NOS Nieuws - Algemeen

De Mobiele Eenheid (ME) van de politie in Utrecht kreeg gisteren te maken met zo veel geweld van supporters van KRC Genk, dat hardhandig optreden noodzakelijk was. Dat schrijft de gemeente, ook namens de politie en het Openbaar Ministerie.

Nog voordat de voetbalwedstrijd van FC Utrecht tegen het Belgische KRC Genk in de Europa League was begonnen, braken supporters van de Belgische club door de beveiliging. Ze zaten daardoor zonder kaartcontrole in het uitvak. Volgens de zogenoemde driehoek bracht dit "grote veiligheidsrisico's" met zich mee, omdat de supporters nog niet waren gefouilleerd en geïdentificeerd.

Daarop werd besloten het hele vak te ontruimen, zodat alle aanwezigen alsnog door de controle konden. De gemeente stelt dat de fans weigerden mee te werken, ook na herhaalde oproepen. "Toen zij dit niet deden en geweld begonnen te gebruiken, heeft de politie moeten optreden", schrijft de gemeente.

Zodra de ME het vak van Genk ingaat, breekt er geweld uit:

Bij de ontruiming vielen rake klappen. Geweld dat volgens de gemeente onvermijdelijk was. "ME'ers werden bekogeld met kapotgetrapte stoeltjes. De ME heeft om die reden bij de ontruiming van het uitvak geweld moeten toepassen om het forse geweld van de uitsupporters te beteugelen."

KRC Genk noemt het optreden van de Utrechtse politie "buitensporig" en "disproportioneel". De club zegt beelden en berichten te hebben gekregen waarop onnodig geweld van de politie te zien zou zijn.

Reactie FC Utrecht: 'Drie veiligheidsmedewerkers en speurhond gewond'

FC Utrecht schrijft in een reactie dat het de gebeurtenissen rondom de wedstrijd betreurt. "De ongeregeldheden in het bezoekersvak en het daaropvolgende ingrijpen van de ordediensten hebben een grote impact gehad op het verloop van de avond en op de beleving van de wedstrijd voor supporters in het stadion."

"Drie veiligheidsmedewerkers van FC Utrecht zijn gewond geraakt, evenals een speurhond. De aangerichte schade in het uitvak was dermate groot dat het onveilig was om andere KRC Genk-supporters, die op dat moment nog in bussen zaten, tot het stadion toe te laten. Deze beslissing is door FC Utrecht in samenspraak met de UEFA genomen."

"FC Utrecht hecht grote waarde aan een zorgvuldige en feitelijke reconstructie van de gebeurtenissen en werkt daarbij samen met de betrokken instanties. Zolang dit onderzoek loopt, zullen er geen verdere inhoudelijke conclusies worden getrokken."

Fans van de club die de Vlaamse publieke omroep VRT sprak, zeggen dat de ME onverwachts hun vak in kwam. "Er is nooit communicatie geweest dat wij het stadion moesten verlaten. We wisten dat er iets aan de gang was, maar niet wat. De stadionomroeper of stewards hebben niets gezegd." Volgens de fans kregen ze niet de kans om rustig uit het vak te gaan en gebruikte de politie meteen geweld.

Na de ontruiming van het uitvak in het stadion van FC Utrecht bleken daar zoveel vernielingen aangericht, dat er geen mogelijkheid meer was voor de supporters van Genk om terug te keren. KRC Genk zegt dit "ten zeerste te betreuren". Volgens de Belgische club betekende dit dat zo'n 1200 fans de wedstrijd niet zien en zaten ze daarna ook nog "onnodig uren in de bus".

Later dan de bedoeling was, kon er toch worden gevoetbald. Dat liep voor Utrecht uit op een teleurstelling, het werd 0-2 en dat betekent dat Utrecht definitief uitgeschakeld is in de Europa League.

Het treinongeluk waarbij zondag in het zuiden van Spanje 45 mensen om het leven kwamen, is waarschijnlijk veroorzaakt door een breuk in een spoorstaaf. Dat blijkt uit eerste bevindingen van het onderzoek naar de treinramp.

Het gaat volgens de onderzoekers van het Spaanse ministerie van Transport om een breuk die er al was voordat het ongeluk plaatsvond. "Gebaseerd op de informatie die we tot nu toe hebben verzameld, kunnen we aannemen dat de breuk al was ontstaan voordat de Iryo-trein zondag ontspoorde", schrijft de onderzoekscommissie.

De Iryo-hogesnelheidstrein ontspoorde zondagavond rond 19.40 uur in de buurt van Adamuz, in Andalusië. De trein kwam vervolgens op een spoor ernaast terecht. Daarna botste een Alvia-trein tegen de ontspoorde wagons, waarop ook twee wagons van deze trein ontspoorden.

Na zondag gebeurden deze week nog drie treinongelukken in Spanje. Maandagavond reed een trein in de omgeving van de Catalaanse stad Barcelona in op de brokstukken van een ingestorte muur die langs het spoor stond. Daarbij kwam een machinist in opleiding om het leven en raakten zeker 37 mensen gewond.

Diezelfde dag was in dezelfde regio nog een treinongeluk. In de buurt van badplaats Blanes ontspoorde een trein met ongeveer tien inzittenden door stenen op het spoor. Daarbij raakte niemand gewond.

Gisteren botste bij de stad Cartagena een passagierstrein tegen een bouwkraan, met enkele gewonden tot gevolg.

Machinisten willen staken

Na de treinongelukken van deze week sloegen machinisten alarm door tot een algemene spoorwegstaking op te roepen. Er zijn al langer zorgen over de veiligheid op het spoor en inmiddels vragen Spanjaarden zich af of de ongelukken van deze week toeval zijn, of het gevolg van problemen in de infrastructuur.

Zo zouden machinisten volgens de vakbond SEMAF op meerdere trajecten van het hogesnelheidsnet dagelijks onder meer "talloze gaten in het spoor en losse rails" aantreffen.

Het is nog niet bekend of het ongeluk van zondag kwam door slecht onderhoud van het spoor of een andere oorzaak had. Kort na het ongeluk stelde de Transportminister dat het spoor waar het ongeluk gebeurde vorig jaar nog was vernieuwd. Er zou volgens minister Puente 700 miljoen in het spoor zijn geïnvesteerd, waardoor het "in het perfecte staat" was. De trein zelf was vier jaar oud en daarmee "relatief nieuw", aldus Puente.

De brug in Gouda waar woensdag een auto van afviel, ging open terwijl het voertuig er nog op reed. Dat vertellen ooggetuigen aan AD Groene Hart. Daardoor belandde het voertuig in het water en kwam een 58-jarige vrouw uit Gouda om het leven.

Het ongeluk gebeurde woensdagochtend bij de Julianasluis. De bestuurder zou nog geprobeerd hebben achteruit te rijden toen de brug openging, maar tevergeefs.

Verschillende ooggetuigen zagen het gebeuren. Hulpdiensten waren snel ter plaatse en konden het slachtoffer uit het water halen. Ze werd gereanimeerd en met spoed naar het ziekenhuis gebracht, maar overleefde het niet.

De politie kan niet bevestigen of de brug inderdaad openging terwijl de auto erop reed. Ook de gemeente en provincie doen daar op dit moment geen uitspraak over, schrijft Omroep West.

Soortgelijk incident

In 2018 gebeurde een soortgelijk incident op dezelfde brug. Een 62-jarige man fietste over de brug toen die openging. Hij hield zich vast aan de reling, maar viel toch naar beneden op het wegdek. De man raakte zwaargewond, maar overleefde het.

De brug wordt handmatig bediend door een sluiswachter. Onderzoek wees destijds uit dat het om een menselijke fout ging; het slachtoffer kreeg een schadevergoeding. Ook nam de provincie maatregelen door het geluid van de bellen die te horen zijn als de slagbomen sluiten, harder te laten klinken. Daarnaast werd ook de bewegwijzering aangepast.

Een oud-medewerker van het Openbaar Ministerie wordt vervolgd voor het bezitten en verspreiden van kinderporno. Het gaat om een 51-jarige man uit Doetinchem. Ook had hij een hoeveelheid harddrugs in bezit, schrijft het OM.

Na een tip werd de man in oktober 2024 aangehouden. Uit onderzoek bleek dat hij in het bezit was van een grote hoeveelheid kinderporno. Het gaat om ruim 46.000 afbeeldingen en meer dan 450 video's.

Ook deelde hij het materiaal met anderen, waardoor hij zich schuldig heeft gemaakt aan het verspreiden ervan. De man wordt ook verdacht van het bezit van harddrugs, namelijk 150 milliliter GHB.

Ontslagen

De verdachte was geen officier van justitie en is inmiddels ontslagen, benadrukt het OM. Hij had een andere functie en was werkzaam voor het parket Oost-Nederland. Om die reden is het strafrechtelijk onderzoek in een ander arrondissement gedaan.

Op 10 april staat de man voor de rechter in Den Haag.

De Ugandese politie heeft sinds de verkiezingen van vorige week 2000 aanhangers van de oppositie gearresteerd en vastgezet. Dat zegt legerleider Muhoozi Kainerugaba, die ook de zoon is van de 81-jarige president Museveni. Hij verduidelijkt in een reeks berichten op X niet wanneer die arrestaties hebben plaatsgevonden.

Ook zouden tientallen mensen die de oppositiepartij steunen zijn gedood. Muhoozi Kainerugaba spreekt van terroristen van oppositiepartij National Unity Platform (NUP).

Volgens de legerleider is gisteren ook Muwanga Kivumbi, een partijgenoot van de NUP-leider Bobi Wine, gearresteerd. Wine, die bekend werd als Ugandese popster, was de grootste uitdager van president Museveni.

Kainerugaba stelt jacht te maken op andere leiders van Wines partij en schrijft dat iedereen die Wine steunt "moet worden vernietigd".

Correspondent Afrika Elles van Gelder:

"De zoon van de Ugandese president Museveni, die dit nu allemaal zegt, staat bekend om extreme uitspraken op sociale media. Eerder gaf Kainerugaba op X te kennen dat hij oppositieleider Bobi Wine wil onthoofden.

Uganda claimt een democratie te zijn en houdt verkiezingen maar tegelijkertijd bedreigt de legerchef dus leden van de belangrijkste oppositiepartij en noemt hen terroristen. Jongeren die ik afgelopen week in Uganda sprak tijdens de verkiezingen vrezen ook de invloed van deze zoon. Hij wordt beschouwd als de opvolger van Museveni.

De onderdrukking in Uganda neemt alleen maar toe. Veel mensen die kritisch zijn ten aanzien van de regering zitten ondergedoken uit angst ook gearresteerd te worden."

De kiescommissie riep president Museveni, die het land al 40 jaar leidt, uit tot winnaar van de verkiezingen. Hij zou 74 procent van de stemmen hebben gekregen.

Vooral jonge Ugandezen hebben weinig vertrouwen in de zittende president en willen een nieuwe leider. Internationale mensenrechtenorganisaties en oppositiepartijen stellen dat de Ugandese verkiezingen al jaren niet eerlijk verlopen. Ook maakt Museveni critici monddood en burgers van het Oost-Afrikaanse land hebben te kampen met zware repressie.

Geweld rond verkiezingen

De regering beschuldigt aanhangers van NUP van geweldsdaden tijdens de verkiezingen. NUP stelt dat het andersom was: het was juist de NUP-aanhang die werd aangevallen door de Ugandese oproerpolitie.

Tegen persbureau Reuters zegt een woordvoerder van VN-baas António Guterres dat hij zich zorgen maakt over de arrestaties en gewelddadige incidenten met leden van de oppositie. "Het internationaal recht moet gerespecteerd worden door iedereen."

Gevlucht

Oppositieleider Wine stelde al dat honderden van zijn aanhangers in de laatste maanden zijn gearresteerd en geïntimideerd omdat ze lid zijn van zijn partij.

Vorige week meldde de NUP dat Wine met geweld uit zijn woning was meegenomen. Later schreef hij dat hij niet ontvoerd, maar zelf gevlucht was. Ook tijdens de verkiezingen van 2021 meldde hij dat er een inval was geweest in zijn huis.

Het Franse Openbaar Ministerie onderzoekt of twee baby's zijn overleden aan een giftig ingrediënt in babymelk. Vanwege de verontreiniging lopen terugroepacties in tientallen landen, waaronder Nederland.

Het gaat om een besmetting met de stof cereulide, die door een bacterie wordt veroorzaakt. De verontreiniging werd voor het eerst aangetroffen in een Nederlandse fabriek van producent Nestlé. Het bedrijf startte daarom begin dit jaar een terugroepactie in meerdere landen voor de zuigelingenvoeding Little Steps 1 & Alfamino.

Het probleem was volgens Nestlé veroorzaakt door een besmet ingrediënt van een toeleverancier waarvan Nestlé de naam niet wil zeggen. Volgens het Franse ministerie van Volksgezondheid gaat het om een Chinese firma. Omdat die aan meer producenten had geleverd, startten de Franse firma's Danone en Lactalis deze week ook een terugroepactie.

In totaal geldt daarom nu voor ruim zestig landen een waarschuwing. Klanten wordt gevraagd de voeding niet meer aan kinderen te geven maar het product in te leveren bij de winkel. Ook zonder kassabon krijgen ze dan het aankoopbedrag vergoed.

Braken, diarree, lusteloos

Cereulide kan spijsverteringsproblemen veroorzaken, zoals ernstig braken en diarree. Ook kunnen baby's lusteloos worden. De klachten kunnen optreden van dertig minuten tot zes uur na het voeden.

