NOS Nieuws - Algemeen

Christine Lagarde, de president van de Europese Centrale Bank (ECB), verdient veel meer dan dat de bank openbaar maakt. Dat schrijft de Britse zakenkrant Financial Times na eigen onderzoek.

In 2024 kreeg Lagarde volgens cijfers van de ECB een salaris van 466.000 euro. Maar daarbovenop komen volgens de FT nog extra vergoedingen, waardoor ze een totaalbedrag van 726.000 euro ontvangt.

Zo krijgt de president volgens berekening van de krant 135.000 euro voor onder andere huisvesting en nog eens 125.000 euro voor haar rol als bestuurslid bij de Bank voor Internationale Betalingen. Dat is een internationale organisatie waarin centrale banken samenwerken, een soort overkoepelende bank voor de nationale centrale banken. Die functie heeft Christine Lagarde omdat ze de baas is van de ECB.

Voor een salarisvergelijking keek de Financial Times naar Jerome Powell, het hoofd van de Amerikaanse centrale bank. Zijn loon is wettelijk vastgesteld op 203.000 dollar, omgerekend zo'n 173.000 euro. Lagarde verdient dus ongeveer vier keer zoveel. Powell zit ook in het bestuur van de Bank voor Internationale Betalingen, net als Lagarde. Hij krijgt alleen de extra vergoeding niet, omdat dat van de Amerikaanse wet niet mag.

De Britse krant legde haar onderzoek en berekeningen voor aan de ECB. De centrale bank wilde daar geen inhoudelijke reactie op geven, maar stelde wel dat haar openheid over de beloningen aan de top "in lijn is met veel andere internationale publieke instellingen".

Volgens de ECB is het salaris van de president al sinds de oprichting in 1998 zo vastgesteld. De enige verandering volgens de bank is de jaarlijkse salarisverhoging die van toepassing is op al het ECB-personeel.

De politie heeft twee jongeren aangehouden voor de brand in sporthal De Vlijt in het Groningse Bedum. Het zijn twee inwoners van het dorp, een van 18 en een minderjarige.

Op oudejaarsavond ontstond een grote brand in de sporthal. De vlammen en rook waren van ver te zien en al snel bleek het gebouw niet meer te redden.

Meer aanhoudingen in verband met de brand worden niet uitgesloten, meldt RTV Noord.

Buurtbewoners vertelden dat er die avond veel jongeren in de buurt van de sporthal waren die zwaar vuurwerk afstaken. In het onderzoek wordt gebruikgemaakt van getuigen, camerabeelden en filmpjes op sociale media.

Ook morgen worden er naar verwachting honderden vluchten geannuleerd of vertraagd door het winterse weer, meldt Schiphol. Om hoeveel vluchten het in totaal gaat, is nog niet duidelijk. Volgens een woordvoerder van Schiphol wordt op dit moment de totale impact in kaart gebracht.

Ze benadrukt dat reizigers actuele vluchtinformatie moeten checken voor vertrek; het aantal vertragingen kan de komende uren nog veranderen.

Vandaag zorgde een combinatie van sneeuwbuien en harde wind ook al voor talloze annuleringen en vertragingen. "Passagiers worden zo snel mogelijk geïnformeerd en omgeboekt naar de eerstvolgende beschikbare vlucht", liet een KLM-woordvoerder weten.

NOS-weerpresentator Roosmarijn Knol:

"Vanavond en tijdens de nacht naar zaterdag blijven veel buien over ons land trekken. Daarbij is vooral aan de kust kans op onweer en hagel. Verder landinwaarts leveren de buien hoofzakelijk sneeuw op. Door de sneeuwbuien kan een sneeuwdek van enkele centimeters ontstaan. De temperatuur ligt rond of iets onder het vriespunt, waardoor de sneeuw tot en met zaterdagochtend kan blijven liggen.

Er is ook kans op gladheid omdat wegen die nat zijn door smeltende sneeuw of smeltende hagelsteentjes bevriezen zodra de temperatuur van het wegdek onder nul uitkomt. Deze vorm van gladheid zie je veel minder goed in vergelijking met een laagje sneeuw op de weg en is dus extra verraderlijk.

Zaterdag overdag en ook zondag verandert er aan het weerbeeld weinig. Het is een komen en gaan van winterse buien en tussendoor breekt de zon door. Het warmt overdag op tot net iets boven het vriespunt. Tijdens een winterse bui koelt het in rap tempo weer af. In de nacht vriest het. Zeker op de plaatsen waar het sneeuwdek blijft liggen is het nog een fractie kouder en is er kans op matige of strenge vorst. Dat zijn temperaturen tussen -5 en -10 graden."

De problemen op Schiphol zijn het gevolg van een combinatie van omstandigheden. Zo moeten de landingsbanen sneeuwvrij gemaakt worden en heeft het ontijzen van de toestellen invloed.

"Ook de sterke westenwind zorgt ervoor dat er maar twee banen vrij zijn voor vertrek en landen", zegt een woordvoerder van Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL). Normaal gesproken zijn dat er drie.

Momenteel kunnen er door de winterse omstandigheden per uur ongeveer twintig toestellen landen en twintig toestellen vertrekken, aldus de LVNL-woordvoerder. Tijdens het drukste moment kunnen op Schiphol normaal ongeveer zestig toestellen per uur landen.

Vluchten op Eindhoven Airport en Rotterdam/The Hague Airport ondervinden vooralsnog geen hinder van het weer.

Een bezoek van de tienerdochter van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un aan een familiegraf kan wel eens betekenen dat zij de beoogde opvolger van haar vader is. Dat zeggen experts in de gesloten dictatuur in Oost-Azië.

Op beelden die vandaag door Noord-Koreaanse staatsmedia zijn gepubliceerd, is te zien hoe Kim Ju-ae op de eerste rij stond met haar ouders en diep boog in het Kumsusan Paleis van de Zon in Pyongyang.

In dat gebouw, dat dienst doet als mausoleum, liggen de gebalsemde lichamen van haar overleden grootvader en overgrootvader.

"Dit mausoleum is echt het kloppende hart van de persoonlijkheidscultus rondom de grote leider in Noord-Korea", zegt hoogleraar Koreastudies Remco Breuker. "Je gaat er niet zomaar naartoe. Ze wordt in ieder geval serieus genomen als mogelijke opvolger van haar vader."

Eerste secretaris

Het bezoek wordt gezien als een politiek georkestreerde zet. Een volgende stap zou kunnen zijn dat Kim Ju-ae een hoge functie krijgt in het Noord-Koreaanse bestuur. Dat zou kunnen worden aangekondigd op het aanstaande congres van de Arbeiderspartij, de regerende partij in de eenpartijstaat.

Op het congres worden nieuwe beleidsprioriteiten vastgesteld en benoemingen gedaan. Wanneer het congres plaatsvindt, is nog onduidelijk. Volgens de Zuid-Koreaanse inlichtingendienst zal het vermoedelijk deze of volgende maand zijn.

Een expert meldt aan persbureau AP dat Kim Ju-ae tijdens het congres de functie van eerste secretaris van de Arbeiderspartij zou kunnen krijgen. Dat is de op één na hoogste functie binnen de partij. Andere deskundigen stellen echter dat ze daarvoor nog te jong is en mogelijk een functie op een lager niveau krijgt.

