Aggregator

Ontwerper Christien Meindertsma is de eerste winnaar van een nieuwe driejaarlijke kunstonderscheiding, de Paul Deiters Prijs. Volgens de stichting achter de prijs, Stichting Stokroos, maakt Meindertsma "onderscheidend werk" waarin kunst, ontwerp, onderzoek, materiaal en maatschappelijke vraagstukken samenkomen.

Aan de prijs is een bedrag van 120.000 euro verbonden: 60.000 euro als geldprijs en eenzelfde bedrag voor de ontwikkeling van nieuw werk. Daarnaast mag de winnaar werk in een museum laten zien. In het geval van Meindertsma is dat bij een tentoonstelling in het Kunstmuseum in Den Haag volgend jaar.

Vlas en wol

Meindertsma werkt al zo'n twintig jaar als ontwerper. Ze werkt graag met duurzame producten als vlas en wol.

Daarnaast richt ze zich op onderzoeksprojecten, zoals PIG 05049, waarin ze onderzocht welke producten er van één varken kunnen worden gemaakt, en Flax Project, waarin ze op zoek ging naar nieuwe gebruiksmogelijkheden voor vlas.

Nog zo'n project is de ontwikkeling van Wobot: een robot die wol driedimensionaal kan vilten.

Stichting Stokroos noemt Meindertsma een pionier in contextueel design. "Ze kijkt niet alleen naar hoe iets eruitziet, maar vooral naar waar het vandaan komt, hoe het wordt gemaakt en welke verhalen en systemen erachter schuilgaan. Juist die combinatie van ontwerpen, onderzoeken en maatschappelijke context maakt haar werk zo vernieuwend en relevant."

"Ik wil met mijn werk oplossingen vinden voor vervuilende systemen en meer invloed krijgen op het hele proces", zegt Meindertsma in hetzelfde persbericht. "Ik ben gefascineerd door de materialen die we om ons heen hebben, zoals wol, linnen en wilgentenen, en hoeveel kennis en geschiedenis daarin verborgen zit."

Paul Deiters

De nieuwe kunstprijs is vernoemd naar zakenman en kunstliefhebber Paul Deiters (1952-2017), de oprichter van Stichting Stokroos. Deze stichting wil beeldende kunstenaars, ontwerpers en ambachtslieden steunen in hun ontwikkeling en talenten op weg helpen.

In de Duitse stad Essen is een gevangene ontsnapt tijdens een doktersbezoek. De 34-jarige Duitse gevangene werd bevrijd door twee gemaskerde mannen die twee gevangenisbewaarders overmeesterden.

Rond 12.45 uur werden de twee bewakers in de gang van het gebouw aangevallen en vastgebonden. Volgens het Duitse persbureau DPA trok een van de bewakers daarbij zijn dienstwapen, maar werd dat uit zijn handen geslagen.

De gevangene vluchtte vervolgens op een elektrische step. Zijn handlangers sloegen afzonderlijk van elkaar in andere richtingen op de vlucht.

Georganiseerde misdaad

De man zat in voorarrest op verdenking van drugsdelicten en zware mishandeling. Hij wordt in verband gebracht met de georganiseerde misdaad. De politie is een grote zoekactie begonnen naar de drie mannen en heeft een foto van de ontsnapte gevangene verspreid.

Betrokkenheid van anderen wordt niet uitgesloten. De politie waarschuwt mensen om de man niet zelf te benaderen, omdat hij mogelijk bewapend is.

Nepgranaat

Tijdens de zoekactie werd enkele honderden meters van de dokterspraktijk een verdacht voorwerp gevonden dat op een handgranaat leek. Een explosievenopruimingsdienst onderzocht het voorwerp, waarna bleek dat het om een houten namaakgranaat ging. Of het voorwerp iets met de ontsnapping te maken heeft, is nog onduidelijk.

Het politieke conflict over de onafhankelijkheid van de Poolse rechtspraak is met de benoeming van Maciej Berek tot rechter van het Constitutioneel Hof hoger opgelopen. Berek legde vanochtend de eed af zonder dat president Nawrocki daarbij aanwezig was. De benoeming leidde tot protesten voor het hof in hoofdstad Warschau.

De beëdiging van Berek is onderdeel van een jarenlange politieke strijd over de onafhankelijkheid van de Poolse rechtspraak. Het Poolse parlement, waar de regeringscoalitie van de pro-Europese, liberale premier Tusk een meerderheid heeft, kiest de rechters van het Constitutioneel Hof, een van de belangrijkste gerechtelijke instanties van het land.

Tijdens de beëdiging van Berek demonstreerden aanhangers van de rechts-conservatieve oppositiepartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Daarbij ontstonden schermutselingen met de politie en werden drie mensen aangehouden, schrijven Poolse media.

Vetorecht

Het Constitutioneel Hof, dat bestaat uit vijftien rechters, beoordeelt of wetten in overeenstemming zijn met de Poolse grondwet. Nieuwe rechters worden gekozen door het parlement, maar moeten volgens de wet de eed afleggen ten overstaan van de president.

De Poolse president, de conservatieve nationalist Nawrocki, geldt als politieke tegenstander van Tusk en weigert Berek te beëdigen. Hij heeft als president vetorecht en kan daarmee wetten tegenhouden.

Volgens hem voldoet Berek niet aan de wettelijke eisen; hij stelt dat Berek niet lang genoeg in de juridische wereld heeft gewerkt om in aanmerking te komen voor de benoeming. Berek bestrijdt dat. Ook heeft Nawrocki bezwaar tegen zijn politieke achtergrond.

Berek was tot augustus minister in het kabinet van Tusk, die hem eerder zijn "rechterhand" noemde. Zijn benoeming leidde niet alleen tot kritiek van de oppositie, maar ook binnen Tusks eigen regeringscoalitie. Die beloofde bij zijn aantreden in 2023 juist een einde te maken aan politieke benoemingen binnen de rechtspraak.

Omdat Nawrocki hem niet wilde ontvangen, legde Berek de eed af in het parlement buiten de aanwezigheid van de president. Hij is inmiddels de vijfde rechter die dat op deze manier doet. Van de acht rechters die het parlement dit jaar heeft gekozen, beëdigde Nawrocki er slechts drie.

De aan PiS gelieerde voorzitter van het hof, Bogdan Swieczkowski, weigert Berek als rechter aan het werk te laten gaan. Hij erkent de beëdiging niet. Ook de overige vier niet door Nawrocki beëdigde rechters mogen niet werken. Toen zij in april bij het hof aankwamen, kwamen ze niet verder dan de lobby van het gebouw en werden ze tegengehouden.

Gisteren oordeelde de Commissie van Venetië, een adviesorgaan van de Raad van Europa, dat de president nieuwe rechters zonder uitstel moet beëdigen. Als hij weigert, mogen zij volgens de commissie ook buiten zijn aanwezigheid de eed afleggen. Het gaat om een advies, dat de president niet verplicht is op te volgen.

Jarenlange strijd

De strijd om het Constitutioneel Hof speelt al jaren. Onder de vorige PiS-regering, die van 2015 tot 2023 aan de macht was, werd vergaande politieke invloed uitgeoefend op de rechterlijke macht. Zo werden op omstreden wijze partijgetrouwen benoemd bij het Constitutioneel Hof.

