Zeven 'extra' hittegolven door gelijktrekken historische gegevens
We hebben in Nederland sinds de metingen begonnen in 1901 meer hittegolven gehad dan gedacht. Geen 46, zoals het KNMI vaststelde vóór 2016. Ook geen 32, wat datzelfde instituut in 2016 na herberekeningen constateerde. Het zijn er 39, zo heeft het KNMI bekendgemaakt.
Over het aantal hittegolven bestaat al jaren discussie. Hoe zit dat? En hebben klimaatsceptici gelijk als ze zeggen dat het KNMI "tropische dagen schrapt"?
Vier of één hittegolf in 1947?Eerst gaan we terug naar 1947, een van de warmste jaren sinds het begin van de KNMI-metingen. Tot 2016 ging het KNMI uit van maar liefst vier hittegolven in dat jaar. Volgens Nederlandse definities betekent dat vijf dagen boven de 25 graden, waarvan minstens drie dagen boven de 30.
Tot 2016, toen het KNMI met nieuwe inzichten kwam. Er zouden niet vier maar slechts één hittegolf zijn geweest in 1947. Die nieuwe inzichten kwamen door wat het KNMI homogenisering noemt, oftewel het gelijktrekken van historische gegevens.
Het KNMI meet namelijk niet meer op precies dezelfde plekken als in 1901. En ook niet met dezelfde apparatuur. Zodra het KNMI van meetplek wisselt, doet het de metingen eerst jaren op zowel de oude als op de nieuwe locatie, voordat het de meetapparatuur op de oude locatie verwijdert en volledig overgaat op de nieuwe locatie.
Op basis van de inzichten en gegevens die het weerstation op die twee plekken heeft verzameld, maakt het KNMI rekenmodellen waarmee het de oude historische gegevens kan vergelijken met die van nu. In 2016 vond zo'n homogenisering plaats en daardoor viel het kwartje voor een aantal hittegolven net de andere kant op. En dus geen vier maar één hittegolf in 1947.
Gegevens zijn openbaarKritiek volgde, onder meer van de klimaatsceptische organisatie Clintel. Het KNMI zou "tropische dagen schrappen" in het verleden en daarmee het beeld schetsen dat hittegolven vooral een fenomeen zijn van nu.
Ben Lankamp van het KNMI is het niet eens met die beschuldiging. "Het gaat soms om een verschil van een paar tiende graden waardoor we volgens de definitie wel of niet een hittegolf hadden in die periode. Het KNMI heeft nooit iets geschrapt, onze gegevens zijn openbaar."
Maar nu, tien jaar later, is het KNMI toch opnieuw gaan kijken naar het gelijktrekken van hun gegevens. Wat blijkt: het kwartje valt in een aantal gevallen weer de andere kant op. Toch vier hittegolven in 1947.
Nieuwe wetenschappelijke inzichten waren volgens het KNMI de aanleiding om de zaak opnieuw onder de loep te nemen. Lankamp: "Daarbij hebben we serieus gekeken naar het commentaar op basis van wetenschappelijke literatuur. Een aantal personen die wetenschappelijke kritiek had, hebben we gevraagd het nieuwe rapport te reviewen. Een wetenschappelijk proces is altijd gebaat bij een open discussie."
Zo iemand was Frans Dijkstra, die via een wetenschappelijke paper (financieel gesteund door Clintel) eerder kritiek uitte op de rekenmethodes van het KNMI. Nu is hij tevreden. "Ik ben heel positief over de wijzigingen. Toen in 2016 het KNMI de gegevens ging gelijktrekken, gingen ze bij twee dingen te kort door de bocht. Nu dat is aangepast, kan ik me erin vinden."
Streepjescode ongewijzigdEen en ander heeft overigens geen gevolgen voor de 'streepjescode' die het KNMI hanteert om temperatuurstijgingen over de lange termijn te laten zien. "Die streepjes krijgen op basis van het temperatuurgemiddelde van dat jaar een kleur", zegt Lankamp. "Maar daar zijn door deze herberekeningen geen wijzigingen in."
Het KNMI is daar heel duidelijk in: de aanpassingen maken niets uit voor de belangrijkste uitkomsten. "Het klimaat in Nederland wordt warmer. Sinds het begin van de twintigste eeuw is de gemiddelde temperatuur met meer dan 2 graden gestegen. We hebben minder koude dagen en meer zeer warme zomerdagen. 40 procent van de hittegolven sinds 1901 heeft plaatsgevonden sinds 2000."
Criticus Dijkstra gaat daarin mee: "We hebben het in dit specifieke geval over beeldvorming over zomerhitte en angstzaaien over hittegolven. Er waren in het verleden dus meer hittegolven, maar dit maakt niks uit voor het temperatuurgemiddelde en dat de aarde opwarmt. Het verschil in hoeveelheid hittegolven tussen vroeger en nu was kunstmatig te groot gemaakt, en dat klopt nu weer. In grote lijnen zijn het KNMI en ik het nu met elkaar eens."
De streepjescode tot en met 2024: