Aggregator

Vandaag verloopt de deadline die de VS zichzelf had gesteld voor het terugtrekken van militairen uit het land. De regering-Trump geeft er geen ruchtbaarheid aan, maar als het goed is zijn na 23 jaar alle Amerikaanse troepen uit Irak vertrokken. Het is dan voor het eerst sinds het begin van de Irak-oorlog dat er geen Amerikaanse soldaten in Irak zijn.

Irak zelf viert dit als een feestdag: de regering noemt 30 september 'dag van de soevereiniteit'. Volgens de regering van premier Al-Zaidi is het Iraakse leger klaar om het land zelf te beschermen. Toch staat Irak nu voor een aantal uitdagingen, zoals de door Iran gesteunde milities die in het land actief zijn.

Op het hoogtepunt van de Irak-oorlog waren er zo'n 170.000 Amerikaanse militairen in Irak. De Amerikanen trokken zich in 2011 terug, maar in 2014 werd een nieuwe militaire operatie gestart: 'Inherent Resolve'. Van de ongeveer 5200 Amerikanen die daarvoor in Irak waren, waren er nog een paar honderd over.

Wat was operatie 'Inherent Resolve'?

'Operation Inherent Resolve' was de naam voor de Amerikaanse militaire operatie tegen Islamitische Staat (IS) in Irak en Syrië. Vanaf 2014 hielpen de Amerikanen lokale partijen in de strijd tegen IS, dat in deze landen een kalifaat probeerde te stichten. In die tijd had IS een derde van Irak in handen.

Deze operatie kreeg door de jaren heen een ander karakter. IS had na 2017 al bijna geen grondgebied meer in Syrië en Irak, en zette meer in op terreuraanvallen door lokale cellen. De Amerikaanse militairen werden hierna vooral ingezet om het Iraakse leger op te leiden. In september 2024 besloot president Biden dat de missie op 30 september 2026 zou eindigen.

In Irak zijn meerdere milities actief, die worden gesteund door Iran. Als deel van de deal om Amerika te laten vertrekken, moeten deze milities worden ontwapend. Sommige groepen werken hieraan mee, maar hard-liners als Kataib Hezbollah en Harakat al-Nujaba weigeren hun wapens op te geven.

De Iraakse regering heeft de VS om verlenging gevraagd, tot de zomer van 2027. Die heeft ze gekregen, maar nu moet Irak dan toch zonder Amerikaanse steun de milities onder controle krijgen.

Dreiging uit Iran

De Amerikaanse regering geeft weinig aandacht aan het verlaten van Irak. Dat is opvallend, want het was een van Trumps campagnebeloftes om de zogenoemde 'oneindige oorlogen' in het Midden-Oosten te stoppen. Of, zoals hij het zelf zei, "we kunnen niet miljarden blijven uitgeven om mensen te beschermen die ons niet eens mogen".

Maar ondertussen is Trump zijn eigen oorlog in het Midden-Oosten gestart. De twee bases die de VS nog in Irak had, waren de afgelopen maanden regelmatig doelwit van Iraanse luchtaanvallen. De dreiging dat Iran of de pro-Iraanse milities de Amerikanen op deze bases zouden kunnen raken, wordt door het vertrek weggenomen.

Bondgenoten in de knel

Eén bondgenoot van de VS wordt hierdoor wel achtergelaten: de Koerden in het noorden van Irak. Sinds het begin van de oorlog is Iraaks Koerdistan al ruim duizend keer aangevallen. In het gebied wonen veel gevluchte Iraanse dissidenten, die tegen het Iraanse regime willen vechten.

De VS werkte eerder nauw samen met Koerdische strijdgroepen, onder meer met financiële steun. De angst bestaat nu onder de Koerden dat deze steun wegvalt, net als eerder in Syrië gebeurde. Daar sloot de Koerdische SDF een deal met de Syrische regering, waardoor ze de autonomie in de regio verloor.

Goedemorgen! De Tweede Kamer begint aan de Algemene Financiële Beschouwingen en in de VS wordt Christa Pike geëxecuteerd, tenzij het Hooggerechtshof op het laatste moment anders beslist.

Eerst het weer:

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Er zijn maatregelen nodig om NS-medewerkers te beschermen tegen agressieve reizigers. Dat schrijft de vakbond voor spoorpersoneel VVMC in een brandbrief aan de politiek. Conducteurs en ander personeel worden volgens de vakbond steeds vaker mishandeld, bedreigd of bespuugd.

Uit cijfers van de NS blijkt dat het aantal meldingen van geweldsincidenten de afgelopen jaren fors is gestegen. De bond voor spoorwegpersoneel roept de politiek daarom op snel maatregelen te nemen.

En dan nog dit:

In Hoeselt hebben de bewoners van woonzorgcentrum Villa Ter Vrugte er een leuke namiddag opzitten, want ze kregen het bezoek van twee strippers. Een mannelijke en een vrouwelijke stripper gaven er een optreden. Er waren veel blije gezichten te zien; regionale omroep L1 maakte een reportage.

Fijne dag!

Bijna driekwart van de instellingen van de Europese Unie laat zijn mail via servers van Amerikaanse bedrijven lopen, blijkt uit onderzoek van de NOS. Dat terwijl de Europese Commissie zich zorgen maakt over de afhankelijkheid van Amerikaanse big tech.

Ondanks die zorgen gaat zelfs mail van de Europese Commissie langs servers van Amerikaanse bedrijven. De Europese Commissie antwoordde niet op vragen van de NOS over de fysieke locatie waar de mail is opgeslagen.

Ook het Europees Defensie-agentschap, verschillende toezichthouders op de financiële markten en de toezichthouder tegen terrorisme en witwassen hebben hun mailservers bij Microsoft ondergebracht. De Europese Centrale Bank deed dat bij een andere Amerikaanse maildienst.

Meekijken in de VS

Dat betekent dat Amerikaanse inlichtingendiensten kunnen meekijken in e-mail, maar ook dat de Amerikaanse overheid de dienstverlening zou kunnen verstoren.

Eerder dit jaar zei commissievoorzitter Von der Leyen dat "we niet afhankelijk kunnen zijn van anderen voor technologie die onze ziekenhuizen laat draaien, ons energienet laat werken en onze dienstverlening veilig houdt."

Europarlementariër Bart Groothuis (VVD) toont zich bezorgd over de mail van de Europese Commissie die langs Amerikaanse bedrijven gaat. "Dit is een dienst die het altijd moet doen en er komt geregeld gevoelige informatie langs, dus de controle moet je in Europese handen houden", zegt hij.

"Het lijkt mij verstandig als dit binnen de Europese Unie wordt ondergebracht", zegt zijn collega Kim van Sparrentak (Pro). "Blijkbaar voelen we de urgentie niet genoeg. Ik zou denken dat er inmiddels wel genoeg aanleiding is om over te stappen."

Het Europees Parlement gebruikt geen Amerikaanse mailservers, evenals Europol en het Hof van Justitie van de EU.

Stekker eruit

De keus voor Amerikaanse bedrijven ligt in toenemende mate onder vuur. De afgelopen tien jaar stapten overheden en bedrijven massaal over op Microsoft voor het fysiek opslaan van hun e-mail. Kritiek kwam toen vooral uit de hoek van privacy-organisaties.

Tijdens Trumps tweede termijn als president van de VS blijkt hoe kwetsbaar Europese instellingen zich maken door die samenwerking met Amerikaanse bedrijven.

