Aggregator

Ook zonder kabinet kan de Israëlische oppositie al haar stempel drukken

1 week 5 days ago

Het nieuwe Israëlische parlement, de Knesset, wordt vanmiddag geïnstalleerd. Terwijl de coalitieonderhandelingen onder leiding van oppositieleider Gadi Eisenkot nog maar net zijn begonnen, kan hij de nieuwe machtsverhoudingen in het parlement al benutten voordat een nieuwe regering is gevormd.

De partijen die tegenover Netanyahu staan, hebben namelijk met 67 van de 120 zetels in het nieuwe parlement een meerderheid. Daarvan zijn 19 zetels in handen van de Arabische partijen. Hoewel sommige oppositieleiders in het kamp van Eisenkot geen regering willen vormen met de Arabische partijen, kunnen ze wel samen optrekken in het parlement. De Knesset is namelijk een zelfstandig staatsorgaan dat los van de regering kan functioneren.

Parlementsvoorzitter vervangen

Bovenaan de agenda van het oppositieblok staat het vervangen van de huidige parlementsvoorzitter Amir Ohana, van de Likud-partij van Netanyahu, door iemand uit de partij van Eisenkot. Hiermee krijgt de oppositie meer controle over de parlementaire agenda en de behandeling van wetsvoorstellen.

Het is gebruikelijk dat de nieuwe voorzitter pas gekozen wordt wanneer een nieuwe regering wordt gevormd. Maar de stemming kan naar voren worden gehaald wanneer minstens 61 parlementariërs daar schriftelijk om verzoeken. Alle partijen uit de oppositie hebben inmiddels aangegeven de huidige Knesset-voorzitter te willen vervangen.

Onderzoek naar 7 oktober 2023

De volgende stap is het instellen van een zogeheten 'Organisatiecommissie'. Dit tijdelijke orgaan speelt een belangrijke rol bij de inrichting van het nieuwe parlement. Het kan onder andere speciale commissies instellen die wetsvoorstellen kunnen behandelen, nog voordat er vaste commissies zijn gevormd.

Eisenkot liet eerder al weten dat hij wetgeving wil voorbereiden om een staatscommissie van onderzoek in te stellen naar de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023. Dit is een belangrijke verkiezingsbelofte van het oppositieblok. Netanyahu werkt zo'n onderzoek al jaren tegen.

Daarnaast wil Eisenkot een aantal omstreden juridische hervormingen die onder Netanyahu zijn aangenomen intrekken. Zo werd er onder zijn regering in maart 2025 een wet aangenomen die politici meer invloed geeft op de benoeming van rechters. Eisenkot wil deze wet zo snel mogelijk terugdraaien.

Ook wil hij de ambtstermijn voor het premierschap beperken tot maximaal 8 jaar en een wet doorvoeren die voorkomt dat personen tegen wie een strafrechtelijke aanklacht loopt premier kunnen worden.

Dit kan gevolgen hebben voor Netanyahu omdat er meerdere strafzaken tegen hem lopen, al kan het Hooggerechtshof een dergelijke wet tegenhouden. Critici kunnen aanvoeren dat de wetgeving specifiek op Netanyahu is gericht en dat die bedoeld is om een politiek tegenstander uit te sluiten.

Het is overigens nog maar de vraag of alle wetten worden aangenomen. Hoewel de oppositie op papier een meerderheid van 67 zetels heeft, betekent dat niet dat alle partijen ook mee zullen stemmen met ieder wetsvoorstel. De partijen hebben ieder hun eigen belangen en politieke prioriteiten. De komende periode zal dan ook een test zijn hoe eensgezind het oppositieblok kan optreden.

Netanyahu niet machteloos

Netanyahu blijft ondertussen aan het hoofd staan van de demissionaire regering en behoudt daarmee enkele bevoegdheden. Vooral op het gebied van defensie, nationale veiligheid en buitenlandbeleid houdt de regering van Netanyahu veel zeggenschap.

In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat Netanyahu nog steeds bevoegd is om een nieuwe aanval op Iran door zijn regering te laten goedkeuren. Daarvoor is geen meerderheid in het parlement nodig. De dreiging van een nieuwe oorlog hangt al weken in de lucht, maar de bal lijkt vooralsnog bij de Amerikaanse president Trump te liggen.

Eisenkot zal ondertussen proberen zo snel mogelijk een regering te vormen. De coalitieonderhandelingen zijn gisteren officieel gestart. Terwijl meerdere wegen naar een regering kunnen leiden, zitten veel verkiezingsbeloftes in de weg. Het is dus de vraag of hij eruit komt en hoe stabiel een eventuele regering onder zijn leiding zal zijn.

Kabinet zet in op behoud Moerdijk, voortbestaan dorp nog niet zeker

1 week 5 days ago

Als het aan het kabinet ligt, blijft Moerdijk toch bestaan. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft staatssecretaris De Bat dat de uitbreiding van de haven en industrie, waarvoor het dorp moest wijken, beperkter kan worden. Maar er is nog geen definitieve keuze gemaakt.

De landelijke overheid wil in de buurt van Moerdijk geen extra ruimte zoeken voor nieuwe circulaire bedrijven. Dat scenario is volgens de bewindspersoon "haalbaar". Voor de uitbreiding moet dan worden uitgeweken naar andere gebieden in Nederland "die daarvoor gereserveerd zijn". Rond Moerdijk blijft nog zo'n 200 hectare nodig.