De Franse justitie onderzoekt twee gevallen waarin zuigelingen overleden na gebruik van verontreinigde babymelk van het Nestlé-merk Guigoz. Het gaat om sterfgevallen in december en januari in Angers en Bordeaux. In die eerste stad overleed vlak voor kerst een baby van 27 dagen, in het tweede geval ging het om een kind van twee weken oud.

Een cereulidevergiftiging werd in Bordeaux in eerste instantie uitgesloten, maar het OM wil nu meer onderzoek. In Angers wezen de eerste onderzoeksresultaten daar wel op, maar zijn ook verdere testen nodig.

Vier meldingen Nederland

Nestlé-directeur Navratil heeft in een videoboodschap excuses aangeboden voor de productiefout. "Wij bieden onze oprechte excuses aan voor eventuele zorgen of ongemak", zei hij eerder deze maand. Volgens hem is de productie stilgelegd zodra men doorhad dat er iets mis was met de ingrediënten.

Een woordvoerder van Nestlé zegt dat zich in Nederland vier ouders hebben gemeld na gezondheidsklachten van hun kind. Ze benadrukt dat ouders zich niet onnodig ongerust moeten maken.

Zes kustgemeenten gaan samenwerken om toenemende drugshandel en spionagepraktijken via kleine zeehavens te bestrijden. Volgens de gemeenten is de beveiliging in grote havens zoals Rotterdam, de afgelopen jaren verbeterd, maar groeit daardoor het risico dat drugscriminelen en mensensmokkelaars uitwijken naar kleinere havens.

Het gaat om de gemeenten Den Haag, Goeree-Overflakkee, Den Helder, Harlingen, Eemsdelta en Het Hogeland. Per jaar wordt voor miljarden euro's aan drugs Nederland binnengesmokkeld, met name via grote havens. Daar is de beveiliging de afgelopen jaren flink opgeschroefd. "Voor criminelen wordt het ontzettend moeilijk om daar nog binnen te komen", zegt burgemeester Hans Broekhuizen van Het Hogeland tegen RTV Noord.

En dus houden zowel de douane als de zes gemeenten met kleinere zeehavens rekening met het feit dat er naar alternatieve manieren wordt gezocht. "Criminelen zoeken de weg van de minste weerstand", aldus Broekhuizen.

Gisteren maakte de douane bekend dat het aantal kilo's cocaïne dat in Nederlandse havens wordt onderschept vorig jaar is afgenomen. Er worden meer barrières opgeworpen om smokkel tegen te gaan - maar tegelijkertijd maken criminelen vaker gebruik van andere smokkelroutes en havens.

Drop-off op zee

Ook worden er nieuwe methoden gebruikt, zoals de zogeheten drop-off methode, zegt burgemeester van Harlingen Ina Sjerps tegen Omrop Fryslan. "Drugs komen niet meer in containers, maar worden op zee gedropt en met kleine schepen opgehaald. Met onze lange kustlijn zijn we daar extreem kwetsbaar voor."

Eerder deze maand werd een grote drugsvondst gedaan op het strand van Terschelling. Er spoelden pakketten aan met in totaal 500 kilo hasj. De politie ging uit van een mislukte overdracht op zee, waarbij de lading door de wind richting het eiland is gedreven.

Steun

Volgens Sjerps legt dat een enorme druk op de lokale politie. "De toezichthoudende en handhavende instanties hier zijn onvoldoende versterkt om dit soort criminaliteit aan te pakken." De zes gemeenten hopen door een gezamenlijke aanpak steun te krijgen van het Rijk.

Ze stellen dat er ongeveer 3 miljoen euro per jaar extra nodig is om ook de kleinere zeehavens beter te beschermen. Ze vragen de landelijke overheid het platform te steunen. "Het kan niet zo zijn dat wij er alleen voor opdraaien, financieel en qua handhaving", zegt Sjerps.

Prins Bernhard en prinses Annette gaan uit elkaar. "Na 25 jaar huwelijk hebben wij besloten te gaan scheiden. Dat doen we in goed overleg met wederzijds respect. We blijven samen de zorg dragen voor onze kinderen", laten de twee weten via de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD).

Prins Bernhard is de zoon van prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven. Hij trouwde in 2000 met Annette Sekrève. Samen kregen ze drie kinderen: Isabella (2002), Samuel (2004) en Benjamin (2008).

Het stel noemt het besluit "een moeilijke stap". "We doen daarom een beroep op ieders begrip en respect voor onze privacy."

Na de scheiding van prins Bernhard vervalt de titel van prinses voor Annette, dat laat de RVD weten aan persbureau ANP. Na hun huwelijk kreeg zij de volledige titel Hare Hoogheid Annette prinses van Oranje-Nassau, van Vollenhoven-Sekrève.

'Pandjesprins'

De twee leerden elkaar kennen tijdens hun studententijd in Groningen, waar zij psychologie studeerde en hij economie. Vervolgens trouwden ze en verhuisden naar Amsterdam, waar ze altijd zijn blijven wonen.

Prins Bernhard jr. is ondernemer. Tijdens zijn studie zette hij een koeriersbedrijf op. Later werd hij medeoprichter van allerlei ondernemingen, voornamelijk gericht op vastgoedontwikkeling. Zo kreeg hij ook zijn bijnaam 'pandjesprins', omdat hij met zijn compagnons honderden adressen op zijn naam heeft staan. Een groot deel daarvan staat in Amsterdam. Ook is hij mede-eigenaar van circuit Zandvoort.

Ook zet hij zich in voor onderzoek naar lymfeklierkanker, waar hij in 2014 van herstelde. Hij doet dat onder meer met De Hollandse 100, het jaarlijkse evenement waarbij deelnemers 10 kilometer schaatsen en 90 kilometer fietsen om geld op te halen voor onderzoek.

Prins Bernhard en Annette op het ijs tijdens De Hollandse 100 in 2024:

De politie heeft een verdachte aangehouden in verband met een mogelijke schietpartij gisteravond in Den Hoorn, bij Delft. De politie meldt dat hierbij een 16-jarige jongen uit Delft om het leven is gekomen. Hij overleed ter plaatse aan zijn verwondingen.

De politie ging af op een melding van een schietincident. Maar op dit moment kan nog niet worden vastgesteld of het slachtoffer is doodgeschoten of op een andere manier van het leven is beroofd. Dat wordt nog onderzocht.

Midden in de nacht kon de politie de verdachte aanhouden. Het gaat om een 18-jarige man uit Rijswijk. De relatie tussen verdachte en slachtoffer wordt nog onderzocht. De politie sluit meerdere aanhoudingen niet uit.

Getuigen en mensen die mogelijk camerabeelden hebben van de omgeving van de Spoorplaats, waar het geweldsincident plaatsvond, wordt gevraagd zich te melden. Op het moment van het incident waren veel mensen aan het sporten in de buurt.