De VS dreigt het Internationaal Strafhof in Den Haag op de sanctielijst te zetten, in navolging van individuele rechters en de voorzitter van het Strafhof. Eerder kwam ook al een links-anarchistische Italiaanse provider, die onder meer mailboxen aan activisten aanbood, op de sanctielijst te staan.

Amerikaanse bedrijven mogen niet samenwerken met personen en organisaties op de sanctielijst. Dat betekent dat techbedrijven hun diensten moeten staken zodra de Amerikaanse regering sancties tegen iets of iemand instelt. "De Amerikaanse regering kan elk moment de stekker eruit trekken", zegt Europarlementariër Van Sparrentak.

Een woordvoerder van Microsoft wijst erop dat het bedrijf daar altijd bezwaar tegen zal maken. "Daartoe heeft Microsoft zich via bindende contractuele voorwaarden verplicht."

Gevoelige informatie

Een andere zorg is dat de Amerikaanse overheid toegang kan krijgen tot gevoelige informatie die in mailboxen is opgeslagen. De Amerikaanse wet verplicht Microsoft en andere internetbedrijven om in bepaalde gevallen informatie te overhandigen die buiten de Verenigde Staten is opgeslagen.

"De Europese Unie handhaaft ook op big tech", benadrukt Van Sparrentak. Zo kreeg Google dit jaar nog een boete van 900 miljoen euro. "Dat is allemaal in te zien door de Amerikanen." Eerder voerde de Amerikaanse regering de druk op vanwege EU-boetes voor Amerikaanse techbedrijven.

Europarlementariër Groothuis is niet voor een totaalverbod op Amerikaanse tech, benadrukt hij. "Soms kun je er gewoon niet omheen en het is goede technologie. Maar je moet je niet technologisch afhankelijk maken van één land."

VN-instellingen

Ook VN-instellingen gebruiken nog veel Amerikaanse clouddiensten. Het Internationaal Strafhof stapte afgelopen maand over van Office 365 naar een Europees alternatief, maar veel andere VN-organisaties en aanverwante instellingen gebruiken nog Amerikaanse mail.

Daaronder zijn onder meer de VN-vluchtelingenorganisatie UNRWA en de instanties die zijn belast met toezicht op de nucleaire sector en chemische wapens.

Als alle mail in Europa staat, zoals de Europarlementariërs hopen, is nog niet alles opgelost. "Intussen gooit iedereen in het Europees Parlement en bij Europese instellingen de hele dag alles in ChatGPT", zegt Europarlementariër Groothuis. "Je soevereiniteit gaat dan alsnog het raam uit."

Er moeten dus meer Europese alternatieven komen, op alle terreinen, bepleit Groothuis. "We moeten drie of vier Europese spelers hebben die de concurrentie kunnen aangaan."

Dan helpt het als de overheid Europees inkoopt, benadrukt Van Sparrentak (Pro). "Nu schuiven we miljarden naar Amerikaanse bedrijven. Dat hadden we beter in Europa kunnen investeren."

Reactie Microsoft

In een reactie laat Microsoft weten achter plannen voor meer Europese digitale soevereiniteit te staan. "Dat moet gebeuren op basis van openheid, samenwerking, eerlijke concurrentie en keuzevrijheid", aldus de Amerikaanse techgigant. "Wij blijven ons inzetten voor een sterk, weerbaar, innovatief en internationaal verbonden technologisch ecosysteem in Europa."

Verantwoording

Voor dit artikel onderzocht de NOS de domeinnamen van 70 EU-instellingen en 60 VN-organisaties en aanverwante instellingen. We onderzochten daarvoor de zogenoemde DNS-gegevens, ook wel het telefoonboek van het internet genoemd.

Met die DNS-gegevens kan worden bekeken waar de infrastructuur achter een website is ondergebracht. We keken naar de DNS-gegevens die worden gebruikt voor het ontvangen en verzenden van e-mail.

De Europese Commissie had tot dinsdag 10.30 uur een Microsoft-server ingesteld voor het ontvangen van e-mail, evenals twee andere Amerikaanse servers. Na vragen van de NOS werd de Microsoft-server verwijderd.

De andere twee ingestelde servers worden in de regel gebruikt om mail te filteren op spam en digitale dreigingen, voordat die naar de echte mailservers wordt doorgestuurd. In dit geval mogelijk dus die van Microsoft.

Dat de Europese Commissie Office 365 van Microsoft gebruikt, is breed gedocumenteerd, onder andere door de Europese privacy-toezichthouder.

Een oproep van het kabinet aan gemeenten om permanente bewoners van vakantieparken met rust te laten, heeft niet tot meer zekerheid geleid voor deze groep. Verreweg de meeste gemeenten die de bestaande regels handhaafden, gaan daar gewoon mee door. Dat blijkt uit onderzoek van de regionale omroepen in samenwerking met de NOS.

Het kabinet wil het vanwege de grote krapte op de woningmarkt mogelijk maken om permanente bewoners van vakantiehuisjes met rust te laten op vakantieparken. Minister Boekholt O'Sullivan van Volkshuisvesting riep gemeenten daarom op om voorlopig terughoudend te zijn met handhaving van de regels, schreef ze begin juli in een Kamerbrief.

Maar veel gemeenten denken daar anders over. Van de 112 gemeenten die voor de kabinetsbrief handhaafden op permanente bewoning van vakantieparken hebben 97 hun beleid na de brief niet gewijzigd, blijkt uit een rondgang langs gemeentes. Van de 177 gemeenten die zijn meegenomen in het onderzoek, zijn 116 tegen permanente bewoning.

Lokale belangen

"Als gemeente willen we zelf kunnen beslissen over onze vakantieparken en daarbij de lokale belangen afwegen", laat Súdwest-Fryslân weten. "Wij willen de bestaande vakantiewoningen in onze gemeente behouden voor de recreatiesector." Dat wil ook de gemeente Winterswijk. "Recreatiewoningen moeten gebruikt worden voor recreatief verblijf."

Vorig jaar stonden bijna 60.000 mensen ingeschreven in een vakantiepark. Het werkelijke aantal vaste bewoners ligt waarschijnlijk hoger. Het vorige kabinet wilde wonen in dit soort huizen, waar minder strenge eisen voor gelden, voor tien jaar legaliseren. Maar dat is "onuitvoerbaar", waarschuwde de Dienst Toeslagen, onderdeel van het ministerie van Financiën.

De NOS bracht vorig jaar een dag door op een vakantiepark in Baarle-Nassau om te kijken wie er zoal wonen, en waarom:

Het huidige kabinet wil permanente bewoners van vakantiehuisjes met rust laten, tenzij er "zwaarwegende redenen" zijn om in te grijpen, zoals ondermijning of een onveilige situatie. Het plan van minister Boekholt O'Sullivan valt bij veel gemeenten niet in goede aarde. Zij willen de woningen juist behouden voor de recreatiesector.

Geld uitgeven in horeca

"Als gemeente kennen we onze eigen parken, we kennen de mensen die er wonen en kunnen zelf het beste inschatten wat een goede oplossing is", zegt wethouder Jacob Boonstra van de Drentse gemeente Westerveld. Daarin liggen 62 vakantieparken, veelal aan de randen van natuurgebieden zoals het Dwingelderveld.

"Een van de voordelen van recreatief gebruik is dat toeristen geld uitgeven, bijvoorbeeld in de horeca", zegt Boonstra. "Dat zorgt er ook voor dat we verschillende voorzieningen voor inwoners in stand kunnen houden."

