen met de veiligheidsregio en trainen wat er gebeurt wanneer ons dorp bedreigd wordt." Vandaag doet Schliessler ook mee aan de eerste oefening samen met de veiligheidsregio.

"We hebben een WhatsAppgroep in het dorp, daar zitten zeshonderd mensen in, zij krijgen het daar allemaal te horen als de oefening begint. We vragen al drie jaar bij de veiligheidsregio om deze oefening en zijn superblij dat hij er nu eindelijk is", vult hij aan. "Inmiddels werken we goed samen met de gemeente en veiligheidsregio."

Het is de bedoeling dat de groep vrijwilligers goed 112-meldingen in de gaten houdt en aan inwoners doorgeeft dat er geëvacueerd moet worden. "Dat doen we eerder dan de hulpdiensten. We hebben drie locaties waar mensen elkaar terug kunnen vinden en die worden bepaald op het moment dat we weten waar het vuur is."

'Niet te financieren'

Dijksma is erg te spreken over de oefening in Austerlitz. "Het is heel belangrijk dat mensen zichzelf ook voorbereiden, dit soort initiatieven zijn goud." De weerbaarheid van gemeenten valt onder het Ministerie van Justitie en Veiligheid en ook Minister Van Weel is ook tevreden over het initiatief. "Ik ben blij dat uitdagingen gesignaleerd worden en dit soort dingen lokaal opgepakt en verbeterd worden.

De roep van de gemeenten om meer geld kan Van Weel wel volgen. "In de Miljoenennota hebben we weerbaarheid als belangrijk thema bestempeld, maar onze uitgaven zullen niet alle wensen bedekken", zegt hij. "Het is een enorme opgave, dus ik ga niet zeggen dat we alles in één keer kunnen doen. Dat kunnen we niet financieren."

Volgens de minister kunnen gemeenten met het geld dat ze nu al ontvangen echt wel aan de slag, bijvoorbeeld om aan de weerbaarheid van hun kritieke processen te werken. "Uiteindelijk zit weerbaarheid in de gemeenschappen waar mensen wonen, gemeenten hebben daar een hele grote rol in."

Christa Pike terug in gevangenis, maar krijgt nog wel medische zorg

2 hours 50 minutes ago

Anderhalve week na de mislukte executiepoging in de Amerikaanse staat Tennessee is Christa Pike ontslagen uit het ziekenhuis. Ze is terug in de gevangenis, melden Amerikaanse media.

"Ze blijft medische zorg krijgen in de gevangenis en wij zullen haar herstel in de gaten blijven houden", laten haar advocaten weten. "Ze is de hulpverleners en haar medisch team dankbaar voor hun zorg in deze buitengewone omstandigheden."

Donderdag werd bekend dat Pike weer een beetje kon lopen. Snel na de mislukte executiepoging was ze al bij bewustzijn en aanspreekbaar.

De 50-jarige Pike zou vorige week in Tennessee geëxecuteerd worden met een injectie, maar dat mislukte tot twee keer toe. Ze werd in 1996 veroordeeld voor een moord. Volgens de non-profitorganisatie Death Penalty Information Center is ze de eerste persoon die haar doodstraf met een injectie overleefde.

Van doodstraf naar levenslang?

Wat er nu zal gebeuren, is niet duidelijk. Deze week stelden haar advocaten dat Pike genoeg heeft geleden. Ze willen dat de gouverneur van Tennessee haar doodstraf omzet in levenslang zonder kans op vrijlating.

Het onderzoek naar wat er misging, is nog bezig. Tennessee besloot na de mislukte executie voorlopig geen doodstraffen meer uit te voeren. Een week geleden stapte de hoogste baas van het gevangeniswezen in de staat op.

Deze journalist was bij de mislukte executie:

Livestream

In de VS is ook veel te doen om een andere executie. Minister Hegseth maakte bekend dat de executie door het vuurpeloton van de Amerikaanse ex-militair Nidal Hasan zal worden gelivestreamd. President Trump zegt dat dit nog niet definitief is besloten. De aankondiging van minister Hegseth afgelopen donderdag leidde meteen tot veel kritiek.

Oud-majoor Hasan schoot in 2009 dertien collega's dood op een militaire basis in Texas. Als de executie inderdaad live wordt uitgezonden, is het de eerste openbare executie in de VS sinds 1936.

Gewonden bij aanval op luchthaven in Saudische hoofdstad Riyad, vliegverkeer ligt stil

2 hours 59 minutes ago

Bij aanvallen op de internationale luchthaven in de Saudische hoofdstad Riyad is een onbekend aantal gewonden gevallen. Twee regionale functionarissen zeggen dat het vliegveld is ontruimd nadat een raket een passagiersterminal had geraakt.

Volgens getuigen reden ambulances met spoed naar de luchthaven. Al het vliegverkeer van en naar King Khalid International Airport is stilgelegd.