Volgens lokale fotojournalisten zouden er meerdere daders gevlucht zijn op een scooter.

De ontmoeting tussen de Russische president Poetin en een hoge Amerikaanse delegatie heeft niets concreets opgeleverd. Gezant Steve Witkoff van de VS en Jared Kushner, de schoonzoon van president Trump, spraken vannacht met Poetin en zijn onderhandelaars over een mogelijk einde van de oorlog in Oekraïne.

Een adviseur van Poetin noemde het nuttige en eerlijke gesprekken en zei dat Rusland "oprecht geïnteresseerd" is in een diplomatieke oplossing.

De Oekraïense president Zelensky had eerder op de dag een ontmoeting met Trump. Nadien stelde Zelensky dat de documenten die de oorlog moeten beëindigen "bijna af" zijn. Volgens hem zijn het juist de Russen die dwarsliggen en pogingen om de oorlog te beëindigen saboteren.

Hij zei dat er er een document klaarligt met afspraken over veiligheidsgaranties, dat getekend kan worden door de VS. Wat daarin staat, is nog onduidelijk. Tijdens het gesprek dat hij met Trump had zou het vooral gegaan zijn over de bescherming van het luchtruim in Oekraïne.

Donbas-regio

Rusland stelt dat Poetin niet krijgt wat hem bij zijn ontmoeting met Trump in Alaska zou zijn toegezegd: volledige zeggenschap over de Donbas-regio. Rusland heeft daar sinds het begin van de oorlog gebied veroverd en eist dat Oekraïne de hele regio opgeeft, maar dat vindt Oekraïne onaanvaardbaar. Delen van de Donbas, dat Oekraïens grondgebied is, zijn niet in Russische handen.

De Amerikanen spraken ruim drie uur met Poetin, topdiplomaat Joeri Oesjakov en Kirill Dmitriev, de gezant die namens het Kremlin onderhandelt over het beëindigen van de oorlog,

"Zolang we de kwestie over het grondgebied niet oplossen, is er geen zicht op een langetermijnoplossing", zei Oesjakov na de ontmoeting. Later vandaag gaan delegaties uit Oekraïne, Rusland en de VS met elkaar praten in Abu Dhabi.

Volgens Oesjakov is los daarvan ook nog een gesprek tussen alleen de Amerikaanse en Russische delegaties.

Energiecrisis

Terwijl de gesprekken tussen de verschillende delegaties plaatsvinden, kampt Oekraïne met een energiecrisis. Zelensky was daarom eigenlijk niet van plan om naar het World Economic Forum in Zwitserland te gaan, maar ging er toch naartoe om daar te spreken met Trump.

Rusland voert regelmatig luchtaanvallen uit op de Oekraïense energie-infrastructuur, waardoor een groot deel van hoofdstad Kyiv zonder stroom en warmte zit.

De burgemeester van Kyiv meldde vanochtend dat bijna 2000 gebouwen in de hoofdstad nog altijd geen verwarming hebben. Na hevige aanvallen op de water- en energievoorziening riep de burgemeester degenen die dat kunnen op om de stad te verlaten en elders energie en warmte te zoeken. Het is op het moment bitter koud in Oekraïne; het wordt de komende dagen niet warmer dan -6.

Vanwege de doelgerichte aanvallen op de nutsvoorzieningen in Oekraïne heeft Nederland deze week aangekondigd 23 miljoen euro extra bij te dragen aan de energiesector. Met dat geld kan Oekraïne onder meer gas in het buitenland kopen en energiecentrales repareren.

Bij een betwiste zandbank in de Zuid-Chinese Zee is een vrachtschip met 21 opvarenden gekapseisd. Volgens het Chinese leger werden zeventien mensen in eerste instantie gered, maar stierven twee van hen later alsnog. Vier opvarenden worden vermist.

Een persoon die in kritieke toestand verkeerde, is met spoed medisch behandeld. Volgens het leger zijn er extra reddingsteams naar het gebied gestuurd om op zoek te gaan naar vermisten.

Aan boord van het schip zaten mensen met de Filipijnse nationaliteit. De boot kapseisde zo'n 55 zeemijl (101 kilometer) ten noordwesten van de Scarborough Shoal, een zandbank die China in 2012 in bezit nam maar ook door de Filipijnen wordt geclaimd. Over de omstandigheden waardoor de boot kapseisde, is niets bekend.

China claimt bijna de gehele Zuid-Chinese Zee, ook al behoort die officieel tot internationale wateren. Het is een van de drukste handelsroutes ter wereld, waar ook veel gevist wordt.

Het gebied is geregeld het toneel van confrontaties tussen Chinese en Filipijnse schepen. Beide landen patrouilleren in de wateren rond de zandbank, waar ook Vietnam, Maleisië, Brunei en Taiwan aanspraak op maken.

In augustus kwam een Chinees marineschip per ongeluk in botsing met een schip van de Chinese kustwacht, terwijl het probeerde een Filipijns kustwachtschip te blokkeren.

Wat begin jaren 90 in Praag begon als een schroothandel, groeide uit tot een van de grootste defensiebedrijven van Europa. De vooral in de productie van munitie gespecialiseerde Czechoslovak Group is vanmorgen naar de beurs gegaan in Amsterdam.

Voor het geld brengt topman en eigenaar Michal Strnad de snelgroeiende defensiegigant niet naar de beurs. De 33-jarige ondernemer heeft volgens tijdschrift Forbes een vermogen van 10,7 miljard dollar, en twee militaire Black Hawk-helikopters in zijn garage.

Zeker de afgelopen jaren is zijn Czechoslovak Group hard gegroeid. In de documenten voor de beursgang is het concern er open over: het profiteert enorm van de oorlog in Oekraïne en de spanningen in het Midden-Oosten. In twaalf fabrieken in Europa en de Verenigde Staten rollen momenteel zo'n 630.000 patronen van groot kaliber munitie per jaar van de band. Vier jaar geleden stond die productie nog op minder dan 200.000 per jaar.

Veel van die granaten gaan naar Oekraïne. Het leger daar is goed voor ruim een kwart van de totale omzet van Czechoslovak Group. Van de munitie die andere Europese landen bij het bedrijf kopen, wordt vermoedelijk ook veel doorgestuurd naar Oekraïne. Bij het concern werken ruim 14.000 mensen in Europa en de VS, verdeeld over ruim honderd bedrijven.

30 miljard waard

De Czechoslovak Group groeide de afgelopen jaren door de onrust in de wereld uit van een middelgrote Europese defensieproducent naar een wereldwijde speler. Van de zware munitie die het concern produceert, gaat 75 procent naar Europese landen. Het bedrijf claimt ook de grootste producent van munitie voor handvuurwapens te zijn.

Via een beursgang hoopt de Czechoslovak Group ook meer naamsbekendheid te krijgen. Dat moet helpen om het Duitse Rheinmetall, de grootste defensieproducent uit Europa die op de beurs ruim 80 miljard euro waard is, naar de kroon te steken.

Op de Amsterdamse beurs maakt de Czechoslovak Group vandaag een grote entree. Met een verwachte beurswaarde van minimaal 30 miljard euro zou het concern bekende grote beursfondsen zoals Philips, Ahold Delhaize, ABN Amro en KPN direct achter zich laten.

Waar Rheinmetall de afgelopen jaren de belangrijke kartrekker van de Duitse beurs werd, liggen voor de Czechoslovak Group soortgelijke kansen in Amsterdam.

Schroothandelaar

De nieuwe defensiegigant werd in 1995 opgericht door de Tsjechische ondernemer Jaroslav Strnad. De schroothandelaar bouwde een imperium op de restanten van de uiteengevallen Sovjet-Unie.

Strnad begon halverwege de jaren 90 onder de naam Excalibur Army goedkoop afgedankt en overtollig militair materieel uit Oost-Europa op te kopen en door te verkopen. Via overnames begon het bedrijf vanaf 2005 ook zelf militair materieel te produceren, vooral munitie.

Daarnaast breidde het concern de activiteiten vijftien jaar geleden ook uit met andere overnames, van een spoorwegbedrijf, vrachtwagenproducent tot een maker van radarsystemen. In 2014 voegde Strnad al zijn bedrijven samen onder de naam Czechoslovak Group.

Van vader op zoon

Vier jaar later deed hij de leiding van het concern over aan zijn toen 25-jarige zoon Michal. Die ging onverstoord verder met de overnamedrift van zijn vader. Hij breidde het concern eerst uit met een radardivisie. Vervolgens kocht hij de Spaanse munitieproducent Fábrica de Municiones de Granada en het Italiaanse Fiocchi Munizioni Group.

Vader en zoon Strnad zijn redelijk mediaschuw. In een zeldzaam interview omschreef Forbes in 2019 vader Jaroslav als een grote en kalende ondernemer met het uiterlijk van Tony Soprano uit de tv-serie The Sopranos.

De meest omstreden overname was die van Kinetic Group. De Czechoslovak Group bood ruim 2 miljard dollar om de grootste Amerikaanse producent van munitie voor handvuurwapens in bezit te krijgen. Veel Republikeinse politici, tot aan de toen nog aanstaande vicepresident JD Vance aan toe, waren fel tegenstander.

Zij stelden dat de nationale veiligheid in gevaar zou komen als de grootste kogelmaker van het land in buitenlandse handen zou komen. Uiteindelijk keurde een commissie de deal vorig jaar toch goed.

25 euro

Vandaag gaat nog geen vierde van de totale aandelen van de Czechoslovak Group naar de Amsterdamse beurs. Ze werden de afgelopen dagen voor 25 euro per stuk aangeboden bij grote beleggers, zogenoemde institutionele beleggers.

Particuliere beleggers, die volgens De Nederlandsche Bank steeds meer aandelen van defensiebedrijven kopen, konden pas na opening van de beurs instappen. Het aandeel opende vanmorgen om 09.00 uur met een prijs van 32 euro.

Veel te zeggen krijgen aandeelhouders overigens niet bij het nieuwe beursgenoteerde bedrijf. Topman Michal Strnad behoudt 99,98 procent van het stemrecht. Wel belooft het bedrijf jaarlijks 30 tot 40 procent van de winst aan aandeelhouders uit te keren.

Canada mag van de Amerikaanse president Trump niet meer meedoen aan zijn Vredesraad. Per bericht op sociale media heeft Trump Canada's uitnodiging ervoor ingetrokken.

Een reden geeft hij niet, maar waarschijnlijk heeft het te maken met de goed ontvangen toespraak van de Canadese premier Carney op het WEF in Davos dinsdag. Daarin zei Carney dat de op internationale wetgeving gebaseerde wereldorde dankzij autoritaire leiders voorgoed is verdwenen. "De sterken doen wat ze kunnen en de zwakkeren moeten het maar slikken."

Carney riep daarom middelgrote landen op zich te verenigen om samen een vuist te kunnen maken, hoewel ze misschien geneigd zijn volgzaam te zijn om hun eigen veiligheid te garanderen. "Dat akkoordje geldt niet meer", waarschuwde hij. Hoewel hij geen specifieke voorbeelden noemde, werd in een week vol spanningen rond Groenland de speech opgevat als rechtstreekse kritiek op Trumps buitenlandbeleid.

VN naar de kroon steken

Trump reageerde eerder al stekelig op Carneys woorden en zei dat Canada "zijn bestaan te danken heeft" aan de VS en wat meer dankbaarheid moest tonen voor de militaire en economische steun die het land in de loop der jaren heeft gekregen. Nu wordt het land dus ook uitgesloten van de Vredesraad, het paradepaardje van Trumps internationale beleid.

De internationale organisatie was aanvankelijk opgezet om de vrede in Gaza te bewaken, maar Trump hoopt er meer internationale conflicten mee te kunnen bezweren. Hij heeft zelfs al geopperd dat de Vredesraad de VN overbodig kan maken.

Andere landen zijn daar nog niet van overtuigd. Westerse bondgenoten als het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk hebben al aangegeven er geen deel van te willen uitmaken, landen als Polen en Italië willen het voorstel eerst voorleggen aan het parlement. Ook Spanje zegde vanmorgen af. "Bedankt, maar nee bedankt", liet premier Sánchez weten.

Canada had zich tot nu toe welwillend opgesteld over het voorstel. Een nieuwe reactie van Carney op de ingetrokken uitnodiging is er nog niet.

Hoewel er nog veel onduidelijk is over de statuten van het nieuwe orgaan, presenteerde Trump gisteren officieel de Vredesraad in Davos met negentien andere staatshoofden of regeringsleiders. Trump zei daarbij te verwachten dat uiteindelijk ongeveer vijftig landen zullen meedoen.

Aanwezig bij de ondertekening van het oprichtingsdocument waren onder anderen Trump-gezinde leiders als de Hongaar Orbán en Milei van Argentinië, naast de vertegenwoordigers van bijvoorbeeld Pakistan, Paraguay en Armenië. Rusland heeft ook een uitnodiging gekregen om mee te doen, maar dat land wil eerst nog "afstemmen met strategische partners".

Bij de oprichting werd Trump aangesteld als leider van de raad. Gevraagd of hij die positie ook zou behouden als hij geen president meer is, antwoordde de 79-jarige leider dat het zijn eigen keuze is. "In theorie is het levenslang, maar ik weet niet of ik dat wil."

Goedemorgen! In Abu Dhabi komen delegaties van Rusland, Oekraïne en de Verenigde Staten vandaag en morgen bijeen om te praten over de oorlog en in Inzell begint het laatste wereldbekerweekend in de schaatssport.

