Spanning op Bonaire en in Den Haag: komt rechter weer met 'klimaatopdracht'?
Moet Nederland van de rechter meer gaan doen om de eigen klimaatdoelen te halen? En scherpt de rechter de bestaande doelen zelfs aan? Dat wordt duidelijk vanaf 14.00 uur, als de rechter in Den Haag uitspraak doet in de zaak tussen Greenpeace en de Nederlandse staat over de bescherming van Bonaire tegen klimaatverandering.
Greenpeace wil niet alleen dat Nederland het eiland Bonaire beter beschermt tegen de gevolgen van klimaatverandering, maar ook dat ons land snel veel minder CO2 uitstoot zodat het niet langer bijdraagt aan de opwarming van de aarde.
Als Greenpeace gelijk krijgt, dan heeft dat grote gevolgen voor Nederland. Een betere bescherming van Bonaire kan al veel geld kosten, maar versneld veel minder CO2 uitstoten zal zeker grote impact hebben op de Nederlandse economie.
Bonaire beter beschermenDe zaak draait in eerste instantie om het Caribische eiland Bonaire, een zogeheten bijzondere gemeente van Nederland, aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. Greenpeace stelt dat Nederland te weinig doet om Bonairianen te beschermen tegen klimaatverandering. De organisatie wordt daarbij gesteund door een aantal eilandbewoners.
Rond Bonaire stijgt de zeespiegel en warmt het zeewater op. Dat leidt er onder meer toe dat koraal wegsterft, wat het eiland kwetsbaarder maakt voor overstromingen. Ook leven veel Bonairianen nu al in armoede en door het verdwijnen van het koraal dreigt het toerisme af te nemen. Dat is juist de belangrijkste inkomstenbron. Greenpeace wil onder meer dat Nederland iets doet aan de armoede op Bonaire, zodat inwoners zich beter kunnen voorbereiden op klimaatverandering.
"Voor klimaatjuristen is dit een heel interessante zaak", zegt Laura Burgers, jurist aan de Universiteit van Amsterdam. Klimaatzaken gaan vaak over het verminderen van CO2-uitstoot, maar zelden over aanpassingen aan een veranderend klimaat (adaptatie in klimaatjargon). "Het is de eerste keer dat de rechter wordt gevraagd om iets te zeggen over adaptatie."
Uitstoot drastisch verminderenToch gaat de zaak ook om het verminderen van de CO2-uitstoot. Gezien de geringe omvang van ons land, draagt Nederland maar beperkt bij aan de opwarming van de aarde. Het stoppen van de CO2-uitstoot hier zal de stijging van de temperatuur op Bonaire niet of nauwelijks beperken. Toch moet Nederland volgens Greenpeace de uitstoot verlagen.
Om de wereld niet meer dan 1,5 graad Celsius te laten opwarmen, mogen mensen maar een beperkte hoeveelheid CO2 uitstoten. Nederland heeft volgens Greenpeace al veel meer uitgestoten dan eerlijk zou zijn op basis van het het aantal inwoners.
Daarom zou Nederland als het aan Greenpeace ligt zo snel mogelijk moeten stoppen met de uitstoot van broeikasgassen, liefst al in 2030. Dat is twintig jaar eerder dan de Nederlandse regering nu van plan is en praktisch onhaalbaar. Als de rechter om die reden niet meegaat in de eis van Greenpeace, zou volgens de organisatie in ieder geval in 2040 de Nederlandse CO2-uitstoot op nul moeten staan.
Burgers vindt het niet ondenkbaar dat de rechter die eis wel toekent. "De rechtbank moet interpreteren wat voor Nederland een eerlijk aandeel is om bij te dragen aan de mondiale klimaatdoelen. Of je dat kan vertalen in 'netto nul in 2040' is nog niet zo makkelijk", zegt de jurist. "Het Internationaal Gerechtshof heeft afgelopen zomer wel geoordeeld dat landen alles moeten doen om de opwarming van de aarde tot 1,5 graad te beperken. Vandaag is de vraag hoe een Nederlandse rechtbank omgaat met dat advies."
Eerdere zakenHet zou niet voor het eerst zijn dat de rechter natuur- of klimaatbeleid aanscherpt. De bekendste klimaatzaak werd ongetwijfeld gevoerd door Urgenda. In 2018 bepaalde de rechter in hoger beroep dat Nederland z'n CO2-uitstoot in 2020 met minimaal een kwart moest hebben teruggebracht. De staat wilde zo'n verplichting niet opgelegd krijgen, maar haalde het doel uiteindelijk wel.
De Nederlandse staat verloor ook al verschillende stikstofzaken, waardoor het al jaren heel moeilijk is om nieuwe vergunningen te krijgen voor bijvoorbeeld bouwprojecten of uitbreidingen van boerenbedrijven.
Vorig jaar januari won Greenpeace, dat vandaag dus weer voor de rechter staat, ook een stikstofzaak van de Nederlandse staat. De rechter bepaalde toen dat Nederland meer moet doen om de eigen stikstofdoelen te halen. En, heel uitzonderlijk, de rechter legde zelfs een dwangsom van 10 miljoen euro op als Nederland die doelen niet zou halen.