NOS Nieuws - Algemeen

EU legt bom onder klimaattop Turkije en wijst inhoud van slotakkoord af

10 hours 26 minutes ago

De Europese Unie heeft een diplomatieke bom gelegd onder de klimaattop in Antalya. Het blok spreekt voorafgaand aan de stemming over het akkoord hardop zijn onvrede uit en noemt de slottekst onacceptabel. De EU laakt dat er geen stevige verwijzing wordt gedaan naar fossiele brandstoffen. Het lijkt erop dat zelfs tijdens de slotvergadering nog volop onderhandeld wordt over de slottekst.

"Deze besluiten komen niet in de buurt van wat er nodig is om klimaatverandering tegen te gaan", zegt de klimaatminister Darragh O'Brien van EU-voorzitter Ierland, die het woord voert tijdens de vergadering. Hij wil een tekst die iets zegt over een transitie weg van fossiele brandstoffen. "De Europese Unie spreekt zijn sterke bezwaren uit", benadrukt hij.

Daarmee dreigt klimaattop in Turkije zonder akkoord ten einde te komen. Verschillende EU-landen, waaronder België en Duitsland, noemden het slotakkoord zoals het er nu ligt voorafgaand aan de vergadering al onacceptabel. België spreekt in de wandelgangen zelfs al van een mislukte top. Eurocommissaris Hoekstra, die namens de EU onderhandelt, laat nog wat ruimte om eruit te komen, maar zegt tegen de NOS dat hij het somber inziet.

"We hebben een ongelooflijke klimaatcrisis met elkaar te bestrijden", zegt Hoekstra, die meerdere malen de weersextremen van afgelopen zomer in herinnering bracht op deze top. "We hebben ongelooflijk hard ons best gedaan. De realiteit is helaas dat dit niet in de buurt van goed genoeg is op het gebied van de wetenschap en op het gebied van actie. Dus we gaan nu een volgende vergadering in, maar eerlijk is eerlijk: ik ben heel somber."

Hoekstra zegt te willen voorkomen dat de fossiele industrie de grote winnaar wordt van deze top. Een stap terug vergeleken met eerdere klimaattoppen zegt hij niet te zullen accepteren. "Dan is er geen deal."

Langste top

De klimaattop in het Turkse Antalya is sinds ongeveer 12.00 uur Nederlandse tijd officieel de langste ooit. De landen blijven diep ingegraven en het is nu erop of eronder: er komt toch een akkoord, landen lopen weg of de tijd tikt weg en er zijn niet meer genoeg landen om te stemmen.

Voornaamste tegenstelling is die tussen landen die meer willen doen tegen klimaatverandering, zoals de lidstaten van de Europese Unie. Zij willen bijvoorbeeld afspraken maken over het afstappen van olie, steenkool en gas. Aan de andere kant staan met name olieproducerende landen, zoals Saudi-Arabië, die hier niets voor voelen.

Blokkeren

Het is de vraag of de Turkse voorzitter genegen is te luisteren. In een verklaring die hij gaf in de wandelgangen stelde hij dat er alleen nog over kleine zaken wordt gesproken. Landen die nog niet willen instemmen, zouden het proces van klimaattoppen blokkeren. En daarover bij zichzelf te rade moeten gaan.

Er moet een akkoord komen, maar steeds meer delegaties vertrekken. Op het moment dat minder dan twee derde van de landen over is, circa 130 landen, mag er volgens het VN-klimaatverdrag niet meer worden afgehamerd.

Als het mislukt om er samen uit te komen, brengt dat in theorie grote schade toe aan het enige platform waar vrijwel de hele wereld gezamenlijk probeert om wat te doen tegen de opwarming van de aarde. Dat zal het besluit om weg te lopen bij een onacceptabele slottekst zeer zwaar maken voor de EU en andere ontevreden machtsblokken.

Influencer Vera Dijkmans terug in Nederland na detentie in VS

11 hours 45 minutes ago

De Nederlandse influencer Vera Dijkmans is terug in Nederland. Vanmorgen kwam ze aan op Schiphol, na elf dagen in een Amerikaanse cel.

Dijkmans (29) werd anderhalve week geleden opgepakt door immigratiedienst ICE omdat ze zich niet aan de voorwaarden van haar visum had gehouden. Haar familie zegt dat ze een oproep van de rechter heeft gemist doordat ze veel op reis is.

De moeder van Dijkmans laat aan Omroep Brabant weten dat de afgelopen dagen een zware wissel op haar dochter hebben getrokken. "Vera is hierdoor ernstig verzwakt en heeft op dit moment vooral rust en tijd nodig om lichamelijk en geestelijk te herstellen."

Dijkmans werd vastgehouden in een uitzetcentrum in New Jersey, volgens haar familie onder erbarmelijke omstandigheden. Eerder gingen mensen die hier opgesloten waren in hongerstaking om een betere behandeling af te dwingen.

'Bezig met verblijfsvergunning'

Op Instagram heeft Dijkmans bijna zes miljoen volgers vergaard met onder meer foto's en video's van vechtsport. Ook is ze als model actief op OnlyFans, waar expliciete beelden kunnen worden gedeeld met betalende abonnees.

Ze was nu in de VS om een vechtsportevenement bij te wonen, volgens haar familie op een toeristenvisum. Omdat ze vaker naar de VS reist, zou Dijkmans bezig zijn geweest een werkvergunning aan te vragen. In die procedure miste ze in mei een immigratiezitting waarvoor ze was opgeroepen. Daarom werd ze tot ongewenst vreemdeling verklaard.

Omroep Brabant meldde eerder dat Dijkmans ook in 2019 al eens problemen had aan de Amerikaanse grens. Ze werd toen uitgezet omdat ze naar verluidt had geprobeerd illegaal het land binnen te komen.

Regels aangescherpt

Volgens de familie leed Dijkmans erg onder de detentie. Zo mocht haar familie haar pas dagen later voor het eerst bezoeken en werd ze niet gelucht. "Ze krijgt bijna niets te eten en is gigantisch verzwakt", vertelde haar moeder eerder aan de NOS. Ook kreeg ze aanvankelijk niet te horen wat er mis was.

Haar moeder zei ook dat Dijkmans er niet van op de hoogte was dat onder de regering-Trump de immigratieregels zijn aangescherpt en personen die zich niet aan de duur van hun visum houden worden vastgezet. "Ze was niet op de hoogte dat dat überhaupt mogelijk was. Ze was daar helemaal niet mee bezig, dus dit is totaal niet wat zij verwacht had."

Droneaanval op woongebouw Kyiv: twee gewonden, mogelijk mensen onder puin

12 hours 24 minutes ago

In de regio Kyiv is bij een droneaanval een appartementencomplex zwaar beschadigd geraakt. Er vielen minstens twee gewonden. Negen mensen zijn uit het gebouw geëvacueerd. Mogelijk zitten er nog mensen vast onder het puin.

Volgens de Oekraïense president Zelensky worden nog veertien mensen vermist. Er is nog een reddings- en zoekactie gaande.

Het getroffen gebouw van vijf verdiepingen staat in het Vysjhorod-district, ten noorden van de Oekraïense hoofdstad.

Beelden van de evacuaties uit het gebouw:

Na de aanval brak brand uit in het gebouw. Tkatsjenko meldt op Telegram dat alle appartementen zijn verwoest. Ook is een winkel beschadigd geraakt door de aanval, meldt de bestuurder. Een kleuterschool in de buurt liep schade op door de drukgolf van de aanval.

De gewonden zijn een tiener en een vrouw. De tiener liep granaatscherfwonden op aan zijn hand en is naar het ziekenhuis gebracht. Een 22-jarige vrouw liep snijwonden aan haar voet op. Zij kon ter plaatse door medisch personeel worden behandeld.

Meer luchtverdediging

Rusland heeft de afgelopen maanden de drone- en raketaanvallen op Kyiv opgevoerd. Bij een grootschalige aanval werden vrijdag kritieke infrastructuur en verschillende bruggen in de stad geraakt. Daarbij kwamen in Kyiv zeker zes mensen om het leven.

President Zelensky heeft bondgenoten herhaaldelijk opgeroepen de levering van luchtverdedigingssystemen te versnellen. Hij zegt dat deze week in twintig Oekraïense regio's aanvallen zijn geweest met ongeveer 2700 drones, 1460 geleide bommen en 165 raketten.

Nederland heeft Oekraïne eind vorige maand 500 miljoen euro aan militaire steun toegezegd. Dit 'wintersteunpakket' is bedoeld voor luchtverdediging en drones.

Fietser aangereden en meegesleurd in Lichtenvoorde, bestuurder rijdt door

13 hours 20 minutes ago

In Lichtenvoorde is een fietser zwaargewond geraakt bij een aanrijding met een bestelbus. Volgens de politie werd het slachtoffer, een jongen, meters door de auto meegesleurd. Na het ongeluk reed de bestuurder van het voertuig door.

Het ongeluk in het Gelderse dorp gebeurde rond 03.15 uur. Het slachtoffer is naar het ziekenhuis gebracht. Het is nog onduidelijk wat zijn toestand is.

De politie roept mensen op om informatie of beelden over het voertuig of de bestuurder te delen met de politie. Vermoedelijk gaat het om een groter model witte bestelbus met schade aan de voorkant.

Wekdienst 22/11: Partijcongres PvdD • Wachten op slotverklaring klimaattop

13 hours 29 minutes ago

Goedemorgen! Partij voor de Dieren houdt een congres in Nieuwegein en het is wachten op de slotverklaring op de klimaattop in Antalya.

Eerst het weer:

Het is een koude ochtend met plaatselijk mist. Later wordt het zonnig met dunne sluierbewolking. Bijna overal blijft het droog. Alleen in het noorden soms een bui. Het is 5 tot 8 graden met een noordoostenwind. Komende dagen koud en droog herfstweer.

De verwachting voor de komende dagen zie je hier:

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

In Nigeria zijn zeker 24 mensen omgekomen toen een boot die onderweg was naar een begrafenis omsloeg. 24 anderen konden worden gered. Zij zijn naar een kliniek of ziekenhuis gebracht voor medische hulp. Het is nog onduidelijk hoe groot de groep opvarenden was, Nigeriaanse media spreken van zo'n 300 mensen.

Ook is nog onbekend hoe het ongeluk heeft kunnen gebeuren. Volgens de politie kampte de boot met een technisch probleem. Passagiers zouden de schipper hebben gevraagd om naar de kant te varen. Dit zou hij hebben geweigerd.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Vandaag over een week toont een BBC-documentaire hoe de Britse prinses Kate haar leven weer oppakte na haar kankerbehandeling. Heal volgt haar bij een beklimming van de drie hoogste pieken van Groot-Brittannië, de Three Peaks Challenge.

Hier alvast de trailer:

Fijne dag!

Podcast De Dag: Van onze correspondent... Lennard Swolfs (Israël en de Palestijnse Gebieden)

13 hours 58 minutes ago

Van onze correspondent is een serie van de makers van podcast De Dag. Iedere zondag maken we kennis met een van de correspondenten van de NOS, het land waar ze wonen en de verhalen die wat hen betreft meer aandacht verdienen. Vandaag: Lennard Swolfs, correspondent Israël en de Palestijnse Gebieden.

In een half jaar correspondentschap kan veel gebeuren, weet Swolfs. Sinds juni bericht hij voor de NOS over dit gebied en op zijn tweede dag laaide de oorlog met Iran weer op, met raketaanvallen over en weer. Dat betekende meteen de hele dag live gaan.

"Het werd een nieuwsstorm van 24 uur", vertelt hij. Geen tijd om rustig te beginnen, maar eigenlijk vond hij zo'n start wel fijn. "Die eerste weken direct zo veel live op radio en tv. Je hebt dan ook geen tijd om erover na te denken dat het voor de eerste keer is."

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Swolfs koos ervoor om in Jaffa te gaan wonen, een gemengd stadsdeel in Tel Aviv met Palestijnse en Joodse inwoners. Juist die diversiteit trekt hem. Voor zijn huis stopt een tram en daarmee verkent hij de hele stad. "10 minuten in de tram en je staat in een wijk met allerlei hippe koffietentjes, 10 minuten later sta je in het hart van een orthodox-joodse wijk."

Swolfs' regio is een gebied vol genocidaal geweld, leed en oorlog. Toch twijfelde hij niet toen de post vrijkwam. Correspondent worden in deze regio was al veel langer een doel. Hij studeerde filosofie, maar wilde liever praktischer aan het werk. Hij switchte naar journalistiek en ontdekte daar zijn interesse in het Midden-Oosten. Toen hij voor een opdracht naar Beiroet ging, voelde hij zich meteen thuis.

Of hij weleens vreest voor zijn eigen veiligheid? Door de vele schuilkelders voelt hij zich thuis veilig. Op reportage is al wel eens een dreigende situatie ontstaan, maar daar maakt hij met zijn cameraman en fixer duidelijke afspraken over. "Als iemand zich niet comfortabel voelt, draaien we om, zonder dat je daarvoor argumenten hoeft te geven."

Kolonistengeweld en leed in Gaza

Swolfs vertelt over reportages die hij maakte over het kolonistengeweld op de Westelijke Jordaanoever en over het leed in Gaza. Hij werkt samen met lokale journalisten, omdat journalisten van buiten Gaza nog steeds niet zelfstandig het land in mogen.

Hij bericht ook over hoe de Israëliërs omgaan met het trauma door de Hamas-aanslag op 7 oktober 2023. Het maakt dat veel Israëliërs geen oog hebben voor het Palestijnse leed. "We moeten eerst Hamas verslaan. Pas als dat trauma geheeld is, kunnen we kijken naar hoe we verder moeten samen", hoort hij dan.

Kritiek

Een correspondent in deze regio krijgt sowieso veel kritiek, van beide kanten. Hoe gaat hij daarmee om? "Alles wat ik zeg, ligt onder een vergrootglas. Daarom probeer ook op de drukste momenten tijd te nemen om rustig te bedenken: wat is er gebeurd, wat zijn de belangen van de verschillende partijen?" Het gaat volgens hem niet over het kweken van begrip, maar over inzicht geven in een samenleving.

Op deze post is het ook belangrijk dat je van tijd tot tijd ontspant. Dat doet Swolfs met een veelbesproken Nederlandse realityserie en aan het strand van Jaffa.

Volgende week in onze serie Van onze correspondent Christiaan Paauwe, correspondent Midden- en Oost-Europa. Heb je een vraag voor hem? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Ole Chavannes

AfD won ruim in Saksen-Anhalt, maar route naar macht nog steeds niet duidelijk

14 hours 4 minutes ago

De verwachtingen bij de AfD waren hooggespannen, na de historische zege van de partij in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. In honderd dagen zou een reeks omstreden plannen worden doorgevoerd. 2,5 maand na de verkiezingen is echter nog niet eens een begin van een formatie zichtbaar. Dat moet volgens de AfD de komende weken veranderen.

De AfD, die in Saksen-Anhalt als extreemrechts te boek staat, won in september de deelstaatverkiezingen met bijna 44 procent van de stemmen, goed voor 39 zetels. Dat zijn drie zetels te weinig om alleen te kunnen regeren. De partij is afhankelijk van het links-populistische BSW of overlopers vanuit de christendemocratische CDU.

AfD-leider Ulrich Siegmund zei voor de verkiezingen alleen met absolute meerderheid te willen regeren, maar kwam daarvan terug. Ook heeft hij de eis laten varen om in één stemronde tot premier te worden verkozen. Hoe hij zich wil laten verkiezen, is nog altijd onbekend. De stemmingen staan in ieder geval voor komende maand gepland.

Bij de eerste twee stemrondes is een absolute meerderheid nodig. Als dat niet lukt, wint in een derde ronde de premierskandidaat met de meeste stemmen. BSW wil zich onthouden van stemmen. De overige partijen hebben 39 zetels, evenveel als de AfD dus.

Overlopers

Siegmund hoopt daarbij op afvallige CDU'ers. Geen gekke gedachte, want eerder werden AfD'ers met meer stemmen dan gedacht verkozen tot parlementsvoorzitter. CDU'ers beweerden zich te hebben onthouden van stemming, maar dat kwam niet overeen met de stemuitslag.

Dat heeft geleid tot onrust en wantrouwen binnen de CDU. De partij wil daarom bij de eerste en tweede stemronde voor het premierschap de zaal verlaten, maar minstens één CDU'er weigert dat. Op 5 december kiest de deelstaatfractie een nieuwe leider. Als dat tot interne ruzie leidt, verhoogt dat de kans op overlopers naar de AfD.

Binnen de CDU-fractie werd voorgesteld dat leden een eed afleggen waarbij ze zweren dat ze niet op de AfD-kandidaat stemmen. Mocht dat wel gebeuren, moet die persoon opstappen. Hoewel de eedaflegging uiteindelijk niet is doorgegaan, zijn politie en justitie een onderzoek gestart tegen de CDU. De partij wordt verdacht van onrechtmatige dwang en het overtreden van het stemgeheim.

Het tekent de interne verdeeldheid in de partij, die in twee kampen is verscheurd. Huidig deelstaatpremier Sven Schulze werd na de desastreus verlopen verkiezingen maar nipt verkozen tot fractievoorzitter. Zijn gezag is beperkt. De andere partijen zijn daarom bezorgd dat Schulze zijn partij bij de premiersverkiezingen niet onder controle heeft.

Alternatief voor AfD

De linkse partijen zijn naarstig op zoek naar een onpartijdige premierskandidaat achter wie zowel CDU als BSW zich kan scharen om AfD'er Siegmund te verslaan. De CDU wees dat idee eerst af, waardoor Siegmund bij een derde stemronde kan zegevieren. Maar de christendemocraten lijken nu toch bereid mee te denken. Het BSW is verdeeld: partijhoofd Sahra Wagenknecht staat open voor de AfD, bestuursleden niet.

Andere deelstaten

De AfD werd in september ook de grootste bij deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren, nipt gevolgd door de SPD. Die partij heeft inmiddels de formatie met Die Linke en Groenen afgerond.

In Berlijn werd Die Linke de grootste; de regeringsvorming met de Groenen en de SPD is nog bezig.

De formatie in deelstaten duurt gemiddeld vijftig dagen.

Siegmund lijkt tot nu toe weinig haast te maken en zelfs akkoord te gaan met een rol in de oppositie. Volgens Duitse media heeft de landelijke leiding druk op hem uitgeoefend om de regeringsverantwoordelijkheid te nemen. Daarmee kan de AfD bewijzen meer te zijn dan een luidruchtige oppositiepartij. De partij heeft tot nu toe alleen op lokaal niveau bestuurservaring.

Nieuwe verkiezingen

Anderen hopen juist dat een AfD-regering de kiezer zal teleurstellen, omdat veel plannen niet uitvoerbaar zijn. Vooral op links wordt gewaarschuwd voor deze houding. "In 1933 dacht men ook: laten we het eens proberen", klinkt het, verwijzend naar de machtsovername door Adolf Hitler.

De AfD gaat ervan uit dat deze onzekere situatie de partij alleen maar sterker maakt. Siegmund is bereid nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Volgens hem kan de partij dan rekenen op een absolute meerderheid.

Met dat scenario hoopt de partij de CDU onder druk te zetten, meldt weekblad Der Spiegel. De AfD plant op 8 december de eerste stemronde. Een week later zou eerst over nieuwe verkiezingen moeten worden gestemd, voordat een derde stemronde wordt voorgesteld.

Voor kerst moet dan duidelijk zijn of er nieuwe verkiezingen komen, of dat de eerste AfD-premier in de Duitse geschiedenis een feit is.

Doden en tientallen vermisten na brand in snoepfabriek Indonesië

14 hours 44 minutes ago

Bij een verwoestende brand in een snoepfabriek in Indonesië zijn zeker drie mensen om het leven gekomen. Reddingswerkers zijn nog op zoek naar 36 vermiste werknemers. Vijftien mensen wisten aan de vlammen te ontkomen, van wie er vier naar het ziekenhuis zijn gebracht.

De brand in de fabriek in de buurt van hoofdstad Jakarta op het eiland Java brak gisteravond uit. De oorzaak is nog onbekend. Volgens overlevenden ontstond de brand bij een koelinstallatie op de derde verdieping.

Vandaag zijn brandweerlieden nog bezig de vlammen te blussen. Buiten de fabriek wachten bezorgde familieleden op nieuws over hun vermiste naasten.

In de fabriek worden producten gemaakt van Milkita, een Indonesisch merk van snoepjes en snacks op basis van melk.

Reddingswerkers zijn op zoek naar overlevenden:

Waarschuwingen voor gladheid en dichte mist in delen van Nederland

15 hours 50 minutes ago

Het KNMI heeft code geel afgegeven voor zowel mist als gladheid. Plaatselijk kan het glad zijn door bevriezing van natte weggedeelten, waarschuwt het weerinstituut.

Kans op mist is er in een groot deel van het land, behalve in het uiterste noorden, langs de kust en in het zuiden.

Gladheid kan zich voordoen in het noordoosten, met name in Drenthe, en in een strook van west naar oost over het midden van het land. De waarschuwing voor gladheid geldt tot 10 uur en die voor mist tot 11 uur vanochtend.