In Zeewolde voorzien ze problemen als er verschillende groepen op één recreatieterrein verblijven. "Het huisvesten van toeristen en permanente bewoners op één park draagt niet bij aan de recreatieve en toeristische kwaliteit en kan zorgen voor spanningen tussen beide gebruikersgroepen", aldus de gemeente.

Omgekeerde richting

Met de weerstand onder gemeenten tegen het gedogen van de vaste bewoners op vakantieparken sleept het dossier zich verder voort. In Nederland speelt de discussie al 30 jaar, zegt hoogleraar bestuursrecht Albertjan Tollenaar van de Rijksuniversiteit Groningen.

"Eerder werd vanuit de ministeries juist gevraagd om wél te handhaven en illegale bewoning te beëindigen. Nu zie je in een keer het omgekeerde: illegale bewoning zou juist gelegaliseerd moeten worden en in een woonbestemming moeten worden omgezet.

"Dat is eigenlijk heel gek", vindt Tollenaar. "Gemeenten moeten zelf bepalen waar recreatie moet plaatsvinden en waar woningbouw. En het is een bevoegdheid van de gemeente om te handhaven."

Verantwoording onderzoek

De regionale omroepen vroegen alle 342 gemeenten in Nederland naar hun beleid met betrekking tot permanent wonen op vakantieparken. Van 246 gemeenten kregen we een reactie. Daarvan zijn 177 gemeenten meegenomen in dit onderzoek omdat zij één of meer vakantieparken in hun gemeenten hebben en/of inhoudelijk reageerden. De conclusies in dit verhaal zijn daarop gebaseerd.

Reactie minister

"Een lokale situatie kan aanleiding geven voor handhaving. Hier gaat een gemeente zelf over. Ik ga er daarbij van uit dat gemeenten deze afweging zorgvuldig maken", reageert minister Boekholt O'Sullivan van Volkshuisvesting op het onderzoek.

"Het is binnen de gemaakte afspraken aan gemeenten om de balans te vinden tussen voldoende recreatiemogelijkheden en het ondersteunen van bewoners in een schrijnende situatie."

"Doel van de afspraken is niet om vakantieparken te benutten voor permanente bewoning als oplossing voor de woningnood. Doel is dat bewoners weten waar ze aan toe zijn en niet op straat belanden."

Veruit de meeste datacenters houden informatie over hun milieubelasting geheim. Dat meldt Trouw. Ze zijn wettelijke verplicht daarover te rapporteren, maar veel bedrijven doen dat niet. Bij andere bedrijven ontbreken belangrijke gegevens over het water- en stroomgebruik.

Datacenters zijn de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden. Alles wat in de cloud wordt gezet, staat daar opgeslagen, van foto's en documenten tot software. Zeker nu AI-toepassingen veel extra capaciteit nodig hebben, neemt het aantal bedrijfspanden met servers snel toe. En daarmee ook het gebruik van elektriciteit om te kunnen draaien en water om de duizenden servers te koelen.

Hoe hoog de milieubelasting is, blijft grotendeels geheim. Onderzoeksjournalisten van platform Lighthouse Reports begonnen daarom een onderzoek, samen met Trouw en andere Europese media. Ze deden een jaar lang pogingen om de gegevens voor Europa boven tafel te krijgen. Daarbij deden ze een beroep op openbaarheid van bestuur, maar tot nu leverde dat geen resultaat op.

Steeds urgenter

Uit cijfers die wel beschikbaar zijn, blijkt dat de milieubelasting stijgt. Het CBS becijferde dat de levering van elektriciteit aan datacenters in Nederland in 2024 was gegroeid naar 5,1 miljard kilowattuur. Dat staat gelijk aan 4,6 procent van het landelijke stroomverbruik en het is bijna een verdubbeling in vijf jaar tijd. Intussen zorgt een gebrek aan stroomcapaciteit voor wachtlijsten voor bedrijven, instellingen en woonwijken. Cijfers over 2025 zijn er niet.

Uit cijfers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) kwam deze zomer naar voren dat alleen al het grootste datacenter van Microsoft in Nederland 1 procent van het landelijke stroomverbruik gebruikt, meldt Trouw. Daarbij gaat het wel om hernieuwbare energie. Google, dat in Nederland twee grote datacenters heeft, geeft geen openbare informatie.

Datacenters zullen in 2030 10 tot 15 procent van de Nederlandse stroom verbruiken, verwacht netbeheerder Tennet.

Over watergebruik is ook niet veel bekend. In Nederland is dat vermoedelijk maar zo'n 0,1 procent van het totale gebruik. In veel Europese landen is het een groter probleem, omdat watergebruik door klimaatverandering steeds urgenter wordt. Er ontstaan vaker langere periodes van droogte en waterschaarste.

Mede om de impact te kunnen meten moeten datacenters hun energie- en watergebruik doorgeven aan de EU, maar in de praktijk zijn die gegevens dus vaak niet beschikbaar. Het onderzoekscollectief begint daarom een speciale procedure op basis van het Verdrag van Aarhus om de gegevens te verkrijgen. Dat verdrag garandeert burgers toegang tot milieugegevens. Het is door alle EU-landen ondertekend.

Er zijn maatregelen nodig om NS-medewerkers te beschermen tegen agressieve reizigers. Dat schrijft de vakbond voor spoorpersoneel VVMC in een brandbrief aan de politiek. Conducteurs worden volgens de vakbond steeds vaker mishandeld, bedreigd of bespuugd.

Uit cijfers van de NS blijkt dat het aantal meldingen van geweldsincidenten de afgelopen jaren fors is gestegen. De bond voor spoorwegpersoneel roept de politiek daarom op snel maatregelen te nemen.

In 2023 waren er 2672 meldingen van agressie en geweld tegen medewerkers, in 2024 waren dat er 5696 en in 2025 werden er 6442 geteld. Dit jaar staat de teller al op 5088, waarvan het in 1368 gevallen ging om lichamelijk geweld en in 105 gevallen om bedreiging met een wapen.

Het gaat soms om ernstige incidenten. In februari dit jaar werd een conducteur op Rotterdam Blaak zo zwaar mishandeld dat hij het bewustzijn verloor. Dat overkwam een half jaar later ook een conducteur op station Den Dolder. Op 6 augustus raakten meerdere NS-medewerkers en politieagenten gewond op station Almere Centrum bij de aanhouding van een agressieve reiziger. Een NS-medewerker werd hard gebeten en raakte een deel van zijn duim kwijt, een collega liep een gebroken pols en gescheurde pezen op.

"Dit zijn geen vervelende situaties meer", schrijft de bond. "Dit zijn ernstige geweldsincidenten tegen mensen die hun publieke taak uitvoeren. Dit is een structureel veiligheidsprobleem."

Boa-bevoegdheid

De VVMC laakt het feit dat de hoofdconducteur geen boa-bevoegdheid meer heeft. Die bevoegdheid is in 2022 vervallen. Conducteurs kunnen sindsdien niet meer zelfstandig een proces-verbaal opmaken en ze hebben geen toegang meer tot de Basisregistratie Personen (BRP) om persoonsgegevens te kunnen controleren. Sinds dit jaar beschikken hoofdconducteurs wel over een bodycam, maar dat kan het verlies van de bevoegdheden volgens de bond niet compenseren.

De vakbond stelt dat de situatie "niet langer houdbaar is" en dat er actie nodig is. "De politiek kan niet meer volstaan met de constatering dat agressie onacceptabel is. Er is nu actie nodig", concludeert de bond in de brandbrief. De VVMC wil op korte termijn in gesprek met de politiek over de veiligheid op het spoor, en "wat nodig is om deze ontwikkeling te keren".

Volgens de bond zijn er "concrete en structurele maatregelen nodig, van vervoerders, politie en justitie, maar nadrukkelijk ook van de politiek". De VVMC wil onder meer dat er meer mensen van Veiligheid en Service meelopen op de trein, zegt een woordvoerder van de bond tegen het ANP. Die boa's hebben meer bevoegdheden om in te grijpen.

Rijbewijzenregister

Wel werd gisteren duidelijk dat boa's in het openbaar vervoer vanaf 1 oktober toegang kunnen krijgen tot het rijbewijzenregister. Het idee is dat ze met een pasfoto uit dat register sneller de identiteit kunnen vaststellen van zwartrijders of overlastgevers.

Werkgevers in het ov kunnen vanaf donderdag een aanvraag doen om boa's deze bevoegdheid te geven. Nu moeten zij nog wachten op de politie als een zwartrijder of overlastgever geen identiteitsbewijs bij zich heeft, anders kunnen ze geen boete opleggen. Dat kan leiden tot oponthoud of escalatie van de situatie. Daarom kiezen de handhavers er vaak voor om geen boete op te leggen en overtreders te laten gaan met een waarschuwing.

Although graphene gives diamond a solid run for its money when it comes to being the most useful assembly of carbon atoms, both have the distinct property of material scientists …read more

In Arnhem zijn gisteravond gewonden gevallen bij zeker één steekpartij in het centrum van de stad. Dat bevestigt een woordvoerder van de politie na berichtgeving in De Gelderlander. Er is volgens de krant zeker één man met een ambulance naar het ziekenhuis gebracht. Er zijn meerdere verdachten aangehouden, maar hoeveel is onduidelijk.

Kort na 21.30 uur werden op drie plekken in het centrum steekincidenten gemeld: het Willemsplein, de Korenmarkt en de Wielakkerstraat. Volgens getuigen vielen op meerdere plekken gewonden. Het Gelderse dagblad meldt dat er mogelijk een grote ruzie aan vooraf was gegaan.

De politie rukte met veel wagens uit en veel agenten liepen in kogelwerende vesten. Ook waren meerdere ambulances en een traumahelikopter opgeroepen. Zeker drie mensen zijn aangehouden. Sommige getuigen spreken van vijf arrestaties.

Agenten zetten voor het onderzoek een deel de van de Jansstraat en het Willemsplein in het centrum van Arnhem af. Ook op de Korenmarkt werd sporenonderzoek gedaan.

Het is onduidelijk wat de aanleiding is van het geweld was. Op sociale media gaan verschillende filmpjes rond waarop een vechtpartij en arrestaties te zien zijn. De politie geeft nog geen verdere informatie over de zaak.

De Israëlische premier Netanyahu heeft een smaadzaak aangespannen tegen drie mediabedrijven en zes journalisten in zijn land. Aanleiding is het bericht dat Netanyahu persoonlijk waarschuwingen had gekregen over de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023, maar dat hij die niet had doorgegeven aan de Israëlische veiligheidschefs.

Het nieuws was onthuld door twee journalisten van de Israëlische krant Haaretz in een boek. Daarna berichtten ook andere media erover. De zaak die Netanyahu heeft aangespannen is gericht tegen Haaretz, Yedioth Ahronot, Ynet News en Channel 12. Onder de gedaagde journalisten zijn ook de twee verslaggevers van Haaretz.

De rechtszaak draait om twee onthullingen. De eerste was dat de president van de Verenigde Arabische Emiraten, sjeik Mohamed bin Zayed, Netanyahu eind september 2023 zou hebben gewaarschuwd dat Hamas-leider Yahya Sinwar een grootschalige operatie aan het voorbereiden was. De tweede was dat de toenmalige Egyptische inlichtingenchef Abbas Kamel de Israëlische premier kort voor de aanslag persoonlijk zou hebben gewaarschuwd. In de nieuwsberichten over de waarschuwingen werd verwezen naar anonieme bronnen.

'Verraad van binnenuit'

Netanyahu heeft herhaaldelijk ontkend dat hij waarschuwingen heeft ontvangen. In de aanklacht tegen de media voert hij aan dat Haaretz het nieuws heeft gepubliceerd ondanks zijn ontkenning. Andere media verwijt hij dat ze het bericht hebben overgenomen of uitvergroot. Een commentator van Haaretz wordt "verraad van binnenuit" verweten.

Netanyahu had Haaretz eerder gevraagd het gewraakte artikel in te trekken, een verontschuldiging te publiceren en hem 1 miljoen sjekel (ruim 287.000 euro) schadevergoeding te betalen. Haaretz wees dat verzoek af en liet weten dat de berichtgeving het resultaat was van uitgebreid, op bronnen gebaseerd onderzoek, en dat de krant bereid was de berichtgeving voor de rechter te verdedigen.

De premier eist nu via de rechter ten minste 2,6 miljoen sjekel (ruim 747.000 euro) schadevergoeding van de gedaagde media. Volgens de Israëlische smaadwetgeving kunnen de mediaorganisaties en journalisten zich daartegen verweren met het argument dat de berichtgeving waarheidsgetrouw was en betrekking had op een zaak van algemeen belang, of dat het nieuws te goeder trouw is gepubliceerd na verantwoord journalistiek onderzoek. De gedaagde mediabedrijven en journalisten hebben 60 dagen om hun verweerschrift in te dienen.

Many of us of a certain age will have had their first true, good 3D video game experience with Super Mario 64. Unlike previous 3D games, the camera was an …read more

Een meerderheid in de Tweede Kamer steunt een luchtvaartbesluit waarin het kabinet nieuwe regels voor de grenzen aan geluidshinder en het aantal vluchten vastlegt. Het is voor het eerst in achttien jaar dat er zo'n nieuw Luchthavenverkeerbesluit (LVB) is.

Zo komt er een maximum van 478.000 vliegbewegingen per jaar, met maximaal 27.000 nachtvluchten. Dat is iets minder dan het aantal vluchten nu van rond de 499.000, waarvan 30.000 's nachts. De overlast per etmaal moet met 20 procent omlaag en 's nachts met 15 procent. Ook komen er regels over veiligheid, het gebruik van start- en landingsbanen en de uitstoot van schadelijke stoffen.

Volgens minister Karremans van Infrastructuur is het balanceren tussen overlast terugdringen en een open economie die niet zonder luchtvaart kan. Het luchtvaartbesluit houdt de optie open voor groei indien nieuwe stille vliegtuigen de geluidsoverlast omlaag brengen.

Een meerderheid in de Tweede Kamer steunt hem, maar daarmee is volgens sommigen nog niet gezegd dat Schiphol met dit besluit tijden vooruit kan. Een deel van de oppositie spreekt van een "juridisch onzekere weg" en wijst erop dat milieuclubs al rechtszaken hebben aangekondigd.

'Geschoffeerd'

Pro en de Partij voor de Dieren vinden dat omwonenden niet geholpen zijn met het besluit. De geringe daling van vluchten lost volgens hen de overlast, slapeloze nachten en gezondheidsproblemen niet op. Zo'n 175.0000 omwonenden rond Schiphol ondervinden al heel lang ernstige geluidshinder van de vliegtuigen.

"Honderdduizend mensen worden er letterlijk ziek van", zegt PvdD-Kamerlid Kostic. Pro-Kamerlid Kröger vindt dat de omwonenden worden "geschoffeerd". Het doet haar denken aan Groningen en de aardbevingen.