Een bron in een plaatselijk ziekenhuis vertelde aan persbureau AFP dat bij de aanval tientallen gewonden zijn gevallen. Hij zag hoe gate 401 van de binnenlandse terminal werd getroffen. "Ik zag met mijn eigen ogen de gewonden. Iedereen rende weg."

Veiligheidssituatie

Uit gegevens van Flightaware blijkt dat de afgelopen 24 uur minstens 225 vluchten op King Khalid International Airport zijn geannuleerd, na de eerdere aanvallen op de luchthaven deze week. De luchthaven roept reizigers op vooraf contact op te nemen met hun luchtvaartmaatschappij en de status van hun vlucht te controleren voordat ze naar de luchthaven komen.

Verschillende luchtvaartmaatschappijen hebben al maatregelen genomen. Kuwait Airways schrapte vandaag alle vluchten van en naar Riyad. De Amerikaanse ambassade in Riyad roept Amerikaanse burgers op om King Khalid International Airport en de omgeving te mijden.

Jemen

Bij aanvallen van Houthi's werden twee dagen geleden drie Saudische burgers gedood, onder wie een piloot. Dat internationale luchthavens doelwit zijn van een reeks aanvallen, is uitzonderlijk.

Het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA) heeft zijn richtlijnen voor het Saudische luchtruim aangescherpt. Daarbij wordt gewezen op het vermogen van de Houthi's om doelen dieper in het koninkrijk waaronder Riyad te raken, en op hun "grotere focus op de luchtvaartinfrastructuur".

De raketaanvallen en droneaanvallen, net als de pogingen om die te onderscheppen, "vergroten het risico dat burgerluchtvaartuigen worden geraakt", zegt het agentschap.

Onder vuur

Intussen gaan de gevechten in Jemen tussen de Houthi's en Jemenitische regeringstroepen door. Saudi-Arabië verleent luchtsteun aan de regeringstroepen in een poging de recente terreinwinst van de Houthi's langs de Rode Zee terug te draaien.

Saudi-Arabië heeft steun gezocht bij de VS en andere bondgenoten, nu zijn luchthavens, militaire faciliteiten en olieinfrastructuur onder vuur liggen. Dat gaat onder meer over het delen van inlichtingen en het plannen en identificeren van doelwitten.

'Ik ben niet blij'

Toen de Amerikaanse president Trump gisteren het Witte Huis verliet, werd hem gevraagd naar de aanvallen op de luchthaven van Riyad. "Het is niet goed" en "Ik ben niet blij", zei hij tegen verslaggevers. Er zijn vooralsnog geen tekenen van Amerikaanse militaire steun als reactie op de aanvallen.

De ministers van Buitenlandse Zaken van Saudi-Arabië en Oman spraken deze week telefonisch over het belang van "steun voor diplomatieke oplossingen om de spanningen in de regio te verminderen". Oman, dat aan de overkant van de Straat van Hormuz tegenover Iran ligt, treedt regelmatig op als bemiddelaar. Maar enig uitzicht op een oplossing voor de escalatie is er nog niet.

'Historisch moment' in Haarlem: eerste vrouwelijke bisschop in Nederland gewijd

3 hours 33 minutes ago

Een primeur voor de Oud-Katholieke Kerk in Nederland vanmiddag. In de Sint Bavokerk, op de Grote Markt in Haarlem, is voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis een vrouw als bisschop gewijd. Erna Peijnenburg mag zich na de grote viering bisschop van de Oud-Katholieke Kerk in Haarlem noemen.

De Oud-Katholieke Kerk is een klein kerkgenootschap, met naar eigen zeggen ruim 5000 leden. De kerk is wel zeer oud, ze ontstond in Nederland in het begin van de 18e eeuw als afscheiding van de Rooms-Katholieke Kerk.

"Het is een historisch moment", zegt Peijnenburg. Ze vindt het een enorme eer. "Ik ben verwonderd en verbaasd dat ik in deze functie gekozen ben door collega's en gelovigen uit het bisdom."

Ze merkt dat het voor veel mensen een hoopvolle gebeurtenis is. "Voor vrouwen, maar ook voor mannen", zegt de kersverse bisschop. "Ik krijg veel enthousiaste reacties omdat dit kan. Ik denk dat het altijd mooi is als er in een groep waar alleen nog maar mannen waren, ook een keer een vrouw komt. Dat heeft een bemoedigend effect op de wereld."

Negentiende bisschop

Eind augustus koos het Kiescollege van het bisdom Haarlem haar als nieuwe bisschop. Hiervoor was Peijnenburg pastoor in Alkmaar en Enkhuizen. Ze volgt Dick Schoon op. Hij ging eind juni met pensioen. Peijnenburg is de negentiende bisschop van Haarlem.

"Onze kerk heeft er een tijd geleden voor gekozen om de ambten ook open te stellen voor vrouwen", zegt ze. "Toen zijn er vrouwen diaken en priester geworden. Het zat er misschien ook een keer aan te komen dat een vrouw ook tot bisschop gekozen zou worden."

Morgen om 14.30 uur neemt Peijnenburg tijdens de kerkdienst voor het eerst plaats in haar bisschopszetel.

Oud-Katholieke Kerk vs. Rooms-Katholieke Kerk

Binnen de Rooms-Katholieke Kerk kunnen vrouwen geen bisschop worden, maar in het geval van Peijnenburg gaat het om de Oud-Katholieke Kerk. Dat is een afsplitsing van de Rooms-Katholieke Kerk. Ze legt uit dat de Oud-Katholieke Kerk een zelfstandige kerk is. "Inhoudelijk zijn we binnen de katholieke stroming wel nauw verwant aan de Rooms-Katholieke Kerk, maar we hebben dus een eigen manier van besluitvorming."

Zelf omschrijft de Oud-Katholieke Kerk zich als "een kleine, zelfbewuste en eigentijdse geloofsgemeenschap die volop in de katholieke traditie staat en tegelijk veel ruimte biedt voor een persoonlijke invulling van het geloof".

Instabiele rotspartij bedreigt Zwitsers dorp, maar een Nepal-scenario vreest men niet

4 hours 22 minutes ago

Een instabiele rotsformatie dreigt het idyllische Zwitserse bergdorpje Kandersteg onder miljoenen kubieke meters rotsen en ijs te bedelven. Door de opwarming van de aarde ontdooit de permafrost, die fungeert als het cement dat de bergen bij elkaar houdt. Daardoor kan er water tussen de rotsen komen, waardoor delen kunnen gaan schuiven.

Toch maakt dat schrikbeeld de inwoners niet bijzonder zenuwachtig. Het is zorgelijk, maar bezorgd zijn ze niet.

Vanuit Kandersteg is de bedreigde bergspits, de Spitze Stei, goed te zien. De enorme steenmassa werpt een schaduw over het dorp met 1300 inwoners en een veelvoud aan toeristen. Ooit zal die hele lading naar beneden komen, dat staat vast. Maar hoe snel en met hoeveel rotsen en ijs tegelijk, is nog de vraag.

"We leven in de bergen en met de natuur. Er kan altijd wat gebeuren. Maar er is geen berg in Zwitserland die zo goed wordt gevolgd als de Spitze Stei", vertelt een inwoner. "We hebben alle informatie", zegt een ander. "Als er iets gebeurt, weten we wat we moeten doen."

Ze hebben de recente ramp in Nepal nog scherp op het netvlies en zijn echt niet vergeten hoe een gletsjerinstorting vorig jaar het nabijgelegen plaatsje Blatten verwoestte. Maar de situatie in Kandersteg moet niet te dramatisch worden voorgesteld, benadrukt hoteleigenaar Casimir Platzer van de belangenvereniging Spitze Stei. Vrijwel iedereen is het eens: de overheden en lokale wetenschappers hebben dit goed in de smiezen.

Dat lijkt inderdaad het geval. "Op dit moment zijn het kleine pakketjes die naar beneden komen", vertelt geologe Cornelia Brönnimann van het kanton Bern. "Maar we verwachten dat dat in de toekomst grotere pakketten zijn."

Zij en haar collega's volgen het proces sinds 2018 nauwlettend en schatten het risico dat de hele formatie in één keer over het dorp heen komt in als heel klein.

Nepal-scenario

"We moeten nog maar zien hoe Kandersteg uitpakt. De wetenschap verwacht geen worstcasescenario, maar ze hebben de berekeningen wel gemaakt", zegt de van oorsprong Nepalese natuurrampdeskundige Chandani Bhandari van de universiteit van Genève. "Als dat scenario uitkomt, is het echt een enorme ramp, groter nog dan in Blatten."

In Blatten kwamen zo'n 9 miljoen kubieke meter stenen en ijs naar beneden. In Kandersteg zou het zelfs gaan om 15 tot 20 miljoen kuub, maar vergeleken met Blatten gaat het hier vrij langzaam. De bevolking wordt continu bijgepraat door de gemeente, zodat iedereen weet wat er kan gebeuren en wat ze moeten doen in het geval van een evacuatie. "Dat is de manier om het te doen."

De verwoesting in Blatten was vorig jaar immens:

"De omstandigheden in de bergen veranderen heel dramatisch", benadrukt glacioloog Mylène Jacquemart van de ETH Zürich. Het effect van klimaatverandering, aangedreven door de CO2-uitstoot van de mens, is erg groot in de bergen. "Hoe we het ijs zien verdwijnen, de permafrost zien ontdooien; dat verandert wel wat aan de gevaren die er zijn. De kunst is nu om die goed te volgen en bij te houden hoe alles verandert."

Toch noemen alle gesproken wetenschappers een Nepal-scenario op Alpenschaal zeer onwaarschijnlijk in Kandersteg, juist door die goede monitoring. Geologe Brönnimann: "De spits wordt zo goed bewaakt. We gaan ervan uit dat we gebeurtenissen vroeg genoeg zien en dat we ten minste twee dagen de tijd hebben om de bevolking te waarschuwen."

Een ramp waarbij duizenden mensen omkomen, lijkt daarmee in de Alpen te voorkomen. Er zijn blinde vlekken, maar met satellieten en andere meetapparatuur kunnen de Zwitsers enorme gebieden vrij goed in de gaten houden.

'Ideale omstandigheden'

Vergeleken met haar thuisland heeft Zwitserland ideale omstandigheden, vertelt de Nepalese natuurrampenexpert Bhandari. "Zwitserland is veel verder ontwikkeld dan ons land. Er zijn vrijwel geen financiële of technische beperkingen."

Nepal, land van duizenden bergmeren en nog veel meer instabiele rotspartijen, heeft vaak niet scherp waar het gevaar schuilt. Bhandari: "En zelfs als we het weten, wordt er gebouwd langs bijvoorbeeld rivieren met overstromingsrisico's. Zelfs met de juiste kennis kunnen mensen erg wantrouwend zijn tegen de overheid die ze adviseert iets niet te doen."

Daar heeft Kandersteg in ieder geval geen last van. Hotelier Casimir Platzer, die met zijn belangenvereniging de gemeente kritisch volgt in het Spitze Stei-dossier, onderstreept zijn vertrouwen in de metingen en de lokale aanpak. "De tussentijdse resultaten die eind juni aan ons zijn gepresenteerd zijn zeer veelbelovend. Ze wijzen erop dat de risicosituatie op verschillende plekken gunstiger is dan eerder werd aangenomen."

Opnieuw aanval op onderwijsinstelling in Polen, derde in een week

4 hours 38 minutes ago

Voor de derde keer in een week tijd is er op een onderwijsinstelling in Polen een geweldincident geweest. Vanmiddag verwondde een vrouw drie mensen in een instelling voor hoger onderwijs in de hoofdstad Warschau.

Waarmee de aanval werd uitgevoerd is nog niet bekend. De politie spreekt van een "gevaarlijk voorwerp". De drie slachtoffers (17, 17 en 24 jaar oud) zijn niet in levensgevaar.

Volgens Poolse media is een van de slachtoffers met snijwonden naar het ziekenhuis gebracht. De verdachte, een 21-jarige student van de instelling, werd door een medewerker overmeesterd.

Andere aanvallen

Woensdag was er een steekpartij op een school voor beroepsonderwijs in Ostroleka, een stadje op zo'n 120 kilometer ten noorden van Warschau. Daarbij raakten vijf leerlingen, twee leraren, twee omstanders en de dader gewond. Een 19-jarige verdachte werd kort erna in de omgeving gearresteerd.

Een dag later doodde een 15-jarige een conciërge en verwondde hij twee anderen bij een mesaanval op zijn voormalige school in Leszczydol-Nowiny, iets ten noorden van de hoofdstad. Hij droeg tijdens de aanval een helm met een camera. Het is niet bekend of hij op het moment van de aanval filmde.

Die twee incidenten waren voor de Poolse autoriteiten aanleiding om op bijna 50.000 scholen te controleren op wapens. Sindsdien zijn al meer dan zeventig mensen aangehouden.

Zo werd een jongen van 14 aangehouden, omdat hij een mes bij zich had. Een 16-jarige jongen werd opgepakt, omdat hij een vlindermes in z'n tas had. Andere redenen voor arrestaties waren bedreigingen van leeftijdsgenoten of het dreigen met aanslagen op scholen.

Onrust en maatregelen

In appgroepen ging donderdag onder ouders het gerucht rond dat de twee aanvallen waren gecoördineerd en dat er nog meer aanvallen zouden volgen op vrijdag. De Poolse regering zegt dat er tot nu toe geen bewijs is gevonden dat de twee aanslagen met elkaar in verband staan.

Premier Tusk zei donderdag dat hij vreesde voor copycat-gedrag en sprak van een uitzonderlijke situatie. "Voor de eerste keer hebben we te maken met een aanvaller die het plan had om zijn aanval te filmen met een camerahelm."

De aanvallen veroorzaken veel onrust. Gisteren werden in het hele land veiligheidsmaatregelen op scholen getroffen, zoals de aanwezigheid van agenten en extra tassencontroles. Tientallen onderwijsinstellingen schrapten de lessen. Ook zijn er berichten dat ouders hun kinderen thuis hielden.

18.000 kippen dood bij grote brand in Zeeuws-Vlaanderen

4 hours 40 minutes ago

In een kippenschuur in Biervliet in Zeeuws-Vlaanderen heeft vanmiddag een zeer grote brand gewoed. De 18.000 kippen hebben de brand niet overleefd, bevestigt een woordvoerder van de veiligheidsregio aan Omroep Zeeland.

Bij de brand kwam veel dikke, zwarte rook vrij die tot op grote afstand te zien was. De Veiligheidsregio Zeeland (VRZ) waarschuwde omwonenden om ramen en deuren dicht te houden.

Oorzaak onbekend

Volgens de regionale omroep gaat het om een biologische legpluimveestal. Het vuur brak rond 15.00 uur uit. Over de oorzaak is nog niets bekend. Er waren geen mensen aanwezig in de schuur.

Er kwamen drie bluswagens om het vuur te bestrijden. Ook is een kraan inzet om de schuur open te breken. Rond 16.30 uur werd het sein brand meester gegeven. De brandweer is nog enige tijd bezig met nablussen.

Jan G. verbleef na ontsnapping nog twaalf uur in Overasselt, zo wist hij te ontkomen

4 hours 45 minutes ago

Nadat tientallen gewapende mannen bij hem voor de poort waren verschenen en zijn beveiliger hadden doodgeschoten, was Jan G. een groot deel van de dag nog in Overasselt. De veroordeelde drugscrimineel was gevlucht naar familie elders in het dorp.

Omroep Gelderland sprak met meerdere bronnen in Overasselt en reconstrueerde in samenwerking met de NOS de vlucht van Jan G. na de geweldsexplosie op 1 september bij zijn huis.

Nog niets vermoedend van wat hem die nacht te wachten staat, stapt de 28-jarige Jan G. maandagavond 31 augustus de plaatselijke supermarkt in Overasselt binnen. Het zal voorlopig de laatste keer zijn dat hij de supermarkt bezoekt. Enkele uren later, rond vier uur 's nachts, schrikt G. in zijn chalet aan de Ewijkseweg wakker van het alarm van zijn bewakingssysteem.

Op de camerabeelden verschijnt een groep van ruim dertig tot de tanden toe bewapende mannen. Drie van hen hebben eerder die avond geprobeerd in te breken bij een huis aan de Honingklaver in Overasselt. Hier woont een zwager van Jan G.

Gealarmeerd door de camerabeelden vlucht G. met zijn vriendin en hun twee jonge kinderen via een achteruitgang van het terrein. Zijn ouders liggen nog te slapen in een loods elders op het 600 vierkante meter grote erf.

G. en zijn vriendin lopen waarschijnlijk langs een pad door een drooggevallen sloot om zich aan de rand van een weiland in de bosjes te verstoppen.

G. had beveiliger Berry 'met spoed' besteld

Ondertussen zijn de gewapende mannen bij zijn woning aan de Ewijkseweg aangekomen. Eén van hen schiet beveiliger Berry neer, die op dat moment in zijn auto zit.

Berry heeft kort daarvoor, oog in oog met de groep, in paniek zijn werkgever gebeld. Die appt hem dat hij moet weggaan. Maar dan is het al te laat. De beveiliger overlijdt aan zijn verwondingen.

Jan G. heeft beveiliger Berry twee dagen eerder 'met spoed' besteld bij een beveiligingsdienst, nadat er twee verdachte personen langs zijn woning waren gelopen.

Kort na Berry's dood worden ook twee toegesnelde politiemensen beschoten. Zij raken zwaargewond. Terwijl hulpdiensten massaal toestromen, opent de politie een klopjacht op de ruim dertig verdachten.

G. en zijn gezin worden intussen opgepikt door een bekende, die hen naar zijn huis elders in Overasselt brengt, nog geen 1200 meter van Ewijkseweg 6.

De politie belt bij het huis van G. aan en treft daar zijn moeder. Eenmaal in de loods, waar zij en haar man wonen, zien de collega's G.'s vader, eveneens een veroordeelde drugscrimineel. Hij zegt: "Ga weg joh, mafketels. Wie zijn jullie om mij te vertellen wat ik moet doen? Ik ga helemaal nergens heen." De man en de vrouw wordt verteld in de loods te blijven en de deuren gesloten te houden.

Om een uur of vijf 's nachts neemt G. contact op met de baas van de doodgeschoten beveiliger en vertelt hem dat Berry is overleden.

Ondergedoken in Overasselt

Terwijl de chaos rond de Ewijkseweg voortduurt, blijft G. met zijn gezin ondergedoken in Overasselt. Volgens buurtbewoners hebben de vluchtende verdachten er geen weet van dat ze in de buurt rennen van de woning waar hun doelwit zich schuilhoudt.

Pas aan het einde van de middag arriveert hier een taxi, waarna G. met zijn familie instapt en vertrekt.

De gemeente sluit de woning aan de Ewijkseweg voor een jaar en legt G. een gebiedsverbod op. In de loop van de dag duikt een video op waarin criminelen een vergoeding van hem eisen voor een verloren partij cocaïne van 1283 kilo.

Bezoek om paspoorten op te halen

Vanaf dat moment zijn G. met zijn gezin, zijn ouders, en twee zwagers met hun gezinnen uit het dorp verdwenen. Waar ze zijn is onduidelijk.

In de weken na de aanval betreedt de gemeente onder politiebegeleiding nog twee keer het afgesloten terrein aan de Ewijkseweg. Volgens een ingewijde mag G's vriendin bij een van die bezoeken kort terugkeren om essentiële spullen op te halen, zoals identiteitsbewijzen. Het huis zou na meerdere politieonderzoeken volledig overhoop zijn gehaald. De dieren die op het terrein verbleven, waaronder paarden en grote waakhonden, zijn in pensions ondergebracht.

Aanhouding in Duitsland

Op 18 september wordt G. op verzoek van de Nederlandse autoriteiten aangehouden in Duitsland. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij de invoer van cocaïne via de haven van Duinkerke. Volgens de Duitse politie was hij via snelweg A44 uit de richting van Sachsen-Anhalt onderweg naar Nederland.

Sindsdien verblijft G. in een Duitse cel. Af en toe spreekt hij nog met zijn advocaat, maar intussen doemt een rechtszaak in Den Bosch op. Daar zal hij zich moeten verantwoorden voor zijn betrokkenheid bij de cocaïnezaak rond Duinkerke, bovenop alle andere problemen die hem achtervolgen.

Interviews met betrokkenen

Dit verhaal is gebaseerd op een groot aantal gesprekken dat de auteurs de afgelopen vijf weken hebben gevoerd met direct betrokkenen in de Overasseltzaak. Alle gesprekken zijn gevoerd op basis van anonimiteit. Mondelinge uitspraken hebben we proberen te verifiëren bij andere bronnen en officiële instanties.

Treinverkeer rond Schiphol urenlang ontregeld door stroomstoring

5 hours 13 minutes ago

Een stroomstoring heeft vanmiddag problemen veroorzaakt voor het treinverkeer van en naar Schiphol. Daardoor was het druk op de luchthaven. Ook reden en minder treinen tussen Amsterdam-Zuid, Schiphol en Hoofddorp.

Rond 15.30 uur was de storing verholpen. Daarna werd de dienstregeling weer opgestart. Het duurt nog wel even voordat het treinverkeer weer volgens de normale dienstregeling rijdt, zegt een woordvoerder van NS.

Ook wisselstoring

Volgens de spoorbeheerder ProRail ontstond er een stroomstoring in een hoogspanningskast bij Amsterdam Riekerpolder, vlak voor de vertakking naar Amsterdam Lelylaan en Amsterdam-Zuid.

"We hebben een defect onderdeel vervangen, waardoor de storing is verholpen", aldus ProRail. Wat de oorzaak van het defect was, wordt nog onderzocht.

Er waren vandaag meer problemen op het spoor. Zo rijden er ook minder treinen tussen Den Haag, Leiden en Rotterdam en tussen Rotterdam en Dordrecht door een wisselstoring. Ook rijden er geen treinen tussen Rotterdam en Delft vanwege brandstichting vanochtend bij een spoorbrug in Delfshaven. Mogelijk gaat het om sabotage.

Opnieuw vijf Palestijnen in Gaza gedood door Israëlische aanvallen

7 hours 27 minutes ago

In Gaza zijn zeker vijf Palestijnen gedood door twee verschillende aanvallen van het Israëlische leger. Vier mensen werden gedood in de buurt van een winkelcentrum, het vijfde slachtoffer werd enkele kilometers verderop gedood. Dat zeggen de gezondheidsautoriteiten in Gaza, die onder controle staan van Hamas.

Het Israëlische leger zegt dat het de aanvallen uitvoerde om Hamas-strijders te doden. Het is onbekend of dat is gelukt.

Precies een week geleden doodde Israël ook al vijf mensen in een appartementengebouw in Gaza-stad. Daarbij kwamen onder anderen een moeder en haar dochter om het leven. Het Israëlische leger zei later dat het bij de aanval de hooggeplaatste Hamas-leider Ali Ahmed Al-Amoudi wist te doden.

Gaza bestookt

Tussen de aanvallen van vannacht en vorige week bestookte Israël verschillende keren de Gazastrook. Afgelopen zondag werd een Palestijn gedood toen Israël een burgervoertuig aanviel. Daarbij raakten elf mensen gewond. Israël zei dat het een Hamas-strijder probeerde te doden.

Dinsdag viel Israël ook doelen aan in Gaza. Volgens de gezondheidsautoriteiten in Gaza werden daarbij twee Palestijnen gedood. De aanvallen vonden plaats nabij het Al Shifa ziekenhuis, dat ruim twee jaar geleden door Israël werd verwoest. Ook bij deze aanvallen waren volgens Israël Hamas-militanten het doelwit.

74.000 Palestijnen dood

Gisteren was het precies een jaar geleden dat Israël en Hamas een wapenstilstand overeenkwamen. Israël heeft sindsdien meer dan 1467 Palestijnen gedood. In die tijd doodden Palestijnse militanten vier Israëlische soldaten.

Deze week herdachten Israëliërs de slachtoffers van de Hamas-aanval op 7 oktober 2023. Bij die aanvallen zijn bijna drie jaar geleden ongeveer 1200 Israëliërs gedood en werden 251 mensen gegijzeld.

Sinds 7 oktober 2023 zijn in Gaza in totaal meer dan 74.000 Palestijnen door Israël gedood, onder wie veel kinderen. Ook vielen in die periode 175.000 gewonden.