Leefbaarheid

Voordat de knoop over het voortbestaan van het dorp definitief wordt doorgehakt, wil De Bat meer duidelijkheid over de leefbaarheid in het gebied. Het Rijk, de provincie Noord-Brabant en de gemeente Moerdijk moeten samen gaan uitzoeken of de uitbreiding van de industrie niet leidt tot te veel (geluids-)overlast. De uitkomst van dit onderzoek zal wel even op zich wachten, laat een woordvoerder weten.

Een jaar geleden maakte de gemeente bekend dat het Brabantse dorp Moerdijk plaats moet maken voor de uitbreiding van het nabijgelegen haven- en industriegebied. Sindsdien zitten de 1100 inwoners in onzekerheid.

In mei werd duidelijk dat er misschien een mogelijkheid was het dorp te behouden. Dat scenario is nu onderzocht, stelt De Bat in zijn brief.

Gesprekken over oorlog in Oekraïne van start in Abu Dhabi, Europa aan de zijlijn

1 week 5 days ago

In Abu Dhabi zijn de gesprekken begonnen over een einde aan de oorlog in Oekraïne. In een eerste ronde sprak Oekraïne vanmorgen de Europese vertegenwoordigers samen met de Amerikaanse gezanten. Daarna volgde de hoofdontmoeting met alleen Rusland en de VS.

Tussendoor liet de Amerikaanse gezant Witkoff in een verklaring weten dat "nauwe coördinatie" tussen de VS, Oekraïne en Europese bondgenoten moet leiden tot "duurzame vrede, inclusief steun voor robuuste veiligheidsgaranties". Daarna begon hij aan het overleg waarbij de Europeanen niet welkom waren.

Het is voor het eerst sinds februari dat Rusland direct met Oekraïne spreekt. Doorbraken worden niet verwacht: bij vorige ontmoetingen werden afspraken gemaakt over het ruilen van gevangenen, maar bleek een staakt-het-vuren onhaalbaar.

Het Kremlin blijft tot nu toe bij het standpunt te zullen doorvechten zolang Oekraïne niet in ieder geval de gehele Donbas-regio opgeeft, ook de delen die het Russische leger nog niet heeft bezet. Voor Kyiv is dat onbespreekbaar.

Lees hier meer over wat er op het spel staat:

Voor de eerste ronde van gesprekken kwamen vanmorgen de Oekraïense afvaardiging en de Amerikaanse gezanten Kushner en Witkoff bijeen met vertegenwoordigers van het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Italië. Ook delegaties van de NAVO en de EU schoven aan.

Voor de ontmoeting met de Russische afvaardiging zijn die deelnemers niet welkom: Moskou stond op trilaterale gesprekken met alleen Oekraïne en de Amerikaanse bemiddelaars.

Europese belangen op het spel

In Europa bestaat de vrees dat de Amerikanen onder Russische druk ook Europese belangen op het spel zullen zetten. Witkoff mocht dan in zijn verklaring laten weten dat de Oekraïense soevereiniteit en territoriale integriteit van groot belang zijn, zijn baas Trump zei dit weekend dat om vrede te bereiken de grenzen van Oekraïne "wel een beetje een andere vorm zullen krijgen".

Ook zei de Amerikaanse president bereid te zijn met de Russen te praten over de bredere Europese veiligheidsafspraken. In reactie daarop zei de Duitse buitenlandminister Wadephul dat "wat Europa betreft nieuwe Europese veiligheidsafspraken onnodig zijn".

De eerste ontmoeting vanmorgen met de Europese delegatie was volgens de Oekraïense hoofdonderhandelaar Oemerov bedoeld om de prioriteiten af te stemmen met bondgenoten. Als hoofdthema's noemde hij een eind aan de strijd, toekomstige veiligheidsgaranties en economisch herstel.

Gelijktijdig ontmoette de Oekraïense minister Sybiha van Buitenlandse Zaken zijn Amerikaanse collega Rubio in Parijs. Hij hamerde daar op het belang van "diplomatie en de-escalatie".

De Russische aanvallen op het land gingen vandaag gewoon door. Zo werden door het hele land aanvallen gemeld op de energie-infrastructuur. Op verschillende plaatsen viel daardoor de stroom uit.

De hoop bestaat dat er in de gesprekken kan worden voortgeborduurd op het recente humanitaire bestand in de bezette stad Olesjky, dat de evacuatie van honderden inwoners mogelijk maakte. Een Kremlin-woordvoerder noemde dat echter al "een losstaande situatie die niet zomaar naar het bredere proces te vertalen is".

Het idee is dat de gesprekken in Abu Dhabi twee dagen gaan duren.

'Trump-effect' op universiteiten: meer buitenlandse studenten dan afgesproken

1 week 5 days ago

Na jarenlang een daling te hebben gezien van het aantal nieuwe buitenlandse studenten, zijn er dit jaar juist weer iets meer begonnen aan een Nederlandse universiteit. Koepelorganisaties UNL denkt dat door "ontwikkelingen in de Verenigde Staten" meer studenten voor een Europese studie kiezen.

Sinds Donald Trump terugkeerde in het Witte Huis voerde hij verschillende maatregelen in die het hoger onderwijs frustreren. Zo scherpte hij controles voor visumaanvragen aan, ruziede openlijk met meerdere universiteiten en morrelde hij aan de academische vrijheid.

Internationale studenten kiezen daardoor vaker voor een Europese studie, blijkt uit de cijfers. Zowel van binnen de dertig landen van de EER (Europese Economische Ruimte) als daarbuiten kwamen meer mensen naar Nederland: 800 meer Europeanen en 300 meer van daarbuiten. Met name vanuit Azië kwamen relatief flink meer studenten.

Hoger dan afgesproken

De cijfers zijn hoger dan universiteiten hebben afgesproken. Om het aantal buitenlandse studenten te beperken is afgesproken jaarlijks maximaal 16.766 internationale studenten te laten beginnen aan een studie in Nederland. Dit studiejaar waren dat er volgens de voorlopige cijfers 17.600. Zo'n 600 meer studenten begonnen aan een technische opleiding.

De stijging komt na juist drie jaar van afnemende interesse vanuit het buitenland, door het ontmoedigingsbeleid van de opleidingen en de overheid. Dat is bedoeld om verengelsing tegen te gaan, meer woonruimte te behouden voor Nederlandse studenten en Nederlands belastinggeld niet aan buitenlandse studenten uit te geven.

Numerus fixus verscherpt

Om de instroom te beperken, verlagen meerdere universiteiten de numerus fixus die geldt voor Engelstalige versies van opleidingen als psychologie, economie, bedrijfskunde en politicologie. Voorzitter Caspar van den Berg van de Universiteiten van Nederland zegt dat zo "de instroom goed in balans blijft".

"We hebben internationaal talent hard nodig, zeker in prioritaire sectoren zoals in de techniek", zegt hij. "Tegelijkertijd hebben universiteiten afgesproken de internationale instroom te maximeren. We nemen daarom gerichte extra maatregelen."

Het Interstedelijk Studenten Overleg is tegen een numerus fixus. "Iedere student moet de vrijheid hebben om de opleiding van diens keuze te volgen", zegt een woordvoerder in een reactie. Als de instroom toch wordt beperkt, is het volgens ISO essentieel dat studenten daarover meebeslissen.

Minder studenten

In totaal startten dit jaar 40.800 nieuwe studenten aan een universitaire opleiding. In totaal staan nu 330.000 studenten ingeschreven, 2000 minder dan vorig jaar.

Prognoses van het ministerie van OCW wijzen er nog altijd op dat het aantal studenten de komende jaren zal afnemen, tot iets meer dan 300.000 in 2032.

Miljoen Fransen eisen ingrijpen tegen invloedrijke nieuwszender CNews

1 week 5 days ago

Een petitie om een van de best bekeken nieuwszenders van Frankrijk van de buis te halen, heeft ruim 1 miljoen handtekeningen opgehaald. CNews is volgens de ondertekenaars een spreekbuis voor radicaal- en extreemrechtse politici. En opiniemakers hebben zich daar geregeld racistisch uitgelaten.

CNews is "geen nieuwszender, maar een propagandamachine", zo staat in de petitie. "Wij hebben in de VS gezien wat er kan gebeuren als een invloedrijke nieuwszender jarenlang een duidelijke politieke agenda uitdraagt", een verwijzing naar het Amerikaanse Fox News en de opkomst van president Trump.

Islamofoob

Vanmiddag om 13.00 uur buigt de bevoegde commissie van het Franse parlement zich over de kwestie. Die beslist of de petitie aanleiding geeft tot een debat in het parlement.

Hoewel de petitie al begin juni in het leven werd geroepen, kwam die eind oktober in een stroomversnelling terecht. Aanleiding volgens Franse media was de terreurdaad in Trappes, waarbij een Frans-Congolese man werd gedood. De dader had racistische en islamofobe motieven.

Ook als de petitie uiteindelijk niet op de politieke agenda belandt, geldt die hoe dan ook als een belangrijk signaal.

Volgens critici volgt CNews steeds nadrukkelijker de ideologische koers van radicaal-rechtse partijen zoals Reconquête van Éric Zemmour en Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen. Mede daardoor wordt de zender omschreven als het Franse equivalent van Fox News.

De commerciële 24-uurszender zou er baat bij hebben als Le Pen de Franse presidentsverkiezingen volgend voorjaar zou winnen en haar belofte nakomt om de publieke omroep verder te privatiseren. Dat is een maatregel waar CNews zich al langer positief over uitlaat.

Vroom katholiek

Maar er speelt ook een ideologisch motief. Achter het succesvolle CNews staat de Bretonse miljardair en mediamagnaat Vincent Bolloré. De rechts-conservatieve en vroom katholieke ondernemer behoort tot de tien rijkste Fransen en onderhoudt nauwe contacten met radicaal-rechtse politici zoals Le Pen en Zemmour.

Via zijn mediaconglomeraat heeft Bolloré zijn invloed op het Franse medialandschap de afgelopen jaren verder uitgebreid. Zo ver zelfs dat er een werkwoord voor is gevonden: se bolloriser.

Zo is hij eigenaar van het invloedrijke weekblad Le Journal du Dimanche en StudioCanal, een van de grootste filmproductiebedrijven van Europa. Ook is hij via verschillende concerns grootaandeelhouder van bedrijven en uitgeverijen en heeft Bolloré bijvoorbeeld belangen bij de Franse commerciële radiozender Europe1.

CNews werd in 2017 nieuw leven in geblazen en is sindsdien meermaals op het matje geroepen door de Franse mediawaakhond Arcom. Sinds begin dit jaar legde Arcom de zender in totaal 300.000 euro aan boetes op. Volgens de initiatiefnemers van de petitie is de zender sinds 2019 bijna 30 keer op de vingers getikt.

De meest recente boete werd opgelegd na uitspraken van journalist Erik Tegnér. Hij is oprichter van het radicaal-rechtse medium Frontières en wordt geregeld uitgenodigd door CNews. Na de rellen rond de Champions League-finale in Parijs vorig jaar omschreef hij het geweld als een "beschavingsprobleem" en schreef hij het toe aan immigratie.