In 2024 oordeelde de rechter dat de belangen van omwonenden stelselmatig ondergeschikt waren aan de luchtvaart. Kröger en Kostic wijzen ook op de Raad van State die nog onvoldoende onderbouwd vindt welke maatregelen er komen indien geluidsnormen toch worden overschreden.

Economische belangen

Kamerlid Heutink van de Groep Markuszower vindt het Raad van State-oordeel over de luchtvaartplannen helemaal niet zo negatief en denkt dat het met de juridische problemen wel zal meevallen. Hij wijst op het belang van Schiphol, de economie en de duizenden banen op en rond Schiphol. Ook JA21, BBB, en VVD wijzen daarop. Ze vinden, net als Karremans, dat het nieuwe besluit juist duidelijkheid schept.

Als stillere vliegtuigen de geluidshinder flink terugbrengen, zou dat in de toekomst weer in groei moeten worden omgezet, vindt VVD-Kamerlid De Groot. Maar daar willen CDA en D66 randvoorwaarden voor. Het aantal vluchten mag van hen pas naar maximaal 500.000 per jaar groeien als de geluidshinder duidelijk omlaag gaat en de groei niet 's nachts plaatsvindt. De Kamer stemt daar volgende week over.

En dan hangt een ander probleem ook nog boven de luchthaven: er is geen natuurvergunning. De rechter zette er een jaar geleden een streep door. Het vorige kabinet, maar ook het huidige gedogen dat voorlopig.

Pro-Kamerlid Kröger vindt dat een extra probleem. "Een LVB zonder zicht op een natuurvergunning is juridisch zeer wankel." Karremans is het daar niet mee eens. Volgens de minister komt dat uiteindelijk goed met het in werking treden van het stikstofpakket van het ministerie van Landbouw.

De 24-jarige Pepijn van der S. uit Amsterdam werd eerder deze maand opgepakt op verdenking van deelname aan ShinyHunters. Dat is het hackerscollectief dat onder meer bekend is van de grootschalige aanval op telecomprovider Odido waarbij in februari gegevens van miljoenen Nederlanders werden gestolen.

Vandaag maakte de politie ook bekend dat Van der S. wordt verdacht van een poging tot het uitlokken van twee moorden in het buitenland. Wie is deze 24-jarige Amsterdammer en hoe raakte hij in de hackerswereld verzeild?

Vier jaar celstraf

Van der S. is een bekende van justitie: hij is 20 jaar als hij in 2023 door een politieteam thuis wordt gearresteerd terwijl hij achter zijn laptop zit. Hij wordt uiteindelijk veroordeeld tot vier jaar cel voor afpersing, het stelen van data van bedrijven en het witwassen van grote hoeveelheden cryptogeld.

Zijn advocaat Tony Boersma vertelt in 2024 over het contact met Van der S. in een aflevering van de BNR-podcast Napleiten. Volgens Boersma is de jonge hacker als kind vaak verhuisd en in contact geweest met jeugdzorg.

Van der S. heeft weinig vrienden en begint op vroege leeftijd al met hacken, aldus Boersma. Hij dealt met zijn thuissituatie door "obsessief te kloten met zijn computer" zegt zijn advocaat. Volgens Boersma gaat het mis tijdens de coronacrisis. Dan hackt Van der S. veel mensen. "Hij zag lange tijd niet dat er echte mensen achter (de beeldschermen) zaten", vertelt Boersma.

Hacken als coping

Van der S. kampt met psychische problemen, onder meer een posttraumatische stressstoornis (PTSS) en depressie. Hij wordt daarom op een aparte afdeling behandeld, het penitentiair psychiatrisch centrum. Volgens de advocaat vermijdt de jongeman oogcontact en is hij schrikachtig.

Wel bekent Van der S. in de rechtszaak alles, nog zonder zijn dossier in te zien, en geeft hij toe dat hij fout zit. Boersma vertelt dat Van der S. vervolgens diploma's haalt in de gevangenis, en dat zijn behandelingen aanslaan. De advocaat zegt "geen twijfel" te hebben dat Van der S. kansen om te laten zien wat hij te bieden heeft met beide handen zal aangrijpen.

Opvallend is dat Van der S. tot zijn arrestatie in 2023 (ook) bij een cybersecuritybedrijf werkt en vrijwilliger is bij het Dutch Institute for Vulnerability Disclosure (DIVD), een non-profit onderzoeksgroep op het gebied van cyberveiligheid.

Ethisch hacken

Van der S. komt begin dit jaar op vrije voeten en wordt in de eindfase van zijn gevangenisstraf opnieuw aangenomen bij een cybersecuritybedrijf, ditmaal Neo Security, een bedrijf dat organisaties helpt kwetsbaarheden te vinden in hun cyberbeveiliging. Dat is zo'n twee jaar geleden. Nieuwsuur sprak vandaag met de werkgever van Van der S., Benjamin Korper.

Korper is enorm verbaasd over de aantijgingen. "Ik heb hem met alle kennis van zaken een nieuwe kans gegeven, Pepijn is de slimste met wie ik ooit heb gewerkt", vertelt hij. "Hij kan in zijn eentje wat vijf mensen normaal gesproken doen."

"Toen we hem wilden aannemen, hebben we gekeken naar statistieken van mensen met een veroordeling op cybercriminaliteit", vertelt Korper. "Op een kleine uitzondering na gaan ze altijd de goede kant van ethisch hacken op." Het bedrijf gaf hem geen toegang tot de volledige gegevens en data van klanten.

Een extern bureau heeft onderzocht of er informatie is buitgemaakt bij het bedrijf en de klanten, daar zijn tot op heden geen aanwijzingen voor. Het vertrouwen van Korper in Van der S. heeft vanwege de verdenking een deuk opgelopen. "Ik zou niet snel weer iemand een tweede kans geven. Voor nu wachten we in spanning het onderzoek van het OM af."

Opgepakt door DSI

Het AD schreef vandaag dat Van der S. was opgepakt in zijn woning in de Amsterdamse Rivierenbuurt. Daarbij waren zwaarbewapende agenten van de Dienst Speciale Interventies (DSI) betrokken. Dat is een eenheid van de politie die wordt opgeroepen in situaties met een bijzonder hoog dreigingsniveau.

Op de laptop van Van der S. is informatie gevonden over twee moorden die in het buitenland zouden moeten plaatsvinden. "Er zijn aanwijzingen dat de verdachte hiertoe opdracht heeft gegeven", schrijft de politie.

Er wordt nog onderzoek gedaan naar de rol van Van der S. bij ShinyHunters. De politie benadrukt dat hij niet is opgepakt voor betrokkenheid bij de Odido-hack. Volgens de Amerikaanse FBI is Van der S. mogelijk een van de leiders van het hackerscollectief. Of die uitspraak klopt, wil de politie niet zeggen. "Ook dat is onderdeel van het onderzoek."

Van der S. zit in volledige beperkingen. Dat betekent dat hij alleen contact mag hebben met zijn advocaat. Zijn voorarrest is vandaag met 90 dagen verlengd.

Eerder dit jaar maakte NOS op 3 deze uitlegvideo over hackerscollectief ShinyHunters:

De voormalige pro-Russische presidentskandidaat van Roemenië, Calin Georgescu, is vandaag aangehouden in zijn woning nabij Boekarest. Hij wordt verdacht van fraude en het oprichten van een criminele organisatie.