Gele lijn

Israël heeft meer dan de helft van Gaza bezet. Een 'gele lijn', bestaande uit geel geverfde betonblokken, geeft aan waar Palestijnen mogen komen en waar niet. Israël heeft de markeringen steeds meer naar de kust verplaatst. Als Palestijnen in de buurt van de grens komen riskeren ze doodgeschoten te worden door het Israëlische leger.

Spookrijder omgekomen bij ongeluk op A2, weg urenlang dicht

7 hours 45 minutes ago

Bij een ongeluk op de A2 bij Breukelen is aan het begin van de middag een spookrijder om het leven gekomen, meldt de politie. Over de identiteit van de spookrijder is nog niets bekendgemaakt.

Volgens getuigen reed de spookrijder in eerste instantie over de snelweg richting Utrecht. Op een gegeven moment kwam de automobilist op de andere rijbaan terecht. Ter hoogte van de afrit Breukelen botste hij op twee andere auto's.

Brokstukken lagen over zeker vier rijbanen verspreid:

De bestuurder van een van die auto's raakte gewond. De bestuurder van het andere voertuig bleef ongedeerd.

Snelweg dicht

De snelweg richting Amsterdam is afgesloten voor onderzoek. Dat duurt naar verwachting tot 18.00 uur. De politie doet onderzoek en zoekt getuigen en dashcambeelden.

Vanwege het ongeluk staat er een file van anderhalf uur, schrijft RTV Utrecht. Het verkeer wordt vanaf knooppunt Oudenrijn omgeleid via de A12, A27 en de A1.

Meerdere leiders Indiase kakkerlakkenbeweging opgepakt bij demonstratie tegen Modi

7 hours 46 minutes ago

De Indiase autoriteiten hebben duizenden aanhangers van de kakkerlakkenbeweging gearresteerd, nog voordat hun demonstratie van start ging. Het grote plein waar geprotesteerd zou worden tegen premier Modi werd geblokkeerd door politiewagens met traangasinstallaties.

Ook werd het internet bijna helemaal afgesloten, en gingen 45 metrostations dicht. Bussen werden langs de kant van de weg gezet om betogers op te pakken, en de leiders van de protestbeweging werden in een vliegtuig opgepakt bij aankomst in Delhi voor de protesten.

Zie hier hoe de drie leiders werden gearresteerd in een vol vliegtuig:

"De vooraf geplande onderschepping door de politie van Delhi is bedoeld om de leiders van de vreedzame demonstraties van vandaag lam te leggen nog voordat ze de protestlocatie bereiken", zegt de beweging.

De Indiase politie zegt de demonstratie te hebben verboden omdat de vergunningsaanvraag te laat werd ingediend. In feite worden de protesten de kop ingedrukt, omdat de kakkerlakkenbeweging zich uitspreekt tegen een herziening van de kieslijsten.

Als de kieslijsten daadwerkelijk worden aangepast, dreigen volgens de actievoerders miljoenen Indiërs niet te kunnen stemmen bij toekomstige verkiezingen.

Donderdag werden de protesten van de kakkerlakkenbeweging ook al neergeslagen door de autoriteiten.

Nieuw voorstel voor miljarden minder EU-budget nog niet voldoende voor kabinet

8 hours 12 minutes ago

Ierland heeft als halfjaarlijkse EU-voorzitter het voorstel gedaan om te snijden in de EU-begroting voor de komende jaren. Ierland stelt voor om er 140 miljard vanaf te halen. Over de komende zevenjarenbegroting is veel discussie. Nederland en vijf andere landen vinden dat de Europese Commissie een te groot budget wil.

De Europese Commissie had een meerjarenbegroting voorgesteld van 1,76 biljoen euro (1760 miljard). In een brief aan EU-voorzitter Ierland drongen de premiers van Nederland, Duitsland, Zweden, Denemarken, Oostenrijk en Finland erop aan de begroting met honderden miljarden euro's te verlagen.

De landen, die zichzelf graag de zuinige zes noemen, vinden dat er minder geld naar boeren en armere regio's in de EU moet. Traditioneel krijgen die ongeveer twee derde van het budget. De landen pleiten juist voor meer investeringen in veiligheid, defensie, economische concurrentie, innovatie en de strijd tegen illegale migratie.

In het Ierse voorstel gaat er 3 procent af van het door de Commissie voorgestelde budget voor onder meer landbouw, visserij en armere regio's. Onder het kopje veiligheid, concurrentievermogen en welvaart gaat er in het Ierse plan juist 13 procent af van het door de Commissie voorgestelde budget. Dat gaat dus tegen de wens van onder meer Nederland in om er juist meer geld voor uit te trekken.

Inflatie

De huidige begroting, die tot en met 2027 loopt, is 1,2 biljoen euro. Met het Ierse voorstel gaat het EU-budget alsnog met miljarden omhoog naar 1,62 biljoen. Dat is een stijging van 30 procent, maar wel 8 procent minder dan het voorstel van de Europese Commissie.

Die stijging van 30 procent betekent niet dat de Europese Commissie er ook veel meer mee kan doen, omdat door inflatie het geld minder waard wordt. Ook moeten de Europese coronaschulden van 750 miljard euro uiterlijk 2050 zijn afgelost. Door gestegen rente is de terugbetaling duurder geworden.