Het is een voorbeeld van de vele uitspraken die volgens tegenstanders haat zaaien. CNews verwerpt die beschuldigingen en zegt juist de vrijheid van meningsuiting te verdedigen.

Begin dit jaar werd Bally Bagayoko, de nieuwe burgemeester van Seine-Saint-Denis namens de radicaal-linkse partij La France Insoumise (LFI), tijdens een live-uitzending op CNews door een gast met een mensaap vergeleken. Het Franse OM is daarop een onderzoek gestart. CNews zegt dat de uitspraak uit zijn verband is getrokken.

Uitzettingsbevel

Een andere controverse rond CNews ging over de Russische mediapersoonlijkheid Xenia Fedorova. Voordat zij in 2025 geregeld bij CNews aanschoof, was zij directeur van de Franse tak van de Russische staats- en propagandazender Russia Today (RT). Die zender werd na de Russische invasie van Oekraïne in de EU verboden.

Bij CNews groeide zij als vaste gast uit tot een uitgesproken verdediger van de standpunten van het Kremlin en leverde zij regelmatig kritiek op de westerse steun aan Oekraïne.

Afgelopen juli heeft de Franse ministerie van Binnenlandse Zaken een uitzettingsbevel tegen haar uitgevaardigd wegens het verspreiden van Kremlin-propaganda en desinformatie. Volgens de autoriteiten vormt zij een bedreiging voor de openbare orde en de Franse belangen. Ze staat onder huisarrest.

Canal+, de mediagroep waar CNews onderdeel van is en Bolloré grootaandeelhouder is, noemde haar uitzetting een aanval op de vrijheid van meningsuiting.

In Frankrijk klinken ook stemmen om CNews te behouden. Meerdere parlementaire petities stellen dat de zender een bijdrage levert aan de pluriformiteit van het Franse medialandschap.

"De zender wordt door miljoenen kijkers bekeken en biedt debatten en analyses die het aanbod aan beschikbare nieuwsverslaggeving verrijken", zo staat in een van de petities.

Scholen melden kindermishandeling vaker, maar 'herkennen blijft moeilijk'

1 week 5 days ago

In iedere klas zitten, gemiddeld genomen, wel kinderen die met mishandeling te maken hebben. Scholen spelen een belangrijke rol bij het herkennen van mishandeling. Vermoedens worden steeds vaker doorgegeven, maar er valt nog veel te winnen.

Daarom is twee jaar onderzoek gedaan naar signalering van kindermishandeling op basisscholen. Met die kennis is een digitale gereedschapskist voor leraren gemaakt, die vanaf vandaag gebruikt kan worden.

Signalen op scholen

Een groot deel van de week is een kind op school. Leraren zien en spreken kinderen en hun ouders. Daarmee spelen ze een belangrijke rol bij het opsporen van mishandeling.

Dat werd ook duidelijk bij een onderzoek naar kindermarteling. Bij kinderen die te maken hadden met deze meest vergaande vorm van mishandeling waren vaak aanwijzingen bekend op school.

Zoals bij een mishandeld meisje in Stadskanaal. Ze is geslagen, opgesloten in een kelder en kreeg af en toe geen eten. De school zag dat het meisje minder praatte, niet speelde en honger had. Toen ze met een snee in haar hoofd naar de les kwam, maakte de school een melding.

Meer meldingen

Ondanks de belangrijke positie, komen er weinig meldingen van kindermishandeling vanuit scholen, in vergelijking met andere landen, bleek zeven jaar geleden. In Engeland en Duitsland ging het om ruim 20 procent van het totaal, in Nederland was dat een paar procent.

Maar scholen trekken inmiddels vaker aan de bel. Het aantal meldingen vanuit scholen is sindsdien bijna verdubbeld. Ook hebben ze veel vaker om advies gevraagd bij de organisatie Veilig Thuis. Zo'n advies is laagdrempeliger dan het doen van een melding.

Het aantal meldingen en adviezen van de eerste helft van ieder jaar:

De stijging kan komen door strengere regels. Voor scholen bestaat al een lange tijd een stappenplan dat gebruikt moet worden bij mogelijke mishandeling, dat heet de meldcode. In 2019 is die aangepast, om te zorgen dat altijd een melding wordt gedaan bij vermoedens van ernstige mishandeling.

Ook lopen er op scholen vaker mensen rond die getraind zijn om leraren te helpen bij dit soort moeilijke situaties. Minstens 500 basisscholen en 200 middelbare scholen hebben een zogenoemde aandachtsfunctionaris.

Op tijd ingrijpen

Scholen trekken dus vaker aan de bel, maar vroegtijdig signaleren blijft lastig voor leraren, blijkt uit recent onderzoek naar basisscholen van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. Het is uitgevoerd door Veroni Eichelsheim, ook hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen, en Carlijn van Baak.

"Leraren lopen soms maanden of jaren rond met vermoedens van mishandeling", vertelt onderzoeker Van Baak. "Ze proberen hulp te regelen voor het gezin. Het is vaak zoeken naar wat er precies speelt en wanneer een melding nodig is."

Een tekort aan kennis speelt een grote rol. "Bij de opleiding voor leraren op de basisschool komt het herkennen van kindermishandeling bijvoorbeeld niet standaard aan bod", zegt Van Baak. "Terwijl het in de praktijk zo moeilijk is, omdat het niet altijd zichtbaar is."

Ook speelt angst mee om te melden. "Angst dat kinderen of ouders de leraar niet meer vertrouwen of het geweld in het gezin toeneemt."