Georgescu mocht de uitspraak in die rechtszaak eerder thuis afwachten onder gerechtelijk toezicht. Het Openbaar Ministerie ging in beroep tegen dat besluit. Vandaag stelde de rechtbank justitie in het gelijk. Georgescu blijft in elk geval dertig dagen vastzitten.

Honderden aanhangers van de voormalige presidentskandidaat verzamelden zich vandaag voor het gerechtsgebouw in het centrum van de Roemeense hoofdstad.

Huiszoekingen

Een onderzoeksteam van de politie deed vorige week huiszoekingen op vijf adressen, waaronder de woning van Georgescu. Dat alles in het kader van een onderzoek naar vermeende fraude en het oprichten van een criminele organisatie. Georgescu werd na die huiszoeking 24 uur vastgehouden. Hij ontkende alle beschuldigingen.

Russische inmenging

De uiterst rechtse Georgescu won begin 2024 verrassend de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Al snel waren er aantijgingen dat Rusland een socialemediacampagne had opgezet om hem, als Kremlin-gezinde kandidaat, verkozen te krijgen. Het Constitutioneel Hof annuleerde de stembusuitslag en schreef nieuwe verkiezingen uit. Georgescu werd van deelname uitgesloten.

Georgescu werd eerder aangeklaagd voor een mislukte couppoging. Samen met een groepje medestanders zou hij het Roemeense volk hebben willen opzetten tot een gewelddadige staatsgreep, nadat hij was uitgesloten van de verkiezingen. Daarnaast loopt er ook een rechtszaak tegen hem voor het verheerlijken van de fascistische leiders van Roemenië uit de jaren 30, wat verboden is in Roemenië.

Ook in die zaken ontkent Georgescu iets verkeerds te hebben gedaan.

Bij een ongeval met meerdere voertuigen op de N48 ter hoogte van Zuidwolde zijn vanmiddag twee vrachtwagenchauffeurs overleden. De weg zal tot morgenochtend afgesloten zijn.

RTV Drenthe schrijft dat het ernstige ongeluk rond 15.15 uur plaatsvond. Drie vrachtwagens en drie personenauto's waren bij het ongeval betrokken.

Door de ravage was de weg geblokkeerd:

Hulpdiensten rukten massaal uit. Zo waren er meerdere brandweerauto's en ambulances ter plaatse en werd er een traumahelikopter opgeroepen.

Huisvuil

De weg lag na het ongeluk bezaaid met huisvuil dat een van de vrachtwagens vervoerde. Ook is er volgens een woordvoerder van Rijkswaterstaat veel schade aan het asfalt en aan de vangrails ontstaan.

Door het ongeval is de N48 in beide richtingen dicht tussen knooppunt Hoogeveen en Zuidwolde. Het verkeer wordt via de N34 en N36 omgeleid. Rijkswaterstaat hoopt morgenochtend klaar te zijn met opruimwerkzaamheden en herstelwerk. Tot die tijd blijft de weg afgesloten.

Even if almost tragically impractical in a world where digital calculators are cheap as chips, mechanical calculators and their big mechanical computer brethren remain an absolute marvel of engineering. Using …read more

De Amsterdamse burgemeester Halsema stuurde in juni een persoonlijke brief aan de Amerikaanse rapper Ye met daarin het verzoek om na zijn laatste concert direct de stad te verlaten. Het stadsbestuur heeft de brief nu gedeeld nadat een journalist een verzoek wilde indienen om de brief openbaar te maken.

In de brief schrijft Halsema dat ze niet de wettelijke bevoegdheid heeft iets aan zijn aanwezigheid in Amsterdam te doen, maar het wel als haar verantwoordelijkheid ziet om duidelijk te zijn over de morele en maatschappelijke grenzen in de stad.

De rapper, die voorheen muziek uitbracht onder de naam Kanye West, verbleef begin juni een aantal dagen in het Conservatorium Hotel in de hoofdstad, toen hij twee concerten gaf in de Gelredome in Arnhem.

Weerstand tegen komst

Aan het bezoek van Ye ging veel vooraf. Nadat bekend was geworden dat hij naar Arnhem kwam voor de concertreeks, steunde een ruime meerderheid van de Tweede Kamer een motie om hem te weren vanwege zijn antisemitische uitlatingen. Minister Van Weel van Justitie zocht toentertijd tevergeefs naar aanknopingspunten om de rapper te weigeren.

Ook minister Van den Brink van Asiel en Migratie stelde dat er geen reden was om Ye de toegang tot Nederland te ontzeggen, zoals in Polen, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk wel gebeurde. En ook een kort geding dat het Centraal Joods Overleg had aangespannen kon niet verhinderen dat Ye naar Nederland kwam voor zijn concertreeks.

Antisemitische uitlatingen

De artiest is omstreden vanwege antisemitische en nazi-verheerlijkende uitspraken die hij meer dan eens deed. Zo zei Ye in een interview in 2022 dat hij van Hitler hield, bracht hij het nummer Heil Hitler uit, verkocht hij T-shirts met hakenkruizen en noemde hij zichzelf een nazi. Ook had hij in 2018 gezegd dat slavernij volgens hem een keuze was.

Zelf schreef de artiest zijn antisemitische uitspraken toe aan zijn bipolaire stoornis en zei hij er spijt van te hebben. Zo bood hij in 2023 op X in het Hebreeuws zijn excuses aan voor zijn uitspraken. Begin dit jaar excuseerde hij zich voor zijn uitlatingen in The Wall Street Journal. In die open brief stelde hij "van Joodse mensen te houden".

Afschuw

In de vertrouwelijke brief die Halsema op de dag van Ye's eerste concert in Arnhem verstuurde, zegt ze dat Amsterdam een vrije stad is en dat die vrijheid ook betekent dat denkbeelden die beledigend zijn of ongemak veroorzaken, beschermd worden. "Maar die vrijheid is niet hetzelfde als wegkijken", stelde de burgemeester.

"Deze stad is gebouwd op tolerantie en de bescherming van minderheden. Tegen die achtergrond hebben veel Amsterdammers, onder wie ikzelf, met afschuw kennisgenomen van de antisemitische, pro-nazi en haatvolle uitlatingen die u de laatste jaren heeft gedaan."

Die uitspraken dragen bij aan de normalisering van haat, vernedering en uitsluiting, schrijft Halsema. Ze noemt dit soort uitlatingen "heel pijnlijk voor Amsterdam, een stad die nog steeds de littekens draagt van de vervolging en vernietiging van de Joodse gemeenschap tijdens de Tweede Wereldoorlog".

"Ik zou u het liefst de toegang tot onze stad ontzeggen, maar volgens de Nederlandse wet moet daar een juridische basis voor zijn, zoals een gevaar voor de openbare orde, de nationale veiligheid of een bewezen risico voor strafbare delicten."

'Grootst mogelijke respect'

Halsema schrijft dat ze hem wil vragen om direct weg te gaan na zijn laatste concert. Ook vraagt de burgemeester hem om gedurende de dagen dat hij "helaas" in de stad is, zich met het grootst mogelijke respect richting Amsterdammers, en met name Joodse Amsterdammers, te gedragen. "Antisemitisme, in welke vorm dan ook, is niet welkom in Amsterdam."

Op de vraag waarom de brief nu openbaar is gemaakt, zegt een woordvoerder van Halsema dat een journalist had aangekondigd een zogeheten WOO-verzoek in te dienen om de brief te openbaren. Daarom is het schrijven nu onder journalisten verspreid. "Het was sneller en makkelijker om het gewoon te delen zonder het juridische proces", aldus de woordvoerder.