Nieuw manier van waarschuwen

Sinds deze maand zijn de waarschuwingen niet meer per provincie, maar waarschuwt het KNMI lokaler voor storm, mist, hitte, gladheid, onweer of ander gevaarlijk weer.

Dat moet organisaties helpen zich gerichter voor te bereiden op weerrisico's. Het weerinstituut hoopt ook dat mensen minder vaak een weeralarm krijgen dat niet strookt met wat ze om zich heen zien.

Meteorologen van KNMI tekenen nu op de kaart een gebied waarin een weeralarm geldt. Daarbij hoeven ze geen rekening te houden met grenzen van provincies of gemeenten. De kaarten die aangeven waar het in Nederland glad en mistig kan zijn vanochtend zijn online en in de app van het KNMI te zien.

Boot met grote groep begrafenisgangers slaat om in Nigeria, zeker 24 doden

18 hours 18 minutes ago

Een boot met een grote groep mensen die onderweg was naar een begrafenis in het zuiden van Nigeria is omgeslagen. Zeker 24 mensen zijn daarbij omgekomen, melden de hulpdiensten.

De Nigeriaanse rampenbestrijdingsdienst spreekt van een tragisch bootongeluk op een kruising van rivieren. De boot vervoerde passagiers van het ene dorp naar het andere voor een begrafenisceremonie.

De autoriteiten hebben niet bekendgemaakt hoeveel passagiers aan boord waren, maar Nigeriaanse media spreken van zo'n 300 opvarenden.

Vermisten

24 mensen konden worden gered. Zij zijn naar een kliniek of een ziekenhuis gebracht voor medische hulp. Hulpdiensten zoeken op het water nog naar mensen. Het is onbekend hoeveel passagiers nog worden vermist.

Volgens de politie kampte de boot met een technisch probleem. Passagiers zouden de schipper hebben gevraagd om naar de kant te varen, maar hij zou dat hebben geweigerd.

De regering van de staat Bayelsa, waar het ongeluk gebeurde, heeft schippers en passagiers opgeroepen zich aan de veiligheidsvoorschriften te houden, meldt persbureau AP. "Te veel passagiers aan boord, te hoge snelheid, roekeloos gedrag en varen zonder reddingsvesten moeten stoppen. Geen enkele reis is een mensenleven waard", aldus een overheidsfunctionaris.

Premier Jetten en Britse premier Burnham dineren in Rijksmuseum, praten over Oekraïne

20 hours 40 minutes ago

Premier Jetten heeft de Britse premier Burnham ontvangen. Ze hebben samen met hun partners gedineerd in het Rijksmuseum in Amsterdam, tussen de Hollandse meesters. Dat meldt Jetten in een bericht op X.

Ze spraken onder meer over de economische en militaire samenwerking tussen het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Daarnaast beloofden ze Oekraïne de militaire steun te geven die het land nodig heeft in de oorlog die Rusland tegen het land begonnen is. Ook willen ze de druk op president Poetin hoog houden om hem te bewegen tot onderhandelingen over vrede.

De Britse premier was vrijdag in Brussel om met EU-leiders te praten over meer samenwerking. Zo worden de banden weer aangehaald na de Brexit.

Burnham is getrouwd met de Nederlandse Marie-France van Heel. Ze werd geboren in de Verenigde Staten als dochter van Nederlandse ouders en groeide op in Nederland en België.

Italiaanse luxe-juwelier Bulgari (89) overleden

23 hours 15 minutes ago

De Italiaanse juwelier en zakenman Paolo Bulgari is op 89-jarige leeftijd overleden. Hij gaf decennialang leiding aan het gelijknamige luxemerk.

Onder Bulgari en zijn broers groeide het bedrijf uit tot een wereldberoemd juwelenmerk. Ook bouwden zij het merk uit van alleen sieraden naar horloges, geurtjes, lederwaren en zelfs hotels.

Naar verluidt hield Paolo er ook als directielid nog van om soms te helpen achter de toonbank van het filiaal in de beroemde Via dei Condotti in Rome. Klanten wisten dan vaak niet met wie ze te maken hadden. Hij bleef ook tot op hoge leeftijd helpen bij het ontwerpen van sieraden.

Statussymbool

Bulgari werd in 1881 in Rome opgericht door de Griekse zilversmid Sotirios Voulgaris, die daarvoor de Italiaanse schrijfwijze van zijn achternaam gebruikte. Zijn zoons Giorgio en Costantino namen na zijn dood de zaak over.

Paolo kwam in de jaren 60 voor het familiebedrijf te werken. Het bedrijf maakte toen naam met sieraden die geïnspireerd waren door de antieke oudheid, met veel goud en felgekleurde edelstenen. Bulgari ontwikkelde toen ook een lijn met sieraden waarin oude Romeinse, Griekse of Perzische munten waren verwerkt.

Voor Paolo waren sieraden een uniek luxeproduct. "Iedereen is dol op statussymbolen. Naar meubels of kunst kun je kijken en ervan genieten, maar sieraden draag je, ze zijn lichamelijk. Daarmee is het het meest verfijnde statussymbool."

Taylor en Loren

Grote fan in die jaren was bijvoorbeeld filmster Elizabeth Taylor. Zij had het merk leren kennen tijdens de opnames van Cleopatra in Rome; haar latere echtgenoot Richard Burton zei ooit dat het enige woord Italiaans dat ze had geleerd bij die opnames 'Bulgari' was. Ook Sophia Loren mocht graag Bulgari-juwelen dragen op de rode loper.

Na de dood van Giorgio Bulgari in 1966 namen zijn zonen het bedrijf over, samen met een neef. Zij begeleidden de uitbreiding met winkels in bijvoorbeeld New York, Parijs en Genève. Na daarbij eerst voor een rol op de achtergrond te hebben gehad, werd Paolo in 1984 directeur van het bedrijf.

De naam werd ondertussen synoniem voor luxe. In de film Casino brengt hoofdrolspeler Robert De Niro zijn vrouw Sharon Stone een koffer vol Bulgari-armbanden. In de Robert Altman-satire Prêt-à-porter over de modewereld heeft Paolo zelf een klein rolletje.

Miljardendeal

In 2011 ging het merk op in de Franse luxeketen LVMH, waar ook champagnemerk Moët & Chandon, sieradenmerk Tiffany & Co en modehuizen Louis Vuitton en Dior onder vallen. Paolo noemde de verkoop van het familiebedrijf moeilijk, maar meende dat dit Bulgari toekomstbestendiger zou maken.

De familie kreeg voor de overname destijds ruim vier miljard euro. Tegenwoordig werken er meer dan 6000 mensen voor het bedrijf, verspreid over ruim 300 boetieks wereldwijd.

Paolo Bulgari overleed in Rome, omringd door zijn familie. Zijn uitvaart is maandag.

Palestijnen vrezen meer noodweer aankomende winter in Gaza

1 day ago

Terwijl de gevolgen van de overstromingen in Gaza eerder deze maand nog voelbaar zijn, bereiden veel Palestijnen zich voor op meer noodweer. De winter staat voor de deur. Hulporganisaties doen wat ze kunnen, maar hebben nog altijd niet voldoende middelen om iedereen te helpen.

Osama Abu Obeid trekt een zeil omhoog en laat zien dat de grond nog steeds vochtig is. Hij woont samen met zijn vrouw en hun acht kinderen in een tentenkamp in Gaza-Stad.