Kim Jong-un (41) is de derde van zijn familie die Noord-Korea regeert sinds de oprichting van het land in 1948. Hij herdenkt belangrijke momenten vaak door een bezoek te brengen aan het Kumsusan-paleis en eer te betuigen aan zijn vader en grootvader, Kim Jong-il en Kim Il-sung.

Kim Ju-ae verscheen voor het eerst in staatsmedia in november 2022. Daarna vergezelde ze haar vader bij tal van evenementen, waaronder militaire parades en raketlanceringen. In september nam haar vader haar mee op zijn bezoek aan Peking.

In januari 2024 zei de Zuid-Koreaanse inlichtingendienst al dat ze waarschijnlijk de opvolger van haar vader zou worden. Andere deskundigen zijn terughoudender. Zij wijzen op haar jonge leeftijd en de geschiedenis van de machtshiërarchie van Noord-Korea, die altijd door mannen werd gedomineerd. Hoe oud Kim Ju-ae is, is niet bekend. Volgens sommigen is ze 13 jaar, anderen houden het op 14 of 15 jaar.

Hoogleraar Breuker denkt dat haar gender geen 'probleem' hoeft te zijn. "Noord-Korea is een ontzettend patriarchaal land, waar mannen alles lijken te beslissen en alle belangrijke posities bezetten. Maar zij heeft het bloed van haar vader, grootvader en overgrootvader in haar aderen stromen en dat telt zwaarder."

Veel niet duidelijk

Over het privéleven van de Noord-Koreaanse leider is zeer weinig bekend. Volgens het Zuid-Koreaanse persbureau Yonhap hebben Kim en zijn vrouw Ri Sol-ju mogelijk nog twee andere kinderen, maar dat is nooit bevestigd door staatsmedia.

Breuker zegt dat Kim Ju-ae mogelijk niet de enige potentiële opvolger is. "Het is wel waarschijnlijk dat zij wordt klaargestoomd om hem eventueel op te volgen. We weten alleen niet hoeveel kinderen hij heeft en als we afgaan op zijn vader en grootvader, dan kun je ervan uitgaan dat hij ook kinderen bij verschillende vrouwen heeft, die niet van elkaars bestaan op de hoogte zijn."

Er komen mogelijk nog anderen in aanmerking voor opvolging, zoals een zus van de Noord-Koreaanse leider. "Vaak is tot op het laatst niet duidelijk wie er als eerste uit die strijd komt, omdat de partij die strijd niet aan het volk wil laten zien en het zoveel mogelijk achter de schermen laat afspelen", zegt Breuker.

Anticiperen op plotselinge dood

Mogelijk heeft Kim Jong-un ook geleerd van toen hij na de plotselinge dood van zijn vader de nieuwe leider werd, zegt Breuker. "Hij was zelf ook relatief jong, eind twintig. Door al vrij vroeg een een potentiële kandidaat te presenteren, probeert hij daarop te anticiperen. Hij is nog maar begin 40, maar de geruchten over zijn slechte gezondheid zijn hardnekkig. Hij zou te veel roken, te veel drinken en te weinig slapen. Ook weegt hij te veel. Daarom wordt er wel rekening mee gehouden dat hij vroeger overlijdt dan de gemiddelde Noord-Koreaan."

Een nieuw jaar, een frisse start, en dus is het weer tijd voor goede voornemens. Na dry January, een maand lang geen alcohol drinken, wint de 75 hard challenge aan populariteit. Via social media roepen mensen elkaar op om met deze "alles-of-niets uitdaging" de knop om te zetten. Maar is zo'n strak regime wel de beste manier om aan jezelf te werken?

De uitdaging is in 2019 bedacht door Andy Frisella, een Amerikaanse ondernemer en podcaster. De regels zijn simpel, maar eisen veel discipline. 75 dagen lang moet je twee keer per dag 45 minuten sporten, gezond eten, geen alcohol drinken, bijna 4 liter water drinken, tien bladzijdes uit een non-fictie boek lezen en een progressiefoto maken. Red je het een dag niet, dan begin je weer opnieuw.

Stok achter de deur

Bo-Lynn Hartman postte als stok achter de deur een video op Tiktok waarin ze zegt dat ze de challenge gaat doen. "Afgelopen jaar ben ik bevallen. Met de 75 hard hoop ik voornamelijk wat meer structuur qua voeding en sport terug te krijgen." Naar aanleiding van haar filmpje is zij een groepschat gestart waar tientallen mensen zich voor hebben aangemeld. "Zo kunnen we elkaar motiveren om door te zetten en kunnen we elkaar tips geven over voeding. Hoe je bijvoorbeeld kan voorkomen dat je gaat snaaien na het avondeten."

De 75 Hard Challenge belooft mentale weerbaarheid en gedragsverandering. En dat kan het sommige mensen ook echt opleveren, zegt sportpsycholoog Susie Cats-Barbiers. "Voor een kleine groep kan een rigide challenge tijdelijk helpen om patronen te doorbreken."

Willen vs. moeten

Over het algemeen werken strikte regels vooral op de korte termijn, zegt Cats-Barbiers. "Ik vraag me oprecht af hoe duurzaam deze challenge is. Als je dag in dag uit bezig bent met iets moeten, 'Ik moet twee keer sporten' en 'ik moet nu 10 bladzijden lezen', dan leg je een enorme druk op jezelf."

Voor Hartman, die net aan de challenge begonnen is, is het ook spannend of ze het gaat afmaken. "Ik heb het daarom ook een beetje aangepast zodat ik het wel kan volhouden. Dus in plaats van twee keer 45 minuten sporten, doe ik twee keer een half uur."

Cats-Barbiers denkt dat het beter is als je verandering in kleine stapjes doet. "Als je meer wil sporten, begin dan niet gelijk met twee keer per dag, maar bijvoorbeeld met elke dag buiten wandelen en twee of drie keer per week sporten. Kleine veranderingen houd je vaak langer vol en leg de nadruk op willen in plaats van moeten."

Dat beaamt inspanningsfysioloog Thijs Eijsvogels van het Radboudumc. Volgens hem is zoveel sporten vanuit gezondheidsperspectief helemaal niet nodig. "De richtlijn is ongeveer 150 minuten beweging per week. Meer dan de helft van de mensen haalt dat niet eens. De grootste gezondheidswinst zit in de stap van een inactieve leefstijl naar een actieve leefstijl, niet in extreem veel sporten."

Kwetsbaar

Vooral voor mensen die al last hebben van een verstoorde relatie met eten en beweging brengt de challenge risico's met zich mee, vertelt Cats-Barbiers. "Voor mentaal kwetsbare mensen of mensen die niet lekker in hun vel zitten, kan zo'n challenge schadelijk zijn. Zeker als er al gevoeligheid is rond eten of lichaamsbeeld. Dan kan het bestaande negatieve patronen versterken."

Onderdelen zoals de dagelijkse progressiefoto's en strikte eetregels verdienen volgens sportpsycholoog Cats-Barbiers dus nuance. "Word je er blij van om elke dag een foto te maken en kun je er mild naar kijken? Dan prima. Maar als je alleen maar ziet wat 'niet goed' is aan jezelf, dan kan dat heel veel negatieve impact hebben."

Blessures

Ook vanuit fysiek perspectief plaatst inspanningsfysioloog Eijsvogels kanttekeningen. "Als je iedere dag ineens twee keer gaat sporten en je bent dat niet gewend, dan ligt het risico op blessures echt op de loer. Dat is een belangrijk risico: te hard van stapel lopen."