Directeur Patrick Ruivo van de Eiffeltoren in Parijs stapt eind van dit jaar op. Zijn positie is onhoudbaar geworden door het wegsturen van zijn vrouwelijke medewerkers begin deze maand. Dat deed hij op verzoek van een groep conservatieve hindoes die op de bewuste dag de derde verdieping van de Eiffeltoren zou bezoeken.

Twee dagen later schreef Le Parisien dat de vrouwelijke werknemers van de Eiffeltoren en van toeleveranciers de opdracht hadden gekregen zich "onzichtbaar te maken om deze delegatie te kunnen ontvangen".

'Vrouwen buitenspel gezet'

Het bedrijf dat het monument exploiteert, SETE, liet een onafhankelijk onderzoek instellen. Vandaag kwam de conclusie naar buiten. Die is dat het vrouwelijk personeel door "slecht functioneren en tekortkomingen" buitenspel is gezet. "Een onaanvaardbare situatie", aldus de onderzoekers.

In een brief aan zijn medewerkers in handen van Le Monde schrijft Ruivo dat hij geen opdracht heeft gegeven om de vrouwen weg te sturen, maar erkent hij dat ze niet bij het bezoek aanwezig waren. Dat spijt hem en hij neemt de verantwoordelijkheid daarvoor, zegt hij.

Het personeel liet al eerder merken niet met het besluit eens te zijn. Op 7 september - twee dagen na het bezoek van de hindoes - bleef de Eiffeltoren dicht. Het personeel ging uit protest een dag in staking.

Als de gesprekken over de sociale zekerheid te weinig opleveren, wil het kabinet in het uiterste geval 1,2 miljard bezuinigen op de onderwijsbegroting. Dat is een onderlinge afspraak tussen coalitiepartijen D66, VVD en CDA, zo blijkt uit een stuk dat in handen is van de NOS.

Hierdoor wordt de druk op D66, die zich graag profileert als onderwijspartij, vergroot. Want als het minister Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) niet lukt om op de sociale zekerheid te bezuinigen, kan de onderwijsbegroting van collega en partijgenoot Letschert hard worden geraakt.

Gat van 3 miljard euro

Nu de bezuinigingen op de sociale zekerheid uit de begroting zijn gehaald, willen de vakbonden weer praten over hervormingen in de WIA. Maar die gesprekken moeten volgens premier Jetten en minister Heinen (Financiën) uiteindelijk wel alsnog leiden tot een besparing op uitkeringen.

"Mochten de besparingen minder zijn dan verwacht, zal het kabinet met aanvullende voorstellen komen", zei Jetten vandaag. Het gaat nu nog om een gat van 3 miljard euro.

Als het kabinet het niet eens wordt over die "aanvullende voorstellen" is er een opvallende stok achter de deur: een korting op de zogeheten prijsbijstelling bij meerdere ministeries. Dat betekent dat hun budget komende jaren minder hard met de inflatie meegroeit en ze dus onderaan de streep minder te besteden hebben en moeten gaan bezuinigen.

Niet-openbaar document

De coalitiepartijen hebben in een document, dat niet met de Tweede Kamer is gedeeld, met elkaar afgesproken hoe die pijn over de verschillende ministeries moet worden verdeeld. Daarin is te lezen dat bijvoorbeeld het ministerie van Buitenlandse Zaken in dat geval nauwelijks hoeft te bezuinigen. De ministeries van Defensie en Justitie en Veiligheid krijgen helemaal geen prijsbijstelling voor hun kiezen.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zou wel hard geraakt worden; daar is nu de helft van de volledige prijsbijstelling aan toebedeeld. Dat komt neer op een bedrag van 1,2 miljard euro vanaf 2031, op een begroting van 57 miljard euro. Ook gaat er relatief veel af van het Klimaat- en Energiefonds, zo'n 200 miljoen euro.

Waarom vooral onderwijs?

Prijsbijstellingen worden in de regel niet evenredig over de ministeries verdeeld. Vaak gaat het extra budget vooral naar vier ministeries: Defensie, Infrastructuur en Waterstaat, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Justitie en Veiligheid. Die ministeries kopen veel spullen in.

Het kabinet wil nu geen korting op de prijsbijstelling bij Defensie, Infrastructuur en Waterstaat en Justitie en Veiligheid neerleggen. Daardoor komt er in de afspraken nu een groter deel van de korting bij Onderwijs terecht.

De vraag is wel of deze bezuinigingen echt door zullen gaan. Want ook voor de voorjaarsnota zal het kabinet een meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer moeten vinden. De afspraak tussen de coalitiepartijen lijkt dus vooralsnog vooral een drukmiddel op D66 om uiteindelijk tot een deal met de vakbonden te komen.

"All together now." Met die woorden opende premier Andy Burnham vandaag zijn toespraak op het Labour-partijcongres in Liverpool. Het was een verwijzing naar The Beatles, het wereldberoemde erfgoed van de stad waar hij zijn partij en het land toesprak, voor het eerst als leider van de Britse sociaaldemocraten.

"Samen trekken we een streep onder de verdeeldheid", zei de premier, die twee maanden geleden aantrad als opvolger van Starmer. "En trekken we het land dat op het verkeerde pad is beland weer recht."

Het kernwoord van Burnham is hoop. Het wordt geprojecteerd op billboards van partijbijeenkomsten en is diep verweven in al zijn toespraken. "Hoop komt voort uit een eerlijk politiek gesprek."

Burnham beloofde een grote speech, en dat werd het ook. Tjokvol risicovolle beleidsplannen, ambities en tranen van zowel het publiek als de premier zelf. Burnham verloor twee weken geleden zijn vader, die leed aan alzheimer. Vanuit die emotionele ervaring pleitte hij er in Liverpool voor de zorg voor ouderen te hervormen. Een stekelig dossier waar voorgaande Britse regeringen op vastliepen of hard voor wegrenden.

Pensioen van het slot

Ouderenzorg is in Groot-Brittannië voor een groot deel van de bevolking onbetaalbaar. De exorbitante zorgkosten kunnen erfenissen opslokken en mensen dwingen hun huis te verkopen. Bovendien houden ouderen die eigenlijk naar een verzorgingstehuis moeten, ziekenhuisbedden bezet. "Het is laf om het niet aan te pakken", vindt de premier, ook al wordt het aanpakken van dit dossier politieke zelfmoord genoemd.

"Iemand moet de pleister eraf trekken en ik ga het doen", zei Burnham. Hij stelde voor een nieuwe nationale zorgdienst op te zetten, een pot waar iedereen aan meebetaalt. Om dat mogelijk te maken gaat hij morrelen aan een ander explosief dossier: het zogenoemde 'slot' op pensioenen, een regeling waarbij pensioenen standaard meestijgen met de inflatie. Deze regeling drukt zwaar op de staatskas.

Het 'pensioenslot' ligt gevoelig bij ouderen, een grote kiezersgroep. Maar Burnham wijst erop dat ze er in ruil betere ouderenzorg voor terugkrijgen. En daarmee pakt Burnham twee grote taboes tegelijk aan: de problematische Britse ouderenzorg en de lang beschermde pensioenen.

Een ander lastig dossier dat Burnham wil aanpakken is de Brexit. "Laten we eerlijk zijn", zei hij. "Het heeft ons meer kwaad dan goed gedaan." Hij wil een top tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie later dit jaar gebruiken om het land uit te leggen wat volgens hem de verschillende opties zijn voor de langetermijnrelatie met Europa, de grootste handelspartner van de Britten. "Ik zal kijken of we consensus kunnen bereiken over een van die opties", zei hij.