"Het was heel zwaar", vertelt hij over de recente overstromingen. "Al onze matrassen en dekens stonden onder water en zelf waren we ook doorweekt." Hij laat op meerdere plekken gaten en scheuren in hun tent zien en vertelt hoe de regen van alle kanten naar binnen stroomde.

De familie krijgt een nieuwe tent, maar er is veel meer nodig:

Bij die overstromingen kwamen zo'n 70.000 tenten onder water te staan. Tienduizenden families hebben schade gemeld aan hun onderkomen en bezittingen. 600 gezinnen raakten ontheemd.

Het was de eerste winterstorm van het jaar en inwoners vrezen voor meer extreme weersomstandigheden. Net als voor veel andere inwoners is het voor de familie Obeid niet de eerste winter in een tent.

"Het moeilijkste wat ik heb meegemaakt in de winter is dat mijn kind zei: 'Mama, ik heb het koud. Zoek een andere plek waar ik kan zitten.' Maar dat kan niet, want dit is ons enige onderkomen", vertelt moeder Kifah Abu Obeid.

Hun 11-jarige dochter Mira barst in tranen uit als ze vertelt dat ze gewoon weer wat kleren zou willen en een matras, zoals ze voor de oorlog thuis altijd had.

Te weinig hulp

Een van de organisaties die inwoners in Gaza helpen, is het Egyptisch Hulpcomité. "We ontvingen tienduizenden noodoproepen van getroffen inwoners", vertelt Mohamed Mansour van de organisatie. "Niet alleen de tenten stonden onder water, maar ook de voedselvoorraden en medicijnen voor ouderen en mensen met chronische ziektes."

De hulporganisatie helpt inwoners hun tenten te repareren en te vervangen en deelt matrassen en warme dekens uit. Maar Mansour benadrukt dat de aanvoer van hulpgoederen naar Gaza onregelmatig verloopt en dat de hulp die binnenkomt sterk is afgenomen.

Minder hulpgoederen

De Israëlische krant Haaretz schreef afgelopen week nog dat sinds maart ongeveer de helft van het afgesproken aantal vrachtwagens met humanitaire hulp en commerciële goederen Gaza binnenkomt.

De krant baseert zich op cijfers van het Israëlische leger, die het heeft verkregen via het door de VS opgezette civiel-militaire coördinatiecentrum (CMCC) in het zuiden van Israël.

Het WFP zei in oktober de voedselhulp drastisch te moeten verminderen vanwege geldtekort, ondanks de grote tekorten:

De 'Vredesraad' van president Trump riep Israël eerder deze maand op om onmiddellijk alle noodzakelijke wintervoorraden en humanitaire hulpgoederen Gaza binnen te laten. Volgens de Verenigde Naties staan 150.000 tenten bij de grens klaar voor verzending.

Dual-use producten

Israël houdt sommige goederen aan de grens tegen of vertraagt de invoer ervan met extra controles, omdat die goederen volgens het land ook door Hamas gebruikt kunnen worden voor militaire doeleinden. Het gaat om zogenoemde dual-use producten, zoals waterpompen, generatoren en bouwmaterialen.

Het kantoor van Netanyahu schreef onlangs nog in een verklaring dat Hamas "humanitaire hulp stelselmatig doorsluist naar militaire infrastructuur".

Volgens de Israëlische autoriteiten zijn er inmiddels toch tienduizenden tenten en duizenden vrachtwagens met winterspullen Gaza binnengelaten. Hoeveel van die hulp in Gaza is en de inwoners heeft bereikt, is onduidelijk.

Hulporganisaties zijn kritisch over het argument van dual-use producten en stellen dat het de noodhulp aan inwoners in Gaza belemmert. Ook Mohamed Mansour van het Egyptisch Hulpcomité benadrukt hoe dringend de situatie is.

"Zo'n 480.000 gezinnen worden opnieuw bedreigd door honger, door de dood en nu ook door overstromingen. En dat terwijl we nog maar aan het begin van de winter staan."

'Lijden doen we hoe dan ook'

"Pak de kussens, vooruit", zegt Kifah tegen haar 11-jarige dochter Mira. Voor de familie Obeid is er een sprankje hoop, want ze hebben een nieuwe tent om in te slapen gekregen van het Egyptisch Hulpcomité.

De andere tenten van de familie, zoals die met het keukentje erin, worden niet vervangen en op dit moment ook niet gerepareerd. Daar heeft de hulporganisatie de middelen niet voor. De familie is in ieder geval blij met hun nieuwe onderkomen deze winter.

"Het is eigenlijk niet groot genoeg voor tien personen, maar we hebben tenminste een dak boven ons hoofd", vertelt Kifah. "We lijden hoe dan ook, maar het leed in die andere tent was nog veel erger."

Maandag alle Belgische vluchten geannuleerd wegens staking

1 day 1 hour ago

Maandag worden alle vluchten van en naar België geschrapt vanwege een landelijke staking. Die staking is in diverse sectoren. Omdat een deel van de luchtverkeersleiding eraan meedoet, is besloten uit veiligheidsoverwegingen alle vluchten te annuleren tussen 07.00 en 21.00 uur.

De luchthaven Brussel is ook onder Nederlandse reizigers populair. Jaarlijks vertrekken of arriveren er ongeveer een miljoen Nederlanders. Reizigers wordt aangeraden contact op te nemen met hun luchtvaartmaatschappij om alternatieven te vinden.

Er wordt maandag voor de elfde keer gestaakt tegen de bezuinigingen die de regering-De Wever overweegt. De overheid moet flink snijden in de kosten en de premier heeft al eens zijn ontslag aangeboden omdat zijn kabinet er niet uitkomt. Het aanbod werd door koning Filip afgewezen.

Ov en vuilnis

Onder leiding van de drie grootste vakbonden gaan werknemers overmorgen opnieuw in Brussel de straat op om druk op de onderhandelingen te houden. Naast de luchtverkeersleiders doen ook werknemers uit het ov mee.

Daardoor zullen ook bus- en tramlijnen minder vaak rijden. Gemiddeld zullen vier op de tien bussen niet rijden, voorspelt de VRT. Op het spoor wordt geen hinder verwacht.

Verder bestaat de kans dat maandag het vuilnis niet wordt opgehaald. Toch wordt burgers aangeraden vuilniszakken gewoon buiten te zetten, omdat er na de stakingsdag een inhaalronde zal worden gereden.

Klimaattop al een dag uitgelopen en onderhandelingen lijken muurvast te zitten

1 day 1 hour ago

Kleine oogjes op de klimaattop in Antalya, met deelnemers die verveeld een uiltje knappen terwijl ze wachten op uitsluitsel. Volgers van klimaattoppen zijn wel wat gewend, maar de onderhandelingen zitten dit jaar muurvast. De onderhandelaars hadden vrijdag al klaar moeten zijn, maar zijn nog altijd in achterkamertjes aan het praten.

De Turkse voorzitter van de top heeft gisteravond rond 23.00 uur Nederlandse tijd laten weten dat er een nieuwe slotverklaring is opgesteld die met de landen wordt gedeeld. Zij kunnen nu tot 's ochtends vroeg de tekst bestuderen en reageren, waarna de voorzitter hoopt deze tumultueuze top alsnog met een compromis tot een einde te brengen.

Volgens de Turkse voorzitter worden de onderlinge tegenstellingen tussen de landen kleiner en ziet hij de politieke wil om de verschillen te overbruggen in de zaal. In die ruimte waren op dat moment overigens vooral oververmoeide diplomaten te zien, die kort daarvoor bij het afhameren van een aantal procedurele kwesties vooral geërgerd hun tegenstellingen hadden benadrukt.

Gebrek aan informatie

Het blijft onduidelijk of er zicht is op een akkoord of dat de vertegenwoordigers uit de bijna 200 aanwezige landen zonder succes huiswaarts zullen moeten keren.

De deuren zitten dicht en het is moeilijk om vat te krijgen op de gesprekken achter de schermen. Journalisten peilen bij gebrek aan informatie bij cafetaria- en beveiligingswerknemers of zij vandaag opnieuw aan het werk zijn, in de hoop te kunnen ontwaren of het nog heel lang gaat duren voor de delegaties eruit zijn.

Fossiele brandstoffen

Op de klimaattop onderhandelen de aanwezige landen onder tientallen onderwerpen. Grootste twistpunt lijken, zoals vaker de afgelopen jaren, fossiele brandstoffen als steenkool, olie en gas. Een deel van de landen wil dat in de eindtekst duidelijk staat dat landen gaan minderen met fossiele brandstoffen. Onder de tegenstanders zouden vooral olieproducerende landen als Saudi-Arabië zijn.

Gisteren ging klimaatcommissaris Wopke Hoekstra aan het einde van de middag naar de organisatie van de top, op de voet gevolgd door een aangestormde menigte journalisten. Mogelijk zei hij tegen de organisatie dat hij pas akkoord gaat met het resultaat van de top als de slotverklaring wordt aangepast. Bijvoorbeeld door het noemen van fossiele brandstoffen. Hoekstra hield nadrukkelijk de optie open dat er geen deal komt, wat een blamage voor de klimaattop zou zijn.

Fossiele brandstoffen zijn niet het enige onderwerp waarover landen het oneens zijn. Dat geldt ook voor de financiële steun die rijke landen moeten geven om arme landen te helpen zich te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Ook zouden er meningsverschillen zijn over de plannen om meer CO2 af te vangen uit de lucht en onder de grond te stoppen. Olieproducerende landen, die hier een belangrijke klimaatoplossing in zien, willen daar graag aandacht voor in de slottekst.

Woede bij meerdere landen

Eerder deze week verscheen een eerste voorstel voor een slotverklaring. Hierin stond een lange lijst met plannen, waaronder het minderen met olie, steenkool en gas. In een nieuwe versie op donderdag was dit voornemen verdwenen. Tot woede van Panama, dat dreigde de uitkomst van de top te blokkeren.

Diverse landen, waaronder Frankrijk en België, sloten zich aan bij Panama om te eisen dat de landen inderdaad afspraken maken over fossiele brandstoffen. Al lieten ze in het midden of ze ook bereid waren een akkoord te vetoën.

Echte mislukkingen zeldzaam

Op klimaattoppen komen ruim 190 landen bij elkaar die het allemaal eens moeten worden. Het leidt doorgaans tot moeizame onderhandelingen. De laatste jaren lijkt dat verergerd. Dat komt deels door het wegvallen van de Verenigde Staten, na de aankondiging dat ze uit het klimaatverdrag van de VN stappen. Als diplomatiek zwaargewicht konden zij, mits ze dat wilden, helpen om comprimissen over de streep te trekken.

Hoewel landen achteraf vaak teleurgesteld zijn over de uitkomst van toppen zijn echte mislukkingen zeldzaam. Toen Nederland de top in 2000 organiseerde, lukte het niet op tijd een akkoord te bereiken. De top moest later worden afgemaakt in Bonn. Aan het eind van de chaotisch verlopen top in Kopenhagen in 2009 schaarden landen zich niet achter de slotverklaring. Er werd alleen, in VN-jargon, "kennis van genomen" dat er een conceptakkoord was geschreven.

Dansen tot diep in de nacht? Jongeren kiezen steeds vaker iets anders

1 day 1 hour ago

Uitgaan en dansen tot in de vroege uurtjes. Het gebeurt nog wel, maar minder jongeren kiezen daarvoor. Dat bleek al uit een groot uitgaansonderzoek van het Trimbos-instituut dat in 2023 werd gedaan onder ruim 7000 respondenten tussen de 16 en 35 jaar. Volgens het instituut zet die dalende trend door.

Volgens Trimbos-onderzoeker Michelle van der Horst zijn er verschillende redenen waarom jongeren minder vaak naar nachtclubs gaan. Zo heeft een generatie tijdens de coronapandemie het uitgaan minder aangeleerd. "Je kijkt naar je oudere broers en zussen en je omgeving, waar je dingen van overneemt", zegt Van der Horst.

Volgens Trimbos zijn jongeren bewuster bezig met hun mentale en fysieke gezondheid. Ze wegen vaker af of een nacht doorhalen wel opweegt tegen een goede nachtrust. Daarnaast speelt geld een belangrijke rol: uitgaan is een stuk duurder geworden.

De toenemende aandacht voor mentale gezondheid leidt er ook toe dat de behoefte aan sociaal contact verandert, zegt Van der Horst. Jongeren willen hun vrienden ontmoeten en met elkaar kunnen praten. "Dat is in een clubsetting lastiger vanwege de harde muziek."

Daarnaast hoort Van der Horst dat sommige jongeren bang zijn om tijdens het uitgaan gefilmd te worden, seksueel grensoverschrijdend gedrag mee te maken of gedrogeerd te worden.

Daar komt nog bij dat het aantal discotheken de laatste jaren is gedaald. Nederland telde in 2006 nog 547 discotheken, inmiddels zijn dat er 172, blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Locatus.

Ook het aantal cafés is in twintig jaar gehalveerd, van 9984 naar 4538. Tegelijkertijd groeide het aantal café-restaurants en koffiebars fors.

Rotterdam had twintig jaar geleden nog 44 discotheken, nu zijn dat er tien. Toch wil dat volgens de Rotterdamse nachtburgemeester Thys Boer niet zeggen dat het nachtleven verdwijnt.

Volgens Boer ontstaan er steeds meer plekken die verschillende functies tegelijk hebben. "Kijk maar naar Mono in Rotterdam. Overdag is dat een koffiebar en 's nachts een clubruimte. Zulke locaties worden niet als nachtclub aangemerkt."

Boer zegt dat we anders moeten gaan kijken naar de definitie van uitgaan. "Het nachtleven is niet weg, het verandert." Dat er minder jongeren nachtclubs bezoeken vindt hij wel zorgelijk. "Ik denk dat het nachtleven een plek is waar je ontdekt wie je bent en wie je wil zijn. Het is goed voor je zelfontplooiing en je kunt er talent ontwikkelen."

'Een andere jeugd'

Gisteren was in het Rotterdamse poppodium Annabel een reünie van Hollywood Music Hall. Deze discotheek was tussen 1996 en 2014 voor veel nachtbrakers vaste prik.