Eerst het weer: in het noordoosten kan het glad zijn door ijzel, daar geldt nog code oranje. Het wordt verder een droge dag met geregeld zon. De temperatuur loopt uiteen van 0 graden in het noorden tot lokaal 10 in het zuiden.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De EU beschouwt de Verenigde Staten nog altijd als volwaardige bondgenoot, ook na de dreigingen van Trump om Groenland in te nemen. Die boodschap geven de 27 lidstaten na een speciaal ingelaste EU-top.

Commissievoorzitter Von der Leyen prees de eenheid en vastberadenheid van de EU in de kwestie-Groenland. "We waren standvastig, zonder te escaleren", zei ze. Volgens Von der Leyen heeft dat ertoe bijgedragen dat de kou nu uit de lucht is, al erkende ze dat ook NAVO-topman Rutte een belangrijke rol heeft gespeeld.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In het noorden van het land gaat het de komende dagen vriezen en dus slaat de schaatskoorts toe. Liefhebbers laten massaal hun schaatsen slijpen en ijsclubs maken hun baan klaar.

Fijne dag!

Ambtenarenpensioenfonds ABP heeft veel minder Amerikaans schuldpapier in handen dan in maart 2025, vlak voor president Trump zijn importheffingen over de wereld uitstrooide. Dat blijkt uit hun meest recente beleggingsoverzicht, dat ABP altijd met drie maanden vertraging publiceert.

Eind maart was de waarde van de Amerikaanse staatsobligaties in de boeken van ABP nog ruim 29 miljard euro. Eind september leende ABP nog maar 19 miljard euro aan de VS uit, ruim een derde minder.

Zo'n snelle afbouw zegt iets over het gebrek aan vertrouwen in de financiële stabiliteit van de VS, vinden deskundigen. De miljarden die niet meer in Amerikaanse staatsleningen zitten, worden juist uitgeleend aan Nederland en Duitsland. In dezelfde periode is ABP aan Nederland een kleine 3 miljard euro extra gaan uitlenen en aan Duitsland ruim 6 miljard euro.

In een interview met Fox News dreigde Trump gisteren nog met "grote represailles" als Europese landen Amerikaanse aandelen of obligaties verkopen. Met zo'n 500 miljard aan pensioengeld is ABP het grootste fonds van Nederland en ook wereldwijd een belangrijke institutionele belegger.

Meerdere factoren

De vraag is of ABP bewust geld weghaalt uit Amerika of dat het uitgeleende bedrag minder waard is geworden. Zo kan de stijgende rente op een staatslening de waarde omlaagdrukken. Daarnaast kan het nieuwe Nederlandse pensioenstelsel een rol spelen. Pensioenfondsen mogen daarin risicovoller beleggen dan voorheen en doen daarom waarschijnlijk relatief veilige obligaties van de hand.

In dit geval speelt die hogere rente geen grote rol, zeggen pensioenexperts. Vlak na Trumps aankondiging van importheffingen in april 2025 steeg de obligatierente sterk, maar die stijging is vrijwel tenietgedaan. Dat zou dus maar zeer beperkt verklaren dat de Amerikaanse obligaties voor een veel lager bedrag in de boeken staan, zegt Bas Werker, hoogleraar pensioenen en verbonden aan pensioendenktank Netspar.

Ook het afbouwen van obligaties vanwege het nieuwe pensioenstelsel lijkt nog niet aan de orde bij ABP, denkt Jacintha van Bijnen van pensioenadviseur AON: "Als je Amerikaanse voor Europese obligaties verruilt, ben je niet bezig met het lozen van obligaties."

Van de hand

Bewust beleid van ABP, oftewel verkoop of niet opnieuw aankopen, lijkt dus een grote rol te spelen. "De onvoorspelbaarheid van Trump, en in bredere zin de toenemende geopolitieke onzekerheid, leiden ertoe dat ook pensioenfondsen kritischer dan voorheen kijken naar hun financiële én niet-financiële weerbaarheid", zegt Pim Zomerdijk van beleggingsadviseur Sprenkels.

Of Amerikaanse obligaties van de hand zijn gedaan vanwege Trumps beleid, wil ABP niet zeggen. Een woordvoerder laat weten geen uitspraken te kunnen doen over recente transacties of de beleggingsstrategie, om "onze deelnemersbelangen niet te schaden". Met die informatie zouden concurrerende beleggers kunnen verkopen, waardoor de belegging minder waard kan worden.

Om het pensioengeld goed te beleggen én te beschermen zoekt ABP naar stabiliteit. "Daar is onze beleggingsmix op gericht", zegt de woordvoerder. Staatsobligaties worden doorgaans beschouwd als bescherming tegen sterke schommelingen van de aandelenbeurzen en valuta.

Schuld VS

Al decennialang wordt de VS als de veilige haven van de financiële wereld beschouwd, maar door de oplopende overheidsuitgaven loopt de staatsschuld op. Daardoor groeien de twijfels of Amerika nog in staat is om die schulden af te lossen.

Een hoge schuldenlast is geen probleem zolang genoeg landen, beleggers en particulieren graag dollars in bezit hebben. Door Trumps importtarieven zet hij de handel met andere landen onder druk. Sinds zijn tweede termijn als president is de waarde van de dollar met ruim 10 procent gedaald.

Ook oefent Trump druk uit op de centrale bank, de FED, om de rente te verlagen en dreigt met ontslag van FED-voorzitter Jerome Powell. De Nederlandsche Bank waarschuwde dit najaar ook voor het risico van financiële instabiliteit en zwakkere Amerikaanse staatsobligaties.

Scandinavische pensioenfondsen

Deze week meldde zakenkrant Dagens Industri al dat een groot Zweeds pensioenfonds zo'n 7 miljard euro aan Amerikaanse obligaties van de hand heeft gedaan. Daarnaast zegt een pensioenfonds uit Groenland investeringen uit de VS weg te willen halen als reactie op Trumps dreiging om Groenland in te nemen.

Ook twee pensioenfondsen uit Denemarken hebben hun Amerikaanse staatsobligaties verkocht. Het gaat om fondsen waarbinnen leraren en academici pensioen opbouwen. "Deze beslissing is het gevolg van de zwakke Amerikaanse overheidsfinanciën", zei Anders Schelde, hoofd investeringen van het Deense lerarenpensioenfonds. Volgens hem heeft het te maken met risicobeheersing. Het geld wordt nu gestoken in minder risicovolle beleggingen.

Net als ABP zegt het Deense lerarenpensioenfonds dat het lozen van Amerikaans schuldpapier niet direct te koppelen is aan de oplopende spanningen tussen de VS en Europa. Toch valt het niet helemaal los te zien van elkaar: "Natuurlijk maakt dat het niet moeilijker om zo'n beslissing te nemen", zei Schelde.