Dat leidde tot een hoogoplopend conflict met Brussel. De Europese Commissie blokkeerde miljarden euro's aan subsidies voor Polen. Na het aantreden van Tusk werd de weg weer vrijgemaakt voor Europese fondsen ter waarde van 137 miljard euro, omdat zijn regering stappen had gezet om de rechtsstaat te herstellen.

Sindsdien zijn verschillende hervormingen doorgevoerd, maar grote veranderingen bleven uit. Dat heeft er onder meer mee te maken dat Nawrocki en zijn voorganger door het vetorecht hervormingen kunnen tegenhouden.

'Rechtsorde herstellen'

Premier Tusk beloofde vandaag dat hij de rechtsorde zal herstellen. Volgens hem functioneert Polen al veel te lang zonder een naar behoren gekozen grondwettelijk hof. "We zullen de rechtsorde en de grondwet herstellen met behulp van de middelen die de staat ter beschikking staan", zei hij.

Een containerschip en een bulkschip zijn het afgelopen etmaal gezonken nadat ze in of bij de Straat van Hormuz door projectielen waren geraakt, zeggen maritieme diensten. Het is niet bekend of de schepen zijn geraakt door projectielen van Iran. Dat land heeft het aantal aanvallen in de zeestraat deze maand opgevoerd.

Het kleine containerschip GFS Pride dat onder Singaporese vlag voer, zonk toen het gisteren tijdens de doorvaart door de zeestraat werd geraakt. Op het schip brak brand uit, meldt de maritieme dienst van Singapore. Niemand raakte gewond, de 21 bemanningsleden zijn geëvacueerd.

Het tweede schip Cape Dao, dat onder de vlag van Antigua en Barbuda voer, zonk in de buurt van Oman. Dat schip werd al op 23 september door een projectiel geraakt. Een bemanningslid kwam toen om het leven. De andere opvarenden werden volgens maritieme bronnen direct na de inslag geëvacueerd.

De Iraanse staatstelevisie heeft beelden getoond van beide schepen:

Dat schepen zinken na een aanval in de zeestraat is zeldzaam. De laatste keer dat een schip in het gebied zonk, was volgens de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) in maart. Het onder de Maltese vlag varende containerschip Safeen Prestige werd op 4 maart geraakt door een projectiel en zonk later in de zeestraat.

In totaal zijn er sinds de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran, die eind februari begonnen, drie schepen gezonken.

Aanvallen opgevoerd

Eerder schreef de Britse Financial Times dat Iran de aanvallen op schepen in en rond de Straat van Hormuz deze maand heeft opgevoerd. Het zou gaan om de grootste aanvalsreeks sinds het begin van de oorlog.

Afgelopen zondag werden volgens de krant zes schepen aangevallen. In de eerste elf dagen van oktober raakte Iran in totaal 24 schepen.

Iran stelt dat het de aanvallen heeft opgevoerd als reactie op de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens en de strengere sancties die vorige maand werden ingesteld tegen het land.

Een 63-jarige man uit Woudenberg is veroordeeld tot een gevangenisstraf van 4,5 jaar voor het jarenlang verkrachten van de oppas van zijn kinderen. De vader en het destijds 16-jarige meisje behoorden tot dezelfde kerk, waarbinnen de man ook ouderling was.

De verkrachtingen begonnen eind 2019, meldt RTV Utrecht. De man is veertig jaar ouder dan het slachtoffer. Volgens de rechters gebruikte de man bewust zijn leeftijd, autoriteit en positie binnen de kerk. In het vonnis staat dat er sprake was van een afhankelijkheidsrelatie die hij "bewust heeft gebruikt, verstevigd én in stand heeft gehouden".

De Woudenberger zei dat hij seks met het slachtoffer heeft gehad, maar ontkende dat hij haar heeft gedwongen. Volgens de rechtbank was er voldoende bewijs dat het meisje nooit met de seksuele contacten heeft ingestemd.

Dezelfde kerk

Het seksueel misbruik begon vanaf het moment dat het meisje 16 was. De man kende het slachtoffer via haar vader, die ook een rol had in dezelfde kerk in Woudenberg, schreef RTV Utrecht eerder.

Vanaf haar vijftiende paste ze op zijn kinderen. Het meisje kreeg hier geen geld voor, maar at vaak met de familie mee. Wanneer de kinderen op bed lagen, bracht de oppas samen met het echtpaar de avond door. Ze keken dan samen een film of speelden een bordspelletje.

Als de echtgenote op een andere verdieping was, of buiten de deur, verkrachtte de man de oppas. Ook schold hij haar regelmatig uit en bedreigde hij haar. Dit duurde tot aan begin 2024.

De echtgenote kwam achter het misbruik en de kerk werd ingeschakeld. Na meerdere gesprekken tussen de kerk en de oppas kreeg zij hulp aangeboden en werd de man uit het kerkbestuur gezet. Hij mocht de kerk ook niet meer in.

Angst en slapeloosheid

Toch was het slachtoffer niet van de man af. Zijn kinderen zaten op de school waar zij inmiddels leerkracht was. Hij zou verschillende keren bij haar in het klaslokaal hebben gestaan of haar hebben uitgescholden als ze langsliep. Bij de hogeschool waar het slachtoffer studeerde, meldde hij dat de vrouw plagiaat zou hebben gepleegd. Na onderzoek van de school bleek hier geen sprake van te zijn.

Het leidde bij het slachtoffer tot onder andere angst en slapeloosheid. Ze controleerde elke avond vele malen of de deur wel goed op slot zat. Ook durfde ze het centrum van Woudenberg niet meer in uit angst hem tegen te komen.

Dankzij de kracht van God kon zij in de rechtbank haar verhaal doen, zei zij. "Het allerbelangrijkste is dat dit nooit meer mag gebeuren. Wat er met jou gebeurt laat ik over aan God en aan deze rechtbank."

Naast verkrachting achtte de rechtbank ook stalking en smaad bewezen. De man kreeg daarom ook een contactverbod van vijf jaar opgelegd.

De Oekraïense president Zelensky heeft zijn teleurstelling uitgesproken over het feit dat het Oekraïense leger problemen heeft met satelliet-internetvoorziening Starlink en het verkrijgen van inlichtingen over acties van het Russische leger. Hij zinspeelt erop dat de Amerikaanse regering daarachter zit.

"Het is spijtig dat we problemen hebben met Starlink en met inlichtingen", zei Zelensky bij een bezoek aan Londen. "Het zijn verrassingen waar je niet op rekent als je echt partners bent. Wij rekenen op onze partnerrelatie met de Verenigde Staten."

Snelheid drones

Eén zo'n 'verrassing' is de plotselinge vermindering gisteravond van de snelheid waarmee Oekraïense aanvals- verdedigings- en bevoorradingsdrones kunnen vliegen. Die drones worden aangestuurd door een speciale militaire versie van Starlink, het satelliet-internetsysteem van Elon Musk.

Zelensky's adviseur Serhii Beskrestnov zegt in The Kyiv Independent dat de drones nu niet harder kunnen dan 160 kilometer per uur. Russische kamikazedrones kunnen een snelheid van meer dan 500 kilometer per uur halen, waardoor het voor het Oekraïne een stuk moeilijker wordt om deze drones uit te schakelen.

Inlichtingen

De andere 'verrassing' is het niet doorkomen van waarschuwingen over de lancering door Rusland van ballistische raketten. Die heeft Oekraïne hard nodig om burgers te waarschuwen dat ze de schuilkelders moeten opzoeken.