Het nieuwe voorstel van de Ieren is onderdeel van de onderhandelingen die al maanden aan de gang zijn en wordt komende week besproken. Op donderdag en vrijdag komen de Europese leiders bij elkaar voor een EU-top.

Nederland tegen nieuw voorstel

Het kabinet heeft al laten weten dat ook het nieuwe voorstel onvoldoende is. Minister Heinen van Financiën zegt in een schriftelijke reactie: "Ook met dit voorstel kan Nederland niet instemmen. Nederland wil met andere landen een veel grotere reductie van de begroting zien. We sturen het voorstel dus per ommegaande retour."

Ook de Duitse regering is nog niet tevreden. Bondskanselier Merz zegt dat "we nog ver verwijderd" zijn van een akkoord.

Veel andere EU-landen, waaronder Spanje en Italië, willen juist vasthouden aan de steun voor landbouw en armere regio's en dat er meer geld naartoe gaat. Uiteindelijk moeten alle 27 lidstaten met de begroting instemmen.

Karbonkel, jeugdtrauma voor millennials, te zien in museum: 'Cultfenomeen'

8 hours 21 minutes ago

Nachtmerries en slapeloze nachten hielden schoolkinderen eraan over, midden jaren 90: slechterik Karbonkel uit de tv-serie Ik Mik Loreland. De pop die gebruikt werd voor het Schooltv-programma is nu gerestaureerd te zien in museum Beeld & Geluid in Hilversum.

"Plagen, tegenhouden en dwarszitten" was in de serie de strategie van de eenogige trol. Het was de bedoeling kinderen uit groep 3 te leren lezen door hen samen met het meisje Mik de letters te laten terugvinden die Karbonkel had gestolen. De serie werd uitgezonden tussen 1994 en 2002.

Er was bewust voor gekozen om de serie spannend te maken: "Uit onderzoek blijkt dat kinderen dan hun aandacht er beter bij houden", legde omroeporganisatie NOT uit.

Minder eng gemaakt

Voor sommige kinderen was de plagerige engerd en zijn onooglijke vis echter te veel. Kinderen barstten in de klas in huilen uit, moesten op schoot bij de leerkracht of zelfs helemaal de klas uit als het programma gekeken werd.

"Een van de grootste boemannen van mijn generatie", omschreef een getraumatiseerd schoolkind het jaren later. "Kinderen doken van angst onder de banken", stelt een ander. Een andere columnist herinnert zich hoe haar moeder bij haar in bed moest blijven "omdat ik anders vreesde dat Karbonkel achter mijn barbiehuis vandaan zou sluipen en me te grazen zou nemen".

De NOT greep al snel in na de kritiek. De muziek waarmee Karbonkel opkwam werd minder dreigend gemaakt, de vis verdween en in het derde seizoen werd de pop vervangen door een wat minder eng geschminkt echt mens. Ook konden scholen een bezoek van een Karbonkel-pop aanvragen om te laten zien dat het echt allemaal nep was.

Een terugblik met poppenspeler Siem van Leeuwen:

Beeld & Geluid, waar de pop na het einde van de serie in depot belandde, kende de haat-liefderelatie van deze generatie met Karbonkel: bezoekers hadden vaak een uitgesproken reactie op het museumstuk, soms bleven ze er liever bij uit de buurt.

Toen eerder dit jaar bleek dat de pop langzaam aan het vergaan was, werd besloten tot een restauratie. Het schuim van zijn lichaam, dat door blootstelling aan licht langzaam verging, kreeg een soort zonnebrandcrème om hem beter te beschermen. Ook is hij een tijdlang in een luchtdichte zak bewaard, zodat insecten die zich aan hem tegoed deden doodgingen. Insecteneitjes verdwenen daarna in de stofzuiger van de restaurateur.

Sinds vandaag is de opgeknapte Karbonkel een maand te zien in zijn eigen experience in Beeld & Geluid. Hij ziet er misschien iets anders uit dan mensen hem herinneren: toen een mens Karbonkel verving werd deze pop omgebouwd tot trollenbaas Bovenbonkel. Daarvoor werd zijn huid grijs geverfd en kreeg hij een hoedje.

Begeleid

Beeld & Geluid noemt zijn nieuwste bewoner inmiddels een cultfenomeen als "een van de engste televisiefiguren uit onze jeugd". "Voor wie het durft" kan het volgens het museum "een spannende hereniging" worden. Behalve de pop zelf zijn er ook videobeelden en foto's te zien.

Om te voorkomen dat Karbonkel een nieuwe generatie traumatiseert waarschuwt Beeld & Geluid dat de tentoonstelling "bewust spannend" is gemaakt, in een donkere ruimte met muziek, geluidseffecten en flikkerend licht.

Ouders kunnen volgens het museum het beste zelf inschatten of een bezoek geschikt is voor hun kind, maar "we adviseren kinderen onder begeleiding van een volwassene te laten deelnemen".