De zorgen over het gebruik van sociale media blijven toenemen, blijkt uit het jaarlijkse socialemediaonderzoek van onderzoeksbureau Newcom, op basis van een representatief onderzoek onder 6685 mensen.

Van de 14,6 miljoen Nederlanders die actief zijn op deze platformen, zeggen 2,6 miljoen mensen zich minder gelukkig te voelen door media als WhatsApp, Facebook en TikTok. Vorig jaar waren dat er 2,4 miljoen.

7,2 miljoen mensen vinden dat het scrollen, liken en delen van berichten op sociale media een gevaar vormen voor de geestelijke gezondheid. Dat vonden vorig jaar 6,9 miljoen gebruikers.

Problematisch

Volgens Newcom-directeur Neil van der Veer ervaren we meer bijeffecten dan ooit. "De impact die het heeft op ons mentale welzijn en de mate van eenzaamheid is heel groot geworden."

Het is niet de schuld van één sociaal medium maar van alle apps samen, zegt Van der Veer.

Hoe actiever we zijn op dit soort platformen, des te meer mensen zeggen klachten erdoor te ervaren. Steeds meer mensen proberen daarom hun tijd op sociale media te verminderen: zo'n 5,5 miljoen mensen doen een poging.

Gen Z

De roep om regelgeving en regulering wordt groter, concludeert Newcom. Bijna twee op de drie Nederlanders (63 procent) zijn inmiddels voor een verbod op sociale media onder de 16 jaar. Vorig jaar was dat nog 57 procent.

Onder elke leeftijdsgroep neemt die steun toe. Maar onder gen Z'ers, tussen de 16 en 28 jaar, groeit de steun het hardst. Daar vindt inmiddels 60 procent dat er een verbod moet komen. Vorig jaar was dat nog 44 procent.

"Een enorme verschuiving in één jaar, het doorbreekt het cliché dat jongeren geen regels willen", zegt Van der Veer. "Dit is de generatie die er ervaring mee heeft, zij zien de gevaren mogelijk nog meer."

In het onderzoek noemen Nederlanders verschillende redenen waarom ze voor een verbod zijn. De meestgenoemde is dat kinderen nog niet goed om kunnen gaan met de schadelijke effecten van sociale media. Ook zou het de druk om online te moeten zijn verminderen en beschermen tegen ongepaste inhoud.

Het belangrijkste argument tégen zo'n verbod, vinden Nederlanders, is dat sociale media kinderen ook positieve vaardigheden kunnen leren.

Verslaafd

Echte telefoonverslaving komt voor, maar die categorie is vrij klein, zegt manager preventie Floor van Bakkum van verslavingsinstituut Jellinek. Niet iedereen die veel de telefoon gebruikt, is ook direct verslaafd, zegt zij.

"Jij of je omgeving moet er dan substantieel last van hebben. Veel mensen die sociale media gebruiken, hebben moeite ermee te stoppen. Maar ze hebben er tegelijkertijd niet zoveel last van dat een behandeling in de ggz nodig is."

Toch zijn de apps niet onschuldig, zegt Van Bakkum. "Mensen hebben er in toenemende mate moeite mee, daarom moeten we als samenleving manieren vinden om er beter mee om te gaan."

Van Bakkum wijst op goede afspraken, zoals telefoons die op school niet de klas in mogen. "En ook zelf kun je veel doen, maar gewoontes veranderen kost vaak meerdere pogingen."

Australië

In Australië geldt sinds eind vorig jaar een verbod op sociale media voor kinderen onder de 16. Zij mogen er geen accounts meer hebben op sociale platformen. Ondernemen de bedrijven geen stappen om accounts van kinderen te verwijderen, dan riskeren zij boetes tot omgerekend zo'n 28 miljoen euro.

Meerdere Europese landen zeggen een soortgelijk beleid te overwegen en ook de Europese Commissie denkt erover na.

Schikking

Berichtenapp Snapchat trof eerder deze week een schikking met een 19-jarige Amerikaanse vrouw. Zij stelde dat het ontwerp van het platform haar verslaafd maakte en haar mentale gezondheid heeft geschaad. Het is onbekend welke afspraken er zijn gemaakt met Snapchat of om welk geldbedrag het gaat.

Deze vrouw heeft ook zaken aangespannen tegen socialemediabedrijven van Meta (Facebook, Instagram, WhatsApp), ByteDance (TikTok) en Alphabet (YouTube), meldt Bloomberg.

In die zaken is geen schikking bereikt. CEO van Meta, Mark Zuckerberg, zal waarschijnlijk als eerste getuigen in een aankomende rechtszaak.

NOS op 3 maakte eerder deze video over de mogelijke schadelijke gevolgen van sociale media:

In het Zuid-Hollandse dorp Den Hoorn, vlak bij Delft, is donderdagavond iemand neergeschoten. Deze persoon kon niet meer geholpen worden door toegesnelde hulpdiensten en overleed korte tijd later, zo meldt Omroep West.

De schietpartij vond rond 21.40 uur plaats in een parkje vlak bij het sportpark van Den Hoorn, waar op dat moment veel mensen aan het sporten waren. Volgens lokale fotojournalisten zouden er meerdere daders bij de schietpartij zijn betrokken, die gevlucht zijn op een scooter.

Over de toedracht van de schietpartij is nog niets bekend, en het is ook nog niet duidelijk of er iemand is aangehouden. De politie doet onderzoek in de buurt van het sportpark, en vloog ook enige tijd met een helikopter boven het dorp.

Het Chinese bedrijf ByteDance, eigenaar van de populaire video-app TikTok, heeft een nieuw bedrijf in de VS opgericht waar TikTok in dat land toe behoort. Dat nieuwe bedrijf is voor het grootste deel in handen van Amerikaanse investeerders. Op die manier voldoet TikTok aan Amerikaanse wetgeving, zo meldt ByteDance.

TikTok, een van de populairste video-apps ter wereld, ligt al bijna zes jaar onder vuur in de VS en andere westerse landen omdat het moederbedrijf ByteDance sterke banden heeft met de Chinese overheid. Daardoor zouden gevoelige gegevens van gebruikers in handen kunnen komen van de Chinese overheid, zo is de vrees van westerse regeringen. Ook zou China invloed kunnen hebben op het soort video's dat gebruikers te zien krijgen, en zo de publieke opinie in westerse landen kunnen sturen.

De afgelopen jaren kregen ambtenaren in Nederland daarom al het advies om de app niet meer op werktelefoons geïnstalleerd te hebben.

Al lang aangekondigd

In zijn eerste termijn probeerde president Trump al om TikTok in de VS verboden of deels in Amerikaanse handen te krijgen, zijn opvolger Joe Biden deed hetzelfde. Officieel is de app al ruim een jaar verboden in de VS, maar de gebruikers merken daar vrijwel niets van: Trump instrueert zijn eigen ministerie van Justitie steeds om geen actie te ondernemen, in afwachting van een deal.