Dat ging eergisteravond voor het eerst mis in het centrum Kyiv, waar vijf raketten neerkwamen voordat het luchtalarm was afgegaan.

Gisteravond werden inwoners van Kyiv opnieuw verrast door inslaande ballistische raketten, zonder dat daarvoor was gewaarschuwd. Die aanvallen hebben aan zeker drie mensen het leven gekost, 24 mensen raakten gewond.

Dreigementen

Persbureau Reuters en ander media berichtten eerder over dreigementen die Trump tegen Zelensky zou hebben geuit. Trump zou hebben gezegd dat de VS niet meer voor Russische raketlanceringen zou waarschuwen als Oekraïne Russische olie-installaties blijft aanvallen. Hij zou ook hebben gedreigd om andere belangrijke informatie niet meer door te geven.

De Oekraïners vrezen nu dat deze dreigementen werkelijkheid zijn geworden. Trump zou Zelensky willen dwingen om geen Russische olie-installaties meer aan te vallen. Zelensky is daartoe bereid als Rusland stapt met aanvallen op Oekraïense energievoorzieningen.

Maar de Russische president Poetin wil daar niets van weten, ook niet nadat Trump zondag zei dat Rusland en Oekraïne daarover afspraken hadden gemaakt. Deze twee landen wisten naar eigen zeggen van niets.

Toch hield Oekraïne zich aan dit 'energiebestand', maar de Russische aanvallen gingen door. In Kyiv kwamen vandaag 600.000 mensen zonder stroom te zitten bij een nieuwe Russische raket- en droneaanval.

Dieseldeal

De ontwikkelingen van de laatste dagen wekken de indruk dat Trump zich weer van Oekraïne afkeert. Vrijdag lag er plotseling een akkoord tussen Trump en Poetin over de levering van honderdduizenden tonnen diesel door Rusland aan de VS. Zelensky keurde dit af omdat dit Rusland zou helpen om de oorlog tegen Oekraïne voort te zetten.

Zaterdag zei Trump dat Zelensky niet genoeg deed om de oorlog met Rusland te stoppen en dat Oekraïne een nieuwe leider moest krijgen.

Uitkeringsinstantie UWV stopt na vijf jaar met de ontwikkeling en implementatie van een nieuw digitaal systeem. De Bemiddelingsservice (BMS) moest werkgevers en werkzoekenden beter met elkaar verbinden, maar volgens het UWV voldoet het systeem niet aan de verwachtingen. Het project heeft zo'n 55 miljoen euro gekost, aldus het UWV.

De uitkeringsinstantie heeft BMS op kleine schaal getest en aanvullende maatregelen genomen. Toch is er bij de organisatie onvoldoende vertrouwen dat het systeem "binnen een aanvaardbare termijn en tegen verantwoorde kosten" kan worden ingevoerd.

Publieke middelen

In april oordeelde het Adviescollege ICT-Toetsing (AcICT) in een vernietigend rapport al dat de "aanpak niet past bij het vernieuwende karakter van het project". Ook was het het UWV niet gelukt om grip te krijgen op de kwaliteit en liep het project volgens AcICT in tijd en geld uit. Het college adviseerde de uitkeringsinstantie destijds voor een andere aanpak te kiezen.

"We vinden het heel spijtig dat we niet verder kunnen met de Bemiddelingsservice", zegt René Steenvoorden, lid van de raad van bestuur. "Tegelijkertijd moeten we realistisch zijn en verantwoord omgaan met publieke middelen. Dat houdt in dat we stoppen met projecten waarvan we onvoldoende vertrouwen hebben dat ze het gewenste resultaat leveren."

'Diesel in een F-16'

Han Stoffels, medeoprichter van softwareleverancier 8vance baalt ervan dat het UWV de stekker uit het project heeft getrokken. In het FD noemt hij het "uiterst teleurstellend". Het bedrijf heeft drie jaar geleden de aanbesteding gewonnen om deze dienstverlening te verbeteren.

Stoffels zegt in het FD dat de data van het UWV, waarmee het systeem wordt gevoed, het probleem zijn. "We hebben een F-16 gebouwd waar het UWV vervolgens diesel in stopt."

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken laat in een brief aan de Tweede Kamer weten dat er een "grondige evaluatie" zal plaatsvinden en de gevolgen van het stopzetten van de ontwikkeling van het project in kaart worden gebracht. Hij zal de Kamer op een later moment nader informeren.

In het centrum van Jerevan kun je je soms even in Rusland wanen. In de hoofdstad van Armenië wordt Russisch alom gesproken en hier en daar hangen zelfs Russische uithangborden. Dat is geen wonder, want Armenië is niet alleen een geliefde bestemming voor Russische toeristen, maar vooral ook voor mensen die Rusland ontvluchten uit angst voor repressie of mobilisatie.

Zoals Andrej, een 19-jarige IT'er die na de parlementsverkiezingen van september na lang wikken en weken de knoop doorhakte en zijn land verliet, misschien definitief. "Het is duidelijk dat er steeds meer inperkingen van mijn vrijheid komen, dat er slechte dingen staan te gebeuren. Het is zwaar in afwachting daarvan steeds maar onder spanning te leven."

Het gaat daarbij niet meer alleen om de angst voor een nieuwe mobilisatiegolf, waarover al lang wordt gespeculeerd. Rusland lijkt steeds meer moeite te hebben contractsoldaten te ronselen voor het front in Oekraïne.

Sombere toekomst

De onrust groeit ook door de aanhoudende vervolging van andersdenkenden, terwijl blokkades van tienduizenden websites en het lokaal afsluiten van het internet het leven in Rusland danig bemoeilijken. De toekomst oogt voor veel vooral jonge Russen uitermate somber.

Momenteel telt Armenië naar schatting 50.000 Russen die om bovenstaande redenen hun land hebben verlaten, zegt mensenrechtenactivist Jan Slovitski, die sinds 2022 in Jerevan verblijft. Hij zet zich in voor gevluchte Russen die om wat voor redenen dan ook in de problemen zijn gekomen.

De Russische exodus kende verschillende golven. De eerste volgde meteen op het begin van de inval in Oekraïne in februari 2022. Later dat jaar kondigde de Russische president Poetin een gedeeltelijke mobilisatie af. Het besluit leidde tot grote onrust in de Russische samenleving. Honderdduizenden mannen verlieten inderhaast het land, onder meer naar buurland Georgië en ook naar Armenië.

Prijzen opgedreven

Om hoeveel mensen het precies gaat is niet bekend. Volgens Slovitski werd in 2023 gesproken van 1,3 miljoen. Sindsdien zijn er mensen vertrokken en sommigen weer teruggekeerd naar Rusland. Ze stuitten bij de emigratie op problemen met hun verblijfsstatus en het vinden van woonruimte of werk.

Pakweg sinds juli van dit jaar is er weer sprake van een toename van het aantal Russen dat het thuisland om politieke redenen de rug toekeert. In Armenië is de vraag naar woonruimte de afgelopen maanden sterk toegenomen, wat ook de prijzen flink heeft opgedreven. Hetzelfde gebeurt in Georgië.

"De eerste twee golven waren ingegeven door paniek", zegt Slovitski. Nu is er iets anders aan de hand. Steeds meer mensen voelen dat de druk toeneemt en het risico op vervolging groter wordt. "Iedereen loopt gevaar willekeurig te worden opgepakt", zegt Slovitski. "Daarom gaan de mensen weg."