Hartman ziet het als een "dry January XXL". "Na de feestdagen voelt iedereen zich altijd wat minder in zijn lijf. Met deze challenge hoop ik lekker de knop om te kunnen zetten. Het gaat mij ook niet om perfectie, maar ik heb wel heel veel zin om mij deze zomer weer goed in mijn eigen lichaam te voelen."

Afgelopen nacht is er voor de derde keer in een week tijd een explosie geweest aan de Jan Luikenstraat in Oosterhout. Woensdag werd er in dezelfde straat in een tuin ook al een explosief gevonden dat niet was afgegaan.

De eerste twee explosies vonden vorige week vrijdag plaats bij het huis van een 90-jarige man. De bewoner moest vanwege de schade zijn huis uit. Hij werd naar het ziekenhuis gebracht voor onderzoek, omdat hij mogelijk te veel rook had ingeademd.

Oudere man

Vier dagen later werd in het naastgelegen huis een explosief gevonden, meldt Omroep Brabant. Dit huis werd door de burgemeester gesloten om de dreiging weg te nemen en de rust in de wijk terug te brengen. Ook werd een cameramast geplaatst.

Toch vond er vannacht een explosie plaats bij een andere woning in de straat. Volgens ooggetuigen gebeurde dit opnieuw bij een woning van een "oudere man". Wie erachter zit, is nog niet duidelijk.

Burgemeester Van Grootheest heeft de straat aangewezen als veiligheidsrisicogebied. In zo'n gebied mag de politie preventief fouilleren. In de straat komen beveiligingscamera's. Ook wordt een steegje dat grenst aan de straat extra verlicht. "Het raakt me enorm. We doen er alles aan om dit te laten stoppen", zegt de burgemeester tegen de omroep.

'Wie is de volgende?'

De schrik bij buurtbewoners zit er in ieder geval goed in. "Je gaat denken: wie is de volgende? Je weet niet of het op hem gemunt is of dat het gaat om uit de hand gelopen kattenkwaad. Wij denken er zelfs aan om camera's op te hangen", zei een buurtbewoonster vorige week al.

De recherche is bezig met onderzoek naar de explosies in de straat.

Het overgrote deel van de mensen die bij nieuwjaarsbrand in Crans-Montana gewond raakten, is in levensgevaar. Van 80 tot 100 slachtoffers is de toestand kritiek, zei de directeur Stéphane Ganzer van de veiligheidsregio in het gebied tegen de Franse radiozender RTL.

"We weten dat bij gewonden die derdegraads brandwonden over ongeveer 15 procent van het lichaam hebben, de kans bestaat dat ze binnen uren of dagen sterven", ging hij verder. Bij de brand zijn ongeveer 115 mensen gewond geraakt. Alleen al in een ziekenhuis in Lausanne liggen dertien slachtoffers van wie het lichaamsoppervlak voor meer dan 60 procent is verbrand.

De brand heeft tot dusver aan ongeveer 40 mensen het leven gekost. Hij is vermoedelijk ontstaan door het afsteken van zogenoemde ijsfonteinen. De Franse tv-zender BFMTV heeft twee foto's gepubliceerd waarop mensen te zien zijn die champagneflessen met brandende fonteinen omhoog houden.

Op een van die foto's is te zien dat het plafond daarboven vlam vat. Het vuur verspreidde zich razendsnel. Dat wijst erop dat er mogelijk brandbaar materiaal in het plafond zat. Duidelijk is dat het vuur zich in zeer korte tijd verspreidde.

De brand brak rond 01.30 uur uit in de kelder van Le Constellation. De beginnende brand veranderde vrijwel onmiddellijk in een vuurzee. Volgens getuigen was er maar één trap naar boven waarlangs de bezoekers konden ontsnappen.

De Nederlandse Stefan woont al bijna zijn hele leven in Crans-Montana. "Ik was een vaste klant", zegt hij. "Het was echt een plek waar jongeren tussen de 18 en 22 jaar naartoe gingen. Iedereen van onze leeftijd kwam daar."

Hij was er zelf nog op oudjaarsdag om met zijn vrienden zijn verjaardag te vieren. "Een dag voor Nieuwjaar ben ik jarig en toen hebben we er ook nog gezeten. Dus het is echt heftig om het zo te zien. En dan ga je wel denken, woh. Als ik nog een extra bacootje had besteld zat ik daar ook nog."

Een trap

Stefan bevestigt dat er maar één uitweg uit de kelder was. Die uitweg was de trap die naar de begane grond leidde. "Als je driehonderd man via een trap moet evacueren is dat heel moeilijk. Je weet niet hoe het is gebeurd, hoe de mensen hebben gereageerd. Er is natuurlijk paniek."

Inwoners over de paniek die uitbrak:

"Dit is een nationale ramp voor Zwitserland en het kanton Wallis", zegt Edmond Cocquyt uit Gent. Hij komt al 30 jaar in Crans-Montana en was er gisteren ook, met zijn gezin. Ze hadden een appartement gehuurd tegenover het café.

"Ik kwam juist van een ander café en zag de lijken op straat liggen. Dat was voor mijn deur en daar zag ik de witte lakens van de dode mensen en de aluminiumdekens van mensen die brandwonden hadden. Er was totale chaos. Je zag mensen van wie vingers ontbraken. Mensen die volledig verbrand waren. Wat het ergste was, was het schreeuwen. Het schreeuwen van jonge meisjes van de pijn op het moment dat ze op brancards werden geheven. Dat schreeuwen ging door merg en been. En het duurde maar en duurde maar, uren aan een stuk."

Ook Cocquyt zegt dat er vanuit de kelder maar een trap naar boven was. "Er was maar een uitgang en dat is vrij bizar. Zwitserland stelt hoge eisen aan alles. Dat ze zoiets hebben toegelaten is vrij bizar. In België moet een keldercafé altijd twee uitgangen hebben. Waarschijnlijk is dat in Zwitserland ook zo, maar is er iets misgegaan. Ze gaan dat op het bot onderzoeken. Ze willen weten wat er hier gebeurd is en wie er schuldig is."

Cocquyt hoorde dat in Zwitserland champagne, cava of spumante vaker met vuurwerk wordt geserveerd. "Zwitserland is ongelofelijk duur. Dus als je dan champagne koopt per fles à 200-300 euro, dan krijg je daar wat vuurwerk bij. En schijnbaar heeft dat de brand veroorzaakt.

Aanbod uit Nederland

De drie Nederlandse brandwondencentra - in Beverwijk, Rotterdam en Groningen - hebben Zwitserland hulp aangeboden om slachtoffers van de cafébrand in Crans-Montana op te vangen.

Zwitserland is nog niet op het aanbod ingegaan. "De Zwitsers bekijken of het nodig is om van het aanbod gebruik te maken", zegt Eelke Bosma van het Brandwondencentrum in Groningen.

Toch is besloten om vast met voorbereidingen te beginnen. "Omdat er zo veel slachtoffers zijn, is het al vrij snel zo dat de capaciteit voor medische zorg wordt overspoeld. Dus hebben we gisteren geïnventariseerd hoe veel patiënten we kunnen overnemen zonder de acute capaciteit voor de Nederlandse zorg in gevaar te brengen."

De inventarisatie heeft opgeleverd dat er zes bedden beschikbaar zijn voor de slachtoffers in Zwitserland. Bosma vindt het logisch dat Zwitserland eerst naar de omringende landen kijkt, ook vanwege de reisafstand. "Waar het ons om gaat is dat deze patiënten de best mogelijke zorg krijgen. Dus als wij een bijdrage kunnen leveren doen we dat graag."