Een andere grote drempel is niet op school te vinden, maar bij Veilig Thuis. De organisatie krijgt per jaar meer dan 100.000 meldingen binnen en geeft meer dan 100.000 adviezen. Ze kunnen het werk niet meer aan, waarschuwden ze een maand geleden.

"Dat is zorgelijk", zegt onderzoeker Van Baak. "Veilig Thuis kan als enige informatie over kinderen aan elkaar verbinden en onderzoek doen. Ook is het de enige route naar verplichte hulp."

De digitale gereedschapskist

In de twee jaar onderzoek zijn dossiers onderzocht en mensen gesproken. Aan de hand daarvan is een gereedschapskist met en voor leraren gemaakt met nieuw materiaal en bestaand materiaal, zoals een uitzending van het NOS Jeugdjournaal. Het doel is het herkennen en omgaan met mogelijke kindermishandeling.

"We gaan die gereedschapskist zeker gebruiken", zegt Friso Kingma, bestuurder van Baasis, een scholenkoepel van zo'n 2700 leerlingen. "Onze belangrijkste taak is de kinderen dingen leren, maar dat kan alleen als ze goed in hun vel zitten. Kennis over mishandeling is daarom belangrijk."

"Een goed moment voor ons om de gereedschapskist erbij te pakken is bijvoorbeeld bij een terugkerend teamoverleg of een studiedag."

'Vliegtuigen VS weg van tweede Britse basis om dreiging Iran'

1 week 5 days ago

De VS haalt vliegtuigen weg van een tweede Britse luchtmachtbasis, schrijft The Wall Street Journal. Bronnen zeggen tegen de Amerikaanse krant dat de beslissing is genomen vanwege de dreiging van Iran.

Het gaat om de RAF-basis Mildenhall, in de buurt van Cambridge. Tankvliegtuigen die daar gestationeerd zijn, worden weggehaald. Twee zullen vanmorgen al vertrekken naar bases in Duitsland, andere volgen later, aldus de krant.

Begin vorige maand haalde de VS al overhaast bommenwerpers weg van de basis Fairford. Die basis was enkele dagen eerder mogelijk doelwit van terreurverdachten: vijf mannen werden opgepakt omdat ze zich verdacht gedroegen in de buurt van de basis. Later volgden nog enkele arrestaties.

Aanleiding onduidelijk

Het is niet duidelijk wat de precieze aanleiding is om ook van Mildenhall de vliegtuigen terug te trekken. De WSJ weet niet of er sprake is van een specifieke dreiging of dat het meer gaat om de algemene dreiging van Iran. Op een derde basis, Lakenheath, is de beveiliging aangescherpt.

Een Britse defensiewoordvoerder wil niet ingaan op de berichten in de krant. Het is beleid om geen commentaar te geven op troepenbewegingen van andere landen, heet het. Het Pentagon was buiten kantoortijden nog niet bereikbaar voor een toelichting.

Iraans doelwit

Luchtmachtbasis Fairford werd door de Amerikaanse bommenwerpers gebruikt voor de aanvallen op Iran eerder dit jaar. De Revolutionaire Garde van dat land liet toen al weten elke basis die betrokken is bij de oorlog als een legitiem doelwit te beschouwen.

Fairford en Mildenhall zijn met RAF-basis Lakenheath de drie belangrijkste vliegvelden voor de VS in het Verenigd Koninkrijk. In totaal zijn er volgens Britse cijfers zo'n 11.000 Amerikaanse militairen gestationeerd in het land.

Wekdienst 10/11: Onderhandelingen in Abu Dhabi • Kamer discussieert over belastingplan

1 week 5 days ago

Goedemorgen! In Abu Dhabi spreken gezanten uit de VS, Rusland en Oekraïne vandaag en morgen over een einde aan de oorlog in Oekraïne. En de Tweede Kamer buigt zich opnieuw over het belastingplan, daar is nog steeds geen meerderheid voor.

Eerst het weer:

Vanochtend komt op veel plaatsen (dichte) mist en lage bewolking voor die vanaf eind van de ochtend vanuit het zuiden langzaam oplost, waarna de zon doorbreekt.

In het noorden blijft het echter vrijwel de gehele dag bewolkt en regionaal ook mistig. Maxima liggen daarbij tussen 5 en 9 graden. Later vanavond en vannacht gaat het in het zuiden en midden van het land regenen.

De verwachting voor de komende dagen en meer weernieuws zie je hier in het NOS Weer van maandagavond:

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het Republikeinse Congreslid Thomas Massie wil de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth afzetten. Hij had al aangekondigd een impeachment-procedure te willen starten tegen een van de meest prominente mensen in de regering-Trump.

Of het voorstel ook gaat leiden tot het vertrek van Hegseth, is nog maar de vraag. Een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden is haalbaar als naast Democraten ook een handvol Republikeinen voor de afzetting stemt, en die kans bestaat. Maar voor een daadwerkelijke impeachment is daarna ook nog steun van twee derde van de Senaat nodig.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog dit:

Het Sinterklaasjournaal houdt het nog spannend. Gisteravond was de eerste aflevering, maar de Sint was in geen velden of wegen te bekennen. Het is daardoor ook nog onduidelijk wie het Grote Boek heeft overgenomen van Stefan de Walle, die na vijftien jaar is gestopt als de adviseur van de Sint.

Ook al is dus nog onduidelijk wie zaterdag voet aan wal zet tijdens de landelijke intocht in Grave, zijn zes voorgangers zijn wel bekend. In onderstaande video is de tv-Sint door de jaren heen te zien:

Fijne dag!

Zware ochtendspits door dichte mist, code geel in groot deel van het land

1 week 5 days ago

In een groot deel van het land moet het verkeer rekening houden met dichte mist. Op veel plekken is het zicht minder dan 200 meter, waarschuwt het KNMI.

Het weerinstituut heeft tot 12.00 uur code geel uitgegeven. Die waarschuwing geldt voor het hele land, met uitzondering van de Waddeneilanden, een deel van Zeeland en Zuid-Limburg.

Het KNMI meldde vanochtend vroeg dat het zicht in Flevoland minder dan 20 meter was. In Zuid-Holland werd 70 meter zicht gemeld.

Om 8.45 uur staat er in totaal 887 kilometer file op de wegen. De mist heeft ook tot meerdere ongelukken geleid.

In Friesland gebeurde dat op de N359 bij Himelum:

Er zouden in ieder geval twee auto's met elkaar in botsing zijn gekomen, meldt Omrop Fryslân. De weg is op dit moment afgesloten. Verkeer wordt over de parallelweg geleid. Of er mensen gewond zijn geraakt, is op dit moment niet bekend.

Zware spits

De ANWB waarschuwt weggebruikers voor een zware ochtendspits. Dat komt ook omdat er op dinsdag sowieso meer mensen op de weg zijn.

Rond 07.00 uur was het vooral druk op de A28. Vanwege de mist kon een afzetting niet worden weggehaald. De ANWB meldt dat de weg inmiddels weer is vrijgegeven.

Het KNMI adviseert weggebruikers langzamer te rijden, een grote afstand tot andere weggebruikers te houden en de mistlampen voor (bij minder dan 200 meter zicht) en achter (bij minder dan 50 meter zicht) aan te zetten.

Kiezers Californië stemmen tegen eenmalige vermogensbelasting voor miljardairs

1 week 5 days ago

Californië krijgt niet als eerste Amerikaanse staat een eenmalige belasting voor miljardairs. Kiezers hebben bij een referendum het voorstel verworpen om 5 procent van het nettovermogen van superrijken te belasten.

De tegenstanders van 'Proposition 40' voerden flink campagne. Ze haalden in totaal 333 miljoen dollar op, tien keer zoveel geld als de voorstanders. Vooral techmiljardairs trokken de portemonnee, om te voorkomen dat ze veel hogere bedragen kwijt zouden zijn aan de belasting. Medeoprichter van Google Sergey Brin stortte meer dan 100 miljoen dollar.

52,8 procent van de ruim 11 miljoen stemmers waren tegen, 47,2 procent voor, meldt persbureau AP op basis van 83 procent van de stemmen.

Kloof tussen arm en rijk

Het voorstel was ingediend door de vakbond SEIU United Healthcare Workers West. Het kreeg ook steun van progressieve kopstukken van buiten de staat, zoals senator Bernie Sanders (Vermont). Zij willen dat miljardairs worden belast op hun voornaamste inkomstenbron, investeringen, om zo de grote kloof tussen arm en rijk te verkleinen.

Het grootste deel van het geld dat zou worden opgehaald, volgens de initiatiefnemers 100 miljard dollar, zou zijn ingezet om landelijke bezuinigingen op de financiering voor de gezondheidszorg op te vangen. 10 procent was bestemd voor onderwijs en voedselprogramma's.

Gevreesde uittocht

Sommige traditionele bondgenoten van de Democraten verzetten zich juist tegen het initiatief. Onder meer Planned Parenthood en de California Medical Association maakten zich zorgen over de wijze waarop de opbrengsten zouden worden verdeeld, en over een mogelijke massale uittocht van vermogende belastingbetalers.

Ook de uittredende gouverneur van Californië Gavin Newsom sprak zich uit tegen Proposition 40. De Democraat, die wordt genoemd als mogelijk kandidaat voor de presidentsverkiezingen in 2028, pleit voor een nationale minimumbelasting voor iedereen met een vermogen van boven de 100 miljoen dollar. Een vermogensbelasting op staatsniveau ziet hij als nadelig voor Californië.

Californië telt momenteel zo'n 200 miljardairs. Een aantal van hen zou uit voorzorg al naar Florida zijn verhuisd, waaronder Brin, zijn medeoprichter van Google Larry Page en Palantir-baas Peter Thiel.

Booker Prize gaat naar M. John Harrison, oudste winnaar ooit

1 week 5 days ago

De Booker Prize gaat dit jaar naar de Britse schrijver M. John Harrison. Hij wint de prestigieuze literatuurprijs voor zijn boek The End of Everything, een satirisch verhaal over een post-apocalyptisch Groot-Brittannië.

Het is voor het eerst dat de literatuurprijs ter waarde van 50.000 pond naar een sciencefiction-verhaal gaat. Harrison benadrukt zelf dat hij zich niet wil laten beperken door dat etiket.

"Ik denk dat dit boek, en nu ook deze prijs, aantoont dat het heel goed mogelijk is om een boek te schrijven dat niet slechts twee, maar wel drie of vier genres met elkaar vermengt", vertelde hij tijdens een persconferentie na de prijsuitreiking.

Vleugje optimisme

The End of Everything speelt zich af in de nabije toekomst, nadat een catastrofe de maatschappij heeft ontwricht. Het verhaal draait om een strandjutter aan de kust van Het Kanaal, die een van vorm veranderend object vindt.

Harrison wordt geroemd om zijn schrijfkunst, maar ook zijn humor. Volgens juryvoorzitter Mary Beard bekijkt de auteur "de politiek van nu door de lens van de toekomst". "Het is een boek dat je ondersteboven keert. Het zorgt voor een wrange glimlach, maar laat je ondanks het onderwerp toch met een vleugje optimisme achter", aldus de jury.

De auteur is met zijn 81 jaar de oudste winnaar van de Booker Prize. Dat record stond sinds 2019 op naam van de destijds 79-jarige Margaret Atwood.

Iran-oorlog leidt tot dipje in uitstoot fossiele brandstoffen

1 week 5 days ago

Hoge prijzen aan de pomp, zorgen over het lage peil van de gasvoorraden en politieke onrust. De Iran-oorlog veroorzaakte een ongekende verstoring van de energiemarkten.

Mede door die schok gaat de wereld dit jaar iets minder CO2 uitstoten door het verbranden van steenkool, olie en aardgas. Dat meldt het Global Carbon Project, een groep wetenschappers.

De wetenschappers verwachten geen trendbreuk maar een kortstondige dip. "Een afname in de fossiele CO2-uitstoot is bemoedigend", zegt Pierre Friedlingstein, een van de betrokken onderzoekers, "maar een afname die gedeeltelijk wordt veroorzaakt door geopolitieke schokken is geen duurzame klimaatoplossing."

Klap voor oliegebruik

Vooral het oliegebruik neemt af. Begin dit jaar werd nog groei voorzien, maar de uitstoot komt naar verwachting 1,9 procent lager uit. De uitstoot door aardgas daalde ook, maar slechts beperkt.

"Dat is wel logisch", zegt Jilles van den Beukel, energiedeskundige bij het Haags Centrum voor Strategische Studies. De oorlog was voor olie het meest ontwrichtend. "Bij gas is alleen LNG (vloeibaar gemaakt gas, red.) geraakt. En dat is maar een beperkt deel van de gasaanvoer."

De Iran-oorlog leidde niet tot één energieschok. De problemen veranderden gedurende het jaar, zegt Van den Beukel. Aanvankelijk was er vooral een tekort van ruwe olie omdat die de Straat van Hormuz niet meer uit kon. Inmiddels lukt het Golfstaten en de Verenigde Staten steeds beter de ruwe olie op de wereldmarkt te krijgen.

De laatste maanden treft de crisis vooral olieproducten zoals diesel. Oekraïne beschadigde Russische raffinaderijen en olieproducten uit het Midden-Oosten bereiken de wereldmarkt minder. De overige raffinaderijen konden simpelweg niet nog meer diesel, kerosine en benzine maken.

"Wat de laatste tijd ook meespeelt zijn hoge prijzen voor tankers", zegt Van den Beukel. "Er is een tekort aan tankers omdat ze steeds langere routes moeten varen."

Daling ondanks Trump

In de Europese Unie daalt de fossiele uitstoot naar verwachting met 1,5 procent. Verrassender is dat ook andere blokken een daling zien. Hoewel China met afstand de grootste uitstoter blijft, door de enorme hoeveelheden steenkool die het verbrandt, neemt de uitstoot sinds 2024 nauwelijks nog toe. Dit jaar voorzien wetenschappers een daling van 0,9 procent.

Na een korte toename daalt de Amerikaanse uitstoot naar verwachting met 1,3 procent. Dat is opvallend, aangezien president Donald Trump vrijwel al het Amerikaanse klimaatbeleid schrapte en flink inzet op fossiele brandstoffen. Maar zelfs Trump lijkt de afname van steenkool in zijn land niet te kunnen stoppen.

De uitstoot door het verbranden van steenkool nam wereldwijd wel toe, als enige fossiele brandstof. Steenkool had nauwelijks last van de verstoring in de Straat van Hormuz en was voor veel landen een 'vluchtheuvel'.

Lees hier meer over het onverwachte recordjaar van steenkool:

Ook zonnepanelen en windturbines beleven in 2026 weer een forse groei. Daarbij valt het wel op dat het Internationaal Energie Agentschap (IEA) verwacht dat er ondanks de energieschok van de Iran-oorlog minder capaciteit bijkomt dan vorig jaar. Het is voor het eerst na 21 jaar dat de toename geen record breekt.

Het IEA wijt dat vooral aan een verandering van regels in China. Wel gaat het nog steeds om forse groei. In rijke landen gaat de toename van hernieuwbare energie gestaag, maar verwacht het IEA geen koortsachtige groei meer.

Heel anders is dat de komende jaren in Zuidoost-Azië en Afrika. De kosten van vooral zonnepanelen zijn zo gedaald dat het steeds aantrekkelijker wordt voor mensen in opkomende landen. Zij investeren soms zonder dat overheden hier beleid voor maken.

Pakistan is een goed voorbeeld. "Een van onze analisten is daar op vakantie geweest", zegt Daan Walter, onderzoeker bij energiedenktank Ember. "Naast de viskar op de lokale markt staan daar gewoon zonnepanelen. Die neem je mee naar huis en die zet je op je dak met een instructiefilmpje van TikTok." Een Bloomberg-journalist merkte op dat zonnepanelen in Nigeria steeds populairder worden als huwelijksgeschenk.

Zonder de opmars van hernieuwbare energie zou de wereld inmiddels 8 procent meer fossiele brandstoffen gebruiken. Tegelijkertijd is de honger naar energie enorm, zeker in opkomende landen. De onderzoekers van het Global Carbon Project denken dat na de dip het gebruik van fossiele brandstoffen toch weer gaat toenemen.