Daarbij valt op dat de gemiddelde leeftijd van de recente nieuwkomers lager ligt dan bij de emigranten van het eerste uur. Ook hebben ze vaak minder financiële middelen tot hun beschikking. Voor velen is de vlucht een sprong in het duister.

Welkom in Armenië

Dat ze voor Armenië kiezen is niet toevallig. De betrekkingen tussen Armenië en Rusland worden met de dag stroever vanwege het Armeense streven toenadering te zoeken tot de Europese Unie. De autoriteiten in Jerevan hebben laten weten dat Russen die hun land ontvluchten welkom zijn in Armenië.

Russen kunnen naar Armenië reizen met een gewoon paspoort, ze hebben daar geen speciaal reispaspoort voor nodig. Een visum of speciale verblijfsstatus is niet vereist. Het geeft de nieuwe emigranten een adempauze en de tijd zich hier te vestigen, of verder te kijken naar een eventuele andere bestemming.

De kans is uiterst klein dat Armenië mensen terugstuurt naar Rusland, wat wel is gebeurd in verschillende andere voormalige Sovjetrepublieken, zoals Kazachstan. En - niet onbelangrijk - met Russisch kun je hier prima terecht.

De koning moet met het kabinet werken aan herstel van de achterstanden die zijn ontstaan door het koloniaal verleden. Dat staat in het plan van Zwart Manifest, een samenwerking van organisaties die zich inzetten tegen racisme, dat deze week aan premier Jetten is gepresenteerd.

"Na erkenning en excuses is het nu tijd om te werken aan herstel", zegt Dagmar Oudshoorn, directeur van Amnesty International Nederland en verbonden aan Zwart Manifest.

Uit een groot onderzoek bleek anderhalve week geleden onder meer dat de Oranjes eeuwenlang steun verleenden aan het kolonialisme en daaraan een half miljard euro hebben verdiend. De koning had zelf opdracht gegeven tot een onafhankelijk onderzoek naar zijn familiegeschiedenis. Dat resulteerde in vijf boeken van in totaal 2000 pagina's.

Achterstanden

"Door deze geschiedenis zijn mensen in achterstandsposities geplaatst", zegt Oudshoorn in de NOS-podcast De Monarchie. "Die doorwerking zie je in institutioneel racisme, discriminatie op de arbeidsmarkt, in het onderwijs en de gezondheidszorg. Bij verantwoordelijkheid nemen en erkennen hoort ook: hoe kun je dat herstellen?"

Volgens Oudshoorn is herstel wel de meest complexe stap. "Jarenlang opgebouwde achterstanden werk je niet zomaar weg. Daarom moet je structureel en duurzaam investeren", zegt ze. "Breed herstel gaat over het verbeteren van de posities die zijn ontstaan door de doorwerking van het koloniaal verleden."

Heling en verzoening

Volgens haar erkende Jetten tijdens hun bezoek de noodzaak van een vervolgstap. In het plan van Zwart Manifest staan concrete plannen per ministerie. Volgens de betrokken organisaties ligt er ook een belangrijke taak voor de koning in het omarmen van het plan. "De koning heeft zijn positie gebruikt om dit onderzoek te laten doen, dat is heel belangrijk geweest. Het mag en kan niet alleen blijven bij het onderzoek, het moet verder gaan."

Tijdens de presentatie van het onderzoek begin deze maand zei de koning in zijn toespraak dat hij "de ongemakkelijke uitkomsten van het onderzoek" ziet als aansporing om zich te blijven inzetten voor verbinding, heling en verzoening. Maar wat kan hij binnen zijn functie?

Verslaggever Koninklijk Huis Beau Heimensen:

"De koning valt onder ministeriële verantwoordelijkheid. Dat betekent dat de ministers verantwoordelijk zijn voor wat hij zegt en doet. Zijn toespraken gaan eerst langs het ministerie van Algemene Zaken voordat hij ze uitspreekt.

Voor wat betreft de invulling van zijn agenda heeft hij iets meer vrijheid. Elke maandag praat hij met de premier en bespreekt hij met zijn staf de binnengekomen uitnodigingen. Ook bespreken Willem-Alexander, Máxima en hun persoonlijke adviseurs welke onderwerpen zij zelf belangrijk vinden om meer aandacht te geven."

Oudshoorn denkt dat de koning genoeg ruimte heeft binnen zijn functie om aan te sturen op herstel. "Hij heeft als staatshoofd wel invloed en zijn woorden wegen zwaar. Alle stappen die hij tot nu toe heeft doorlopen van erkenning en excuses betekenen veel. Ik heb er vertrouwen in dat hij in gesprekken en ontmoetingen de komende tijd ook kan werken aan herstel."

De Rijksvoorlichtingsdienst verwijst in een reactie naar de woorden die de koning op 2 oktober zelf uitsprak: "Voor mij is uw onderzoek met zijn ongemakkelijke uitkomsten een extra stimulans om mijn volle krachten te blijven geven aan wat ik bij mijn inhuldiging heb gezworen. Namelijk om de vrijheid en de rechten van alle Nederlanders en alle ingezetenen te beschermen. Ik blijf me samen met de Koningin inzetten voor verbinding, heling en verzoening."

Luisteren?

De nieuwe aflevering van NOS-podcast De Monarchie luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps.

In een poging om het bijna bankroete Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) in Lauwersoog te redden, hebben donateurs sinds maandag 700.000 euro bijeengebracht. Ondanks alle steun is een faillissement nog niet uitgesloten. "Daar is echt meer voor nodig", zegt een WEC-woordvoerder.

Het centrum opende in april 2025 de deuren. In het gebouw worden zeehonden opgevangen en is een permanente expositie over de Wadden. De gewenste bezoekersaantallen bleven echter uit. Tegelijk viel de bouw van het pand ongeveer 17,4 miljoen euro duurder dan begroot; de schuld liep op tot zo'n 2,8 miljoen euro.

Naast die schuld heeft het WEC een lening van 9 miljoen euro bij de Nederlandse Waterschapsbank om de opgelopen bouwkosten te financieren. Volgens RTV Noord staat de gemeente Het Hogeland garant voor deze miljoenenlening.

Binnen veertien dagen

Het WEC had alle hoop gevestigd op financiële steun van gemeente Het Hogeland en de provincie Groningen. Zij zouden bereid zijn geweest om ongeveer de helft van de schuld van het WEC voor hun rekening te nemen. Alleen wel onder de voorwaarde dat de schuldeisers zouden afzien van de helft van hun vorderingen.

Eind vorige week maakten de gemeente en de provincie bekend dat ze geen geld gaan geven. Ze zagen geen mogelijkheid om mee te financieren vanwege strenge regelgeving rondom staatssteun en de overschreden bouwkosten.

WEC-directeur Bas Wemmenhoven liet daarom maandag weten dat het faillissement waarschijnlijk binnen veertien dagen zou worden aangevraagd, tenzij er voor die tijd nog een oplossing zou worden gevonden. Ongeveer veertig medewerkers dreigen hun baan op korte termijn te verliezen, en ook de opvang van de zeehonden komt in gevaar.

Donaties uit Japan

Voorstanders van behoud van het centrum kwamen vervolgens in actie. Een inzamelingsactie van Stichting Zeehondencentrum Pieterburen leverde tot nu toe zo'n 335.000 euro op. Het andere deel van de giften komt voort uit directe donaties aan het WEC, schrijft RTV Noord.