Fransen en Italianen

President Macron zegt dat ook Franse ziekenhuizen gewonden zullen opnemen. Zeker zes Fransen raakten gewond, acht worden er nog vermist. De kans is groot dat ze zijn omgekomen. De identificatie van de doden verloopt moeizaam, omdat veel van hen volledig zijn verbrand. DNA- en gebitsonderzoek moet uitwijzen wie ze zijn.

Er worden ook nog zes Italianen vermist. Dertien van hun landgenoten liggen in het ziekenhuis. De eerste dode van wie de identiteit bekend is gemaakt, is de 16-jarige Emanuele Galeppini, een talentvolle golfer. De Italiaanse golffederatie heeft zijn overlijden bekendgemaakt.

Andere landen

Veertien gewonden zijn naar Polen overgebracht. België vangt vier gewonden op. Voor zover bekend zijn er geen Nederlanders omgekomen of gewond geraakt.

In Zwitserland zijn vijf dagen van nationale rouw afgekondigd.

Goedemorgen! Bij het Nationaal Archief vervalt traditiegetrouw op de eerste werkdag van het jaar de geheimhouding van talloze archiefstukken en de Nederlandse darter Van Veen staat in de halve finale op het WK Darts in Londen.

Eerst het weer: Vandaag vallen er talrijke winterse buien en staat er een gure, matige tot krachtige, westenwind. Het wordt 2 tot 5 graden, maar in buien is het wat kouder en dan kan vooral landinwaarts de sneeuw tijdelijk blijven liggen. De komende dagen wordt het kouder en neemt de kans op sneeuw verder toe.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Vannacht overleed een automobilist in Rotterdam nadat hij op de pijler was gebotst. Het ongeluk gebeurde bij een viaduct op de President Rooseveltweg bij een flauwe bocht, waar een laag sneeuw en hagel lag. Ook op andere plekken heeft de gladheid geleid tot ongelukken.

Mensen die de komende dagen de weg op gaan, moeten uitkijken voor gladheid, waarschuwt Rijkswaterstaat. Vanochtend vroeg en morgen de hele dag kan het glad zijn door winterse buien. Voor het hele land behalve de Waddeneilanden geldt code geel. Naar verwachting geldt de weerswaarschuwing tot zaterdagavond.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In tegenstelling tot Scheveningen ging de nieuwjaarsduik in Heerde gisteren wel door. "Het was heerlijk", zegt een van de deelnemers. "Tropische temperaturen, heerlijk zonnig."

Fijne dag!

De overheid moet meer toeslagen automatisch uitkeren, en te veel uitbetaalde toeslagen niet meer terugvragen. Daarop wijzen onderzoekers en betrokkenen, ook met het oog op de kabinetsformatie.

De overheid pompt grote bedragen rond om ervoor te zorgen dat mensen hun huur, zorg en kosten voor de kinderen kunnen betalen. Tegelijk lopen steeds meer burgers grote schulden op door diezelfde toeslagen.

Mensen moeten tal van gegevens verstrekken als ze huur-, zorg- of kinderopvangtoeslag aanvragen. Dat de complexiteit van het systeem grote negatieve consequenties kan hebben, wordt keer op keer duidelijk.

Proactief

De Nationale ombudsman vindt dat overheidsinstanties meer informatie over burgers met elkaar moeten kunnen uitwisselen. Dan zouden meer mensen de steun krijgen waar ze recht op hebben.

"Dat de overheid mensen overvraagt, weten we uit wetenschappelijk onderzoek", zegt Fatma Capkurt, docent staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden en lid van de Staatscommissie rechtsstaat. "Dan is het vreemd om te zeggen dat mensen het toch gewoon zelf moeten uitzoeken. Als burgers recht hebben op een toeslag, moet de overheid er alles aan doen om ervoor te zorgen dat mensen die krijgen."

Dat besef is er inmiddels ook bij de overheid. Daar is "proactieve dienstverlening" een begrip geworden. Maar hoe doe je dat? Want overheidsinstanties mogen niet zomaar gegevens over burgers uitwisselen, iets wat nodig is om een toeslag automatisch toe te kennen en uit te keren.

Dubbele kinderbijslag

Bij één toeslag is het wel gelukt: de dubbele kinderbijslag. Die is er voor gezinnen met kinderen die extra zorg nodig hebben. Sinds 2024 wordt die toeslag automatisch toegekend en uitgekeerd. Dat werd mogelijk door een uitzonderlijke wetswijziging. Maar alleen een beperkte groep gezinnen valt onder de nieuwe wet.

"Wij krijgen dit nog steeds niet automatisch, helaas", zegt Peter Vermeulen. Zijn gezin krijgt de dubbele kinderbijslag voor zijn zoon met autisme. Om de toeslag te krijgen, moet hij telkens zeven of acht A4'tjes invullen, de zorgindicatie opnieuw opvragen en bewijs van de diagnostiek meesturen. "Als ouder met een zorgbehoevend kind ben je extra belast. Het was wel fijn geweest als ook wij de toeslagen automatisch zouden krijgen."

Vaart maken

De overheid werkt aan wetten om proactiever te kunnen worden. Zo ligt er een voorstel dat regelt dat het UWV, de Sociale Verzekeringsbank en gemeenten burgers kunnen wijzen op uitkeringen en schuldhulpverlening waar ze recht op hebben. Dat kan nu niet, omdat de instanties de benodigde informatie niet met elkaar mogen uitwisselen.

De nieuwe wet zou niet gelden voor de toeslagen. Ontzettend inefficiënt, vinden experts. Ze pleiten voor een wetswijziging die proactieve dienstverlening de standaard maakt bij de overheid. Dat zou kunnen betekenen dat overheidsinstanties informatie over inkomens en gezinssamenstelling van burgers mogen uitwisselen, onder voorwaarde dat het in het belang van de burger is.

De Landelijke Cliëntenraad komt wel met een kanttekening: het moet mogelijk zijn voor burgers om 'nee' te zeggen tegen een toeslag. "Veel mensen hebben nare ervaringen met de overheid", legt voorzitter Fatma Koser Kaya uit. "En soms betekent een extra bedrag krijgen dat je op bijvoorbeeld huurtoeslag weer moet inleveren."

De echte oplossing

Het automatisch uitkeren van toeslagen zou burgers veel leed en onzekerheid kunnen besparen, zeggen belangenorganisaties en deskundigen. Ze zien dat vooral als een stap naar de echte oplossing: een verzorgingsstaat zonder toeslagen.

Het idee is dat de toeslagen verdwijnen en mensen slechts een klein bedrag betalen voor bijvoorbeeld huur en kinderopvang. De verhuurder en crèche mogen dan subsidie aanvragen bij de overheid.

"De huidige toeslagen zijn gebouwd op de politieke wens van haarfijne herverdeling en dat maakt het systeem zo ingewikkeld", zegt Jasper van Dijk van het Instituut voor Publieke Economie (IPE). "Dat zorgt niet alleen voor fouten en terugvorderingen, het maakt het systeem ook duur voor de overheid."

Wegstrepen

Van Dijk pleit voor een systeem met inkomensonafhankelijke regelingen. Bijvoorbeeld een maandelijks bedrag per huishouden, afhankelijk van het aantal gezinsleden. Dat zou gepaard kunnen gaan met een hoger minimumloon en meer belastingschijven.

Dat maakt het belastingstelsel ook begrijpelijker voor mensen, zegt Van Dijk. "Want zoals het nu is, kan je toeslag omlaag gaan als je inkomen stijgt, maar als burger is dat niet te begrijpen."

Ook het ministerie van Financiën kwam in 2024 met scenario's hoe een einde te maken aan het toeslagensysteem. In het licht van de formatie durft Van Dijk hoopvol te zijn. D66 en CDA zijn twee van de partijen die de toeslagen willen afschaffen.

Dat zulke voornemens in de praktijk weerbarstig zijn, blijkt wel uit de plannen van achtereenvolgende kabinetten om de kinderopvangtoeslag af te schaffen. Idee is dat de opvang bijna gratis wordt voor alle werkende ouders en opvangbedrijven een subsidie krijgen van de overheid. Het huidige kabinet heeft dat plan eerder dit jaar vooruitgeschoven naar 2029.

Gladheid heeft vannacht en vanochtend in het hele land geleid tot ongevallen. De snelweg A5 tussen IJmuiden en knooppunt Raasdorp is in beide richtingen dicht door een geschaarde vrachtwagen.

De vrachtwagen heeft de vangrail geraakt, die moet vervangen worden. Naar verwachting blijft de weg tot 13.00 uur dicht.

In Rotterdam overleed vanochtend vroeg een 22-jarige man nadat hij met zijn auto in een flauwe bocht op een pijler van een viaduct was gebotst. Hij overleed in het ziekenhuis.

Op de kop

In het Noord-Hollandse Lijnden raakte een auto te water, en ook in Helmond raakte een auto van de weg. Op de Rondweg in Houten belandde een auto op de kop in de berm, schrijft RTV Utrecht. Op de A28 verloor een automobilist de controle over het stuur net voorbij de afrit Zeist en knalde tegen de vangrail.

In Heide verloor een automobilist rond 09.40 uur de macht over het stuur en kwam op de kop tot stilstand in de sloot. De brandweer moest de bestuurder uit de auto helpen, meldt de regionale omroep L1.

Op de A12 zijn strooiwagens al de hele ochtend druk bezig:

Winterse buien

Ook in Uden ging het vanochtend mis. Een streekbus belandde tegen de vangrail toen de chauffeur moest uitwijken voor twee auto's die op elkaar waren gebotst. Niemand is bij het ongeluk gewond geraakt, meldt Omroep Brabant.

Ook luchthaven Schiphol ondervindt overlast door het winterse weer. Meer dan honderd vluchten zijn vertraagd en tientallen vluchten geannuleerd.

Code geel

Rijkswaterstaat waarschuwt dat het vandaag en morgen glad kan zijn door winterse buien, vooral in het oosten van het land. Plaatselijk kan het ook glad zijn door hagel.

Hoewel er dag en nacht gestrooid wordt, kunnen er door het winterse weer op veel plekken gevaarlijke situaties ontstaan. "Omdat er minder verkeer op de snelwegen rijdt, is het risico op gladheid groter", zegt Rijkswaterstaat. "Het zout op de weg wordt namelijk minder goed ingereden."

Voor het hele land behalve de Waddeneilanden geldt code geel. Het KNMI meldt dat er een sneeuwdek van 1 tot 3 centimeter kan ontstaan, en plaatselijk mogelijk meer. Naar verwachting geldt de weerswaarschuwing tot zaterdagavond.

De Braziliaanse oud-president Jaïr Bolsonaro is terug naar zijn cel nadat hij uit het ziekenhuis is ontslagen. Dat melden lokale media. Hij werd door een politiewagen teruggebracht naar het federale hoofdkantoor van de politie. Daar zit hij een gevangenisstraf van 27 jaar uit voor het leiden van een couppoging na het verliezen van de presidentsverkiezingen van 2022.

Bolsonaro had toestemming zich te laten opereren aan een dubbele hernia. De operatie is volgens het ziekenhuis in de hoofdstad Brasilia zonder complicaties verlopen. Ook is hij behandeld voor een aanhoudende hik en brandend maagzuur. De 70-jarige was sinds vorige week woensdag tijdelijk uit zijn cel voor de operatie nadat een hoge rechter daar toestemming voor had gegeven.

Sinds 2018 is de oud-president al meermaals onder het mes geweest omdat hij tijdens een campagnebijeenkomst in 2018 in zijn buik was gestoken. Hij liep daardoor een darmbeschadiging en interne bloedingen op.

Couppoging

De Braziliaanse oud-president werd vorig jaar veroordeeld tot een gevangenisstraf van 27 jaar omdat hij geprobeerd heeft een staatsgreep te plegen na de verkiezingen van 2022. Die werden gewonnen door zijn linkse rivaal Lula. Bolsonaro, die van 2019 tot 2022 president, gaf zijn verlies nooit toe en heeft de uitslag aangevochten. Een week na de beëdiging van Lula zette hij aan tot rellen.

Uit uitgebreid onderzoek van de politie bleek dat hij ook wist van plannen om Lula en anderen te vermoorden. In het politieonderzoek kwamen veel bewijsstukken naar voren. De plannen om Lula en anderen te doden werden niet uitgevoerd omdat Bolsonaro niet genoeg steun had van het leger. Hij is ook veroordeeld voor het leiden van een gewapende criminele organisatie.

Tijdens het strafproces moest de oud-president een enkelband dragen omdat hij vluchtgevaarlijk was. Bolsonaro was bij geen van de rechtszittingen vanwege gezondheidsredenen.

Geen huisarrest

Hij zit vast in een cel op het hoofdkantoor van de politie in Brasilia, waar hij geen contact heeft met andere gevangenen. Hij zit in een cel van 12 vierkante meter en heeft daar een bed, televisie, een eigen badkamer, een bureau en airconditioning.

Bolsonaro had een verzoek ingediend om zijn straf na het ziekenhuisbezoek thuis verder uit te zitten, maar het Braziliaanse hooggerechtshof weigerde zijn celstraf om te zetten naar een huisarrest.

In Amsterdam zijn twee tieners om het leven gekomen bij een schietpartij. De politie zegt dat het gaat om een 16-jarige jongen die verbleef in Delft en een 18-jarige jongen die verbleef in Amsterdam.

Een woordvoerder van de politie voegt eraan toe dat de jongens niet ingeschreven stonden in die steden: het tweetal stond ingeschreven in azc's van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), bevestigt de politie na berichtgeving van Het Parool.

Het incident vond plaats rond 23.45 uur op brug 721 in de buurt van het Piet Wiedijkpark in het stadsdeel Nieuw-West.

Beide jongens zijn na de schietpartij gereanimeerd, maar dat mocht niet baten. Onder meer een traumahelikopter en ambulances rukten uit. De omgeving is afgezet voor onderzoek.

Er zijn nog geen aanhoudingen verricht. De politie onderzoekt of er een of meerdere verdachten betrokken zijn bij de schietpartij.

De regering van Venezuela heeft nog eens tientallen gevangenen vrijgelaten die na de verkiezingen van juli 2024 hebben deelgenomen aan protesten tegen president Maduro. Het is nog onduidelijk hoeveel mensen precies zijn vrijgekomen.

Een lokale mensenrechtenorganisatie heeft vastgesteld dat in ieder geval 55 gevangenen op vrije voeten zijn. 54 van hen zaten vast in de Tocoron-gevangenis in het noorden van het land. De autoriteiten spreken van 88 vrijgelaten personen. Dat gebeurde "na een evaluatie van dossiers", waartoe president Maduro opdracht zou hebben gegeven.

De Venezolaanse mensenrechtenorganisatieorganisatie Foro Penal onderzoekt nog hoeveel mensen exact zijn vrijgekomen.

Vorige week werden ook al tientallen mensen vrijgelaten die waren opgepakt bij de protesten na de verkiezingen van 2024. Volgens Foro Penal zitten nog 900 politieke gevangenen vast. Een aantal van hen was al voor die demonstraties opgepakt.

Repressie

Na de verkiezingen in 2024 kwam het tot gewelddadige protesten in Venezuela nadat president Maduro door de Venezolaanse kiescommissie was uitgeroepen tot winnaar, terwijl oppositieleider González maandenlang de gedoodverfde winnaar leek. Ook na de verkiezingen stelde de oppositie op basis van resultaten die ze hadden bemachtigd vast dat González de verkiezingen met 67 procent had gewonnen.

Onder meer de VS, de EU en andere Zuid-Amerikaanse landen verwierpen de verkiezingsuitslag. Desondanks werd de uitslag door het hooggerechtshof in Venezuela, dat grotendeels bestaat uit Maduro-vertrouwelingen, bekrachtigd.

De protesten werden door de autoriteiten met harde hand neergeslagen. Ongeveer 2000 mensen werden gearresteerd. Sindsdien is de repressie door het regime-Maduro toegenomen.

Mensen die de komende dagen de weg op gaan, moeten uitkijken voor gladheid, waarschuwt Rijkswaterstaat. Vanochtend vroeg en morgen de hele dag kan het glad zijn door winterse buien, vooral in het oosten van het land. Plaatselijk kan het ook glad zijn door hagel.

Hoewel er dag en nacht gestrooid wordt, kunnen er door het winterse weer op veel plekken gevaarlijke situaties ontstaan. "Omdat er minder verkeer op de snelwegen rijdt, is het risico op gladheid groter", zegt Rijkswaterstaat. "Het zout op de weg wordt namelijk minder goed ingereden."

Code geel

Voor het hele land behalve de Waddeneilanden geldt code geel. Het KNMI meldt dat er een sneeuwdek van 1 tot 3 centimeter kan ontstaan, en plaatselijk mogelijk meer. Naar verwachting geldt de weerswaarschuwing tot zaterdagavond.

Rusland heeft de Verenigde Staten formeel gevraagd om te stoppen met het volgen van een olietanker die op weg was naar Venezuela. Dat melden bronnen aan The New York Times.

De VS houdt al bijna twee weken een tanker in de gaten: de Bella I. Die was vlak voor kerst doelwit van een mislukte Amerikaanse onderscheppingspoging in de Caribische Zee. De Amerikanen hadden een verzoek gedaan om het schip te betreden, maar dat werd geweigerd door de bemanning. Enteren was geen optie, naar verluidt vanwege te weinig mankracht.

Daarna draaide het schip om en voer het richting open zee. Bella I staat sinds juni 2024 op de Amerikaanse sanctielijst, omdat het olie verscheepte voor een bedrijf van Hezbollah. Die Libanese groepering staat op de Amerikaanse lijst van terroristische organisaties.

Russische vlag op zijkant geverfd

Het schip probeert nu in de Atlantische Oceaan aan de Amerikaanse kustwacht te ontkomen. Het verzoek van Rusland om te stoppen met het volgen van Bella I kwam vannacht. Het diplomatieke bericht zou volgens bronnen zijn verstuurd aan het ministerie van Buitenlandse Zaken en aan het kantoor van de belangrijkste adviseur van president Trump, Stephen Miller.

De afgelopen dagen heeft de bemanning een Russische vlag op de zijkant van het schip geverfd, in de hoop de bescherming van Rusland te krijgen. Ook legden ze volgens de krant contact met de Amerikaanse kustwacht om te zeggen dat ze onder Russische vlag voeren. Eerder voer het nog onder Panamese vlag. Schepen die onder de vlag van een bepaald land varen, genieten volgens internationaal recht bescherming van dat land.

Daarnaast verscheen Bella I onlangs in het officiële Russische register van schepen. Daar had het een nieuwe naam, Marinera, met als thuishaven Sotsji in de Zwarte Zee.

Russische schaduwvloot

De Bella I maakt deel uit van de schaduwvloot. Dat is een netwerk van zo'n 1500 olietankers die door Rusland, Iran en Venezuela worden gebruikt om wereldwijd olie te verschepen die door het Westen is gesanctioneerd.

Die schepen varen vaak onder een valse registratie en proberen hun locatie te verhullen. Sinds het begin van de oorlog met Rusland is de schaduwvloot van groot belang voor het land om olie-inkomsten te kunnen krijgen.

Wat de schaduwvloot precies is en hoe de strijd ertegen onlangs is losgebarsten, zie je in deze video:

Het Witte Huis heeft niet officieel gereageerd op het verzoek van de Russen. Een anonieme functionaris zegt tegen The New York Times dat de regering-Trump het schip nog altijd als stateloos ziet, omdat het onder valse vlag voer toen het voor het eerst werd benaderd door de kustwacht.

President Trump stelde vorige maand een blokkade in tegen gesanctioneerde schepen die olie uit Venezuela vervoeren. Daarmee wil hij het regime van president Maduro onder druk zetten. De export van olie is een belangrijke levensader voor de Venezolaanse economie.

Tot nu toe hebben de Verenigde Staten twee tankers in de Caribische Zee in beslag genomen. Amerikaanse functionarissen hebben laten weten dat er plannen zijn om dat vaker te doen.

Nieuwjaarsdag was het bewolkt, het regende en het waaide behoorlijk hard. Meerdere nieuwjaarsduiken werden afgelast door de wind, onder andere de nieuwjaarsduik in Scheveningen. Maar er waren ook plekken waar het wel doorging. In Hengelo bijvoorbeeld was het buiten 3 graden en ook het water had een temperatuur van 3 graden.

Vanavond en in de nacht naar vrijdag zijn er nog altijd veel buien. In eerste instantie valt er regen of natte sneeuw. De temperatuur ligt net boven het vriespunt. In de loop van de nacht koelt het verder af en is op steeds meer plaatsen sneeuw mogelijk.

In het binnenland is de grootste kans dat er door winterse buien een dun laagje sneeuw ontstaat.

Plaatselijk een witte wereld

Vrijdag blijven winterse buien vanaf de Noordzee over ons land trekken. Een bui waarbij het een tijdje harder sneeuwt, of meerdere buien die relatief dicht achter elkaar komen, kunnen een witte wereld opleveren.

Meerdere buien achter elkaar worden ook wel een 'buientrein' genoemd. Tussen de buien door wordt het 2 tot 6 graden. Aan de kust blijft de sneeuw minder lang liggen, maar is er wel kans op hagel of onweer. Op de meeste plaatsen gaat het waarschijnlijk om een relatief dun laagje sneeuw van enkele centimeters.

In sommige gevallen kan er meer vallen. De Utrechtse Heuvelrug, de Veluwe en de Limburgse Heuvels zijn meestal wel de hotspots als het om sneeuwval gaat. En meerdere buien achter elkaar kunnen plaatselijk ook voor een verrassing zorgen.

Komende dagen vaker sneeuwbuien

Voor iedereen die niet zo'n fan is van sneeuw, is er minder goed nieuws. De komende dagen blijft het een komen en gaan van winterse buien. Overdag ligt de temperatuur hooguit een paar graden boven het vriespunt en 's nachts vriest het.

Vooral op plekken waar de sneeuw blijft liggen, koelt het nog verder af en blijft het wit. Vanaf maandag komen er iets minder buien.

Politieagenten en hulpverleners werden tijdens de jaarwisseling doelbewust in hinderlagen gelokt waar ze werden beschoten met vuurwerk door groepen jongeren. Dit zegt plaatsvervangend korpschef Wilbert Paulissen.

Volgens Paulissen was een duidelijk patroon zichtbaar. "Je ziet dat er opzettelijk brand gesticht wordt. Dan gaan ze ervan uit dat de brandweer komt, die komt ook en dan gaan ze vol op de brandweer met vuurwerk. Dan komt de politie en dan worden we bestookt. Vervolgens is er geweld en volgt die confrontatie."

Vuurwerk als automatisch geweer

Op sociale media staan meerdere geverifieerde filmpjes waarop is te zien hoe mensen vuurwerk vanuit kokers afvuren op individuele agenten, politievoertuigen en brandweerwagens. In sommige gevallen stoppen ze potten met zwaar vuurwerk in een buis waarmee ze het vuurwerk als een volautomatisch geweer gebruiken.

In enkele seconden worden tientallen projectielen op agenten afgevuurd die in linie andere hulpverleners beschermen:

"Het is waanzin", zegt voorzitter Nine Kooiman van de Nederlandse Politiebond. Ze reed tijdens de jaarwisseling mee met de politie en werd naar eigen zeggen zelf drie keer met vuurwerk beschoten. "Er is ongekend veel geweld tegen politiemedewerkers en andere hulpverleners."

Inzet van honderden ME'ers

In Floradorp in Amsterdam-Noord, waar de bewoners een conflict hebben met burgemeester Femke Halsema over het verbieden van het traditionele vreugdevuur, werden deze geïmproviseerde snelvuurwapens vaak ingezet tegen hulpverleners.

Maar volgens de plaatsvervangend korpschef werd op meerdere plaatsen in het land geweld toegepast tegen hulpverleners. Naast Amsterdam moest de ME ook in Rotterdam, Leidschendam, Den Haag, Leiden, Heerhugowaard, Groningen, Arnhem en Breda ingrijpen. Uiteindelijk waren honderden ME'ers nodig.

Na dagen van protesten zijn in Iran meerdere mensen om het leven gekomen, melden Iraanse media en mensenrechtenorganisaties. Stijgende kosten voor levensonderhoud hebben in verschillende regio's geleid tot protesten en confrontaties tussen demonstranten en veiligheidsdiensten. Of de doden betogers of ordetroepen betreffen, wordt uit de eerste berichten nog niet duidelijk.

De doden vielen op verschillende plekken in Iran. Het aan de regering gelieerde persbureau Fars en mensenrechtengroep Hengaw maken melding van doden in Lordegan, een stad in het westen van Iran. De autoriteiten berichten ook over een dode in Kuhdasht, een andere stad in het westen. Volgens Hengaw kwam ook in de centrale provincie Isfahan iemand om het leven.

Escalatie

De confrontaties tussen demonstranten en veiligheidsdiensten wijzen op een escalatie van de onrust die zich over het land verspreidt sinds winkeliers in Teheran zondag begonnen te protesteren. Zij maken zich kwaad over de manier waarop de regering omgaat met de dalende waarde van de Iraanse munt en de tegelijk snel stijgende prijzen.

Bij protesten in de zuidelijke stad Fasa probeerden deelnemers gisteren een overheidsgebouw binnen te dringen:

Winkeliers elders in het land voegden zich de afgelopen dagen bij de protesten en hielden winkels en kramen dicht. Ook studenten sloten zich aan. Op beelden van eerder deze week was te zien dat demonstranten anti-regeringsleuzen riepen. De politie zette op meerdere plekken traangas in.

Het lijkt inmiddels te gaan om de grootste protesten in Iran in drie jaar tijd. In 2022 volgden grootschalige demonstraties na de dood van Mahsa Amini, die was opgepakt omdat ze zich niet aan de strenge kledingvoorschriften voor vrouwen zou hebben gehouden. Die protesten werden keihard neergeslagen.

Munt gekelderd

Iran kampt met een torenhoge inflatie door sancties die de Verenigde Naties in september na tien jaar weer hebben ingesteld. Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland gaven daarvoor groen licht in de VN-Veiligheidsraad, omdat zij vinden dat Iran het atoomakkoord uit 2015 heeft geschonden en het land de ontwikkeling van een kernbom moet tegengaan.

Maandag, een dag na de eerste protesten in Teheran, nam de president van de centrale bank van Iran ontslag. President Pezeshkian wees meteen een oud-minister als opvolger aan en heeft zich bereid getoond in gesprek te gaan met de demonstranten. De vraag is of dat de onrust snel zal verminderen, nu 1 dollar inmiddels zo'n 1,4 miljoen rial waard is.

Door de brand in een bar in het Zwitserse Crans-Montana zijn ongeveer veertig mensen om het leven gekomen en raakten 115 anderen gewond, hebben de autoriteiten aan het einde van de middag bekendgemaakt. De meeste van de gewonden zijn er slecht aan toe.

"De brand is een van de ergste tragedies die ons land ooit gekend heeft", zei president Parmelin van Zwitserland op een persconferentie. Vijf dagen lang zullen de vlaggen bij het Bondspaleis in Bern halfstok gehangen worden, om de slachtoffers te herdenken.

De brand brak vannacht rond 01.30 uur uit in de bar Le Constellation, in het skiresort Crans-Montana. Dat ligt in het Franstalige deel van Zwitserland. In de loop van de dag is er langzaamaan meer informatie naar buiten gekomen over de ramp. Dit weten we nu:

Hoeveel mensen zijn er omgekomen?

De autoriteiten in Zwitserland spreken van ongeveer veertig doden, zeiden ze op de persconferentie. Een precies dodental is nog niet bekendgemaakt. Dat komt onder meer door de moeizame identificatie van de slachtoffers. De autoriteiten zijn daar druk mee bezig, maar het proces is ingewikkeld vanwege de zware brandwonden van de slachtoffers.

Het kan misschien wel weken duren voordat iedereen geïdentificeerd is. President Reynard van het kanton waar Crans-Montana ligt, noemt die onzekerheid verschrikkelijk voor de nabestaanden. Hij zei ook dat de hulpverleners alles doen wat ze kunnen.

Ongeveer 115 mensen zijn gewond geraakt, van wie de meesten er slecht aan toe zijn. "Er vechten nog steeds mensen voor hun leven", aldus president Parmelin. Veel slachtoffers zijn jongeren.

Omstanders in het ski-oord reageren geschokt op de brand:

Ondertussen zijn de ziekenhuizen in de buurt overbelast door de toestroom van patiënten. Sommige slachtoffers zijn overgebracht naar andere zorglocaties, bijvoorbeeld naar brandwondcentra in Zürich en Lausanne.

Ziekenhuizen uit andere landen, waaronder Nederland, hebben hun hulp aangeboden. Waarschijnlijk zullen sommige patiënten daarheen worden gebracht. Hoeveel en naar welke landen is niet bekend.