Burnham belooft meer hervormingen, ook van het Britse kiesstelsel. Bij de volgende verkiezingen wil hij een discussie ontketenen over het first-past-the-post-systeem, waarbij een zetel gaat naar de kandidaat met de meeste stemmen en de rest van de stemmen niet meer meetelt. De premier wil een beweging richting een systeem van evenredige vertegenwoordiging.

Burnham besteedde nauwelijks aandacht aan het thema immigratie. Daarmee liet hij zien dat dat thema volgens hem niet de politieke zuurstof verdient die het van rechtse partijen krijgt.

Weinig financiële ruimte

Het centrale thema 'hoop' komt niet zonder prijskaartje. De Britse economie laat weliswaar voorzichtige groei zien, met 0,4 procent in juli na jarenlange stagnatie, maar er is weinig financiële speelruimte. De rente op Britse staatsleningen ligt hoog, waardoor de overheid steeds meer moet betalen om haar schulden te financieren en er minder geld overblijft voor andere uitgaven.

Daarnaast kan de oorlog met Iran de energieprijzen verder opdrijven en daarmee de inflatie aanwakkeren. In oktober volgt de staatsbegroting van de minister van Financiën, een moment waarop moet blijken hoe de Britse regering grote beleidsplannen wil financieren.

Staande ovaties

Burnham kreeg meerdere staande ovaties en de beleidsaankondigingen volgden elkaar in zo'n rap tempo op dat de BBC het nauwelijks kon bijhouden in het liveblog.

Zoals Burnham zelf erkende hebben zijn plannen grote politieke risico's en zal het niet makkelijk zijn om de kiezer ervan te overtuigen. Hij sprak door zijn eigen tranen heen over zijn overleden vader, over hoe zijn diepgewortelde politieke ideeën zijn gevormd door persoonlijke ervaringen en over het land dat hij wil achterlaten voor zijn kinderen.

Tegen zijn publiek zei hij: "U kunt het oneens zijn met dingen die ik vandaag heb gezegd. Maar ik heb u gegeven wat volgens u vaak in de politiek ontbreekt: eerlijkheid, ideeën en een duidelijke richting voor dit land, waar we allemaal van houden."

Bij de ebola-uitbraak in Congo draait het om een variant van het virus waar geen geneesmiddel of vaccin voor bestaat. In de zwaarst getroffen gebieden proberen artsen patiënten in leven te houden. Tegelijkertijd is er een race tegen de klok gaande om medicatie te vinden om het sterftecijfer omlaag te krijgen.

De Congolese arts Jacques Makuta werkt al maandenlang in een behandelcentrum voor ebolapatiënten in Bunia, in het oosten van Congo. Iedere ochtend trekt hij een beschermend pak aan om mensen zo goed mogelijk te helpen. Dan gaat hij de isolatiekamers in, waar de patiënten liggen. Zwangere vrouwen, baby's van een paar maanden oud, mensen op leeftijd. Niemand blijft door ebola gespaard.

Bundibugyo is een zeldzame ebolavariant, mede daarom is er nog geen medicatie. En iedere dag overlijden er ook patiënten. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) sterft ongeveer 48 procent van de besmette mensen in de Democratische Republiek Congo.

Hopen op doorbraak

"We doen ons best om mensen te redden en vol moed door te gaan", zegt de gedreven arts van Alima, een ngo die hier veel ebolaklinieken heeft opgezet. Toch voelt hij zich vaak ook machteloos. "Wat we doen is het behandelen van symptomen, maar we hebben geen geneesmiddel om het virus te stoppen. Het doet pijn dat we zoveel patiënten verliezen."

Maar daar wordt nu wel hard aan gewerkt. Midden in het crisisgebied, en zelfs in het ziekenhuis waar Makuta werkt, is sprake van baanbrekend onderzoek. Honderden patiënten in Oost-Congo krijgen twee antivirale middelen, of een combinatie ervan, waarvan de hoop is dat die de overlevingskansen van patiënten verhoogt.

Het is deel van een internationaal onderzoek, de Partners-studie, waarbij Congolezen samenwerken met internationale collega's en universiteiten, farmaceuten en de WHO.

In een witte tent, omgebouwd tot laboratorium op het terrein van een kliniek van Artsen zonder Grenzen, zit de Vlaamse infectieziektedeskundige Hilde De Clerck van het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) in Antwerpen. Het instituut werkt ook mee aan de studie.

In het veldlaboratorium worden bloedmonsters van patiënten door teams in beschermende pakken gecontroleerd. "Zo hopen we te zien dat de viruswaarden in het bloed dalen bij de patiënten die een of beide geneesmiddelen krijgen", legt De Clerck uit. "Ik voel wel dat de ogen van de wereld op ons zijn gericht. Natuurlijk hopen we op een wetenschappelijke doorbraak."

Frustraties

Dit is niet de eerste ebola-uitbraak waar De Clerck bij betrokken is. Als arts stond ze al meerdere keren aan de frontlinie. Daarom weet ze hoe gefrustreerd je je als arts kunt voelen terwijl je patiënten met ebola behandelt.

"Je ziet soms jonge mensen, jonge patiënten binnenkomen", vertelt ze. "Dan denk je: die is jong, die gaat het redden. Maar het virus is zo sterk, zo agressief, dat zelfs jonge mensen die verder in goede gezondheid zijn het niet redden."

Volgens De Clerck is juist daarom onderzoek naar nieuwe behandelingen zo belangrijk. "Het is ook echt een waanzinnig groot drama voor families, die vaak meerdere personen van eenzelfde gezin verliezen. We zien ook gezinnen waarvan de kinderen alleen achterblijven. Dit onderzoek is echt cruciaal."

Na tests op dieren nu studie bij mensen

Het gaat bij de proef om de medicijnen remdesivir, een bestaand antiviraal middel, en MBP134, een medicijn dat proteïnen bevat die het virus kunnen herkennen en neutraliseren. Beide medicijnen zijn op dieren getest en lijken te werken tegen de Bundibugyo-variant.

De volgende stap is de studie bij mensen. Ondertussen wordt er ook gewerkt aan een vaccin tegen deze variant en krijgen mensen ook een vaccin dat werkt tegen de Zaïre-variant om te kijken of deze ook bescherming biedt.

Intussen is het einde van de uitbraak is nog niet in zicht. "We vergelijken ebola-epidemieën met een soort brandje, omdat het zich verspreidt als een vuur. En het had zich al waanzinnig verspreid voordat we wisten dat de epidemie er was", zegt De Clerck. "En we krijgen deze brand moeilijk onder controle."

Nog steeds gaan mensen ook vaak te laat naar een ziekenhuis, als ze al heel erg ziek zijn of ze sterven thuis en besmetten anderen. "Er zijn veel meer mensen nodig om de gemeenschappen in te gaan, mensen voor te lichten over ebola en contactonderzoek te doen. We hopen dat meer mensen hulp zoeken als ze weten dat er een mogelijk medicijn is."

Zorgelozer werken

Ook de Congolese arts Makuta wacht met smart op een behandeling waarmee hij patiënten daadwerkelijk kan helpen en die hem kan beschermen, mocht hij het virus tijdens zijn werk oplopen. "Dan kunnen we zorgelozer ons werk doen."

De resultaten kunnen nog wel op zich laten wachten, waarschuwt De Clerck. "Pas als de eerste resultaten aantonen dat een (of beide) producten werken, kan de medische wereld toegang krijgen tot dat geneesmiddel of de -middelen."