Ook uit onverwachte hoek ontvangt het WEC steun. Zo is er 40.000 euro gedoneerd vanuit de cryptogemeenschap, vertelt de woordvoerder. "Dat is voor ons ook een onbekende wereld."

Verder krijgt het centrum de afgelopen dagen meer bezoekers dan normaal. "We worden overspoeld met support", zegt de woordvoerder. "Enerzijds komen er mensen die zeggen: 'We komen toch nog even kijken want straks zijn jullie er niet meer'. Dat is wel pijnlijk. Maar er zijn ook mensen die ons willen steunen op deze manier. Die zeggen: 'Dit mag niet verloren gaan'."

Onder de livestream van de zeehondenopvang stromen zelfs reacties uit Japan binnen, waar de zeehonden eerder al eens een hit waren. "Voor heel veel Japanse fans zijn wij een soort baken en voor hen is het echt dramatisch als dit zou verdwijnen. Mensen doen acties voor ons en ze vragen hoe ze kunnen helpen. We kunnen het bijna niet bijhouden."

Het tij keren

Of alle steun voldoende is om het centrum te redden, is nog maar de vraag. Er wordt al gezocht naar oplossingen voor als het tot een sluiting komt. Zo wil natuureducatiecentrum Ecomare op Texel helpen met de opvang van zeehonden.

Toch houdt het WEC hoop. "Alle steun is echt hartverwarmend. Maandag zagen we het heel zwart in, nu begint het tij toch een beetje te keren. Het kan, denken we."

Er is nog wel een fors bedrag nodig, voegt Marco Boshoven van WER toe. Hoeveel de totale schuld is, laat hij in het midden, maar "het streefbedrag van 2,8 miljoen euro hebben we nodig om het te redden".

Voor de Turkse kust zijn de resten van een ongeveer 4500 jaar oud schip gevonden. Van het hout is niets meer over, maar meer dan dertig aardewerken potten en amfora's (een soort kruiken) die aan boord waren, zijn goed bewaard gebleven. Bij sommige is waarschijnlijk nog na te gaan wat erin zat.

De vondst bij het eiland Kekova wordt beschouwd als het oudst gevonden scheepswrak ter wereld. "Dit wrak is een tijdscapsule", zegt professor en onderzoeksleider Hakan Öniz van de Akdeniz Universiteit in Antalya tegen de BBC.

Zo gingen de onderwaterarcheologen te werk:

Het uit de vroege bronstijd daterende koopvaardijschip was zo'n 10 meter lang. Het verging niet ver uit de kust. Duikers vonden de de resten van de lading op ongeveer 30 meter onder het wateroppervlak. Daar lagen ook drie stenen ankers.

De vorm van de amfora's en de decoraties die daarop staan, komen overeen met amfora's die eerder in het Midden-Oosten zijn gevonden en tussen de 4400 en 4700 jaar oud zijn. "We kunnen met zekerheid zeggen dat dit wrak uit de vroege bronstijd komt", zegt Öniz. "Dit is 100 procent zeker."

In de amfora's is een glimmend, kleverig goedje aangetroffen. Het team onderzoekt wat dat is geweest. "Het kan olijfolie, wijn of hars zijn", zegt teamlid Karin Sowada van de Macquarie University in Australië. Ze sluit ook niet uit dat het een mengeling is van resten van verschillende producten. "Ze werden geleegd bij aankomst en vermoedelijk jaar na jaar gebruikt."

Troje

De onderzoekers denken dat het schip zijn lading ergens aan de oostkust van de Middellandse Zee heeft opgehaald en dat Troje of Kreta de bestemming was.

De Turkse minister Ersoy van van Cultuur en Toerisme zegt dat de vondsten naar het nieuwe Middellandse Zee Museum voor Onderwaterarcheologie in Antalaya gaan. Dat gaat ergens in de komende maanden open.

In 2018 werd het oudste vrijwel intacte scheepswrak toch nog toe gevonden in de Zwarte Zee. Dat was ruim 2400 jaar oud.

Duizenden Nederlandse vrouwen die na de Tweede Wereldoorlog zijn vastgezet in interneringskampen, werden door hun bewakers verkracht, gemarteld en vernederd. Dat blijkt uit getuigenverklaringen die in een la waren beland en nu pas door het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies zijn onderzocht.

De beelden van Nederlandse meisjes en vrouwen die na de Tweede Wereldoorlog werden kaalgeschoren omdat ze tijdens de bezetting met Duitsers zouden zijn omgegaan, een relatie hadden of samenwerkten, staan bij velen op het netvlies gebrand. Zij werden in plaats van collaborateurs 'moffenmeiden' genoemd.

Verhoren uit 1950

Dat duizenden van hen na de oorlog in kampen werden opgesloten en daar te maken kregen met ernstig seksueel geweld, komt nauwelijks voor in de standaardwerken over de oorlog. Er zijn wel studies gedaan naar het kaalscheren van de vrouwen, maar pas sinds een jaar of vijftien zijn bij geschiedschrijvers de getuigenissen over de kampen bekend.

Dat is opmerkelijk, want de verhoorverslagen van vrouwen die in dit soort interneringskampen zaten, bestaan al sinds 1950. Een deel van hen werd in dat jaar door oud-inspecteur van de politie Johanna van Schilfgaarde verhoord in het kader van de parlementaire enquête naar het Nederlandse regeringsbeleid in de oorlogsjaren.

Historicus en journalist Ewoud Kieft deed voor het NIOD onderzoek naar deze getuigenverslagen. Hij kwam de verklaringen op het spoor toen hij bezig was met een serie achtergrondartikelen over de bijzondere rechtspleging, het speciale rechtssysteem in Nederland na de Tweede Wereldoorlog.

In zijn vandaag gepubliceerde artikel beschrijft hij hoe vrouwen op grote schaal werden verkracht en vernederd door onder anderen de bewakers van de kampen. De gevangenen werden met voorwerpen gepenetreerd en hun vagina werd zonder medische noodzaak ruw onderzocht.

Ook beschrijft de historicus getuigenissen waarin vrouwen aangeven dat bewakers hun valse beloftes deden van vrijspraak, strafvermindering of voedsel, in ruil voor seks. Omdat gevangenen kampten met ondervoeding, was dat nogal een drukmiddel. Die beloftes bleken meestal niets waard.

Toch heeft de hoofdonderzoeker van deze commissie, Arnaud Marie baron van Tuyl van Serooskerken, in zijn eindrapport uit 1950 niets vermeld over deze getuigenissen. Hij deed het zelfs voorkomen alsof er geen getuigen waren gevonden die wilden praten, omdat de vrouwen daar te bang voor zouden zijn geweest.

"Van het verkrachten van vrouwen is niets gebleken", schreef hij in zijn rapport. "Toch kan niet uitgesloten worden dat het wel heeft plaatsgevonden, omdat het mogelijk is dat slachtoffers daar geen verklaring over willen afleggen."

Doordat in het rapport niets wordt vermeld over de getuigenissen, die dus wel degelijk bestaan, legde de Nederlandse regering er nooit verantwoording voor af.

Nalatig

"Of de hoofdonderzoeker de getuigenissen bewust onvermeld liet, heb ik nog niet kunnen achterhalen", zegt Kieft tegen de NOS. "Maar hij is zeer nalatig geweest. Dit was niet gewoon slordig, maar onverantwoordelijk. Hij heeft zijn werk niet gedaan", vindt de historicus.

Politie-inspecteur Van Schilfgaarde heeft vervolgens haar resterende documenten naar Den Haag gebracht, waar ze in verschillende depots van het ministerie van Justitie werden opgeslagen. Daar bleven ze onaangeroerd, tot ze naar het Nationaal Archief werden overgeplaatst.

Andere journalisten en historici raadpleegden de documenten sindsdien zo nu en dan, maar er werd geen structurele aandacht besteed aan de seksuele misstanden in de kampen.

Slachtoffers niet veilig

Kieft beschrijft in zijn artikel dat Nederland kort na de oorlog geen goed functionerend rechtsapparaat had. "De Nederlandse regering was in de oorlog weggeweest en de politie had in dienst van het naziregime gewerkt", legt de historicus uit.

"Er bleven dus weinig mensen over die het recht konden handhaven en recht konden spreken. Er was volkswoede over wat er in de oorlog was gebeurd en een groep mensen wilde zich na de bevrijding laten gelden."

Kieft spreekt van "wilde arrestaties", waarbij vrouwen werden opgepakt na roddels dat ze een relatie hadden met een Duitse soldaat. "Die vrouwen moeten zich zo alleen gevoeld hebben."

Slachtoffers hebben het seksueel geweld dat hen is aangedaan niet durven aanvoeren in een rechtszaak, uit angst om niet te worden geloofd, vertelt hij. "Ze liepen een groot risico, het was niet veilig."

De getuigenissen die hij tot nu toe heeft onderzocht, zijn "het topje van de ijsberg", vertelt hij. In totaal waren er ruim 200 van dit soort kampen. Kieft wil mede daarom nog meer onderzoek doen om het geweld tegen vrouwen in interneringskampen in kaart te brengen.

Nieuwsbrief Tweede Wereldoorlog

Geïnteresseerd in Tweede Wereldoorlog? Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

De politie en het Openbaar Ministerie zeggen moederbedrijf Ahold te hebben uitgenodigd om aangifte te doen van de hackaanval of poging daartoe bij Albert Heijn. Het komt niet vaak voor dat zo'n oproep in het openbaar wordt gedaan.

In een persbericht van de politie staat dat er op dit moment geen strafrechtelijk onderzoek loopt naar de aanval bij de supermarktketen. De politie schrijft dat er wel contact is geweest met Ahold, maar dat leidde dus niet tot een aangifte.

Het bedrijf, dat zelf nog steeds spreekt van een "cybersecurity-incident", laat in een schriftelijke reactie weten "met alle relevante autoriteiten samen te werken". Er wordt niet ingegaan op waarom tot nu toe een aangifte achterwege bleef. Ahold zegt op dit moment verder geen uitspraken te kunnen doen.

Zo snel mogelijk

De politie en het Openbaar Ministerie benadrukken in het persbericht het belang van een aangifte. "Om succesvol te kunnen opsporen en vervolgen is het cruciaal om altijd zo snel mogelijk informatie te krijgen van slachtoffers", staat in het persbericht.

De Landelijke Eenheid Opsporing en Interventies van de politie zegt op dit moment niets te kunnen toevoegen aan de oproep. Het Openbaar Ministerie zegt af te wachten wat gaat komen.

Ahold heeft het incident wel gemeld bij het National Cyber Security Centre, zoals de wet voorschrijft.

Een strafrechtelijk onderzoek kan ook zonder aangifte worden gestart, dat gebeurt dan 'ambtshalve'. Zo begonnen de politie en het Openbaar Ministerie na een datalek bij een laboratorium in Rijswijk een strafrechtelijk onderzoek zonder dat er aangifte was gedaan.

Supercon is Hackaday’s annual gathering, and you absolutely need to be there. Today, we’re pleased to announce our lineup of workshops, and it’s more than we’ve ever offered, thanks to …read more

Twee leiders van de Indiase Kakkerlakken-beweging zijn veroordeeld tot een celstraf van vijf dagen. Het gaat om Ashutosh Ranka en Saurav Das, die behoren tot een groep mensen die gisteren bij een protest werden gearresteerd nadat ze over barricades waren geklommen.

Dat deden ze bij de protestlocatie Jantar Mantar in het centrum van New Delhi. Doordat ze over de barricades klommen, begaven ze zich volgens de politie op een plek waar het niet is toegestaan om te demonstreren.

De Indiase oppositieleider Rahul Gandhi sprak op X van een "laffe daad" en veroordeelde de arrestaties: "Jantar Mantar is van het Indiase volk. We gaan het terugnemen."

Leiders gearresteerd

Zaterdag werden bij arrestaties meerdere leiders van de beweging ingerekend, nog voordat de demonstratie tegen premier Modi goed en wel was begonnen. Het plein waar ze demonstreerden werd geblokkeerd door politiewagens, die uitgerust waren met installaties om traangas mee af te vuren.

Daarnaast was het internet zo goed als volledig afgesloten en gingen ruim veertig metrostations dicht. Ook werden bussen langs de kant van de weg gezet om zo demonstranten op te pakken.

Leiders van de beweging die per vliegtuig naar Delhi reisden, werden aan boord van de vlucht opgepakt. De dag daarna werden drie van hen vrijgelaten, twee zijn dus veroordeeld tot een korte celstraf.

Omstreden verkiezingen

Hun veroordeling volgt op een week van protesten van de Kakkerlakken-beweging, waarbij volgens de groep duizenden aanhangers zijn opgepakt.

De afgelopen week werden in India dagenlang protesten gehouden vanwege een omstreden herziening van kieslijsten. Door die herziening kunnen miljoenen Indiërs volgens demonstranten niet stemmen bij verkiezingen in de toekomst. De betogers eisen daarom het vertrek van het hoofd van de Indiase kiescommissie Gyanesh Kumar.

Volgens de kiescommissie is die herziening nodig om ongeldige inschrijvingen te verwijderen. Tegenstanders stellen dat vooral minderheden, onder wie met name moslims, hun stemrecht erdoor kwijtraken. Zij zien de wetswijziging als een poging om de volgende verkiezingswinsten voor de partij van de huidige premier te verzekeren.

Wat is de Kakkerlakken-beweging?

De Kakkerlakken-beweging is een prominente beweging in de aanhoudende golf van publieke onvrede over de regering van de Indiase premier Modi. De acties begonnen met de roep om onderwijshervormingen na een groot examenfraudeschandaal.

Indirect kostte dat schandaal de levens van meer dan twintig studenten die door psychische druk suïcide pleegden. Dagenlang gingen daarom duizenden studenten de straat op om het vertrek te eisen van de minister van Onderwijs. Die bewindspersoon is inmiddels afgetreden.

De protestbeweging omarmde de naam 'Kakkerlakken' nadat een rechter de aanhangers daarvoor had uitgemaakt. De rechter noemde jongeren zonder opleiding of baan die zich bezighouden met activisme of journalistiek kakkerlakken en parasieten.

Het herstel van paus Leo XIV na zijn operatie verloopt goed, meldt het Vaticaan. Leo heeft gelopen in zijn ziekenhuiskamer en eet weer normaal. Ook doet hij ademhalingsoefeningen.