Die deal wordt al maandenlang aangekondigd door Trump, maar is pas nu definitief bevestigd door het Chinese moederbedrijf: TikTok US is voor net iets minder dan 20 procent eigendom van ByteDance, zo zegt het bedrijf. De rest is van tech-ondernemers zoals Larry Ellison (Oracle) en Michael Dell (Dell Technologies), persoonlijke vrienden van Trump. Daarnaast zijn investeringsbedrijven uit de VS en de Verenigde Arabische Emiraten in het bedrijf gestapt.

De EU beschouwt de Verenigde Staten nog altijd als volwaardige bondgenoot, ook na de dreigingen van Trump om Groenland in te nemen. Dat is de boodschap nadat de leiders van de 27 EU-landen gisteravond in Brussel bijeenkwamen voor een speciaal ingelaste EU-top.

"We zijn van mening dat relaties tussen partners en bondgenoten op een hartelijke en respectvolle manier moeten worden onderhouden", zei voorzitter van de Europese Raad, Antonio Costa, na afloop. Die raad bestaat uit de regeringsleiders van EU-lidstaten, namens Nederland dus demissionair premier Schoof.

Costa: "Vooruitkijkend blijven we bereid op een constructieve manier samen te werken met de Verenigde Staten aan zaken die ons beide aangaan, waaronder het scheppen van de voorwaarden voor een rechtvaardige en duurzame vrede in Oekraïne."

De leiders kwamen bij elkaar vanwege Trumps dreigement om importheffingen op te leggen aan de landen die afgelopen week militairen naar Groenland stuurden. Tot woensdagavond zei hij ook Groenland, onderdeel van EU-lidstaat Denemarken, in te willen nemen. Twee dagen terug werd bekend dat Trump afziet van die heffingen en vooralsnog ook van de wens om Groenland in te nemen. Dat was voor de EU-leiders geen reden om de top te annuleren, want de zorgen over de relatie met de Amerikanen zijn niet verdwenen.

Belangrijke partner

Commissievoorzitter Von der Leyen noemde de houding van de EU tegenover de VS de afgelopen dagen 'succesvol'. "We waren standvastig, zonder te escaleren." Ze erkent dat andere factoren waarschijnlijk ook hebben bijgedragen aan de draai van Trump, zoals de bemiddeling van NAVO-topman Mark Rutte, dalende beurskoersen en Amerikaanse binnenlandse politiek. "Het is een mix van factoren, maar onze eenheid en vastberadenheid was belangrijk."

De zachte toon richting de Verenigde Staten, na een week waarin Trump tot woensdagavond volhield Groenland in te willen nemen, laat zien hoe afhankelijk de EU nog van de VS is. Bij aanvang van de top benadrukten meerdere staatshoofden en regeringsleiders het belang van de relatie met de Amerikanen. "Voor ons zijn de VS veruit de belangrijkste partner als het aankomt op veiligheid", zei de Poolse premier Donald Tusk.

'Zakelijke relatie'

Ook voor vrede in Oekraïne zijn de Amerikanen essentieel. Zij moeten de garantie bieden dat ze Oekraïne militair steunen, wanneer Rusland een vredesakkoord zou schenden. En dus ziet de EU de VS nog altijd als een belangrijke bondgenoot en partner. "Er zijn dingen gebeurd", zegt demissionair premier Dick Schoof. "Maar je probeert vervolgens met elkaar een goede en zakelijke relatie te houden. Dit gaat ook over buitenlandse politiek en hoe je dat doet. En dan moet je het hoofd gewoon koel houden."

Concrete oplossingen om een nieuwe escalatie met de Amerikanen te voorkomen, kwamen er dan ook niet. Wel moet de EU aan de slag om onafhankelijker te worden. "Dat is hard werken en kost veel tijd", zegt Von der Leyen daarover. "De belangrijkste ingrediënten voor zo'n onafhankelijk Europa zijn economische kracht en de noodzakelijke veiligheidsinfrastructuur."

Mercosur

De leiders spraken daarnaast ook kort over het Mercosur-handelsverdrag. Het Europees Parlement besloot woensdag de invoering van het nieuwe handelsverdrag met vier Zuid-Amerikaanse landen op de lange baan te schuiven door eerst nog een juridisch advies te vragen aan het Europees Hof.

Dat is een flinke tegenvaller voor Von der Leyen, die het handelsverdrag eerder prees als voorbeeld van hoe Europa zijn afhankelijkheid van de VS en China afbouwt.

De Europese Commissie kan ervoor kiezen het verdrag voorlopig toch al in te voeren, zonder goedkeuring van het Europees Parlement. Meerdere EU-landen steunen zo'n voorlopige invoering, onder wie Nederland en Duitsland.

In het noorden van Nederland geldt geen code oranje meer, meldt het KNMI. Sinds 10.00 uur heeft het weerinstituut afgeschaald naar code geel voor Groningen, Drenthe en Friesland.

In de andere provincies geldt helemaal geen waarschuwing meer. Wel kan het plaatselijk nog glad zijn, omdat de temperatuur rond het vriespunt blijft.

Door een combinatie van regenval en vrieskou was er sinds middernacht in de noordelijke provincies sprake van ijzel. Dat maakte autowegen en fietspaden verraderlijk glad.

Gladde straten

De gladheid leidde in Drenthe voor ongelukken. In Valthermond botste een politieauto achterop een andere auto, die door ijzel van de weg was geraakt en tegen een boom was gereden. De politie wilde te hulp schieten, maar belandde bij het remmen achter op de andere auto.

Ook raakte een auto van de weg bij de A37 tussen Emmen en Hoogeveen, meldt RTV Drenthe. De auto kwam op zijn kant in de middenberm terecht. De bestuurder is ter controle naar het ziekenhuis gebracht. In Nieuw-Weerdinge raakte een vrachtwagen van de weg.

In Drenthe is het verraderlijk glad op straat en zijn verschillende ongelukken gebeurd:

Ook Rijkswaterstaat waarschuwde voor gladheid en gevaarlijke rijomstandigheden. "Het dringende advies voor weggebruikers in de desbetreffende provincies is dan ook: ga niet de weg op als dat niet nodig is." Volgens de wegbeheerder moeten weggebruikers tot het einde van de ochtend rekening houden met de gladheid.

Rijkswaterstaat laat verder weten dat de strooiwagens weer de weg op zijn gegaan om de gladheid te bestrijden. Om ijzel weg te halen, zette de wegbeheerder ook zijn speciale 'calamiteitenmachines' in, de Lavastorm en Firestorm.

Wat betekenen die codes?

Het KNMI heeft verschillende kleuren om oplopende niveaus van gevaar door het weer aan te duiden:

De laatste keer dat het KNMI een 'code rood' afgaf was in de zomer van 2023, toen zomerstorm Poly over het land trok.