"Versnelde inzet van zonne- en windenergie, batterijen en elektrische voertuigen drukt de uitstoot in tientallen landen en remt de groei van de uitstoot in nog veel meer landen", zegt Glen Peters, een van de betrokken wetenschappers. "Maar de veranderingen volstaan nog niet om een piek in wereldwijde uitstoot te bereiken."

Iran-oorlog buigt verwachte daling om naar nieuw recordjaar steenkool

1 week 5 days ago

Steenkool verbranden leidt tot ongezonde luchtvervuiling en het stoot broeikasgassen uit die de aarde opwarmen, nog meer dan olie en aardgas.

Wanneer mensen plannen maken om klimaatverandering aan te pakken, willen ze eerst van steenkool af. Toch blijkt dat in de praktijk lastig.

Nooit eerder gebruikte de wereld zoveel steenkool als vorig jaar. Dit jaar lijkt het record weer te sneuvelen.

Steenkool vervangt aardgas

Vijf jaar geleden beloofden landen op de klimaattop in Glasgow nog te gaan minderen. Op de klimaattop in Turkije zijn landen deze week weer bij elkaar en moeten ze concluderen dat het nog steeds niet zover is.

Eind vorig jaar voorzag het Internationaal Energieagentschap (IEA) nog een lichte daling. In september moest de organisatie hierop terugkomen. Nu raamt het IEA dat het gebruik van steenkool met ruim 1 procent zal toenemen. Ander onderzoek ziet ook een stijging, maar een iets kleinere.

De Iran-oorlog gaf steenkool een flinke zet. Dit conflict leidde tot een enorme verstoring van energiestromen door de Straat van Hormuz. Dat raakt steenkool nauwelijks, maar het helpt de brandstof via een omweg. Door de verstoring gaat minder vloeibaar gemaakt aardgas, of LNG, door de Straat van Hormuz. Wereldwijd is er minder te koop en het beschikbare gas is duurder.

Dat heeft invloed op de keuzes van bedrijven. Om stroom op te wekken kun je zowel aardgas als steenkool gebruiken. "Gas- en kolencentrales kunnen elkaar dus opvangen", zegt Daan Walter, onderzoeker bij energiedenktank Ember. "Als gasprijzen hoog worden, ga je liever steenkool verbranden." Dat kan niet overal. Je moet wel beschikken over kolencentrales die ruimte hebben om extra stroom op te wekken.

Twee landen waar dat nadrukkelijk gebeurde, waren Pakistan en Bangladesh. "Pakistan krijgt geen LNG-toevoer van Qatar", zegt Walter, "en dus gaat steenkool omhoog. Waarom? Omdat ze heel veel kolencentrales hebben laten bouwen door China." Voorheen draaiden die een beperkt aantal uren en ze konden dus makkelijk bijspringen.

Ook in Nederland

Daarbuiten wisselden Polen, Zuid-Korea en Japan aardgas deels in voor steenkool. Ook Nederland verbrandde meer steenkool dan in zowel 2024 als 2025. Het leidde in Den Haag al voorzichtig tot discussie over de toekomst van kolencentrales die vanaf 2030 wettelijk geen steenkool meer mogen verbranden.

Niet elke toename was volgens Walter te wijten aan hoge gasprijzen. In Vietnam en India leidde droogte ertoe dat waterkrachtcentrales minder stroom maakten. Vooral opkomende landen gebruiken bovendien jaar na jaar meer stroom en moeten steeds meer opwekken. Als je ziet hoe sterk gasprijzen stegen, vindt Walter de mate waarin landen overstapten nog meevallen.

Walter verwacht dat de huidige opleving van steenkool tijdelijk zal blijken. In de Europese Unie daalt het gebruik van steenkool al jarenlang gestaag. Na de grootschalige inval van Rusland in Oekraïne in 2022 steeg de gasprijs tot astronomische hoogten. Toen gebruikten Europese landen een tijd lang meer steenkool om stroom op te wekken, maar na die schok ging de daling gewoon verder.

Kortdurend effect

"Op de korte termijn gooien landen er even steenkool bij, want dan hoeft het licht niet uit", zegt Walter. "Op de lange termijn gooien we er zon- en windenergie tegenaan." Ook nu verwacht hij dat hernieuwbare energie na de schok terrein wint ten opzichte van zowel gas als steenkool. Wanneer de piek precies komt, valt moeilijk te zeggen, maar op de lange termijn verwachten analisten een wereldwijde daling in het gebruik van steenkool.

Wel was afgelopen jaar voor landen opnieuw een waarschuwing dat het importeren van energie ze kwetsbaar maakt voor het wegvallen hiervan of voor prijsschokken. Landen met grote hoeveelheden steenkool in de bodem weten dat ze daarop kunnen vertrouwen. Ze blijken ook meer geld te steken in steenkool. Volgens het IEA werd er sinds 2012 niet zo veel geïnvesteerd in steenkool, vooral in China.

Volgens Walter moet je daarbij goed bekijken waarin exact wordt geïnvesteerd. China bouwt nog steeds kolencentrales. Al zullen die steeds minder draaien, verwacht hij. China gebruikt ze steeds meer als 'achtervang' als er geen wind of zon is. In kolenmijnen wordt nauwelijks geïnvesteerd. Het illustreert volgens Walter dat investeerders beseffen dat de opleving kortstondig zal zijn.

"Het is een soort suikerkick voor kolencentrales. We kunnen ze nu eventjes extra aanzetten en geld verdienen, omdat gas duur is", zegt Walter. "Maar ze weten allemaal dat na de suikerkick de crash komt. Dan wil je niet geïnvesteerd hebben in nieuwe kolenmijnen."