Bij het Schiekadeblok staat een groep vriendinnen die naar de reünie gaan. Een van hen ziet hoe anders haar eigen kinderen omgaan met uitgaan. "Mijn dochters willen er helaas niet heen", vertelt ze. Ze zijn op een andere manier bezig met drank, feesten en veiligheid. "Dat vind ik jammer, want ze hebben een andere jeugd dan wij hadden."

Het Trimbos-instituut krijgt overigens signalen dat het publiek dat nog wél naar nachtclubs gaat ouder wordt, zegt onderzoeker Van der Horst. Onderzoek onder 35-plussers moet dat nog uitwijzen.

Kunst maken in de avond

Terwijl traditionele nachtclubs verdwijnen, ontstaan er steeds meer andere plekken waar jongeren elkaar ontmoeten. In cultuurpodium Worm in Rotterdam organiseert Mimi van Rinsum wekelijks Artgang, een vrije inloopavond waar bezoekers samen aan kunst en creatieve projecten werken. Er wordt genaaid, geborduurd, gebreid en gehaakt.

"Het is een sociale plek om mensen te ontmoeten", vertelt Van Rinsum. "We komen wekelijks samen, proberen verschillende kunstvormen uit en leren elkaar nieuwe dingen. Ik zie het wel als een manier van uitgaan. Volgens Van Rinsum zoeken veel jongeren een rustige plek waar ze anderen kunnen leren kennen.

"Uitgaan kan voor veel mensen iets positiefs betekenen", zegt onderzoeker Van der Horst. "Grenzen verleggen, nieuwe mensen ontmoeten en leren om iemand aan te spreken die je nog niet kent. Als de uitgaanssetting niet bij je past, is het mooi dat er nieuw aanbod komt, zoals bordspel- of pingpongavonden."

NOS op 3 zocht dit jaar uit waarom de uitgaanscultuur is veranderd:

Prinses Kate open over kankerdiagnose in docu: 'Het verandert iets in je'

1 day 2 hours ago

De Britse prinses Kate gaat in een nieuwe documentaire in op de invloed die haar kankerdiagnose had op haar leven. Centraal in het programma staat haar benefietactie om de Three Peaks Challenge te volbrengen, het beklimmen van de drie hoogste bergpieken in Groot-Brittannië op één dag.

"Kanker verandert je", zegt Kate in de trailer van Heal, dat volgende week zondag wordt uitgezonden op de BBC. "Je lichaam verandert, fysiek, maar een kankerdiagnose verandert ook iets veel, veel dieper in je."

Bekijk hier de trailer:

Kate (44) maakte in maart 2024 bekend dat ze aan de ziekte leed, aan welke vorm heeft ze nooit gezegd. Een half jaar later meldde ze dat ze succesvol was behandeld met chemotherapie, maar om verder aan te sterken bleven haar publieke optredens beperkt. Inmiddels is ze weer meer aan het werk. Zo bezocht ze eerder deze maand nog India met haar man William.

In de tv-uitzending is naast de beklimmingen van de Schotse Ben Nevis (1345 meter), de Engelse Scafell Pike (978 meter) en Snowdon in Wales (1085 meter), ook te zien hoe Kate lotgenoten en familie van patiënten opzoekt. Ze bespreekt de noodzaak "hoop en geluk te vinden naast onzekerheid".

De prinses zegt dat "we vaak door lijden begrijpen dat er ook nog een grotere schoonheid bestaat", en dat ze zich gerealiseerd heeft dat "het niet de bedoeling is dat we de uitdagingen van het leven alleen dragen". In de film is ook te zien hoe haar man en kinderen George (13), Charlotte (11) en Louis (8) haar feliciteren bij een geslaagde beklimming.

Met de challenge zamelde Kate geld in voor het Royal Marsden Hospital, waar ze zelf ook is behandeld. Ook de opbrengst van de documentaire gaat naar dat doel. "Dit is mijn bescheiden manier om iets terug te doen en te bedanken", liet ze daarover eerder al weten.

Universiteit Groningen zet mogelijk het mes in een derde van de activiteiten

1 day 2 hours ago

De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) gaat mogelijk flink versoberen. Als het aan een adviescommissie ligt, moet een derde van de activiteiten van de universiteit geschrapt of afgeslankt worden. Dit blijkt uit een plan dat medewerkers van de RUG hebben ontvangen, schrijft de regionale omroep RTV Noord. De voorgestelde bezuinigingen betreffen vooral activiteiten en diensten, niet onderwijs en onderzoek.

De universiteit moet tot 2032 ongeveer 45 miljoen euro bezuinigen, zo werd dit voorjaar al bekend. De RUG kampt al jaren met tekorten, onder meer doordat de personeelskosten de afgelopen jaren sneller stegen dan de bijdrage vanuit het Rijk.

Personeel en chatbots

Het personeelsbestand moet daarom kritisch bekeken worden en er zou minder gebruikgemaakt moeten worden van dure externe krachten, vindt de adviescommissie onder leiding van voormalig rector magnificus Elmer Sterken. Chatbots en digitale balies kunnen het werk van mensen overnemen en het cursusaanbod voor personeel kan soberder. Hoeveel banen de bezuinigingsronde uiteindelijk gaat kosten, is niet bekend.

Winst lijkt te halen door te snijden in de ondersteunende activiteiten van de RUG. Die hebben vooral betrekking op bijvoorbeeld evenementen, promotie, begeleiding en informatievoorziening. Het doel is om zo min mogelijk te snijden in onderwijs, aldus de commissie.

De commissie nam zo'n 400 activiteiten van de ondersteunende diensten onder de loep en kwam tot de conclusie dat een derde hiervan gestopt of afgebouwd kan worden. Een derde kan ongewijzigd doorgaan en het laatste deel moet nog verder onderzocht worden.

Sluiten en verkopen

RTV Noord wist vorige maand al te melden dat het Universiteitsmuseum gaat sluiten als onderdeel van de aangekondigde bezuinigingen. Dit zou een besparing van 1 miljoen euro per jaar moeten opleveren.

Ook de fysieke RUG-winkel, de IShop, moet dicht. Verder staan 21 panden op de nominatie om verkocht te worden.

Minder geld naar evenementen

Als het aan de commissie ligt gaat er ook minder geld naar evenementen. Zo mag de financiële steun aan de viering van het Gronings Ontzet stoppen, net als het geld voor het hooglerarendiner en de Ceremony of Merits.

Studenten en scholieren zullen het ook met minder moeten doen. Uit de afdelingen Career Services, die hulp biedt bij loopbaanoriëntatie, en de Scholierenacademie, waarmee de universiteit in contact staat met basisscholen en het voortgezet onderwijs, mag van de commissie de stekker getrokken worden.

In de zomer van 2027 zal de universiteit definitief besluiten over de bezuinigingsplannen.

Sonde onderzoekt ijs en mysterieuze holtes Mercurius na reis van 8 jaar 

1 day 3 hours ago

In 2017 stond BepiColombo nog in een testruimte in Noordwijk, vandaag is de planeetverkenner aangekomen bij Mercurius, zo'n 150 miljoen kilometer van de aarde. Acht jaar heeft het onbemande ruimteschip erover gedaan.