Ook is er een oproep gedaan aan Zwitsers om geen risicovolle activiteiten te ondernemen waarbij ze verwondingen kunnen oplopen, om te voorkomen dat het systeem nog zwaarder wordt overbelast.

Over de identiteit van de slachtoffers is nog weinig duidelijk. De Zwitserse politie zegt goed contact te hebben met de families van slachtoffers en met de verschillende betrokken ambassades. De Italiaanse minister Tajani van Buitenlandse Zaken zegt dat er tientallen Italianen gewond en vermist zijn. Frankrijk zegt dat zeker twee gewonden de Franse nationaliteit hebben.

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken zegt dat er vooralsnog geen verzoeken voor consulaire hulp zijn gekomen. Of dat betekent dat er geen Nederlanders onder de slachtoffers zijn, is nog niet te zeggen.

Hoe is de brand ontstaan?

De autoriteiten doen volop onderzoek naar de oorzaak van de brand. Vanochtend zeiden ze in elk geval niet uit te gaan van een aanslag, maar van een incident.

Er zijn berichten dat er een zogenoemde flashover was in de bar. Dat is een beginnende brand die vrij plotseling overslaat in een vuurzee, waarbij alle brandbare materialen in de bar ontvlammen. De aanklager noemt dat voor nu het meest aannemelijke scenario.

Ooggetuigen zeggen tegen een Franse zender dat de boosdoener een verjaardagskaars in een champagnefles was. Die fles zou omhoog zijn getild, maar zou te dicht bij het plafond zijn gekomen waarna de brand heel rap zou zijn uitgebroken. Er was erg veel hout in de bar, zeggen ze.

Er waren ook berichten over explosies, maar daar had een regionale veiligheidsfunctionaris vanochtend een verklaring voor. "Het is niet de ontploffing van een explosief dat de brand heeft veroorzaakt, maar het vuur zelf dat, naarmate het zich ontwikkelde, een explosie teweegbracht en daarmee het pand liet uitbranden."

De eerste melding van de brand kwam om 01.30 uur, toen er rookpluimen boven de bar te zien waren. Twee minuten later waren de hulpdiensten ter plaatse. De brandweer noemt de brand "een extreme situatie". Brandweerlieden uit de hele regio hebben geholpen met blussen.

Wat is er bekend over de bar?

Bar Le Constellation ligt in skiresort Crans-Montana, in het Franstalige deel van Zwitserland. De bar staat bekend als een plek waar jongeren - tieners, begin twintigers - komen om te feesten.

Op de bovenste verdieping staan tv-schermen waar bezoekers sport kunnen kijken. Beneden is het bar-gedeelte waar vaak 's nachts gedanst wordt, en buiten is een klein terras. In het pand was plek voor maximaal 300 mensen, maar het is onduidelijk of het ook helemaal vol zat. Dat is wel aannemelijk, juist omdat er nieuwjaar werd gevierd en omdat het nu hoogseizoen is.

Crans-Montana zelf ligt in het kanton Wallis in de Zwitserse Alpen. Het staat te boek als een luxe ski-oord, maar is ook bekend om de luxe winkels en de après-skifeestjes.

De uitgaansgelegenheden in het ski-resort blijven de rest van de dag gesloten. Ook enkele concerten die voor vandaag en morgen gepland stonden, zijn afgelast.

Een halve dag na de verwoestende brand in de Vondelkerk in Amsterdam zijn de eerste geëvacueerde bewoners teruggekeerd naar hun woningen. Zodra de schoonmaakwerkzaamheden in de straten rondom de kerk zijn afgerond, kunnen ook bewoners van panden dichter bij het monumentale gebouw naar huis.

Tientallen huishoudens werden in de loop van de nacht geëvacueerd nadat de kerktoren bij het Vondelpark vlam had gevat. Vanwege de vonkenregen bestond er een kans dat het vuur zou overslaan op woningen. Omwonenden weken uit naar vrienden, een hotel en een in allerijl ingerichte opvanglocatie.

Na uren blussen, waarbij ook de grootste hoogwerker van het land werd ingezet, kon de veiligheidsregio rond 08.30 uur melden dat er niet langer instortingsgevaar dreigde en de muren van de kerk zullen blijven staan.

Even na elven kon de brandweer het sein brand meester geven. Het onderzoek naar de oorzaak van de brand begint op z'n vroegst morgen.

Opeens een ruïne

Een bewoner die aan het eind van de ochtend kon terugkeren naar zijn appartement kijkt door zijn ramen uit op de ravage die de brand heeft aangericht. "Bizar uitzicht", zegt de man terwijl hij de schade opneemt. "Dit is onwerkelijk. Er staat opeens een ruïne in plaats van een mooie kerk."

Ook andere omwonenden zijn vol ongeloof na de brand in hun geliefde kerk, een vertrouwd baken in hun buurt, dat tot 1977 in gebruik was als katholieke kerk. Sindsdien vonden er in het rijksmonument concerten plaats, werden er huwelijken voltrokken en werden er op zondag kerkdiensten gehouden.

"Voor veel buurtbewoners was de kerk een oriëntatiepunt, een stille metgezel bij het opgroeien, wonen en ouder worden in de wijk", schrijft burgemeester Halsema. "Iedereen die er kwam raakte verkocht aan de akoestiek en de bijzondere sfeer. En zo zijn er vele generaties van Amsterdammers die dierbare herinneringen aan het kerkgebouw koesteren."

Originele tekeningen

Na het bekijken van dronebeelden en een ronde om de kerk heeft Stadsherstel Amsterdam, eigenaar van het gebouw, goede hoop dat het historische kerkgebouw in de toekomst weer in gebruik kan worden genomen. "Ik denk dat we de kerk in z'n oude luister kunnen herstellen", zegt directeur Onno Meerstadt. "Daar zal alles op gericht zijn."

Daarbij helpt het dat Stadsherstel, gespecialiseerd in de restauratie van monumentale panden, beschikt over de tekeningen van de architecten van de kerk. De beroemde bouwmeester Pierre Cuypers (1827-1921), bekend van onder meer het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam, was als projectontwikkelaar betrokken bij de bouw. Vanuit zijn woning keek hij uit op de kerk. Zijn zoon Joseph ontfermde zich over de herbouw van de kerktoren na een brand in 1904.

"We hebben alle tekeningen ervan, dat is fijn", zegt Meerstadt. "Het is natuurlijk ook een belangrijk bouwwerk. Dus we gaan kijken of we volgens hun tekeningen de boel weer in orde kunnen brengen. We willen in elk geval heel graag dat de kerk weer gebruikt kan worden."

Herstel in enkele maanden

Meerstadt verwacht desgevraagd dat de kerk, die Cuypers zag als zijn mooiste, in enkele maanden kan worden hersteld. "Ik denk niet dat u aan jaren moeten denken. Het is ontluisterend om te zien, de kerk is zwaar beschadigd. Maar de muren staan nog sterk."

Daarbij hangt wel veel af van de financiering. "We moeten natuurlijk nog overleggen met de verzekeringsmaatschappij", zegt Meerstadt. "Het is altijd de vraag of het lukt om voldoende geld bij elkaar te krijgen. Misschien moeten we ook een beroep doen op de Amsterdamse bevolking. Dat gaan we zien."

Onder bewoners gaan de gedachten daarbij uit naar de Notre-Dame in Parijs, die in 2019 door een brand ernstig beschadigd raakte. Na een inzamelingsactie en uitgebreide restauratie werd de historische kerk een jaar geleden met veel ceremonieel weer geopend.