"Vanochtend heeft de Heilige Vader bloedonderzoeken en een röntgenfoto van zijn borstkas ondergaan die na de operatie gepland stonden. De resultaten bevestigen dat het herstel na zijn operatie normaal verloopt", meldt het Vaticaan.

De 71-jarige paus werd gisteren geopereerd aan zijn long, nadat er een knobbeltje was ontdekt bij een medische controle. Het longknobbeltje bleek kwaadaardig te zijn.

Longkanker

Tijdens de operatie werd een veelvoorkomende vorm van longkanker vastgesteld, ook wel longadenocarcinoom genoemd. Het onderste deel van zijn rechterlong is verwijderd, meldde het Vaticaan gisteren.

De komende dagen zal uitgebreid onderzoek worden gedaan op het verwijderde weefsel naar eventuele uitzaaiingen, bijvoorbeeld in de lymfeklieren.

Leo zal naar verwachting nog een week in het Gemelli-ziekenhuis in Rome blijven.

Correspondent Vaticaan Andrea Vreede:

"Het bericht kwam als bliksem bij heldere hemel, aldus kardinaal Pietro Parolin, staatssecretaris en naaste medewerker van Leo, toen hij uit de mond van de paus hoorde dat die een operatie moest ondergaan. Nu blijkt dat Leo longkanker heeft, zijn de schokgolven onder de katholieken overal ter wereld niet te tellen.

Sinds zijn buitenlandse reizen naar het Afrikaanse continent en binnen Europa, en natuurlijk sinds de aanvaring met president Trump is Leo steeds bekender en geliefder geworden.

Hij is voor veel katholieken uitgegroeid tot een lichtend baken van hoop in deze moeilijke tijden. Overal wordt dan ook opgeroepen om voor zijn spoedige genezing te bidden."

Op het Sint-Pietersplein werd tijdens een openluchtmis gebeden door honderden gelovigen voor een spoedig herstel voor Leo.

Ook politici hebben de paus beterschap gewenst. De voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen zegt op sociale media dat ze hoopt dat de paus volledig herstelt. "Zijn sereniteit en kracht zijn een inspiratie voor ons allemaal."

Ook de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio, zelf katholiek, zegt samen met zijn vrouw voor Leo te bidden. "Moge de Heer hem kracht geven en de Heilige Geest de medische professionals leiden die voor de Heilige Vader zorgen."

Drie dagen nadat Albert Heijn een "cybersecurity-incident" ontdekte in de eigen systemen brengt de supermarkt de boel "stap voor stap" weer op gang. Maar zo snel de supermarkt de stekker uit de systemen kon trekken, zo lang duurt het om alles weer zoals normaal te krijgen.

Het stilleggen van distributiecentra vanwege de hackaanval of poging daartoe had directe gevolgen voor de leveranciers die dagelijks de centra voorzien van onder meer groenten, fruit, zuivel en tienduizenden andere producten. Vanuit daar worden die producten naar de winkels gebracht.

De NOS sprak gisteren en vandaag met verschillende leveranciers. Geen van hen wil bij naam worden genoemd of worden geciteerd uit angst de relatie met Albert Heijn te beschadigen.

Uit de gesprekken blijkt dat veel leveranciers op zondag van Albert Heijn te horen kregen dat ze niet aan aan distributiecentra konden leveren. Het gevolg was dat producten zich bij de leveranciers opstapelden. Sommige producten zoals appels kunnen wel een paar dagen in de opslag blijven liggen, maar voor andere producten, zoals sla of frambozen, geldt dat niet.

Creatief met voorraad

Hoewel veel producenten hun producten bij andere supermarkten kwijt konden, hebben sommige leveranciers waarschijnlijk het een en ander moeten weggooien, zegt Jan Fransoo. Hij is hoogleraar Operations en Logistiek Management aan de Tilburg University.

"De meeste problemen ontstaan dan bij de verse producten die bewerkt zijn. Gesneden groenten kun je bijvoorbeeld niet bewaren, dus daar zal veel van zijn weggegooid", zegt Fransoo. "En denk ook aan kant-en-klaarmaaltijden."

Leveranciers die de NOS sprak geven aan nog geen partijen te hebben weggegooid. Ze zeggen creatief te moeten zijn met hun voorraden. Sommigen verkopen hun producten op de lokale markt, anderen verwerken hun fruit tot sap en jam, anderen geven aan tijdelijk minder te oogsten.

Geen voorraadinformatie

Nu Albert Heijn de keten weer langzaamaan opstart, moet het systeem van productie tot het vullen van de schappen weer zo snel mogelijk zoals normaal draaien. Maar dat gaat niet zomaar, vanwege het volledig geautomatiseerde systeem bij Albert Heijn.

Om kosten te besparen is het systeem bij de winkels zo strak mogelijk georganiseerd. Binnen enkele seconden na het afrekenen van een product weet Albert Heijn wanneer het product wordt aangevuld en in welk schap het moet komen te liggen.

Winkels en distributiecentra hebben door de storing niet kunnen bijhouden welke producten er bij supermarkten in en uit zijn gegaan. "Er zijn dingen verkocht en er waren problemen in de belevering, dus de voorraadinformatie zal vrijwel zeker niet kloppen", zegt Fransoo.

Volgens Martine van Gangelen, operationeel manager bij het distributiecentrum in Zaandam, wordter nu met man en macht gewerkt om de winkels weer te bevoorraden. "Sinds gisteravond zijn we weer bezig, en vanavond gaan we met 120 man aan de slag."

Ze vertelt over het begin van de digitale problemen, op zondag:

Dat er veel vraag was naar producten, doet hoogleraar logistiek Wout Dullaert denken aan de coronapandemie. "Plotseling was er toen meer vraag naar handschoenen en wc-papier. Een keten die is ingericht op efficiëntie kan dit soort plotselinge wijzigingen niet aan."

Piekvraag

Omdat het systeem nog niet helemaal is opgestart, vermoedt Fransoo dat er met de hand moeten worden geteld. En dat gaat langzamer dan normaal. Daardoor zullen niet alle producten meteen weer in de winkels liggen. "Ze zullen eerst kijken naar de kritische producten, en producten waar veel vraag naar is", verwacht hoogleraar Fransoo.

"Ik denk dat ze bij de herbevoorrading wellicht wat ruwere inschattingen gaan maken van wat er nodig is", zegt Dullaert, verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Daarbij kan Albert Heijn tegen grenzen aanlopen bij het transport, omdat er zoveel winkels flink moeten worden bijgevuld. "Dat leidt gegarandeerd tot een piekvraag", zegt hij.

Albert Heijn zegt dat het weer vullen van alle schappen in de winkels een kwestie van dagen is, maar de keten geeft ook aan dat het tijd kost om weer volledig operationeel te zijn. De supermarkt heeft tijd nodig om het systeem weer zo strak georganiseerd te krijgen zoals het was voor de hackaanval. Een volledig herstel zal volgens Fransoo wel meerdere weken duren.

Kostenplaatje

Het is de vraag wat het Albert Heijn al met al gaat kosten nu de supermarkten en leveranciers een tijd lang minder konden verkopen. Toch verwacht Fransoo geen blijvende schade in de relatie tussen producenten en de supermarkt. "Daar is de keten te belangrijk voor. Ze moeten nog jarenlang verder met Albert Heijn."

De wet die het gemakkelijker maakt om een nieuwe school op te zetten, wordt binnen vijf jaar alweer aangescherpt, omdat er te veel kleine scholen bij komen. Een voorbeeld daarvan is de Renaissanceschool in Almere die dit jaar begon met maar vier leerlingen. De school is nauw verbonden aan de politieke partij Forum voor Democratie (FVD).

Staatssecretaris Tielen had al aan de Tweede Kamer geschreven dat ze iets wil doen tegen de groei. "Het is niet langer houdbaar om zoveel te kleine scholen in stand te houden", stelde ze. In een debat vandaag beloofde ze daarbij nog eens goed te kijken naar het marktonderzoek dat nieuwe scholen vooraf moeten doen om de belangstelling van ouders in de buurt te peilen.

De coalitiepartijen (D66, VVD en CDA) en meerdere oppositiepartijen zetten grote vraagtekens bij dat marktonderzoek, dat eigenlijk niet meer dan een online enquête zou zijn. De invullers zouden vaak ook niet precies weten om wat voor school het gaat.

Mede op die manier zou de zogenoemde FVD-school, die in augustus de deuren opende, er ook zijn gekomen. Er was van tevoren gemeten dat zo'n 350 mensen positief waren over de komst en dat aantal telde voor een belangrijk deel mee bij de goedkeuring van de school.

Tielen wil "kijken of we dat deel van de wet moeten aanscherpen dan wel helemaal moeten schrappen". Ze gaf toe dat zij ook verbaasd was, toen er uiteindelijk maar vier kinderen kwamen opdagen op de nieuwe school in Almere.

Vernieuwende onderwijsideeën

De Wet meer ruimte voor nieuwe scholen, een initiatief van de VVD, is in 2021 ingegaan. De wet is bedoeld om het gemakkelijker te maken om met overheidssubsidie een school te beginnen op basis van vernieuwende onderwijsideeën of een levens- of geloofsovertuiging. FVD stemde destijds tegen de wet. Sinds de invoering worden er jaarlijks meer scholen gesticht, waarvan een groot deel islamitisch.

Ook politieke partijen mogen onder deze wet een nieuwe school oprichten, mits er voldoende belangstelling is en er wordt voldaan aan de onderwijseisen. Volgens een groot deel van de Tweede Kamer is er wat betreft dat laatste punt veel aan te merken op de Renaissanceschool. Die gaat er bijvoorbeeld van uit dat jongens en meisjes een andere vorm van onderwijs nodig hebben.

"Waarom ik hier zo boos over ben", zei D66-Kamerlid Rooderkerk, "is dat we het hebben over 4-jarige kinderen die door de FVD geïndoctrineerd mogen worden. Ons onderwijs is bedoeld om te leren schrijven en rekenen, en kinderen zelf hun mening te leren vormen. Dat mag geen experiment van een politieke partij zijn."

'Toekomst verpest'

Ook bijvoorbeeld Pro maakt zich boos over het aantal scholen dat er te gemakkelijk bij komt. Dat leidt tot segregatie, concurrentie en slechte kwaliteit, vindt Kamerlid Moorman. Zij zei dat er niet zozeer behoefte is aan meer scholen, maar aan goede scholen. Ook zij vindt dat er niet geëxperimenteerd moet worden met kinderen "die nu op scholen zitten waarmee hun toekomst en schoolloopbaan volledig verpest worden".

Tielen zei dat ze meevoelt met de zorgen in de Kamer, maar ziet tot nu toe geen redenen om in te grijpen op de Renaissanceschool. Ze wees erop dat de school aan het begin van het vierde schooljaar minstens 139 leerlingen moet hebben en anders aan het einde van dat schooljaar moet sluiten. "Dat wordt nog een hele uitdaging", volgens haar.

Tijdens het debat kondigde VVD-Kamerlid Kisteman nog een initiatiefwet aan om eerder te kunnen ingrijpen bij scholen die ondermaats presteren. Die zouden wat hem betreft veel eerder gesloten moeten kunnen worden als ze zwak presteren.

Nieuwsuur maakte op de eerste schooldag deze reportage over de Renaissanceschool in Almere:

Traditional joysticks typically use potentiometers or hall effect sensors to determine the displacement of the stick itself when moved by the operator. Force-sensing joysticks are considered more desirable for certain …read more

Een 30-jarige man uit Maastricht is veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijf jaar voor het veroorzaken van een dodelijk verkeersongeval waarbij een 4-jarig jongetje omkwam. Hij reed ruim 60 kilometer per uur te hard in de bebouwde kom en had ruim 3,5 keer zoveel alcohol in zijn bloed als toegestaan.

De straf die de rechtbank Limburg oplegt, is gelijk aan de eis van het Openbaar Ministerie (OM). De rechtbank oordeelt dat roekeloos rijden de oorzaak is van het fatale ongeval.

Op 27 maart reed de veroordeelde, de 30-jarige Janus K. uit Maastricht, in de bebouwde kom 112 kilometer per uur, waar 50 kilometer per uur was toegestaan.

Rond 19.10 uur stapten een moeder met haar 4-jarige zoontje Djorginyo uit een bus. De vrouw zette haar kind in een buggy en wilde de Dorpstraat oversteken. Voordat ze de overkant hadden bereikt, werden ze geschept door K., die met een bijrijder in een geleende zwarte Mazda reed.

Het jongetje overleed een dag later aan zijn verwondingen. De moeder raakte zwaargewond. Ze liep onder meer een hersenschudding, een gebroken nekwervel en meerdere botbreuken in haar bekken en rechteronderbeen op. Ze heeft blijvend letsel.

Zonder reden

Voorafgaand aan de rit had K. naar eigen zeggen zeven glazen bier gedronken met een vriend in een café. Tijdens het drinken besloten K. en zijn vriend zonder reden "een rondje te gaan rijden". De rechtbank vindt dat gegeven heel moeilijk te begrijpen, staat in het vonnis. "Extra zorgelijk is dat hij heeft verklaard dat hij zelf dacht dat hij niet te hard reed."

Uit bloedonderzoek na het ongeval bleek dat K. 1,8 promille alcohol in zijn bloed had, terwijl de wettelijke limiet 0,5 promille is. Dat komt overeen met ongeveer acht glazen bier.

De man kampte eerder met alcoholproblemen. Hij was daarvoor in behandeling, maar stopte enkele maanden voor het ongeval met een afkickprogramma. Hij is niet eerder met justitie in aanraking gekomen voor dit soort feiten.

Leven met levenslange leegte

Uit de aangrijpende slachtofferverklaringen tijdens de zitting blijkt hoe onherstelbaar het verdriet voor de nabestaanden is. "Toen ik uit coma ontwaakte, hoorde ik dat mijn kind dood was", zei de moeder.

"Ik moet verder leven met fysieke beperkingen door het ongeluk, maar deze zichtbare gevolgen vallen in het niet bij het litteken op mijn hart en het gemis van mijn kind. Sinds die nacht moet ik met een levenslange leegte leven."

De vader verklaarde dat het voor hem niet te bevatten is dat zijn zoontje nooit meer thuiskomt. "Een deel van mij is met hem gestorven. Hij was mijn beste kleine vriend. Mensen zeggen dat het leven doorgaat, maar dat van mij niet."

Volgens forensisch onderzoek had K. de aanrijding kunnen voorkomen als hij zich aan de maximumsnelheid had gehouden. Hij had dan nog op tijd kunnen stoppen. De rechtbank rekent het ongeval dan ook volledig aan hem toe.