Hoewel Mercurius niet zo heel ver van de aarde staat, is het toch lastig om er te komen. Je moet constant afremmen tegen de zwaartekracht van de zon. Er was een ingewikkelde route nodig van meerdere banen rond de zon, via Venus, de aarde en Mercurius zelf, om precies met de juiste snelheid op de goede plek uit te komen.

In 2024 ontstond er ook nog een probleem met de stuwraketten, die niet meer op vol vermogen konden werken. Daardoor liep de reis elf maanden vertraging op.

Ingewikkelde manoeuvres

De sonde bestond bij vertrek uit drie delen: een booster en twee gecombineerde Europese en Japanse ruimtevaartuigen. De booster is begin september afgestoten, het Europees-Japanse deel vloog daarna door. Vanavond om 19.24 uur Nederlandse tijd zette het ruimtevaartuig de motoren 37 minuten lang aan om in een baan rond de planeet te komen.

BepiColombo is vernoemd naar een 20ste-eeuwse Italiaanse wetenschapper die gespecialiseerd was in het berekenen van dat soort ingewikkelde manoeuvres.

Mercurius staat dicht bij de zon. De temperaturen kunnen oplopen tot 450 graden Celsius, zo heet als een pizza-oven. De sonde beschikt daarom over spiegels die het zonlicht en de straling moeten weerkaatsen, keramische materialen en een enorme kap om het Japanse deel te beschermen.

De hitte bij Mercurius gaf veel kopzorgen bij de ontwikkeling van het ruimteschip. Bij tests bleken thermische systemen niet goed te werken, dus moesten ze terug naar de tekentafel. Het leverde bijna drie jaar vertraging op.

Een van de projectwetenschappers van ESA vertelde destijds dat de samenwerking met de Japanners er niet onder had geleden. "Als je lang samenwerkt, is het een kwestie van tijd. Je past je aan elkaar aan. En dan gaat het prima."

Opgesplitst

Na vanavond komt de combinatie in een langgerekte baan om de met kraters bezaaide planeet. Daarna wordt verder afgeremd om de ideale baan te bereiken.

Op 10 december splitst het ruimteschip op: het Europese deel (MPO) en het Japanse deel (Mio) vliegen naar verschillende banen. De Europese MPO komt in een baan over de polen terecht en nadert het oppervlak tot zo'n 480 kilometer, Mio komt in een hogere, veel meer elliptische baan. De Japanse verkenner is zijn beschermkap dan inmiddels kwijt, maar door snel rond te draaien raken zijn zonnepanelen toch niet oververhit.

Wat gaat BepiColombo onderzoeken?

De planeetverkenner moet antwoorden vinden op raadsels die zijn overgebleven na de missies van NASA-sondes Mariner 10 en Messenger, die aantoonden dat de bruingrijze bol geologisch veel interessanter is dan eerder gedacht. Messenger vond bijvoorbeeld afzettingen in schaduwrijke kraters die mogelijk uit waterijs bestaan. Dat verbaasde astronomen. Ze hadden op een planeet zo dicht bij de zon niet eens water verwacht. BepiColombo heeft instrumenten die kunnen checken of er echt ijs in die kraters zit.

De Europees-Japanse missie moet ook een ander raadsel oplossen: wat zijn de mysterieuze holtes op het oppervlak die Messenger in 2013 ontdekte? Mogelijk zijn die ontstaan door ontsnapte gassen uit de bodem, maar dat is een theorie. Als BepiColombo die holtes ziet veranderen, zou dat bewijs zijn dat Mercurius nog steeds geologisch actief is.

De Japanse en Europese sondes gaan vanuit hun verschillende banen samenwerken. Zo kunnen ze de verzengende invloed van de zon op het magnetisch veld en het oppervlak van Mercurius gezamenlijk onderzoeken. De missie moet astronomen straks ook meer vertellen over het ontstaan van ons zonnestelsel.

Een van de vragen is of Mercurius is gevormd in de baan waar hij nu draait. Wellicht is de planeet op een andere plek in het zonnestelsel ontstaan en door een grote botsing naar zijn huidige positie geduwd.

De sondes zullen in april aan de onderzoeksfase beginnen. Die gaat zeker een jaar duren, maar daarna kan de missie nog worden verlengd.

Kapitein Costa Concordia-scheepsramp komt vervroegd vrij

1 day 3 hours ago

De voormalige kapitein van het cruiseschip Costa Concordia komt na negen jaar gevangenis vervroegd vrij. Francesco Schettino werd in 2017 in hoger beroep veroordeeld tot zestien jaar cel voor een scheepsramp waarbij 32 mensen om het leven kwamen.

Een rechtbank in Rome heeft de 66-jarige Italiaan toestemming gegeven om de rest van zijn straf onder toezicht thuis uit te zitten vanwege goed gedrag. Volgens Italiaanse media verliet Schettino gisteravond de Rebibbia-gevangenis in Rome.

Na de uitspraak van de rechtbank zei de advocaat van Schettino dat zijn cliënt erg blij en ontroerd is. Wel zei ze dat Schettino snapt dat zijn straf nog niet voorbij is. Bij overtredingen moet hij terug naar de gevangenis.

Rotsen

De kapitein werd destijds schuldig bevonden aan doodslag, het veroorzaken van schipbreuk en het in de steek laten van de passagiers.

Aan boord van het luxueuze Costa Concordia zaten op 13 januari 2012 meer dan 4200 passagiers en bemanningsleden, toen het voor de kust van het Toscaanse eiland Giglio in de Middellandse Zee op de rotsen liep, kapseisde en zonk.

Schettino wordt door justitie als hoofdverantwoordelijk beschouwd voor het kapseizen van het schip. Hij stuurde het schip te dicht langs het eiland.

Na de ramp verklaarde Schettino dat hij was afgeleid. De kapitein kreeg een grote lading kritiek over zich heen omdat hij het schip als een van de eersten had verlaten, terwijl passagiers nog werden geëvacueerd. Naar eigen zeggen was hij per ongeluk in een reddingsboot gevallen.

Geluidsopnamen van zijn gesprekken met de kustwacht die na de ramp vrijkwamen, veroorzaakten een schandaal. Te horen was hoe Schettino een woedende havenmeester weerstond en hardnekkig weigerde terug aan boord te gaan.

Documentaire

Het gekapseisde schip lag ruim twee jaar in zee voor het eilandje voordat het in 2014 werd weggesleept naar de haven van Genua. Er kwamen hordes ramptoeristen af op Giglio, omdat veel mensen het luxueuze cruiseschip met eigen ogen wilden zien. Bij de ontmanteling werd bijna 26.000 ton aan materiaal uit het wrak gehaald, zoals ijzer en meubilair.

De Costa Concordia had onder meer vijf restaurants, vier zwembaden, dertien bars, een discotheek, een bioscoop, een casino en een winkelcentrum.

Dit jaar verscheen over de scheepsramp de documentaire Shipwrecked: Nightmare at Sea. Daarin vertellen overlevenden, bemanningsleden en betrokken hulpverleners over de chaotische uren na het ongeluk.

Checked
4 minutes 41 seconds ago
NOS Nieuws - Algemeen
NOS Nieuws
Subscribe to NOS Nieuws - Algemeen feed